BÀI TẬP NHÓM SỐ 2 MÔN LUẬT DÂN SỰ

BÀI TẬP NHÓM SỐ 2 MÔN LUẬT DÂN SỰ Hãy xây dựng một tình huống hoặc sưu tầm một vụ việc thực tiễn về kiện đòi tài sản là động sản. Trên cơ sở phân tích nội dung vụ việc, cần làm rõ: 1. Điều kiện của phương thức kiện đòi tài sản là động sản? 2. Chủ thể có quyền kiện đòi tài sản, người bị kiện đòi tài sản? 3. Bình luận hoặc đưa ra hướng giải quyết của nhóm đối với tình huống nêu trên. Nêu các căn cứ pháp lý đối với cách giải quyết của nhóm.

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM SỐ 2 MÔN LUẬT DÂN SỰ HỌC PHẦN 1

Đề 1: Hãy xây dựng một tình huống hoặc sưu tầm một vụ việc thực tiễn về kiện

đòi tài sản là động sản Trên cơ sở phân tích nội dung vụ việc, cần làm rõ:

1 Điều kiện của phương thức kiện đòi tài sản là động sản?

2 Chủ thể có quyền kiện đòi tài sản, người bị kiện đòi tài sản?

3 Bình luận hoặc đưa ra hướng giải quyết của nhóm đối với tình huống

nêu trên Nêu các căn cứ pháp lý đối với cách giải quyết của nhóm

Nhóm thực hiện: Nhóm 3

Lớp: K2B

Hà Nội - 2015

Lời mở đầu

Để thúc đẩy sự phát triển về kinh tế của toàn xã hội thì nhà nước ta luôn khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tạo ra ngày càng nhiều của cải vật chất Và một trong những biện pháp để khuyến khích đó là nhà nước chú trọng về bảo vệ quyền sở hữu của người có được tài sản một cách hợp pháp

Vì vậy mà để thể hiện ý chí của nhà nước nên trong bộ luật dân sự năm 2005 của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quy định rất rõ ràng về các phương thức bảo vệ quyền sở hữu này Tuy nhiên đối với mỗi loại tài sản khác nhau thì cũng có những quy định khác nhau về bảo vệ quyền sở hữu Trong bài viết này, nhóm em xin phép đi sâu phân tích một trong các phương thức bảo vệ quyền sở hữu phổ biến trong thực tiễn đó là “kiện đòi lại tài sản là động động sản” Nhằm mục đích tìm câu trả lời cho những câu hỏi sau đây: Ai có quyền kiện đòi lại động sản và ai là người bị khởi kiện? Hiểu thế nào về điều kiện của phương thức kiện đòi lại tài sản là động sản? Trên cơ sở đó xây dựng tình huống và giải quyết tình huống đó để làm rõ vấn đề

Nội dung

I – Một số khái niệm cơ bản

 Khái niệm quyền sở hữu: Quyền sở hữu là hệ thống các quy phạm pháp

luật do nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực chiếm hữu, sử dụng và định đoạt các tư liệu sản xuất, tư liệu tiêu dung, những tài sản khác

Bảo vệ quyền sở hữu tài sản là những cách thức, biện pháp mà các chủ thể quyền sở hữu, quyền chiếm hữu hợp pháp áp dụng để phòng ngừa những hành vi xâm phạm sở hữu sẽ xảy ra hoặc yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền xử lý

định các phương pháp bảo vệ quyền sở hữu thông qua biện pháp tự bảo vệ hoặc con đường kiện đòi lại tài sản thông qua thiết chế Tòa án

 Khái niệm động sản phải đăng kí quyền sở hữu:

Điều 174 BLDS năm 2005 quy định như sau:

“1 Bất động sản là các tài sản bao gồm:

a Đất đai;

b Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó;

c Các tài sản khác gắn liền với đất đai;

d Các tài sản khác do pháp luật quy định

2 Động sản là những tài sản không phải là bất động sản.”

Động sản phải đăng ký quyền sở hữu là các tài sản là động sản mà Nhà nước quy định phải đăng ký quyền sở hữu Các tài sản này thường là các tài sản

có ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội cần có sự quản lý của Nhà nước, hoặc những tài sản hạn chế chủ thể có quyền sở hữu, hoặc những tài sản mà việc bảo đảm quyền sở hữu sẽ gặp nhiều khó khăn nếu không thực hiện việc đăng ký quyền sở hữu Ví dụ: Ô tô, xe máy,…

 Khái niệm người chiếm hữu ngay tình:

Điều 189 BLDS năm 2005: “Người chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình là người chiếm hữu mà không biết và không thể biết việc chiếm hữu tài sản đó không có căn cứ pháp luật”

II- Kiện đòi lại động sản phải đăng kí quyền sở hữu.

