Sử dụngkiến thức liên môn nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần lịch sử việt nam lớp 10(ban cơ bản) ở trung tâm GDTX DN yên lạc

Học sinh hiểu mộtcách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được mối liên hệ hữu cơgiữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn… Dạy học theo chủ đ

MỤC LỤC

1 LỜI GIỚI THIỆU 1

2 TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN 3

4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN 4

5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN 4

6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ 4

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN 4

PHẦN I: MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục đích của đề tài 9

3 Phạm vi nghiên cứu 10

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 10

5 Đối tượng áp dụng 11

PHẦN II: NỘI DUNG 12

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN VÀ DẠY NGHỀ HUYỆN YÊN LẠC 12

1 Thực trạng dạy và học ở Trung Tâm GDTX&DN Yên Lạc: 12

1.1 Thuận lợi: 12

1.2 Hạn chế: 13

1.3 Nguyên nhân 16

1.4 Điều tra cụ thể: 16

2 Giải Pháp thực hiện: 17

2.1 Đối với học sinh: 17

2.2 Đối với giáo viên: 18

CHƯƠNG II: CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN 19

1 Việc dạy học môn lịch sử hiện nay ở trường phổ thông và Trung tâmGDTX

19

2 Phương pháp dạy học bộ môn lịch sử theo hướng “ Lấy học sinh làm trung tâm” Và việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử 10 (phần lịch sử Việt Nam ) 20

CHƯƠNG III KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 40

1 Kết quả đạt được: 40

1.1 Khách thể nghiên cứu 40

1.2.Thiết kế nghiên cứu 40

1.3 Quy trình nghiên cứu 41

1.4 Đo lường và thu thập dữ liệu 42

2 Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả 42

2.1 Trình bày kết quả 42

2.2 Phân tích dữ liệu 42

2.3 Bàn luận 43

3 Bài học kinh nghiệm 44

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

1 Kết luận 47

2 Kiến nghị 48

8 NHỮNG THÔNG TIN CẦN ĐƯỢC BẢO MẬT 49

9 CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN 49

10 ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH THU ĐƯỢC DO SÁNG KIẾN 49

10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả 49

10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân 50

11 DANH SÁCH NHỮNG TỔ CHỨC/ CÁ NHÂN ĐÃ ÁP DỤNG THỬ HOẶC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN LẦN ĐẦU 50

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 LỜI GIỚI THIỆU

Lịch sử là những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ xã hội củaloài người, nó tồn tại độc lập, khách quan với ý muốn con người Do đặc trưngmôn Lịch sử khác với các môn học khác trong chương trình dạy học ở phổ thông

đó là: học sinh không được trực tiếp chứng kiến sự kiện, vì lịch sử đó không lặplại, không được biểu diễn trong phòng thí nghiệm Hơn nữa, vấn đề nhận thứcmôn Lịch sử cũng khác so với các môn học khác: nó có nhận thức chung củaquy luật loài người từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và thực tiễn.Đồng thời nhận thức lịch sử cũng có sắc thái riêng: nhận thức các sự kiện lịch sửphải tuân theo logic sự kiện, sự thật khách quan chứ không phải tùy theo trítưởng tượng của con người Mỗi tác động của giáo viên đều ảnh hưởng đến họcsinh Vì vậy, giảng dạy môn lịch sử mỗi giáo viên phải dạy thế nào đó để tácđộng vào đúng quy luật nhận thức, giúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ nhữngkiến thức mà mình truyền tải, từ đó biết đánh giá, nhận định cũng như chủ độnglĩnh hội kiến thức trên lớp

Là bộ môn thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, từ lâu môn Lịch sử

đã giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình giáo dục ở các nước, có

ưu thế và vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ Tri thứclịch sử là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ nền văn hóa nhân loại, được các

nhà sử Hi Lạp khẳng định "Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống", "Lịch sử là bó đuốc soi đường đi tới tương lai" Ở nước ta, từ xa xưa bộ môn Lịch sử đã giữ

một vị trí quan trọng trong quá trình đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phục

vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Ngày nay việc dạy học lịch sử ởtrường phổ thông không chỉ trang bị cho học sinh (HS) những kiến thức cơbản, có hệ thống về lịch sử phát triển hợp quy luật của dân tộc và xã hội loàingười, mà còn giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, lý tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, rèn luyện năng lực tư duy và thực hành bộ môn

Hơn nữa, trong điều kiện nền kinh tế thị trường đang phát triển, trước tácđộng ngày càng mạnh của xu thế toàn cầu hóa, chúng ta đang gặp nhiều khókhăn trở ngại do chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp hơn so vớiyêu cầu Hơn thế nữa khi hòa nhập vào nền kinh tế thế giới thì cũng kéo theo đó

có nhiều nền văn hóa du nhập vào nước ta, hơn bao giờ hết chúng ta hiểu rằng

những tinh hoa, văn hóa dân tộc đang bị lung lay khi bản sắc dân tộc đang dầnmất đi Khi chính những con người Việt Nam lại quên đi nguồn gốc, lịch sử dântộc Đặc biệt là những năm gần đây, khi kết quả thi tốt nghiệp Phổ thông và thivào Đại học của môn Lịch sử quá thấp đã đặt ra cho chúng ta một vấn đề là vìsao lại như vậy? Có lẽ học sinh không thích học môn Lịch sử vì cho rằng đó chỉ

là môn phụ, không quan trọng, nội dung kiến thức quá dài, khó nhớ, nhiều sựkiện Và ngay cả ngoài xã hội cũng không xem trọng đối với môn học này Vậythì phải làm sao để thu hút được học sinh có hứng thú và chuyên tâm hơn trongmôn Lịch sử? Việc dạy và học lịch sử đang thu hút sự quan tâm, chú ý của toàn

xã hội Từ năm 2006 – 2007, Bộ Giáo Dục – Đào Tạo bắt đầu triển khai chươngtrình thay sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học Vậy mục tiêu củachương trình đổi mới là gì ? Đó là nhằm thay đổi cách học và học theo hướngtích cực hóa hoạt động của học sinh mà một trong những phương pháp để tíchcực hóa hoạt động dạy và học là sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịchsử

Thực trạng của việc dạy và học lịch sử trong nhà trường phổ thông hiệncòn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan, nhiều sựkiện nên chưa tạo được hứng thú học lịch sử đối với học sinh Học sinh hiểu mộtcách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được mối liên hệ hữu cơgiữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn…

Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọngtrong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng, đây được coi là một quanniệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nângcao chất lượng giáo dục Dạy học tích hợp làm cho người học sử nhận thức được

sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơgiữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trongkiến thức

Dạy học liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiến thứcgiao thoa với môn Lịch sử như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục công dân.Rèn luyện kĩ năng sống, Giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương… để họcsinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống và ngượclại từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liên quan đến lịch sử…

Trong chương trình phổ thông, giáo viên có thể sử dụng phương pháp tíchhợp trong hầu hết các bài dạy, từ đó làm tăng hứng thú cho học sinh

Trong chương trình lịch sử – THPT ban cơ bản (ở cả 3 khối lớp), có rấtnhiều bài, phần lịch sử dài với nhiều nội dung và sự kiện cần được phân tích sâuhơn, kỹ hơn và giờ học lịch sử bớt “khô khan” hơn, muốn làm được điều đó họcsinh không chỉ nắm vững kiến thức thông sử là đủ mà cần phải biết vận dụngkiến thức của các môn học khác như Địa Lí, Ngữ Văn, GDCD…mới có thể làmđược Qua thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu, tôi thấy trong phần lịch sử ViệtNam – lớp 10, chỉ dạy những kiến thức đơn thuần thì rất dễ sa vào cứng nhắc,khô khan và khó nắm nội dung một cách hệ thống trong thời gian bó hẹp có 2tiết, do vậy muốn có được hiệu quả cao trong phần học này thì việc tích hợpkiến thức liên môn là hết sức cần thiết.

Là một giáo viên trẻ, tuổi đời và tuổi nghề chưa nhiều, nhưng bản thân tôiluôn tâm niệm, phải làm sao cho học sinh của mình yêu lịch sử và ham lịch sử,nắm được kiến thức lịch sử Đó là nhiệm vụ giáo dưỡng và giáo dục, như đồngchí Phạm Văn Đồng có viết: “Dạy lịch sử phải dạy như thế nào? Nhất định phảidạy cho học sinh hiểu biết những sự kiện lịch sử, những qui luật lịch sử qua cácthời đại chứ không thể nói ba hoa về chính trị ở đây Cả lịch sử nước ta là một

sự cỗ vũ sâu xa vô cùng Dạy sử tốt nhất định tạo cho người thanh niên ta say

mê với dân tộc, say mê và tự hào về dân tộc một cách đúng mực, không hề tựkiêu, không hề nảy sinh chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi.” Từ đó tôi mới tìm hiểu và

áp dụng theo phương pháp “Sử dụngkiến thức liên môn nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần lịch sử Việt Nam lớp 10(ban cơ bản) ở Trung tâm GDTX

&DN Yên Lạc” và bài trả lời cho câu hỏi làm thế nào để đổi mới phương pháp

dạy học “không đọc – chép ; không nhìn – chép”.

2 TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢDẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GDTX

&DN YÊN LẠC

3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

- Họ và tên: Nguyễn Thị Huyền

- Địa chỉ: 153 Hùng Vương – Tích Sơn – Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc

- Số điện thoại: 0912821255

- Email: nguyenhuyen598@gmail.com

4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN

Tác giả sáng kiến đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Sáng kiến được áp dụng trong dạy học chương trình Lịch sử lớp 10 phầnlịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX) - ban cơ bản, có thể ápdụng mở rộng đối với dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông và Trung tâmGDTX nói chung

Sáng kiến tập trung giải quyết một số vấn đề cụ thể sau:

- Tìm hiểu vấn đề lí luận và thực tiễn liên quan đến đề tài, đến việc sửdụng sơ đồ nhằm hệ thống kiến thức Lịch sử một cách dễ hiểu và dễ chuyển tảinhất

- Tìm hiểu chương trình SGK lớp 10 (ban cơ bản) để xác định vị trí, mụctiêu và khai thác kiến thức cơ bản cần hình thành cho học sinh

- Đề xuất các biện pháp sư phạm trong việc sử dụng kiến thức liên môn khidạy học chương trình lịch sử Việt Nam 10 – ban cơ bản

- Soạn bài và thực nghiệm sư phạm, trên cơ sở đó đánh giá rút ra kết luận về tínhkhả thi của các biện pháp đã đề xuất

6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP

DỤNG THỬ

Ngay từ đầu năm học khi tiếp nhận giảng dạy Lịch sử 10 – Trung tâmGDTX &DN Yên Lạc, người viết đã quan tâm, điều tra, khảo sát, thăm nắm tìnhhình học tập của học sinh khối 10 để có thể đưa ra phương pháp dạy học họcsinh, định hướng học sinh phù hợp, tạo lòng say mê học tập cho học sinh Sángkiến này chính thức được áp dụng lần đầu từ tuần học thứ 8 khi bắt đầu học đếnphần lịch sử Việt Nam theo đúng phân phối chương trình của năm học 2016 –

2017 chương trình Lịch sử 10 cụ thể từ ngày 24/10/2016

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

7.1 Nội dung sáng kiến

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung sáng kiếnđược trình bày trong ba chương:

Chương I: Thực trạng dạy và học ở Trung tâm GDTX & DN Yên Lạc

Chương II: Các giải pháp và tổ chức thực hiện

Chương III: Kết quả, bài học kinh nghiệm và kiến nghị đề xuất

Nội dung từng phần sẽ được trình bày chi tiết dưới đây

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nói về tầm quan trọng của việc nắm vững lịch sử, qua đó giáo dục niềm tự hào về lịch sử dân tộc, sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói:

“Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Tuy nhiên, thực tiễn giáo dục ở nước ta hiện nay, chất lượng dạy học củamôn Lịch sử chưa cao Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn tới tình trạngnày là chậm đổi mới phương pháp dạy học Chính vì vậy, Nghị quyết Hội nghịTrung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ:

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.”

