Với mong muốn giúp học sinh đạt được kết quả cao nhất của bài học, tôi chọn đề tài “Sử dụng phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint nhằm nâng cao hiệu quả dạy- học phần
Trang 12.2.2.Thực trạng dạy học môn lịch sử ở trường THCS Thọ Ngọc 52.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề (Các bước khai thác
và sử dụng phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint
nhằm nâng cao hiệu quả dạy- học phần lịch sử thế giới trung đại lớp
2.3.4 Danh mục những đoạn phim tư liệu trên phần mềm Micosoft
PowerPoint đã được tác giả khai thác và sử dụng trong dạy học lịch sử
thế giới thời trung đại ở lớp 7 THCS
Cùng với sự hình thành lịch sử xã hội loài người, khi con người và xã hộixuất hiện Việc giáo dục lịch sử cũng bắt đầu Thông qua lịch sử đề giáo dụclòng yêu quê hương đất nước…Tuy nhiên, khoa học lịch sử khác các khoa họckhác ở chỗ nền tảng sự kiện khoa học của nó được xây dựng, kiến lập qua các tư
liệu lịch sử Vì vậy, “tư liệu lịch sử có tầm quan trọng đặc biệt với khoa học lịch
sử nói chung và đối với các công trình nghiên cứu lịch sử nói riêng”[5;269].
Trong khoa học lịch sử có những nguồn tư liệu hết sức phong phú, đa dạng như:
tư liệu thành văn, tư liệu hiện vật, tư liệu truyền miệng,…và tư liệu phim ảnh,băng ghi hình Hiện nay, với việc ứng dụng CNTT vào dạy học, phim tư liệu
Trang 2khoa học được xem là một nguồn sử liệu thiết yếu để góp phần phát huy tínhtích cực của học sinh và nâng cao hiệu quả bài học.
Phim tư liệu khoa học là loại phim được xây dựng dựa trên hình ảnh hoặcnhững thước phim ghi lại diễn biến sự kiện lịch sử tại thời điểm mà nó diễn ra
Do đó, về cơ bản nó đảm bảo được tính khoa học, tính chính xác, chân thực củaquá khứ lịch sử
Các đoạn phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint là
một nguồn kiến thức vô cùng quý giá “Trước hết, chúng phong phú về nội dung, kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh, lời nói với âm nhạc, tác động vào các giác quan của học sinh, cung cấp một khối lượng thông tin lớn, hấp dẫn, không một nguồn kiến thức nào có thể sánh kịp”[4;73 ] Kiến thức mà nó cung cấp cho
học sinh khi học tập lịch sử đảm bảo được tính chính xác, chân thực của quá
khứ, góp phần khắc phục việc “hiện đại hóa” lịch sử
Lịch sử vốn được xem là môn học “khô khan” và đặc trưng của môn Lịch
sử lại khác với các môn học khác đó là không thể “tái tạo” lại được trong phòng
thí nghiệm, bởi lịch sử gắn liền với không gian và thời gian xác định Vậy làmthế nào để tạo nên sự hấp dẫn của bài học? Việc sử dụng phim tư liệu trên phầnmềm Microsoft PowerPoint giúp cho HS tiếp xúc với những chứng cứ của quákhứ, tạo ra được những hình ảnh chính xác, cụ thể, sinh động về các sự kiện,hiện tượng lịch sử, qua đó các em sẽ khôi phục được bức tranh quá khứ đúngnhư nó tồn tại
Lịch sử thế giới trung có vị trí quan trọng trong tiến trình phát triển của xãhội loài người, phản ánh thời kì hình thành và phát triển của xã hội phong kiếnđối với các quốc gia trên thế giới Quá trình này diễn ra với rất nhiều sự kiện,nội dung tiêu biểu trên tất cả các lĩnh vực Với mong muốn giúp học sinh đạt
được kết quả cao nhất của bài học, tôi chọn đề tài “Sử dụng phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint nhằm nâng cao hiệu quả dạy- học phần lịch sử thế giới trung đại lớp 7-THCS” để nghiên cứu, đồng thời xin được
góp phần nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THCS
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Đề tài góp phần giúp học sinh nắm chắc nội dung kiến thức phầnmột:Lịch sử thế giới trung đại lớp 7-THCS, đồng thời tạo hứng thú cho môn họcvới việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bài học nhằm khắc phục tình trạngkhô cứng trong dạy học lịch sử Thông qua đó kết hợp hình thức dạy học liênmôn để tạo nên sự gắn kết, bổ trợ kiến thức giữa các môn học với nhau
