- Nghiên cứu về đề tài này tôi cũng mong muốn cùng đồng nghiệp nhận thấy được rõ ý nghĩa, vai trò của việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn lớp 11, góp phần nâng cao chấ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ BÀI DẠY CHIỀU TỐI (MỘ) CỦA HỒ CHÍ MINH
CHO HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG - TP
Trang 22 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2
2.3.2 Cách đưa kiến thức liên môn vào trong bài dạy 7
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Ở trường THPT hiện nay, việc nâng cao chất lượng dạy học, rèn kĩ năng chongười học là vấn đề rất quan trọng và cần thiết Cũng như những môn học khác,môn Ngữ văn đóng vai trò quan trọng giúp rèn luyện đạo đức, tình cảm, lối sốngcho học sinh Nhà văn Mác-xim-Go-rơ-ki từng nói “Văn học là nhân học” học văn
là học cách làm người, cách ăn ở thủy chung, nhân hậu, biết trọng nghĩa, biết yêuđiều hay lẽ phải và ghét sự độc ác, phản trắc, thiếu trung thực, gian tà Trong sựphát triển của tư duy con người, Ngữ văn là một môn học thuộc nhóm khoa học xãhội, giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm, bồidưỡng tâm hồn cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng Môn Ngữ văn
có một mối quan hệ chặt chẽ với các môn học khác, học tốt môn Ngữ văn cũng sẽ
là động lực học tốt các môn khác và ngược lại, nó cũng là nền tảng cho việc rènluyện kĩ năng sống cho học sinh Yêu cầu của việc dạy học hiện nay là “Học đi đôivới hành” cần tăng cường gắn kết với giáo dục thực tiễn làm phong phú, sinh độngcho tiết học Do đó đòi hỏi ở người thầy phải cung cấp cho học sinh những kiếnthức chuẩn xác và liên hệ được giữa bộ môn khoa học này với bộ môn khoa họckhác một cách có hiệu quả
Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập tốt nhất là điềumong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mới phương phápdạy và học Người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của họcsinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từ cách ổn định lớp, kiểm tra bài
cũ đến cách giới thiệu bài mới, cách học bài mới, đến củng cố, dặn dò Những hoạtđộng đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sángtạo và ngày càng yêu thích, say mê, hứng thú với môn học… từ đó nâng cao chấtlượng giờ học
Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được quan tâmnghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới Một trong nhữngphương hướng tích hợp được ứng dụng trong dạy học hiện nay đó là dạy học tíchhợp liên môn Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy họcphát triển năng lực học sinh, đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng kiến thức vào giảiquyết những vấn đề thực tiễn.Vấn đề dạy học tích hợp liên môn không còn là mộtvấn đề xa lạ với đội ngũ các thầy giáo, cô giáo Tuy nhiên, từ hiểu đến vận dụng vàvận dụng có hiệu quả vào thực tế giảng dạy là cả một vấn đề, nhất là đối với nhữnggiáo viên dạy môn Ngữ văn trong quá trình này đã gặp không ít những vướng mắc,khó khăn
Qua thực tế giảng dạy môn Ngữ văn, bản thân tôi nhận thấy cách dạy này cónhiều ưu điểm, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, nângcao hiệu quả giờ học, chất lượng học tập bộ môn được cải thiện Xuất phát từ thực
tế trên tôi mạnh dạn đề xuất sáng kiến: Tích hợp kiến thức liên môn nhằm nâng
cao hiệu quả bài dạy Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh cho học sinh lớp
11-Trường THPT Hàm Rồng - TP Thanh Hóa” Hi vọng rằng đề tài sẽ góp một
Trang 4phần nhỏ cho việc đổi mới phương pháp dạy học đem lại hiệu quả thiết thực chobản thân và đồng nghiệp
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