Dạy học lịch sử là quá trình giúp học sinh (HS) tìm hiểu những gì đã diễn

ra ở quá khứ, và mục tiêu của bộ môn Lịch sử chính là việc giúp HS biết quákhứ, hiểu quá khứ đồng thời rút ra những bài học từ quá khứ để vận dụng vàotrong cuộc sống hiện tại và tương lai

Đặc thù học tập của môn Lịch sử là các em phải tiếp cận với nhiều sự kiệnlịch sử, với những vị anh hùng… bản thân những sự kiện lịch sử vốn đã khôkhan, nhất là những bài, những chương viết về các trận đánh có rất nhiều nhữngcon số về ngày, tháng, năm xảy ra sự kiện hoặc những số liệu về các thành tựu

đã đạt được trên các lĩnh vực Khi học lịch sử thì yêu cầu các em nhớ sự kiện

và hiểu nội dung bài học một cách chính xác và đầy đủ, vì thế bộ môn Lịch sửkhó gây được hứng thú cho các em, làm cho các em cảm thấy nặng nề, gò ép vànhàm chán

Trong thực tế, lịch sử là môn học có kiến thức liên môn, song có lẽ có mốiquan hệ tác động qua lại mật thiết và bổ sung cho nhau như lịch sử với văn học,lịch sử với Địa lý, lịch sử với âm nhạc, lịch sử với giáo dục công dân Tài liệuvăn học, địa lý, âm nhạc, giáo dục công dân… ở nước ta có khả năng biểu hiệnnội dung lịch sử rất sâu sắc, nó không chỉ có giá trị như những tài liệu lịch sử,

mà còn phản ánh được bản chất của từng sự kiện lịch sử cụ thể Nếu như vănhọc thường mô tả những sự kiện bằng hình tượng thì lịch sử tái tạo lại quá khứ

bằng những con số, sự kiện cụ thể, điều đó đã tác động rất lớn đến nhận thức củaHS.

Trong việc khôi phục lại bức tranh quá khứ một cách sinh động, nội dungtruyền đạt và phương pháp của giáo viên (GV) là yếu tố hết sức cần thiết Đểcho bài giảng lịch sử không phải rơi vào tình trạng “khô, khó, khổ”, người GVlịch sử phải linh hoạt sử dụng nhiều phương pháp đổi mới trong dạy học, trong

đó sử dụng kiến thức liên môn là một trong những phương pháp hữu hiệu nângcao chất lượng bài giảng Thông qua những câu chuyện lịch sử, những tài liệuthơ văn sinh động, những bài hát ngợi ca lịch sử một thời có liên quan đến nhânvật, địa danh hay sự kiện sẽ có tác dụng giúp HS hứng thú hơn, có thể ghi nhớsâu hơn những sự kiện lịch sử, những nhân vật, mốc thời gian, có sự hình dung

đa dạng về quá khứ, tạo được biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện,hiện tượng lịch sử Từ đó, HS có thể hiểu rõ bản chất sự kiện, hiện tượng lịch

sử, có thể dễ dàng lĩnh hội các kiến thức lịch sử, các thuật ngữ, hình thành cáckhái niệm lịch sử, nắm được những kết luận khoa học mang tính khái quát Trên

cơ sở đó, giáo dục, bồi dưỡng cho HS những tư tưởng, tình cảm đúng đắn (tựhào, gìn giữ, phát huy các truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hình thành và pháttriển lòng yêu nước, biết khâm phục, kính trọng những anh hùng dân tộc, người

có công với tổ quốc ) và hình thành nhân cách cho HS

Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con ngườikhông chỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm Bên cạnh đó, còn góp phần

xây dựng con người phát triển hoàn thiện về: “ĐỨC-TRÍ-THỂ-MĨ” Ở những

mức độ khác nhau Nếu như Văn học, âm nhạc, GDCD, Địa Lý… giúp học sinhthấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con người, dân tộcViệt nam thì thông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy được quá trình phát triểncủa đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người Ngoài ra nócòn góp phần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thếgiới quan khoa học Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều

ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ Những kiếnthức Lịch sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranhgiai cấp, biết yêu quý lao động mà còn góp phần định hình cho học sinh cáchứng xử đúng đắn trong cuộc sống Bởi “ Bắt nguồn từ một sự thực là trong khoahọc Lịch sử có những yếu tố nghệ thuật”

Mặc dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệtrẻ, nhưng hiện nay, việc dạy học Lịch sử chưa hoàn thành tốt vai trò của mình

và một thực tế đáng buồn là học sinh không thích học môn Lịch sử, xem nhẹmôn Lịch sử Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu

hệ thống Vì đa phần các em cho rằng học Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều sựkiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu về quá khứ mà quá khứ làcái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không có gì vận dụng vàothực tế

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải dobản thân môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp,chưa đáp ứng được yêu cầu môn học đề ra Giáo viên dạy Lịch sử chưa phát huyđược thế mạnh của bộ môn, chưa chỉ ra cho các em nhận thức được đây là bộmôn khoa học, cần phải só sự học tập, nghiên cứu nghiêm túc Giáo viên chưatía hiện được không khí của lịch sử trong giờ học nên để học sinh rơi vào tìnhtrạng thụ động, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh làm cho khôngkhí học tập mệt mỏi, làm cho giờ học trở nên khô khan, nặng nề

Đối với môn Lịch sử đã có quan niệm sai lầm cho rằng học lịch sử chỉ cầnhọc thuộc lòng sách giáo khoa, ghi nhớ các sự kiện - hiện tượng lịch sử là đạt,không cần phải tư duy - động não, không có bài tập thực hành… Đây là mộttrong những nguyên nhân làm suy giảm chất lượng môn học

Người giáo viên trong dạy học lịch sử đa số chỉ làm nhiệm vụ nói lại nộidung sách giáo khoa, lại càng khó khăn hơn trong việc phát triển bài giảng đượcsoạn trên cở sở sách giáo khoa Như vậy, bài giảng không thể gây hứng thú chohọc sinh học tập, gây nhàm chán trong tâm lý dạy - học của cả giáo viên lẫn họcsinh

Đa số học sinh coi bộ môn lịch sử là “môn phụ”, dễ học Vì vậy, các em ítchú ý nghe giảng Các em ghi chép một cách máy móc những gì giáo viên ghitrên bảng và chỉ học thuộc lòng những gì đã được ghi trong vở - không biết kếthợp với sách giáo khoa và lại càng không biết tìm hiểu tại sao các môn học Văn

- Sử - Địa lại liên quan với nhau Các em lười suy nghĩ, không biết phân tíchvấn đề, hay nhớ nhầm lẫn giữa nội dung này với nội dung khác, càng không biếtnêu vấn đề để bàn bạc - thảo luận và tìm hiểu

Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực

- chủ động của học sinh; những năm gần đây các trường phổ thông đã chú ý đến

việc đổi mới soạn - giảng ở giáo viên và tổ chức học tập ở học sinh, trong đó coitrọng vị trí, vai trò của người học - vừa là đối tượng - vừa là chủ thể Thông quaquá trình học tập, dưới sự chỉ đạo của giáo viên, học sinh phải tích cực, chủđộng cải biến chính mình.