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
-Phần lịch sử thế giới trung đại
-Các đoạn phim tư liệu khoa học có liên quan
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Khoa học lịch sử, với tư cách là một bộ môn khoa học xã hội, đối tượngnghiên cứu của nó là quá khứ của xã hội do con người tổ chức thành Đặc trưngrất cơ bản của đối tượng nghiên cứu là không thể quan sát trực tiếp Lịch sử
được coi là “thầy dạy của cuộc sống”( Xi-xê-rông-nhà chính trị Rô-ma cổ đại)
và là bó đuốc soi đường hướng tới tương lai Từ việc tìm hiểu quá khứ, conngười rút ra được những bài học quý báu cho cuộc sống hiện tại và tương lai.Chính vì vậy, bộ môn lịch sử có vai trò quan trọng trong giáo dục, bồi dưỡng thế
hệ trẻ trở thành những con người toàn diện có đủ Trí - Đức - Thể - Mĩ đáp ứngyêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bộ môn lịch sử không chỉ cung cấp chohọc sinh những hiểu biết sâu sắc về nhân loại, về dân tộc mình từ buổi bìnhminh của lịch sử đến nay, mà còn góp phần hình thành nhân cách, giáo dục tìnhcảm, phẩm chất đạo đức và năng lực nhận thức cho học sinh
Tuy nhiên, như trên đã trình bày, trong trường THCS, lịch sử là môn học
có đặc trưng rất riêng biệt so với tất cả các môn khác Nếu các môn KHTN như
Lý, Hoá, nhà nghiên cứu trong những thời gian khác nhau có thể tạo ra các điềukiện giống nhau để thực hiện những thí nghiệm giống hệt nhau từ cách tiến hành
đến kết quả thu được, thì với lịch sử không bao giờ có sự “diễn lại” nguyên si
ấy Lịch sử là cái đã qua; về nhận thức học sinh không thể quan sát sự kiện lịch
sử một cách trực tiếp; đây là một cái khó của dạy học lịch sử Nó đòi hỏi người
giáo viên phải “Tạo ra ở học sinh những hình ảnh chân thực, cụ thể và sống động về các sự kiện, hiện tượng lịch sử…”[4;42] Vì vậy, các đoạn phim tư liệu
sẽ góp phần giúp học sinh khôi phục được quá khứ lịch sử như nó đã diễn ra
Power Point là một phần mềm trình diễn mạnh của bộ Microsoft Office một phương tiện hữu hiệu của công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả bài họcđối với tất cả các môn học, trong đó có bộ môn lịch sử Để giúp học sinh có hiểu
-biết sâu sắc về lịch sử, tránh tình trạng “hiện đại hoá lịch sử”, sự hỗ trợ của
phần mềm Microsoft Power Point với máy vi tính và đèn chiếu đa chức năng sẽcho chúng ta những hình ảnh, hiệu ứng sinh động, những đoạn phim tư liệu hiệnthực góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Có thể nói, với những ưu
Trang 4điểm, chức năng của Power Point, nó cho phép chúng ta ứng dụng tối đa thànhtựu công nghệ thông tin trong dạy học ở nhà trường.
Như vậy, sử dụng phim tư liệu trên phần mềm Microsoft Power Point đểdạy học phần lịch sử thế giới trung đại lớp 7-THCS sẽ góp phần khôi phục bứctranh quá khứ lịch sử trong nhận thức của học sinh, tạo biểu tượng chân thực,chính xác, cụ thể về các sự kiện, hiện tượng lịch sử thế giới trung đại, là cơ sở
để học sinh hình thành khái niệm lịch sử Đồng thời, sử dụng các đoạn phim tưliệu trên phần mềm Microsoft PowerPoint cũng khơi dậy ở học sinh những xúccảm lịch sử, sự hồi hộp, xúc động đối với các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch
sử càng làm tăng thêm hứng thú học tập cho các em và góp phần phát triển ởhọc sinh các năng lực nhận thức, thành phần nhân cách và kĩ năng, kĩ xảo cầnthiết Chính vì thế, sử dụng các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềmMicrosoft PowerPoint trong dạy học lịch sử là một trong những biện pháp gópphần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả bài học lịch sử nói chung, bài nghiêncứu kiến thức mới nói riêng
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Thực trạng dạy học lịch sử ở trường THCS.