- Đề tài được thực hiện với mục đích đánh giá được hiệu quả của việc tích hợp liênmôn đến tình cảm, thái độ và kết quả học tập của học sinh.Từ đó, bồi dưỡng chohọc sinh những kĩ năng quan trọng và cần thiết nhằm phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo, tạo ra không khí học tập sôi nổi và sự hứng thú trong họctập cho học sinh
- Rèn luyện tư duy suy luận nhanh nhạy, kĩ năng liên hệ, tổng hợp, đánh giá, nhận xét, so sánh, đối chiếu… và nhiều kĩ năng khác cho học sinh
- Nghiên cứu về đề tài này tôi cũng mong muốn cùng đồng nghiệp nhận thấy được
rõ ý nghĩa, vai trò của việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn lớp
11, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
- Đối tượng trực tiếp nghiên cứu của tôi là văn bản “Chiều tối” (Mộ) của Hồ Chí
Minh
- Đối tượng thực nghiệm là học sinh lớp 11 ở các lớp tôi trực tiếp giảng dạy, cụ thểlớp 11C2 và 11C4 trường THPT Hàm Rồng - TP Thanh Hóa- Tỉnh ThanhHóa Năm học 2020 -2021
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài, bản thân tôi đã sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc, thu thập, phân tích, khái quát, hệ thống hóamột số tài liệu có liên quan đến chuyên đề để xây dựng cơ sở lí luận cho chuyên đề
- Các phương pháp thực tiễn:
+ Phương pháp điều tra khảo sát
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp thống kê toán học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lý luận
Chủ trương đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở cáctrường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần
Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đang
đặt ra thách thức lớn đối với đội ngũ giáo viên Trong đó dạy học theo hướng tíchhợp liên môn đáp ứng yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh vàyêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đangđược Bộ GD - ĐT đánh giá cao
Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ cáckiến thức, kĩ năng thuộc những môn học khác nhau thành một nội dung thống
nhất Theo tác giả Nguyễn Xuân Thành: “Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những
nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học như: Tích hợpgiáo dục đạo đức, lối sống; Giáo dục pháp luật; Giáo dục chủ quyền quốc gia về
Trang 5biên giới, biển, đảo; Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệmôi trường, an toàn giao thông ”
Trong báo cáo kết quả của Hội thảo: “Dạy học tích hợp – Dạy học phân hóatrong chương trình giáo dục phổ thông” do Bộ GD-ĐT tổ chức tháng 12/2012 cũngtừng đã khẳng định: “Dạy học tích hợp được hiểu là những hoạt động của học sinh,dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, huy động đồng thời kiến thức, kĩ năngthuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, qua đó hìnhthành những kiến thức, kĩ năng mới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết”
Dạy học liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay
nhiều môn học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiếnthức ở các môn học khác nhau Dạy học liên môn ở môn Ngữ văn thực chất là sựvận dụng những nội dung và phương pháp các lĩnh vực, các môn học có liên quan
để nhằm làm tăng thêm hiệu quả dạy học Như vậy, dạy học tích hợp liên môn là sựkết hợp của hai vấn đề tích hợp và liên môn Trong đó tích hợp là nói đến phươngpháp và mục tiêu của hoạt động dạy học, liên môn là đề cập tới nội dung dạy học
Đã dạy học "tích hợp" thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, đểđảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tíchhợp Ở mức độ thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáodục có liên quan vào quá trình dạy học một môn Mức độ tích hợp cao hơn là phải
xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinhvận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đềtrong học tập, trong cuộc sống Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nộidung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng củachúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Bởi giữa các
bộ môn khoa học xã hội có quan hệ với nhau như: giữa môn Ngữ văn với Lịch sử,giữa môn Ngữ văn với GDCD, Âm nhạc kiến thức của các môn có thể bổ sung,
hổ trợ cho nhau, muốn hiểu được một tác phẩm văn học phải hiểu được hoàn cảnhsáng tác tức là phải biết hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm Kiến thức của triếthọc sẽ giúp ta hiểu sự vận động các quy luật trong đời sống xã hội được phản ánhqua hình tượng nhân vật trong tác phẩm văn học
Chẳng hạn khi thiết kế giáo án Từ ấy của Tố Hữu, phải làm rõ những tri thức, kĩ
năng cần hình thành, tích luỹ cho học sinh qua phân tích, chiếm lĩnh kiến thức vàphải chú trọng nội dung tích hợp giữa các bộ môn
-Mục tiêu dạy học văn bản này nhằm giúp học sinh cảm nhận được niềm vui lớn, lẽsống lớn, tình cảm lớn của người thanh niên khi được giác ngộ lí tưởng cộng sản
Từ đó có ý thức bồi đắp lí tưởng và quyết tâm thực hiện lí tưởng, tích cực nâng cao
các kỹ năng sống
- Nội dung tích hợp kiến thức liên môn: Đó là tích hợp bộ môn Giáo dục công dân,Lịch sử, kỹ năng sống để gắn lí luận với thực tiễn, giáo dục lý tưởng sống chothanh niên, bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với Tổ Quốc Tích hợpmôn Giáo dục công dân về một số phạm trù cơ bản của đạo đức, công dân với cộngđồng, công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, giúp học sinh tự hoànthiện bản thân ,biết đặt mục tiêu phấn đấu rèn luyện, tự trọng, tự tin vào khả năng
Trang 6của chính mình Tích hợp môn Lịch sử với các kiến thức về cuộc vận động dân chủtrong những năm 1936 - 1939, nắm được tình hình thế giới và trong nước vào thờiđiểm bài thơ ra đời để thấy được ý nghĩa lớn lao của việc bắt gặp lí tưởng cộng sảncủa nhà thơ Tố Hữu Tích hợp kỹ năng sống nhằm giáo dục kỹ năng sống giúp họcsinh hoàn thiện bản thân, tránh suy nghĩ theo lối mòn và hành động theo thói quentrên hành trình biến ước mơ thành hiện thực… Như vậy, vận dụng nguyên tắc liênmôn trong dạy học Ngữ văn và các môn học khác là giúp học sinh có thể thấy mốiliên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học, từ đó pháttriển tư duy tổng hợp, nhất thể hóa cho học sinh.
Có thể khẳng định, tích hợp liên môn trong dạy học nói chung và dạy học Ngữvăn là tất yếu và rất cần thiết Tuy nhiên, dạy học tích hợp,vận dụng kiến thức liênmôn tuyệt đối không phải là phép cộng đơn giản như cộng thêm kiến thức Lịch sử,
Địa lý, Giáo dục công dân vào Ngữ văn Vì vậy, thực tế cho thấy, nhiều giờ dạy
giáo viên tích hợp một cách gượng gạo, các đơn vị kiến thức được tích hợp không
có mối quan hệ gắn bó, chọn đơn vị kiến thức tích hợp chưa trọng tâm dẫn đến bàidạy thiếu tính hệ thống, thiếu chiều sâu
2.2 Thực trạng của vấn đề
Thực tế những năm gần đây cho thấy học sinh ở rất nhiều trường nói chungđều có phần không thích học bộ môn Ngữ văn, trong đó có cả các em học sinhkhối 11 ở những lớp tôi từng trực tiếp giảng dạy Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy các
em không thích một phần do xu hướng xã hội trong việc lựa chọn nghề nghiệp, doquan điểm cho rằng môn Ngữ văn không có tính ứng dụng cao như các môn Toán,
Lí, Hóa Nhưng nguyên nhân cơ bản là các tiết học Ngữ văn còn đơn điệu, tuy đã
có sự đổi mới nhưng chưa thoát ra khỏi tính lí thuyết khô khan, thiếu tính thực tế.Các tiết học chưa có sự mở rộng phạm vi kiến thức ở nhiều lĩnh vực Chính vì thế,khi học môn Ngữ văn, các em thường chỉ tiếp cận kiến thức độc lập của riêng mônNgữ văn mà chưa có sự liên hệ với các môn khác Đó cũng là nguyên nhân mà các