Trên thế giới, các nước đều coi môn Lịch sử là một trong những môn học

cơ bản trong chương trình giáo dục phổ thông Nước ta trên con đường côngnghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, môn Lịch sử, trước hết là mônquốc sử, càng giữ vai trò quan trọng trong trang bị kiến thức cơ sở, giáo dục cácgiá trị truyền thống, góp phần xác lập bản lĩnh con người để thế hệ trẻ cùng vớinền tảng giáo dục phổ thông, có thể bước vào đời, thực hiện trách nhiệm côngdân đối với xã hội

Nhưng, sau bậc học phổ thông, chỉ có một số ít học sinh đi vào các ngànhcủa khoa học lịch sử, còn đại bộ phận đi vào các ngành khoa học khác mà khôngcòn tiếp tục học môn Lịch sử Vì vậy đối với thế hệ trẻ, kiến thức Lịch sử chỉđược trang bị chủ yếu qua cấp học phổ thông, cộng với những hiểu biết được bổsung qua đọc sách báo hay tự học

Nếu không sớm cải cách môn Lịch sử ở cấp học phổ thông, khắc phục tìnhtrạng sa sút đến mức báo động như hiện nay thì sẽ tạo ra những hẫng hụt trongkiến thức về lịch sử Việt Nam và thế giới, để lại những hệ quả rất đáng lo ngạitrong kế thừa các giá trị di sản lịch sử và văn hóa dân tộc, trong gìn giữ bản sắcdân tộc, trong định hướng phát triển nhân cách, bản lĩnh con người Việt Namnhất là khi giao lưu và đối thoại với các nền văn minh, văn hóa trên thế giới

Trong đề tài này, tôi nghiên cứu việc “sử dụng phương pháp sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử Việt Nam 10 – ban cơn bản” và coi đó là

nguồn cung cấp thông tin tạo hứng thú học tập, giúp HS nắm rõ bản chất sựkiện, hiện tượng lịch sử

2 Mục đích của đề tài

Sau khi nghiên cứu, thực nghiệm sư phạm và rút kinh nghiệm, hy vọng đềtài này sẽ tìm ra những giải pháp nhằm phát huy tốt việc sử dụng kiến thức liênmôn để nâng cao hiệu quả bài học, chất lượng giảng dạy môn Lịch sử nói chung

và Lịch sử 10 nói riêng Việc áp dụng các phương pháp đổi mới vào bài giảng làrất quan trọng, nó quyết định đến sự hình thành tư duy lịch sử cho học sinh tạođiều kiện cho việc lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng Phát huy tính tích

cực, chủ động của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức mới Giúp cho học sinhhiểu và nắm bài nhanh nhất đồng thời tạo hứng thú cho học sinh trong học tập

bộ môn Lịch sử

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với việc sử dụngkiến thức liên môn trong dạy học lịch sử, tạo hứng thú học tập cho học sinh khihọc lịch sử 10 phần Lịch sử Việt Nam (ban cơ bản) theo hướng phát huy tínhtích cực của HS

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận

- Đề tài đứng trên lập trường, quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, Nhà nước về nghiên cứu và dạy họclịch sử

- Ngoài ra, đề tài còn dựa trên cơ sở lí luận về Tâm lí, Giáo dục học,Phương pháp dạy học lịch sử của các nhà khoa học giáo dục, giáo dục lịch sửliên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Tôi sử dụng phương pháp này theohướng sưu tầm tìm đọc các tài liệu liên quan để phục vụ cho việc xây dựng cơ

sở lí luận của đề tài

- Phương pháp thực nghiệm: Tôi đã tiến hành dạy lớp 10A1 và 10A2 mộtlớp dạy theo phương pháp sử dụng kiến thức liên môn, một lớp sử dụng phươngpháp dạy truyền thống, sau đó cho làm bài kiểm tra 15 phút, bài kiểm tra 1 tiết

- Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng công thức toán học thông kê đểtính điểm kiểm tra đã chấm trong thực nghiệm sư phạm

- Đúc rút kinh nghiệm trong việc dạy học của bản thân thông qua phươngpháp thực nghiệm sư phạm tiến hành dạy thử lớp 10A1 và 10A2

Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy.Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử

Sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên lịch sử 10

Sử dụng các câu hỏi điều tra có thể đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu củaviệc đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh trong việc giảng dạy mônlịch sử lớp 10, để khắc phục nhược điểm trong phương pháp kiểm tra đánh giácần phối hợp các phương pháp hiện đại, trong đó có phương pháp kiểm tra bằngcâu hỏi trắc nghiệm khách quan.

5 Đối tượng áp dụng

Học sinh khối 10 Trung tâm GDTX &DN Yên Lạc

PHẦN II: NỘI DUNG

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC

THƯỜNG XUYÊN VÀ DẠY NGHỀ HUYỆN YÊN LẠC

1 Thực trạng dạy và học ở Trung Tâm GDTX&DN Yên Lạc:

1.1 Thuận lợi:

Giáo viên có nhiều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theohướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy họcnhư: sử dụng dồ dùng trực quan, phương pháp giải quyết vấn đề, miêu tả, kểchuyện, nêu đặc điểm nhân vật … Giáo viên tích cực hướng dẫn học sinh thảoluận nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông qua hoạt động này những học sinhyếu kém sẽ được sự hướng dẫn của giáo viên và các học sinh khá giỏi, học sinh

sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch

sử Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết hợp và khai thác triệt để các đồdùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụngcông nghệ thông tin…

Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi giáoviên đặt ra, một số em có chuẩn bị bài mới ở nhà Học sinh tham gia tích cựctrong việc thảo luận nhóm và đã đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiếnthức Học sinh yếu, kém đã và đang nắm bắt kiến thức trọng tâm cơ bản thôngqua các hoạt động như thảo luận nhóm, đọc sách giáo khoa, vấn đáp… các em

đã mạnh dạn trả lời các câu hỏi ghi nhớ các sự kiện, nhân vật, một quá trìnhcách mạng trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình

Đây là phương pháp học tập mới thoải mái, vui vẻ và sáng tạo, thú vị … Đây là xu thế chung của giáo dục Việt Nam nên đựơc sự ủng hộ từ các cấp, xã hội, phụ huynh, học sinh…

Chương trình môn lịch sử 11 có nhiều nội dung phù hợp với phương pháp dạy bài mới, củng cố bài bằng sơ đồ tư duy phát huy hiệu quả cao khi giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc…

Về cơ sở vật chất đã có một số đổi mới tạo điều kiện cho hoạt động học tập: phòng CNTT, đèn chiếu, bảng phụ…