Thực tế cho thấy rằng những năm gần đây, việc dạy học lịch sử ở cáctrường THCS đã có những bước tiến đáng kể về nhận thức, nội dung và phươngpháp dạy học Việc tổ chức những kỳ thi học sinh giỏi hàng năm và chọn môn thilên lớp 10 -THPT môn lịch sử… chứng tỏ sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, xã hội
về vị trí môn học Việc đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa và các hộinghị bồi dưỡng, tập huấn giáo viên lịch sử… là những minh chứng thể hiện sự cốgắng của các nhà giáo dục lịch sử nói chung và giáo viên THCS nói riêng Songvẫn còn rất nhiều điều đáng lo ngại Một thực tế đáng buồn đang diễn ra là thế hệtrẻ biết, hiểu rất mơ hồ về lịch sử, không chỉ lịch sử thế giới mà cả lịch sử dân tộc
Có nhiều ý kiến khác nhau về việc nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử, songviệc thực hiện và kết quả thực hiện các phương pháp đề xuất này vẫn chưa đượcxác nhận rõ rệt trong thực tế Kết hợp các tài liệu này với điều tra tại chỗ, tôi rút
ra mấy kết luận chủ yếu sau:
Về tài liệu tham khảo, giảng dạy, học tập: Chủ yếu là SGK, SGV, hiện
nay có thêm quyển Chuẩn kiến thức kĩ năng- là nguồn tài liệu gần như duy nhấttrong quá trình lên lớp Một số trường đã được trang bị máy chiếu, ti vi, mạngInternet… tuy nhiên, vẫn có nhiều trường THCS không có các thiết bị hỗ trợnày
Về mặt phương pháp dạy học lịch sử: Vẫn theo hình thức dạy học cũ:
Thầy đọc, trò ghi Nhiều GV đôi khi chỉ làm nhiệm vụ của người “thông báo”
lại nội dung SGK Học sinh lên lớp chỉ để nghe thầy nói, ghi lại lời thầy vào vở,sau đó học thuộc và trả bài cho thầy Không ít giáo viên, nhất là ở các vùng nôngthôn, vùng sâu, vùng xa… ít được cập nhật thông tin khoa học, chưa nhận thứcđược tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay và chưahiểu rõ nội dung của công việc này Vì vậy, trong giờ học lịch sử, thầy làm việc là
Trang 5sách trình bày ngắn gọn có tính gợi mở thì giáo viên chưa có đủ độ sâu về kiến thức
để hướng dẫn học sinh tìm ra những kiến thức chìm trong sách Do quan niệm hỏinhiều là đổi mới phương pháp dạy, học, cho nên vẫn còn giáo viên chỉ sử dụng câuhỏi mà chưa khai thác hết các nguồn kiến thức khác
Theo tôi, nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên là do không ít GV chưanhận thức được tác dụng của tài liệu tham khảo trong giảng dạy và học tập mônlịch sử, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, với việc sửdụng phim tư liệu nhằm nâng cao hiệu quả bài học Việc sử dụng phim tư liệukhoa học trên phần mềm Microsoft Power Point để dạy học phần lịch sử thế giớitrung đại lớp 7-THCS không phải là một nội dung mới, tuy nhiên không phảingười GV nào cũng biết cách khai thác và sử dụng phần mềm này
là người hi sinh anh dũng trong kháng chiến chống Mĩ, hay nhiều học sinh nhầm
Bà Triệu, Bà Trưng là hai chị em Từ thực tế “đau lòng” đó đã thôi thúc tác giảcần phải tìm ra một phương pháp dạy học thích hợp để thực hiện vào bài họcnhằm đưa các em quay về với thực tế lịch sử, tránh hiểu sai, xuyên tạc lịch sử,đồng thời giúp các em có một cái nhìn tổng thể, toàn diện, chân thực, sinh độngnhất về tiến trình phát triển của xã hội loài người, trong đó có những thành tựucủa văn hoá trung đại mà cha ông đã để lại
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề (các bước khai thác và
sử dụng phim tư liệu trên phần mềm Microsoft Power Point trong dạy học Lịch sử phần Lịch sử thế giới trung đại-Lớp 7-THCS)