1 Điều kiện của phương thức kiện đòi tài sản là động sản

Tài sản tồn tại ở rất nhiều dạng khác nhau, vô cung phong phú và đa dạng Điều 174 BLDS năm 2005 chia tài sản thành bất động sản và động sản Dựa vào tính chất, giá trị tài sản cũng như cơ chế pháp lý điều chỉnh mà động sản được chia thành động sản phải đăng kí quyền sở hữu và động sản không phải đăng kí

quyền sở hữu Với cách phân chia này, Khi xác định phương thức kiện dân sự đòi lại tài sản đối với động sản không phải đăng kí quyền sở hữu và động sản phải đăng kí quyền sở hữu BLDS hiện hành có những điều kiện để yêu cầu kiện đòi lại tài sản khác nhau:

a Đối với tài sản là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu, điều kiện để

chủ thể có quyền kiện đòi tài sản:

Điều 257 Bộ luật dân sự 2005 đã quy định về quyền đòi lại động sản

không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình:“Chủ sở hữu có

quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình trong trường hợp người chiếm hữu ngay tình có được động sản này thông qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản; trong trường hợp hợp đồng này là hợp đồng có đền bù thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản nếu động sản đó bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác

bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu.”

Như vậy, tài sản là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu rời khỏi chủ sở hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu là những tài sản bị chiếm đoạt trái pháp luật do bị trộm cắp, cướp giật lừa đảo hay tài sản bị đánh rơi, bỏ quên Đối với trường hợp này cho dù người thứ ba chiếm hữu ngay tình và có được tài sản thông qua hợp đồng có đền bù vẫn phải trả lại tài sản cho chủ sở hữu nếu tài sản

đó đã rời khỏi chủ sở hữu trái với ý chí của chủ sở hữu

Cũng theo Điều 257, trong trường hợp người chiếm hữu ngay tình có được tài sản này thông qua hợp đồng không có đến bù với người không có quyền định đoạt tài sản Ví dụ người chiếm hữu ngay tình được một người khác tặng cho động sản không phải đăng kí quyền sở hữu, nhưng người tặng lại không phải là người có quyền định đoạt đối với tài sản đó, thì người chủ sở hữu có quyền đòi lại tài sản này

b Đối với tài sản là động sản phải đăng ký quyền sở hữu và bất động sản,

điều kiện để chủ thể có quyền kiện đòi tài sản:

Khoản 2 Điều 138 Bộ luật dân sự 2005 quy định:“Trong trường hợp tài

sản giao dịch là bất động sản hoặc là động sản phải đăng ký quyền sở hữu đã được chuyển giao bằng một giao dịch khác cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với người mà theo bản

án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, sửa.”

Về nguyên tắc, người chiếm hữu ngay tình luôn phải trả lại chủ sở hữu động sản phải đăng kí quyền sở hữu và bất động sản khi chủ sở hữu kiện đòi lại tài sản dựa trên các chứng mà chủ thể này đưa ra Chứng cứ xác thực nhất thường được đưa ra đó là giấy chứng nhận quyền sở hữu (quyền sử dụng đất đối với đất đai) mang tên mình Tuy nhiên chủ sở hữu không được đòi lại tài sản đối với hai trường hợp ngoại lệ sau: người chiếm hữu ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, sửa

2 Chủ thể có quyền kiện đòi tài sản, người bị kiện đòi tài sản

Trong quan hệ kiện đòi tài sản là động sản, chủ thể bao gồm chủ thể có quyền khởi kiện (nguyên đơn) và chủ thể bị khởi kiện (bị đơn)

a Chủ thể có quyền khởi kiện:

Người có quyền khởi kiện đòi lại tài sản bao gồm: chủ sở hữu và nguời chiếm hữu hợp pháp

 Chủ sở hữu tài sản:

Được xác lập trên cơ sở do pháp luật ở điều 164 BLDS 2005:

“Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.

Chủ sở hữu là cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác có đủ ba quyền là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản.là người có đầy đủ quyền năng chiếm hữu, định đoạt và sử dụng với tài sản của họ.”