em chưa hứng thú với môn học dẫn đến nắm kiến thức chưa chắc, chưa sâu, chưa
áp dụng được kiến thức đã học vào cuộc sống
Bên cạnh đó, trong việc dạy môn Ngữ văn hiện nay giáo viên rất tích cực đổimới phương pháp, vận dụng quan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy để nângcao hơn nữa hiệu quả giáo dục Giáo viên đã nêu ra những thuận lợi cũng như khókhăn khi vận dụng phương pháp dạy tích hợp liên môn vào bài học chẳng hạn sốhọc sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn ngày càng nhiều hơn, sáchgiáo khoa được trình bày theo hướng “mở” Tuy nhiên, việc vận dụng quan niệmdạy học này cũng gặp phải những khó khăn nhất định như lượng kiến thức nhiềusong thời gian học cho các môn thì ít
Thực tế đi dự các giờ học không sử dụng các phương pháp dạy học tích cực,không có tích hợp liên môn, chúng tôi nhận thấy học sinh có tham gia xây dựng bàihọc thông qua hệ thống câu hỏi dẫn dắt của giáo viên nhưng số học sinh có thái độchưa tích cực tham gia xây dựng bài học chiếm số lượng khá đông và kết quả họctập bộ môn thường đạt ở mức trung bình Tình trạng học sinh lười học bài, ngồihọc không tập trung, mất phương hướng trong học tập, điểm số thấp còn không ít
Trang 7
Tại trường THPT tôi công tác, việc đổi mới phương pháp dạy của giáo viên vàphương pháp học tập của học sinh đang rất được quan tâm Ban giám hiệu, tổchuyên môn, giáo viên giảng dạy đều ý thức được vai trò to lớn của việc sử dụngphương pháp dạy học tích hợp liên môn mang lại Mặc dù quan niệm dạy học liênmôn đã được vận dụng vào giảng dạy Ngữ văn song hiệu quả đạt được là chưa cao Như vậy, xét về cả lí luận và thực tiễn, tích hợp kiến thức liên môn là phươngpháp dạy học tích cực,góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học và nângcao chất lượng môn Ngữ văn nói riêng và các phân môn khác nói chung Dạy họctheo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếu của dạy học hiện đại, là biện pháp
để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh Từ thực trạng trên tôi đã lựa
chọn đề tài: Tích hợp kiến thức liên môn nhằm nâng cao hiệu quả bài dạy
Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh cho học sinh lớp 11- Trường THPT Hàm
Rồng - TP Thanh Hóa” từ đó tạo hứng thú trong quá trình học tập, khơi gợi tính
tích cực,chủ động, sáng tạo ở học sinh
2.3 GIẢI PHÁP
Để việc đọc - hiểu văn bản Chiều tối (Mộ) của Hồ Chí Minh đạt hiệu quả Tôi
xin nêu ra một số giải pháp sau:
thấy hết được giá trị tư tưởng chủ đề của tác phẩm Ví như, khi ta tìm hiểu Từ ấy
của Tố Hữu nắm được hoàn cảnh ra đời của bài thơ: Tháng 7/1938, sau thời gianhoạt động phong trào thanh niên ở Huế, Tố Hữu vinh dự được đứng vào hàng ngũcủa Đảng cộng sản Việt Nam Trong niềm vui sướng hân hoan và tự hào khi đượcđứng dưới hàng ngũ của Đảng Tố Hữu để viết nên bài thơ này Có như thế ta mớinắm được cảm xúc chủ đạo của bài thơ
Với tác phẩm“Chiều tối” (Mộ) của Hồ Chí Minh, giáo viên hướng dẫn học
sinh tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm gắn liền với môn Lịch sử về cuộc đờihoạt động cách mạng của Bác: Sau 30 năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài,tháng 2-1941, Nguyễn Ái Quốc về nước, sống và hoạt động chủ yếu ở huyện HàQuảng, tỉnh Cao Bằng.Ngày 13-8-1942, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc lúc này lấy tên là
Hồ Chí Minh lên đường sang Trung Quốc với danh nghĩa là đại biểu của Việt Namđộc lập đồng minh hội và phân Bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam để tranhthủ sự viện trợ của quốc tế Sau nửa tháng đi bộ, ngày 27-8-1942, vừa tới Túc Vinh(thuộc huyện Đức Bảo, tỉnh Quảng Tây), Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạchbắt giam vì bị nghi là Hán gian, bị giải khắp 30 nhà tù của 13 huyện thuộc tỉnh