2.3.1 Nội dung kiến thức sử dụng phim tư liệu.
Trang 6Trong xu thế dạy học ngày nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông trong giảng dạy ngày càng được đẩy mạnh Việc sử dụng các đoạn
phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft Power Point sẽ giúp góp phần
nâng cao hiệu quả bài học chứ không làm thay đổi mục tiêu, tính chất và các yêucầu cơ bản của bài học
Theo nội dung phân phối chương trình, phần Lịch sử thế giới trung đạilớp 7 bao gồm 7 bài học với 9 tiết bài mới và 1 tiết làm bài tập lịch sử Để gópphần nâng cao hiệu quả bài học, qua quá trình giảng dạy và tìm tòi, tôi đưa ramột số nội dung tương ứng với các bài học được sử dụng phim tư liệu sau:
Bài 1: “Sự hình thành và phát triển của xã hội phong kiến ở châu Âu (Thời sơ-trung kì trung đại)” GV cho học sinh xem một đoạn phim dài giới
thiệu về thành thị và những nhà thờ lớn ở Tây Âu thời trung đại Sau khi xem
xong, GV đưa ra câu hỏi định hướng: Vì sao xuất hiện thành thị trung đại? Nền kinh tế trong các thành thị trung đại có gì khác so với nền kinh tế lãnh địa phong kiến?
Bài 2 “Sự suy vong của chế độ phong kiến và sự hình thành chủ nghĩa tư bản ở châu Âu” GV cho học sinh xem đoạn phim tư liệu giới thiệu về hành trình
các cuộc phát kiến địa lí thời hậu kì trung đại thông qua hệ thống bản đồ động
và các tranh ảnh, sau đó GV đưa ra những câu hỏi định hướng: Nguyên nhân và điều kiện nào dẫn tới các cuộc phát kiến địa lí? Em ấn tượng với cuộc phát kiến địa lí nào nhất? Các cuộc phát kiến địa lí đã tác động như thế nào đến xã hội châu Âu?
Trang 7Lược đồ động các cuộc phát kiến địa lí tiêu biểu bằng Power Point [2]
Bài 4, mục 6: “Văn hoá, khoa học-kĩ thuật Trung Quốc thời phong kiến“ giáo viên cho học sinh xem đoạn phim tư liệu: "Cố cung Bắc Kinh" kết hợp với những câu hỏi định hướng: Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Em thích thành tựu văn hoá nào nhất? Các công trình kiến trúc đặc sắc của Trung Quốc thể hiện điều gì?
[2]
Những thước phim tư liệu không chỉ dừng lại ở biểu tượng, sự tri giác banđầu mà còn giúp cho quá trình làm việc của các thao tác tư duy phát triển hơn.Trên cơ sở biểu tượng, học sinh không chỉ có chỗ dựa để hiểu những nét kháiquát, điển hình bề ngoài mà còn đi sâu vào bản chất sự kiện, nêu đặc trưng, tínhchất của sự kiện, đó chính là cơ sở để hình thành khái niệm lịch sử
Đối với bài 5 “ Ấn Độ thời phong kiến”, khi dạy về văn hoá Ấn Độ ", giáo viên cho học sinh xem hai đoạn phim: "Chùa hang A-jan-ta" và "Thánh địa
Mỹ Sơn" kết hợp với những câu hỏi định hướng của giáo viên trước khi xem phim: Tại sao người dân Ấn Độ lại xây dựng rất nhiều ngôi đền bằng đá đồ sộ? Những yếu tố văn hoá truyền thống nào của Ấn Độ có ảnh hưởng ra bên ngoài? Nước Việt Nam chúng ta chịu ảnh hưởng như thế nào từ văn hoá Ấn Độ? Trên
Trang 8cơ sở được tận mắt "tham quan" kiến trúc của ngôi đền và thánh địa Mỹ Sơn củaViệt Nam qua ống kính màn ảnh, các em sẽ hứng thú nắm bắt các sự kiện trongđoạn phim để trả lời câu hỏi, từ đó các em hiểu kiến thức cơ bản của bài mộtcách vững chắc.