Xã hội hiện nay tạo điều kiện cho con người (giáo viên và học sinh) có điều kiện tiếp cận nhiều nguồn thông tin từ nhiều phương tiện khác nha Phương

pháp sử dụng sơ đồ trong dạy bài mới, củng cố bài phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, khắc phục được sự nhàm chán của phương pháp dạy học truyền thống

Vì vậy, gây hứng thú cho người học, kích thích học sinh tư duy tích cực

1.2 Hạn chế:

Đặc thù của học sinh Trung Tâm GDTX là nhận thức của các em còn hạnchế, tư duy chậm, lười suy nghĩ Gặp phải những câu hỏi tư duy học sinh chưatrả lời được, ý thức chuẩn bị bài của một số em chưa tốt đã ảnh hưởng đến hiệuquả giờ dạy trên lớp của giáo viên Mặt khác, vẫn còn một số ít giáo viên chưatích cực hóa hoạt động của học sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ, nắmvững kiến thức, vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học “thầy nói, trò nghe’,

“thầy đọc, trò chép” Do đó nhiều học sinh chưa nắm kiến thức mà chỉ học thuộcmột cách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn sách giáo khoa hoàn toàn Một số câuhỏi giáo viên đặt ra khó, học sinh không trả lời được nhưng lại không có câu hỏigợi ý nên nhiều khi phải trả lời thay cho học sinh Một số tiết giáo viên chỉ nêuvài câu hỏi và chỉ gọi một số học sinh khá, chưa có câu hỏi giành cho đối tượnghọc sinh yếu, kém, làm cho đối tượng này ít được chú ý và không được tham giahoạt động đều này làm cho các em tự ti về năng lực của mình, các em cảm thấychán nản và không yêu thích môn học

Nội dung kiến thức chương trình và sách giáo khoa môn Lịch sử ở trườngTHPT còn quá nặng, bài giảng thiên về lý thuyết khô khan, HS khó nắm vững,dẫn đến chán nãn không thích thú học môn Lịch sử

Quan niệm của xã hội, gia đình và đặc biệt là của HS đối với bộ môn Lịch

sử còn khá lệch lạc: không đầu tư, không chú ý thậm chí xem thường hoặc họccho xong Việc dạy và học lịch sử ở bậc phổ thông hiện nay dường như chỉ chútâm vào học thuộc bài là chính, hay còn gọi là “học vẹt”

Ở mỗi lớp học, trình độ không đồng đều, HS cá biệt ngày càng nhiều ởtrường, lớp làm ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giảng dạy của GV

Học sinh chưa có tinh thần học tập, một số em vừa học vừa làm, việc tiếpthu bài chậm, đặt câu hỏi phải cụ thể, lặp lại nhiều lần Các em chưa xác địnhđược động cơ học tập, học như thế nào? học cho ai? học để làm gì? Vì thế các

em chưa phát huy hết vai trò và trách nhiệm của người học sinh Học sinh chưaxác định nội dung của bài học, tiếp thu bài một cách máy móc, các em luôn có

tư tưởng lịch sử là môn phụ nên không cần thiết

Đây là phương pháp dạy học mới nên giáo viên và học sinh không tránhkhỏi lúng túng trong một số kĩ năng như sưu tầm, xử lý thông tin, vẽ, ý tưởng…

Đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kĩ năng khác ngoài kĩ năng sư phạm Giáoviên khó khăn trong việc đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng học sinh.Năng lực học sinh không đồng đều nên đôi khi việc vẽ sơ đồ tư duy trong họctập là sự máy móc không hiệu quả Mặt khác, hạn chế của học sinh là chưa biếtcách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộcmột cách máy móc, thuộc nhưng không nhớ được kiến thức trọng tâm, khôngnắm được “sự kiện nổi bật” trong bài học, trong tài liệu tham khảo, hoặc khôngbiết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liên quan với nhau Với đặc thù mônhọc, lịch sử có nhiều nội dung kiến thức nên học sinh không nhớ nổi toàn bộkiến thức, phần lớn các em chỉ học thuộc lòng hay nhớ máy móc .Chính vì vậy để học sinh nắm vững nội dung bài học, giáo viên phải có kĩ năngvận dụng tốt bản đồ tư duy vào dạy học lịch sử, góp phần nâng cao chất lượng

bộ môn

Việc giáo viên sử dụng cách dạy học theo kiểu đọc – chép, có thể kể ra một

số nguyên nhân sau:

Do một số bài học của chương trình có lượng kiến thức nhiều, trong một

tiết học chỉ có 45 phút, mà đã mất 10 đến 15 phút ổn định tổ chức, kiểm tra bài

cũ, dặn dò học, làm bài tập ở nhà…Như vậy, chỉ còn khoảng 30 phút để giảngbài mới nên giáo viên chọn cách “đọc – chép”

Học sinh hiện nay khả năng tự ghi bài là rất chậm, rất hạn chế, thụ động trong học tập đặc biệt là khối bổ túc văn hóa nên cũng có thầy cô chọn cách đọc

bài, học trò chép bài Học sinh về nhà chỉ cần học thuộc nội dung đã được ghi,khi kiểm tra bài chỉ cần đọc đúng, ghi đúng là được điểm cao…

Cũng còn một số giáo viên không chịu khó đầu tư cho việc thiết kế bài dạy sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh mình đang phụ trách, sợ mất sức,

cứ sẵn giáo án mẫu đọc cho học sinh chép, khi cần thỉnh thoảng mới dừng lạighi vài chữ lên bảng Như thế, vừa không sợ sai kiến thức cơ bản, lại vừa khôngtốn sức

Trang thiết bị và các phòng học chức năng không đủ hoặc không có để đáp ứng nhu cầu dạy học theo hướng đổi mới, hiện đại hóa, học sinh không có nhiều

điều kiện để thực hành hoặc học theo phương pháp trực quan sinh động

Khắc phục tình trạng đọc – chép là một yêu cầu cần thiết để nâng cao chấtlượng dạy học đối với tất cả các môn học Đó là một nhiệm vụ vô cùng khókhăn phức tạp trong điều kiện hiện nay của nhiều trường Thực hiện tốt việcchống dạy học theo kiểu “đọc – chép” là cả một quá trình lâu dài với sự cố gắngcủa nhiều đối tượng khác nhau trong đó sự tận tâm của thầy cô giáo là điều hếtsức quan trọng mới có thể có kết quả.