Tuy nhiên, đối với tài sản là động sản phải đăng kí quyền sở hữu, theo nguyên tắc, chủ sở hữu phải là người đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sở hữu thì người đó được pháp luật công nhận là chủ sở hữu và được pháp luật bảo

vệ quyền sở hữu

 Người chiếm hữu hợp pháp:

Người chiếm hữu hợp pháp là người chiếm hữu tài sản có căn cứ pháp luật Thông thường người chiếm hữu hợp pháp là chủ sở hữu tài sản Tuy nhiên, ngoài chủ sở hữu thì người chiếm hữu hợp pháp có thể là người được chủ sở hữu chuyển giao tài sản thôn qua giao dịch dân sự như hợp đồng thuê, mượn, gửi giữ, cầm cố,… tài sản Người chiếm hữu hợp pháp cũng có thể là người đang trực tiếp quản lý tài sản chung như di sản thừa kế chưa chia, di sản dùng vào việc thờ cúng,…

Ngoài ra, Theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự, để trở thành người khởi kiện thì những chủ thể này phải đảm bảo có năng lực hành vi tố tụng dân

sự Nghĩa là, người khởi kiện phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự hoặc người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi đã tham gia lao động theo hợp đồng lao động hoặc tham gia giao dịch dân sự bằng tài sản riêng của mình (khoản 3 và khoản 6 Điều 57 BLTTDS năm 2004)

b Chủ thể bị khởi kiện:

Theo quy định tại điều 256 BLDS 2005: “Chủ sở hữu, người chiếm hữu

hợp pháp có quyền yêu cầu người chiếm hữu, người sử dụng tài sản, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật đối với tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền chiếm hữu hợp pháp của mình phải trả lại tài sản đó, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 247 của Bộ luật này Trong trường hợp tài sản đang thuộc

sự chiếm hữu của người chiếm hữu ngay tình thì áp dụng Điều 257 và Điều 258 của Bộ luật này”

Có thể kết luận người bị kiện có thể là một trong các chủ thể sau:

+ Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật

+ Người sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật

+ Người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật

3 Tình huống do nhóm xây dựng:

Anh Lê Hoàng Anh trú tại số nhà 55B, đường Hùng Vương , thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai, là chủ sở hữu của chiếc xe máy Honda Wave 125cm3 biển kiểm soát 81A- 66888 trị giá 19 triệu do công an tỉnh Gia Lai đăng kí sở hữu

Vào ngày 25/10/2015, anh Hoàng Anh có cho người của mình là bạn anh

Đỗ Văn Hoài mượn chiếc xe Honda nêu trên với thời hạn 7 ngày Tuy nhiên, trong thời gian cho mượn, anh Đỗ Văn Hoài đã có hành vi làm giả giấy tờ đăng

kí xe mô tô của chiếc xe máy Honda wave với tên tên sở hữu mang tên Đỗ Văn Hoài và bán lại chiếc xe cho anh Phạm Thành Long với trị giá 12 triệu đồng

Sau khi hết 7 ngày, anh Lê Hoàng Anh đến nhà anh Hoài để lấy lại chiếc

xe, tuy nhiên anh Hoài dã lấy rất nhiều lí do để hẹn anh Hoàng Anh trả xe vào một ngày khác

Đến ngày 10/11/2015, anh Hoàng Anh có đi qua nhà anh Long và phát hiện chiếc xe của mình đang đỗ tại sân nhà anh Long Sau khi hỏi thăm thì anh Hoàng Anh được biết Đỗ Văn Hoài đã bán chiếc xe của anh Hoàng Anh với giá

12 triệu đồng Tiếp đó, anh Hoàng Anh có giải thích và yêu cầu anh Long trả xe,

nhưng anh Long nhất quyết không trả xe Một ngày sau anh Hoàng Anh đã gửi đơn kiện lên Tòa Án Nhân dân tỉnh Gia Lai để yêu cầu anh Phạm Thành Long trả lại chiếc xe của mình

4 Hướng giải quyết của nhóm và bình luận

a Hướng giải quyết tình huống:

Nhận thấy

Trình bày của nguyên đơn là anh Lê Hoàng Anh :

Vào ngày 25/10/2015, tôi có cho anh Đỗ Văn Hoài mượn tài sản của mình

là một chiếc xe máy, cụ thể như sau:

- Loại xe: Honda Wave

- Dung tích xi lanh: 125cm3

- Biển kiểm soát: 81A- 66888

- Giấy đăng kí sở hữu: Mang tên Lê Hoàng Anh do Công An tỉnh Gia Lai cấp

- Giá trị: 19 triệu đồng

- Thời hạn mượn: từ ngày 25/10/2015 đến ngày 1/11/2015

Tuy nhiên quá ngày quy định anh Hoài vẫn chưa hoàn trả chiếc xe máy lại cho tôi Sau đó được biết , trong quá trình mượn chiếc xe, anh Đỗ Văn Hoài đã làm giả lại giấy tờ với chủ sở hữu mang tên Đỗ Văn Hoài rồi bán lại cho anh Phạm Thành Long với giá 12 triệu đồng

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan :

Anh Đỗ Văn Hoài: Tôi xác nhận có mượn của anh Hoài chiếc xe máy Honda Wave mang biển kiểm soát 81A- 66888 với thời hạn 7 ngày Nhưng do đang cần gấp 1 khoản tiền để làm ăn nên tôi đã làm lại giấy tờ đăng kí chiếc xe thành thuộc sở hữu của tôi và bán cho anh Phạm Thành Long với giá 12 triệu đồng và định sau này sẽ mua lại 1 chiếc khác cho anh Hoài

Anh Phạm Thành Long: Tôi có mua chiếc xe Honda Wave của anh Hoài với giá 12 triệu đồng Trước đó, để chắc chắn tôi đã xem xét kỹ giấy tờ, và giấy

tờ có đăng ký sở hữu mang tên Đỗ Văn Hoài Việc anh Hoài lấy xe của anh Hoàng Anh và bán lại cho tôi, tôi không hề hay biết và không có trách nhiệm trong việc này

Căn cứ vào những tình tiết trên và lời khai trước Tòa của Nguyên đơn và

bị đơn ,

Xét thấy

1 Về quan hệ tranh chấp: Tranh chấp về động sản đã đăng kí quyền sở hữu và kiện đòi tài sản

2 Về yêu cầu của các đương sự:

Yêu cầu của nguyên đơn:

Về yêu cầu hoàn trả lại chiếc xe máy Honda Wave của anh Lê Hoàng Anh:

Căn cứ vào những tình tiết cùng lời khai của bị đơn và nguyên đơn vào ngày 25/10/2015 bên anh Hoàng Anh có cho anh Hoài mượn chiếc xe máy Sau

đó anh Hoài có làm giả giấy tờ và bán lại cho anh Long với giá 12 triệu đồng Vì vậy anh Hoàng Anh yêu cầu anh Long trả lại chiếc xe máy cho mình Xét thấy anh Hoài đã vi phạm điều khoản thỏa thuận, anh Long cũng đã sở hữu chiếc xe máy về mặt pháp luật là chưa hợp pháp do khi chuyển giao cho anh Long, về mặt pháp lý nó vẫn thuộc sở hữu của anh Hoàng Anh Do vậy có thể nhận thấy yêu cầu của anh Hoàng Anh là có cơ sở

Dựa trên những cơ sở trên, nhóm em xin đưa ra hướng giải quyết như sau : Căn cứ vào Khoản 2 Điều 137, 138, các Điều 189, 258, 260, 601, 602 Bộ luật dân sự năm 2005

Giải quyết

1 Anh Long phải hoàn trả lại tài sản là chiếc xe máy Honda Wave biển kiểm soát 81A- 66888 cho anh Hoàng Anh Và anh Hoàng Anh phải thanh toán những chi phí cần thiết nếu như anh Long đã bỏ ra để bảo quản, làm tăng giá trị của tài sản là chiếc xe máy (Theo Điều 258 và khoản 2 Điều 601 BLDS năm 2005 )

2 Anh Hoài phải chịu trách nhiệm hoàn trả lại số tiền mà anh Long đã bỏ ra để mua chiếc xe máy Honda Wave của anh Hoàng Anh vì hợp đồng này bị vô hiệu (Khoản 2 Điều 138 BLDS năm 2005)

b Bình luận và căn cứ pháp lý về hướng giải quyết:

Trước tiên, ta phải hiểu kiện đòi tài sản là cách thức giúp chủ sở hữu, người chiếm hữu hợp pháp đòi lại tài sản thuộc sở hữu, quyền chiếm hữu hợp pháp của mình mà đang không được chiếm hữu tài sản đó Có thể thấy trong vụ việc trên, chủ sở hữu là anh Lê Hoàng Anh với tài sản của mình là chiếc Honda Wave 125m3 mang biển kiểm soát 81A- 66888 muốn kiện đòi tài sản của mình hiện đang được anh Phạm Thành Long nắm giữ và người có liên quan là anh Đỗ Văn Hoài Như vậy đây là phương thức kiện đòi tài sản là động sản phải đăng kí quyền sở hữu

Động sản đăng ký quyền sở hữu ở đây là chiếc xe máy của anh Hoàng Anh, có giấy tờ chứng thực chủ sở hữu do công anh tỉnh Gia Lai cấp Việc kiện đòi tài sản là động sản phải đăng ký quyền sở hữu dễ dàng hơn động sản không phải đăng ký quyền sở hữu vì theo nguyên tắc, ai là người đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sở hữu thì được pháp luật bảo vệ quyền sở hữu Chính vì vậy khi tham gia các giao dich có tính chất chuyển dịch tài sản mà tài sản được chuyển dịch là động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản thì người nhận chuyển dịch phải kiểm tra người chuyển dịch tài sản cho mình có phải là