Chùa hang A-jan-ta (Ấn Độ) [2]
Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam) [2]
Khi dạy bài 6: “Các quốc gia phong kiến Đông Nam Á, bài này được dạytrong 2 tiết: 7 và 8 Ở tiết 7, GV cho học sinh xem đoạn phim tư liệu giới thiệu
về ngôi đền Bu-rô-bu-đua của In-đô-nê-xi-a, là một trong những kì quan nổitiếng của châu Á Tiếp sau đó là hình ảnh về chùa tháp Pa-gan (Mi-an-ma) Từ
đó GV đưa ra câu hỏi định hướng: Theo em, đâu là quần thể Phật giáo lớn nhất
ở đào Gia-va? Tên Bu-rô-bu-đua có nghĩa là gì? Việt Nam có chịu ảnh hưởng của dòng Phật giáo này không? Hay tại sao chùa tháp Pa-gan lại có tên là
“Chùa vàng, chùa bạc”?
Trang 9Ngôi đền Bu-rô-bu-đua của In-đô-nê-xi-a [2]
Chùa tháp Pa-gan (Mi-an-ma) [2]
Việc sử dụng các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềm MicrosoftPower Point trong dạy học lịch sử có vai trò to lớn trong việc giúp học sinh nhớ
kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức lịch sử, “Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là những hình ảnh mà chúng ta thu nhận được bằng trực quan” [ 3;44] Trong dạy học lịch sử, các đoạn phim tài liệu trên phần
mềm Microsoft Power Point góp phần hình thành những phẩm chất đạo đức cầnthiết của con người Việt Nam đó là: lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, lòngbiết ơn đối với những người có công với đất nước Từ việc quan sát, khai tháckiến thức thể hiện qua các đoạn phim tài liệu khoa học, học sinh không chỉ biếtsâu sắc về lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc, mà còn thực sự rung động trướcnhững việc thực, người thực trong cuộc sống
Trang 102.3.2 Cách tìm kiếm thông tin và khai thác phim tư liệu trên mạng Internet.
Ngày nay, Internet đã trở thành mối quan tâm của cả thế giới Bằng cáchkết nối hàng triệu người sử dụng, công ty, trường học, công sở và những nguồnthông tin khác lại với nhau, nó đã làm thay đổi phương pháp làm việc của nhiềungười, trong đó có việc giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của họcsinh
Có thể hiểu Internet là một mạng rộng lớn, “mạng của các mạng” Nó cóvai trò, ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế, xã hội của tất cả các quốc gia
và khu vực trên thế giới Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo, Internet cũng manglại lợi ích rất lớn cho cả thầy và trò, như trao đổi thông tin bằng thư điện tử, traođổi học tập trên mạng, tìm kiếm thông tin trên mạng phục vụ nội dung bài giảngtrên lớp,
Đối với bộ môn lịch sử, việc khai thác thông tin trên mạng để phục vụhoạt động dạy - học càng phong phú Từ lịch sử thế giới cổ đại, trung đại, cậnđại,… đến lịch sử Việt Nam thời nguyên thuỷ, thời dựng nước hay những vấn đềlịch sử Việt Nam hiện đại đều có trên các mạng thông tin Nếu giáo viên và họcsinh biết tận dụng những ưu điểm của Internet để phục vụ nhiệm vụ dạy - học,thì nó không chỉ nâng cao trình độ hiểu biết của mình về công nghệ thông tin màcòn góp phần hiểu sâu sắc thêm về lịch sử, nâng cao chất lượng bộ môn Tuynhiên, những tri thức lịch sử của xã hội loài người thì vô hạn, nhưng thời gianhọc tập, trình độ nhận thức của học sinh lại có hạn, nên việc khai thác thông tinlịch sử nào, thông tin đó ở trên mạng nào cần phải được chúng ta xác định.Giáo viên không thể, cũng không cần thiết phải cung cấp cho học sinh tất cả cáctrang Web trên mạng, mà chỉ cần một số trang Web cơ bản phục vụ tìm kiếmthông tin cho học tập bộ môn mà thôi Qua nghiên cứu và sưu tầm, tôi xin cungcấp một số công cụ tìm kiếm thông dụng sau:
Để tìm kiếm thông tin, chúng ta chỉ cần mở biểu tượng Internet Explorer
trên màn hình máy tính, sau đó đánh địa chỉ vào hộp “Address”, nhấn phímEnter trên màn hình Lúc này, trang công cụ tìm kiếm được hiển thị, ta chỉ việcđánh cụm từ cần tìm (đối với trang http://www.google.com)
Để lưu thông tin, hình ảnh, các đoạn phim tư liệu từ trang Web:
Khi mở trang Web để đọc thông tin, chúng ta thấy có rất nhiều nội dunglịch sử liên quan đến bài giảng Vì vậy, làm thế nào để lấy được thông tin trênmạng (Copy) cũng được nhiều giáo viên quan tâm Để khai thác được nội dungthông tin trên mạng, chúng ta làm theo các cách sau:
Trang 11chúng ta định vị tên tài liệu trong hộp File name, rồi ấn nút Save.