Dạy theo kiểu “đọc cái có sẵn cho học sinh chép vào vở” cứ lặp đi lặp lạinhiều năm, khiến công việc của các nhà giáo trở nên nhàm chán, không có độnglực để đổi mới Còn với học sinh, dẫu biết rằng phải chép bài của thầy đọc từsách giáo khoa, cái mà các em có thể tự đọc – là một sự miễn cưỡng Nhưng biếtlàm sao, khi thầy yêu cầu trả bài phải đúng, thậm chí đúng nguyên văn nhữnglời thầy đọc

Đã có những bài thi ngây ngô đến mức khó tin, bởi thiếu phương pháp tưduy, rập khuôn máy móc do việc học lệ thuộc hoàn toàn vào thầy, còn thầy thì lệthuộc sách giáo khoa Cách dạy và học này còn tiếp tay cho nạn quay cóp, gianlận trong thi cử, tạo ra sự thiếu công bằng giữa những người học nghiêm túc vànhững người thầy thực sự muốn đổi mới cách dạy học

Thầy đọc, trò chép trên lớp, cộng với việc học quá tải liên miên khiến các

em không đủ thời gian suy ngẫm và tự học, thì lấy đâu ra việc tìm tòi, suy luận

để có kiến thức thực sự? Nhưng vấn đề đặt ra, thế nào là thầy không đọc, trò không chép? Không đọc kiến thức đã có sẵn trong sách giáo khoa, thì thầy sẽ nói gì để các em ghi lại và phát triển tư duy?

Đội ngũ giáo viên hiện nay phần lớn cũng được đào tạo bằng phương pháp

“đọc – chép” nên để thay đổi cách giảng dạy cũng khó có thể đạt kết quả mộtsớm một chiều Trong khi đó, bộ sách giáo khoa bậc phổ thông đang tiếp tụcđược thay đổi và nội dung còn khá nặng nề cũng là một lực cản trong quá trìnhnói không với “đọc – chép”

Thực tế những năm qua có nhiều giáo viên (kể cả bậc đại học) đã áp dụngphương pháp giảng dạy không đọc chép cho học sinh, sinh viên và đem lại hiệuquả rõ nét Nhưng vì không có động lực, thiếu sự khuyến khích, động viên vàtiêu chí rõ ràng, nên cách làm này chỉ có tính tự phát ở một số ít người

Chấm dứt tình trạng không đọc chép sẽ trở thành hiện thực nếu đội ngũgiáo viên được coi trọng, nếu đội ngũ giáo viên có động lực và sự đánh giánghiêm túc, công bằng từ các cơ quan quản lý

1.3 Nguyên nhân

- GV ít đầu tư sưu tầm và sử dụng tư liệu

- Phương pháp dạy học sử dụng trong môn Lịch sử chưa phát huy được tínhtích cực của HS, chưa tạo được sự hứng thú của HS Các sự kiện, hiện tượnglịch sử, nhân vật lịch sử, không được trình bày một cách cụ thể, sinh động

- Việc giảng dạy được xem là “lối dạy truyền thống” (thầy đọc, trò chép,nói lại những điều trong sách giáo khoa, học sinh chỉ ghi nhớ, học thuộc màkhông hiểu nên chóng quên…) đã ăn sâu vào suy nghĩ, thói quen trong cách dạy

và học của GV và HS, chi phối việc chỉ đạo dạy học, việc tổ chức kiểm tra, thicử

- Tư tưởng xem nhẹ bộ môn chính, phụ

- Việc tích cực chủ động tìm tòi tài liệu lịch sử ở HS còn hạn chế

1.4 Điều tra cụ thể:

Trong quá trình vừa giảng dạy vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập

bộ môn của học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy.Việc điềutra được thực hiện thông qua những câu hỏi phát triển tư duy trên lớp, kiểm tra

15 phút, kiểm tra 1 tiết …

Qua điều tra, đa số học sinh chỉ trả lời những câu hỏi mang tính chất trìnhbày, còn những câu hỏi giải thích tại sao, so sánh, đánh giá nhận thức thì trả lờichưa được tốt, chưa biết vận dụng và liên hệ kiến thức giữa các bài các chương,chưa nắm rõ các sự kiện lịch sử qua các giai đoạn hay lẫn lộn giữa sự kiện nàyvới sự kiện khác Cụ thể:

Qua một thời gian thử nghiệm sử dụng kiến thức liên môn trong dạy họclịch sử lớp 10 phần Lịch sử Việt Nam bản thân tôi thấy có nhiều tác dụng sau:

- Kết quả thực tế đã đạt được ở trên cho thấy chất lượng trung bình bộ mônđược nâng cao, trong đó tỉ lệ học sinh khá tăng, tỉ lệ học sinh yếu giảm

- Phát huy được tính tích cực của HS trong quá trình hoạt động trên lớpcũng như việc nghiên cứu bài mới và học bài cũ ở nhà

- Việc nắm kiến thức của HS vững chắc hơn, có hệ thống hơn và xóa được

lỗ hổng kiến thức bộ môn

- Qua những kiến thức liên môn học sinh đã xác định được trọng tâm vấn

đề dễ dàng hơn, ghi nhớ kiến thức được lâu hơn và tiết kiệm được nhiều thờigian ôn tập

- Sử dụng kiến thức liên môn có tính mở nên kích thích được tất cả mọi đốitượng HS, phát huy cao tính độc lập, và có thể chấp nhận kiến thức của các emtheo các cung bậc khác nhau

2 Giải Pháp thực hiện:

2.1 Đối với học sinh:

Học sinh phải đọc trước bài mới trong sách giáo khoa, chuẩn bị tất cả cáccâu hỏi trong SGK phần sẽ học

Trong giờ học phải chú ý nghe giảng bài, tích cực phát biểu ý kiến, xâydựng bài, không tiếp thu máy móc phải có suy nghĩ

Biết cách làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn để hoàn thành nhiệm vụgiáo viên giao cho

Học sinh tự giác học tập, dựa vào kiến thức giáo viên truyền thụ học sinhphải biết tự mình tìm tòi, sáng tạo, phân tích sự kiện hoặc so sánh sự kiện nàyvới sự kiện khác

Học sinh cần có quyển sổ tay để ghi những vấn đề, những thông tin giáoviên cung cấp mà không có trong sách giáo khoa

Học sinh phải biết vận dụng kiến thức của nhiều môn học để trình bày diễnbiến một cuộc khởi nghĩa hoặc một giai đoạn lịch sử

2.2 Đối với giáo viên:

Chuẩn bị tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp: giáo án (hoặc giáo án điện tử),bản đồ tranh ảnh, sơ đồ…

Hạn chế giảng giải, thuyết trình, hạn chế đưa ra những câu hỏi vụn vặt nêntập hợp các câu hỏi thành gợi ý, hướng giải quyết vấn đề

Khi giảng bài mới phải kết hợp nhiều phương pháp và kết hợp với liên hệkiến thức cũ

Khi học sinh làm việc theo nhóm, giáo viên cần theo dõi, giải đáp ngay cácthắc mắc của học sinh

Không nên đưa ra những câu hỏi quá đơn giản như: có, đúng, không, sai.Nếu đặt câu hỏi như vậy phải kèm theo vế sau như vì sao? Hoặc tại sao?

Câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ làm cho học sinhcăng thẳng Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh trả lời, không nêncho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề

Trong lúc học sinh suy nghĩ trả lời, giáo viên không nên hối thúc học sinh,

có thể nêu gợi ý tạo cho học sinh không khí thoải mái

CHƯƠNG II: CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Việc dạy học môn lịch sử hiện nay ở trường phổ thông và Trung tâmGDTX

Như chúng ta đã biết bộ môn lịch sử có chức năng và nhiệm vụ rất quantrọng trong nhà trường phổ thông, bởi lẽ đây là bộ môn “ khôi phục bức tranhquá khứ” một cách chính xác, khoa học và hiểu được quy luật phát triển của xãhội, nhằm góp phần tích cực vào việc bồi dưỡng lập trường quan điểm của họcsinh

* Tuy nhiên, hiên nay có nhiều quan niệm khác nhau về bộ môn lịch sử

- Quan niệm thi cử: Một số học sinh chỉ chú trọng nội dung chương trình

thi cử.“ học tủ” mục đích đối phó mà không có cái nhìn tổng quát và toàn diện

về quá trình hình thành và phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới

- Do cơ chế thị trường; sự bùng nổ thông tin, sự phát triển như vũ bão của

khoa học và công nghệ, vì thế mà một số em chú trọng môn khoa học tự nhiên,môn lịch sử ít được quan tâm

* Nhưng không vì lẽ đó mà chúng ta xem nhẹ bộ môn lịch sử, vì từ lâu bộmôn lịch sử có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Bản thân môn lịch sửrất hấp dẫn đối với học sinh : hiện nay nhiều nước trên thế giới lấy môn lịch sửlàm môn học hàng đầu trong chương trình giáo dục cùng với một số môn khácnhư Toán, Văn, Đia lý …bởi vì con người tương lai cần phải nắm vững kiếnthức lịch sử dân tộc và thế giới để sống một cách có ý thức trên hành tinh Tức

họ hiểu rằng sống và lao đông để làm gì, phải đấu tranh chống phân biệt chủngtộc, chống lại mọi sự bất bình đẳng và đánh giá đúng từng giai đoạn phát triểncủa lịch sử nhân loại

Vì lẽ đó, ở Việt Nam, tại Đại hội khoa học lịch sử lần thứ III Tổng bí thư

Đỗ Mười đã phát biểu; “ Cùng với quá trình quôc tế hoá ngày càng mở rộng Thì trở về nguồn là xu thế chung của các dân tộc trên thế giới, với chúng ta đó

là sự tìm tòi phát hiện ngày càng sâu sắc hơn những đặc điểm xã hội Việt Nam, những phẩm chất cao quý, những giá trị truyền thống và những bài học lịch sử giúp chúng ta lựa chọn và tiến hành bước đi thích hợp hướng tới mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh”

Vì thế, đối với chúng ta cần nhận thức một cách đúng đắn sâu sắc ý nghĩa

bộ môn lịch sử trong chương trình giáo dục hiện nay ở trường phổ thông, phấn

đấu làm tốt nhiệm vụ giáo dục của mình và kiên quyết đấu tranh chống nhữngquan niệm sai lệch về bộ môn lịch sử.

2 Phương pháp dạy học bộ môn lịch sử theo hướng “ Lấy học sinh làm

trung tâm” Và việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử 10 (phần lịch sử Việt Nam ).

Từ năm 1986 cùng với trào lưu đổi mới chung , giáo dục cũng có nhiều đổimới Đặc biệt tại Nghị quyết TƯ lần thứ IV, khoá VII vào tháng 1 năm 1993 chorằng tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo và chỉ rõ : “ Phải xác địnhlại mục tiêu, thiết kế lại chương trình kế hoạch nội dung và phương pháp giáodục đào tạo”

Khái niệm phổ biến hiện nay là : “ lấy học sinh làm trung tâm” là chủtrương lớn của bộ giáo dục và đào tạo đòi hỏi thực hiện nhiều khâu trong suốtquá trình đào tạo Đây là quan niệm dạy học của nhà trường hiện đại, đòi hỏiphải quán triệt tất cả các yếu tố tạo nên phương pháp dạy học, đây là quá trìnhchuyển biến dần dần cách suy nghĩ, việc làm của phong cách thầy và trò

Điểm cốt lõi là thay đổi mối tương tác giữa thầy và trò tạo cho học sinhhứng thú, tạo thói quen, năng lực tự hình thành kiến thức kỷ năng Đây thực chất

là phát triển tối ưu hoạt động nhận thức độc lập của học sinh là yếu tố quantrọng nhất để tạo biểu tượng hình thành khái niệm gắn tri thức với cuộc sống Tưtưởng tôn trọng tất cả những gì về học sinh Tư tưởng đề cao tính tích cực tự lực

của học sinh Vì thế mà nhà giáo dục Mỹ J.Dewey cho rằng : “ Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”

Đối với bộ môn lịch sử, với phương châm này tạo cho học sinh tiếp cận với

sự kiện, biểu tượng lịch sử và thông qua bài giảng của thầy cùng với các tư liệuhọc tập như: sách giáo khoa, tài liệu tham khảo và các nguồn thông tin khác việctiếp cận này sẽ dẫn đến sự hình thành tri giác, biểu tượng lịch sử và dẫn đếnnhận thức cảm tính

Bằng sức mạnh của tư duy trừu tượng học sinh đi đến những kiến thứcmang tính chất trừu tượng và khái quát đó là các khái niệm, quy luật, bài họclịch sử dẫn đến nhận thức lí tính

Học sinh vận dụng kiến thức đã học chủ yếu là mảng kiến thức để giảiquyết những nhiệm vụ và vấn đề đặt ra trong học tập cũng như trong đời sống xãhội

Với phương pháp này, học sinh chủ động và tích cực hoá việc học củamình, tìm tòi suy nghĩ độc lập để lĩnh hội kiến thức, năng lực thói quen và tiếnhành hoạt động tư duy so sánh, tổng hợp khái quát các sự kiện lịch sử.