Trang 8Quảng Tây, chịu bao khổ ải.Trong suốt khoảng thời gian đó, Người đã sáng tác 134
bài thơ chữ Hán,ghi trong một cuốn sổ tay, đặt tên là Ngục trung nhật kí (Nhật kí
trong tù)
Ta thấy trong khoảng thời gian bị chính quyền Tưởng Giới thạch bắt giam , Bác
bị giải qua rất nhiều nhà lao Chiều tối (Mộ) là bài thơ thứ 31 của tập thơ Ngục
trung nhật kí, được Bác viết sau một cuộc chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo
vào một chiều cuối thu năm 1942 Như vậy nắm được hoàn cảnh ra đời của tác phẩm giúp người đọc cảm nhận hết được vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh “Bức chân
dung của một bậc đại trí, đại nhân và đại dũng”
* Tích hợp với môn Địa lí
Đây cũng là một môn học được sử dụng nhiều trong quá trình dạy vănbản Môn học này sẽ phát huy tác dụng khi giúp cho học sinh nắm được quê quántác giả, những địa danh mà tác phẩm đề cập đến Bởi mỗi vùng miền đều có đặc
điểm rất riêng Chẳng hạn khi ta dạy Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử ta có thể
giới thiệu cho học sinh về thôn Vĩ, về mảnh đất, con người xứ Huế, về sôngHương để học sinh hiểu sâu chủ đề tác phẩm hơn
Với bài thơ “Chiều tối”(Mộ) của Hồ Chí Minh, tích hợp với môn Địa lí giúp học
sinh có sự khắc sâu, nâng cao nội dung tìm hiểu về địa lí địa phương - quê hương Nam Đàn, Nghệ An của Hồ Chí Minh Bên cạnh đó giáo viên cho học sinh xem bản đồ về con đường tù đày của Bác qua 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) trong đó có những địa danh từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo giúp các em thấy được đặc điểm địa hình nơi đây, từ đó mới cảm nhận hết những khổ ải mà Bác phải trải qua
* Tích hợp với môn Giáo dục Công dân
Ta thấy, phần lớn các bài dạy văn bản đều liên quan đến môn Giáo dục công dân
Vì cái đích của dạy văn bản Ngữ văn là bồi dưỡng nhân cách đạo đức cho học sinh,hướng các em đến lối sống cao đẹp,có văn hóa Đó cũng chính nội dung dạy họcmôn Giáo dục công dân Khi ta tích hợp với môn học này, học sinh sẽ biết vậndụng từ những kiến thức thành bài học để ứng dụng vào trong cuộc sống Ví dụ:
Tích hợp bài “Lí tưởng sống của thanh niên” với tác phẩm Từ ấy của Tố Hữu ta sẽ
giúp học sinh nhận thấy các em cần phải sống có lí tưởng và từ đó các em có ý thức
xây dựng và sống theo lí tưởng cao đẹp Khi dạy Chiều tối của Hồ Chí Minh giáo
viên hướng dẫn học sinh tích hợp với bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ Quốc; Công dân với cộng đồng [Chương trình GDCD 10] để bồi dưỡnglòng yêu nước, nhiệt huyết cách mạng; nâng cao ý thức về trách nhiệm của côngdân với cộng đồng, với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc…
* Tích hợp với môn Mĩ thuật
Đây là một phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học Ngữ văn, giúp
học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt Sau khi học bài Chiều tối của Hồ Chí
Minh giáo viên có thể khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của môn Mĩ thuật
để vẽ bức tranh thiên nhiên buổi chiều tối ở vùng sơn cước xa xôi Chính quátrình vẽ tranh sẽ giúp cho học sinh củng cố và nắm kiến thức sâu, chắc hơn
* Tích hợp với môn Âm nhạc
Trang 9Vận dụng kiến thức âm nhạc sẽ làm cho giờ học Văn không còn đơn điệu, tẻnhạt mà trở nên vô cùng sôi nổi, hứng thú, không còn nặng nề, nhàm chán Vì thế
mà các em dễ nhớ, dễ thuộc, dễ hiểu bài hơn Khi dạy bài Chiều tối của Hồ Chí
Minh để tạo hứng thú cho học sinh giáo viên có thể cho học sinh nghe những cakhúc ca ngợi công lao của Bác, vẻ đẹp con người Bác tiết học sẽ trở nên thú vị hơn,cảm xúc của các em sẽ sâu lắng hơn và hiệu quả của bài học sẽ cao hơn