2.3.3 Một số nguyên tắc khi sử dụng các đoạn phim tư liệu trong dạy học lịch sử.
Khi lựa chọn những đoạn phim tài liệu khoa học để dạy học lịch sử trongtrường THCS, giáo viên cần phải tuân thủ một số nguyên tắc sau:
Một là: Phải đảm bảo tính giáo dục Đây là yêu cầu cơ bản khi sử dụng
đồ dùng trực quan nói chung, các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềmMicrosoft PowerPoint nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường THCS
Hai là: Phải đảm bảo tính khoa học Lịch sử là một khoa học Chính vì
thế trong dạy học lịch sử phải đảm bảo tính khoa học, tính khoa học là nguyêntắc cần quán triệt Tính khoa học được thể hiện ở chỗ các đoạn phim tài liệu phảiphản ánh chính xác của sự kiện, hiện tượng, nhân vật, về địa điểm, thời gian.Các yếu tố hình ảnh, âm thanh cũng phải thống nhất với nhau Những dữ kiện,
số liệu trong các đoạn phim tài liệu cũng phải tương đồng với nội dung trongSGK lịch sử Vì thế khi lựa chọn các đoạn phim tài liệu, giáo viên phải tìm hiểunguồn gốc, xuất xứ của những thước phim, để xác định được các đoạn phim đó
có thực sự là những đoạn phim tài liệu khoa học hay không
Ba là: Phải đảm bảo tính vừa sức Đây là vấn đề quan trọng, cần thiết
trong dạy học bộ môn Đề cập đến tính vừa sức là phải nói tới sự phù hợp giữaviệc giảng dạy với đặc điểm nhận thức, phù hợp với tâm lí, đối tượng, trình độhọc sinh Ở mỗi bộ phim thời lượng thường kéo dài, khối lượng thông tin đadạng, phong phú, trong khi thời lượng của một giờ học chỉ có 45 phút, vì thếphải lựa chọn những đoạn phim phù hợp với nội dung bài học, lượng thông tinvừa đủ không ít quá, không nhiều quá làm loãng trọng tâm bài học hoặc tậptrung quá nhiều thì giờ của học sinh vào xem phim, làm mất đi sự tập trung chú
ý của học sinh vào nội dung bài giảng (mỗi bài học nên sử dụng không quá 3đoạn phim, thời lượng mỗi đoạn phim từ 1 đến 2 phút, phải vừa đủ phản ánhmột sự kiện, hiện tượng hay nhân vật và cân đối với các công việc của một bàihọc)
Sử dụng các đoạn phim tư liệu khoa học trên phần mềm MicrosoftPowerPoint là một việc làm tích cực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ởtrường phổ thông Để phát huy tối đa những ưu điểm của các đoạn phim tài liệutrên phần mềm Microsoft PowerPoint, khi xác định biện pháp sử dụng các đoạnphim tài liệu này cần chú ý những yêu cầu cơ bản sau:
Trang 12Phải căn cứ vào mục tiêu của bài học để sử dụng các đoạn phim tài liệu
khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint: Có thể nói mục tiêu bài họcchính là cái đích cần phải đạt đến mức độ được quy định, là sự cam kết của thầy
và trò trong dạy học Xác định mục tiêu đúng là cơ sở để giáo viên lựa chọn tàiliệu
Sử dụng các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint phải có tác dụng làm rõ kiến thức cơ bản : “Kiến thức cơ bản là