Bên cạnh tạo cho học sinh chủ động nắm bắt sự kiện lịch sử từ sách báo, tưliệu, các phương tiện thông tin đại chúng … Giáo viên có thể lôi cuốn học sinh,gây hứng thú cho học sinh trong tiết học, như ứng dụng công nghệ thông tin vàoviệc giảng dạy Với giáo án điện tử giáo viên thể hiện toàn bộ nội dung nhưnhững trận đánh sinh động hoặc nhân vật lịch sử, các khái niệm … đây là cáchtiếp cận nhanh nhất để hình thành kiến thức, kỷ năng cho học sinh và khắc sâuvào tâm trí học sinh lâu nhất Bên cạnh đó việc vận dụng thơ ca trong dạy họclịch sử cũng góp phần quan trọng nhằm phát huy tích tích cực chủ động nắm bắttri thức lịch sử như địa danh, tinh thần ý thức độc lập dân tộc, tinh thần laođộng, chiến đấu bất khuất của cha ông, góp phần bồi dưỡng học sinh lòng tự hào

về dân tộc Đây là cơ sở để học sinh vận dụng vào thực tiễn

Tôi xin lấy một bài trong chương trình Lịch sử 10 – phần lịch sử Việt Nam,ban cơ bản làm ví dụ:

SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ LÀM RÕ NỘI DUNG VẤN ĐỀ: THỜI BẮC THUỘC VÀ CÁC CUỘC ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC

LẬP DÂN TỘC (chương trình Lịch sử lớp 10 cơ bản)

II Mục tiêu dạy học:

1 Kiến thức:

- Học sinh vận dụng kiến thức đã được tìm hiểu qua dự án để làm rõ một sốvấn đề về thời Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, cụ thể:+ Vận dụng kiến thức Lịch sử để tìm hiểu về các cuộc đấu tranh giành độclập của nhân dân ta trong các thế kỷ I – X, nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ýnghĩa của các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: khởi nghĩa Hai Bà Trưng, khởi nghĩacủa Lý Bí, trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 938…

+ Vận dụng kiến thức Địa lý để xác định đúng vị trí địa lý của một số địadanh: Mê Linh, Cổ Loa, Dạ Trạch, sông Bạch Đằng…

+ Vận dụng kiến thức Văn học (tác phẩm: “Truyền thuyết Trưng Vương” của chi hội văn nghệ dân gian Vĩnh Phúc – xuất bản năm 1975, tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” của Trương Hán Siêu), kiến thức môn Âm nhạc (bài hát: Noi

gương bà Trưng – Bà Triệu của nhạc sĩ Trần Quang Huy bài hát Phất cờ nương

tử nhạc sĩ Phạm Đăng Khương để ngợi ca những chiến công oanh liệt, công lao

to lớn của Hai Bà Trưng, Ngô Quyền…

+ Vận dụng kiến thức môn Mĩ Thuật để miêu tả sự chuẩn bị cho trận chiếntrên sông Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền như: bãi cọc trên sông BạchĐằng, hình ảnh thuyền ta dụ thuyền quân Nam Hán vào bãi cọc Hay hình ảnh

về các anh hùng dân tộc: Hai Bà Trưng, Ngô Quyền…

+ Vận dụng Công nghệ thông tin để cho học sinh xem những video tái hiệnlại cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, tái hiện lại trận chiến của quân NgôQuyền đánh quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938…

+ Vận dụng kiến thức Giáo dục công dân để giáo dục lòng yêu nước, tựhào, tự tôn dân tộc và biết ơn những thế hệ cha ông đã có công trong công cuộcđấu tranh giành chủ quyền dân tộc

+ Vận dụng kiến thức Toán học để thông kê các cuộc khởi nghĩa, cácphong trào đấu tranh của quân ta từ thế kỷ I đến thế kỷ X, thống kê những thấtbại của quân Nam Hán trong trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 938

- Làm việc với sách giáo khoa và các nguồn tư liệu mà học sinh sưu tầm,nghiên cứu

- Rèn luyện kĩ năng phân tích và tìm hiểu các sự kiện lịch sử

* Môn Vật Lý

- Rèn luyện kĩ năng phân tích được kế sách của Ngô Quyền trong việc vậndụng quy luật thủy triều lên – xuống để nhử quân Nam Hán vào bãi cọc

* Môn Tin học

- Kỹ năng tìm kiếm thông tin trên mạng

- Kỹ năng phân tích sự kiện Lịch sử qua việc xem video tư liệu

di tích lịch sử, ý thức được trách nhiệm của mình trong học tập để xây dựng vàbảo vệ quê hương đất nước.

Giải quyết được các tình huống mà thực tế trong cuộc sống mang lại

4 Định hướng các năng lực được hình thành

* Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực tự học, năng lực

sử dụng công nghệ thông tin

* Năng lực chuyên biệt:

- Thực hành bộ môn Lịch sử, khai thác được kênh hình có liên quan đến bàihọc, sử dụng lược đồ để phân tích được các vị trí quan trọng trong các cuộc khởinghĩa của Hai Bà Trưng, Lý Bí, Ngô Quyền như: Hát Môn, Mê Linh, Luy Lâu,

Dạ Trạch, sông Bạch Đằng…sử dụng lược đồ các trận đánh để hiểu được diễnbiến của các cuộc khởi nghĩa

- Năng lực phát hiện, giải quyết các vấn đề trong học tập lịch sử, thu thập

xử lý thông tin, tổ chức thực hiện, vận dụng kiến thức vào cuộc sống

- Học sinh vận dụng được những điều mình đã học để có thể giải quyếtđược vấn đề gặp phải trong cuộc sống, có năng lực giải quyết nhanh các vấn đềgặp phải hàng ngày khi ở nhà cũng như ở trường

- Thực hiện được các bài học kinh nghiệm đã học để có thể nâng cao tinhthần cảnh giác trước các hành động chống phá đất nước của các thế lực thù địchtrong thời kỳ mới nhất là âm mưu: Diến biến hoà bình, bạo loạn lật đổ

III Tính liên môn, tích hợp của dự án

- Tích hợp kiến thức liên môn Địa lí: qua việc vận dụng kiến thức các bài như: Bài 3: Sử dụng bản đồ trong học tập và đời sống (Địa lí 10), bài 16: Sóng, thủy triều, dòng biển (Địa lí 10), Bài 2: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ (Địa lí 12).