kiến thức tối ưu, cần thiết cho việc hiểu biết của học sinh về lịch sử Nó gồmnhiều yếu tổ, sự kiện lịch sử, các niên đại, địa danh lịch sử, nhân vật lịch sử, cácbiểu tượng, khái niệm lịch sử, các quy luật, nguyên lí, phương pháp học tập vàvận dụng kiến thức”[3;183] Khi trình bày bài mới, giáo viên phải dựa vào nộidung trong SGK đưa các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềm MicrosoftPowerPoint để giảng kĩ phần quan trọng nhất, bổ sung, minh họa, làm rõ kiếnthức cơ bản, phù hợp với trình độ học sinh Thông tin chứa đựng trong các đoạnphim không làm bài học tăng kiến thức mà phải góp phần làm sâu sắc, sinh độngnhững kiến thức cơ bản của bài học
Sử dụng các đoạn phim tài liệu khoa học phải nhằm phát triển tính tích
cực, độc lập, sáng tạo trong hoạt động nhận thức đặc biệt là trong tư duy của học sinh Nếu như thông báo chỉ cung cấp cho người nghe một số tri thức nhất
định, ngắn gọn, khô khan thì cho học sinh xem các đoạn phim tài liệu bao giờ
cũng có chủ đề và tình tiết Hơn nữa các đoạn phim tài liệu khoa học còn có
hình ảnh, âm thanh, lời nói chân thực, sinh động, các đoạn phim không chỉ cókhối lượng sự kiện tri thức được cung cấp mà còn bao gồm cả việc phân tích,nêu lên bản chất của sự kiện, hiện tượng Để sử dụng các đoạn phim tài liệukhoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint có hiệu quả, nhằm phát triểntính tích cực, tư duy độc lập, sáng tạo trong nhân thức của học sinh, giáo viênphải biến các đoạn phim thành một công cụ dạy học hiệu quả, bằng cách:
Bước 1: Định hướng (giao nhiệm vụ học tập): trước khi sử dụng những
đoạn phim tài liệu khoa học có liên quan đến nội dung bài học, giáo viên cho họcsinh nắm chắc yêu cầu nội dung của đoạn phim chuẩn bị xem để từ đó học sinh biếtcác nội dung chính cần tập trung Đồng thời giáo viên đưa ra những câu hỏi để họcsinh suy nghĩ trong quá trình xem
Bước 2: Sử dụng (cho học sinh xem phim): cho học sinh xem nội dung
các đoạn phim cần kết hợp với những gợi ý để phát triển tri giác của học sinh,hoặc sau mỗi nội dung, giáo viên đưa ra câu hỏi cho học sinh nhận xét hay từngcặp học sinh thảo luân giúp các em tìm kiếm thông tin
Bước 3: Củng cố, đánh giá kết quả học tập của học sinh: sau khi học sinh
quan sát xong nội dung của đoạn phim, trả lời câu hỏi, giáo viên cần tong kết lạinội dung của mục kiến thức, đánh giá và nhân xét kết quả học tập của học sinh
Nhờ vây, học sinh sẽ chủ động hơn trong việc tiếp thu, khai thác kiến thứcqua việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học nói chung, các đoạn phim tài liệukhoa học nói riêng, khơi dây ở học sinh những ham muốn, hứng thú khám phá kiếnthức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập lịch sử
Sử dụng dụng các đoạn phim tư liệu khoa học trên phần mềm Microsoft
Trang 13với nội dung lịch sử, yêu cầu giáo dưỡng, giáo dục của bài học và đặc điểm từnglớp học, khối học.
Để bảo đảm hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học nói chung, cácđoạn phim tài liệu khoa học trên phần mềm Microsoft PowerPoint nói riêng GVphải đảm bảo nguyên tắc: đúng lúc, đúng chỗ và phù hợp với trình độ của họcsinh
Phim tài liệu là một nguồn tài liệu quý giá, các đoạn phim tài liệu trênphần mềm Microsoft PowerPoint với nhiều tính năng ưu việt rất phù hợp trongdạy học lịch sử, vì thế giáo viên nên có những hiểu biết cơ bản dù chỉ ở mức độ
đại cương về CNTT, như: Khai thác các đoạn phim tài liệu khoa học trên phần
mềm Microsoft PowerPoint trong dạy học lịch sử như thế nào?; Cách đưa cácđoạn phim để thiết kế các Slide trên phần mềm PowerPoint, hỗ trợ cho bài giảngđiện tử? , sẽ giúp ích rất nhiều cho công việc giảng dạy của giáo viên
Muốn sử dụng các đoạn phim tài liệu trước hết phải biết cách khai tháccác đoạn phim tài liệu Để khai thác các đoạn phim tài liệu, giáo viên có thểchọn sử dụng một trong hai cách sau:
Cách khai thác trực tiếp các đoạn phim tài liệu có sẵn Giáo viên có thể
khai thác các đoạn phim tài liệu bằng việc tải trên hệ thống Internet qua các
Website: Thư viện trực tuyến VIOLET (baigiang.volet.vn); clip.vn; youtube.com; Hoặc có thể khai thác các đoạn phim tài liệu qua các đĩa CD- R
tư liệu điện tử của Trung tâm nghiên cứu và sản xuất học liệu của Bộ Giáo dục
và Đào tạo, rồi đưa vào bài bài học
Cách khai thác gián tiếp, nghĩa là để có được những đoạn phim tài liệu
giáo viên phải thực hiện các bước xử lí kĩ thuật cắt nhỏ một đoạn phim từ một
bộ phim tài liệu Trước tiên, giáo viên phải có bộ phim tài liệu mà mình muốn
sử dụng cho bài học Hiện nay, có nhiều phần mềm hỗ trợ để cắt và dựng phim,đoạn âm thanh Một trong những phần mềm thông dụng và phổ biến, lại khôngđòi hỏi cao về kĩ thuật là HeroVideo Đây là một phần mềm dễ sử dụng giúp GV
dễ dàng cắt ghép các đoạn phim tư liệu để phục vụ cho bài dạy của mình
2.3.4 Danh mục những đoạn phim tư liệu trên phần mềm Micosoft PowerPoint
đã được tác giả khai thác và sử dụng trong dạy học lịch sử thế giới thời trungđại ở lớp 7 THCS
Trang 14Bài 1 Sự hình thành
và phát triển của xãhội phong kiến ở châu
Âu (Thời sơ-trung kìtrung đại) Sử dựngphim tư liệu dạy mục3- Sự xuất hiện cácthành thị trung đại
(Giáo viên nên cắt đoạn phim ngắn cho phù hợp để dạy).
Bài 2: sự suy vongcủa chế độ phongkiến và sự hình thànhchủ nghĩa tư bản ởchâu Âu Mục 1-Những cuộc phát kiếnlớn về địa lí
Bài 3: Cuộc đấu tranhcủa giai cấp tư sảnchống phong kiếnthời hậu kì trung đại ởchâu Âu
4 Cố cung Bắc Kinh 16:21
Giới thiệu về Cố cung
ở Bắc Kinh (TrungQuốc)
Bài 4: Trung Quốcthời phong kiến
(Giáo viên nên cắt thành những đoạn phim với thời lượng ngắn hơn để phù hợp với từng nội dung kiến thức)
5 Chùa hang A-jan-ta 15:25
Thời kì vương triềuGup-ta và sự phát triểnvăn hóa truyền thống
Ấn Độ: miêu tả tỉ mỉ
về công trình kiến trúcchùa hang A-jan-tabằng đá vô cùng đặcsắc của Ấn Độ dướivương triều Gup-ta
Bài 6: Ấn Độ thờiphong kiến Mục 2-Văn hóa Ấn Độ
(Giáo viên nên cắt thành những đoạn phim với thời lượng ngắn hơn để phù hợp với từng nội dung kiến thức)
5 Thánh địa
Mỹ Sơn
3:37 Ảnh hưởng của văn hóa
Ấn Độ đến các nước