* Tích hợp với môn Tin học:Ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng bài giảng điện tử, máy chiếu, máy tính, mạng internet để tăng hiệu quả giờ học, thu hút sự
chú ý, tập trung ở học sinh.Chẳng hạn giáo viên sử dụng máy chiếu cho học sinh
xem bản đồ về con đường tù đày của Hồ Chí Minh qua 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) trong đó có Tĩnh Tây đến Thiên Bảo, từ đó giúp học sinh dễ hình dung hơn
Sơ đồ các nhà lao Bác bị giải qua
từ 8/1942 đến 9/1943 tại Quảng Tây-Trung Quốc 2.3.2 Cách đưa kiến thức liên môn vào trong bài dạy
Khi thiết kế giáo án giờ Đọc - hiểu văn bản văn học nói chung và bài thơ
“Chiều tối” của Hồ Chí Minh nói riêng theo quan điểm tích hợp nhằm định hướngphát triển năng lực học sinh, giáo viên cần phải chú trọng thiết kế các tình huốngthích hợp và tương ứng là các hoạt động phù hợp để học sinh vận dụng phối hợpcác tri thức và kĩ năng của các phân môn vào xử lí các tình huống đặt ra, qua đóhọc sinh chẳng những lĩnh hội được những tri thức và kĩ năng riêng rẽ của từngphân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tích hợp
Trong quá trình soạn giáo án, giáo viên cần xác định rõ:
- Mục tiêu bài dạy
- Những nội dung cần tích hợp
Trang 10- Phương pháp tích hợp và các phương tiên dạy học cần thiết.
- Thiết kế hệ thống câu hỏi theo trình tự hợp lý (định hướng phát triển năng lực họcsinh)
Trong quá trình lên lớp giáo viên có thể dạy học tích hợp theo nhiều cách khácnhau Việc lưa chọn cách thức nào là tùy thuộc vào nội dung cụ thể của từng phânmôn và từng bài học Chẳng hạn dạy văn bản “Chiều tối” của Hồ Chí Minh:
*Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài cũ là bước đầu tiên trong
tiến trình tổ chức hoạt động dạy học một bài cụ thể Mục đích của hoạt động này là
để kiểm tra việc học ở nhà cũng như mức độ hiểu bài của học sinh Ngoài ra, đâycũng là hoạt động có tính chất kết nối giữa bài đã học và bài đang học (bài mới) Vìvậy, việc thực hiện tích hợp trong quá trình kiểm tra bài cũ là rất cần thiết và cũngkhá thuận lợi
*Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới.
Giới thiệu bài mới là một thao tác nhỏ, chiếm một lượng thời gian không đáng
kể trong tiết dạy (và không phải bài nào, tiết dạy nào cũng cần giới thiệu vào bàimột cách công phu bài bản) Tuy nhiên thao tác này lại có ý nghĩa khá lớn trongviệc chuẩn bị hứng thú cho học sinh trước khi bước vào bài học Vì vậy giáo viên
có thể vận dụng thao tác này để thực hiện tích hợp
*Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài.
Trong hoạt động dạy học Ngữ văn, hình thức hỏi - đáp đóng vai trò hết sức quantrọng, thể hiện tính tích cực, chủ động của người học cũng như vai trò chủ động củagiáo viên Hình thức này được thực hiện trong hầu hết các bước, các hoạt động dạy
- học
Việc tích hợp kiến thức Văn - Tiếng Việt (qua các câu hỏi phát hiện, giải nghĩa,phân tích ý nghĩa của việc sử dụng từ ngữ), Văn - Làm văn (qua dạng câu hỏi tómtắt văn bản, nêu suy nghĩ của bản thân về một vấn đề đặt ra từ tác phẩm…) Văn -Lịch sử (Vận dụng hiểu biết vì lịch sử để lý giải một hiện tượng…), Văn - Địa lý,Văn - Giáo dục công dân… được thể hiện rõ qua hoạt động này
*Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị công nghệ thông tin.
Khi dạy một số văn bản, giáo viên có thể sử dụng kênh hình để tích hợp, giúpcác em cảm thụ văn học tốt hơn Đây là một yêu cầu rất quan trọng trong đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay Điều quan trọng là để thực hiện được hình thức tíchhợp này đòi hỏi người dạy phải có sự chuẩn bị công phu, biết đầu tư trí tuệ, côngsức
*Tích hợp thông qua nội dung từng phần hay tổng kết giờ học.
Đây là hình thức tích hợp thông qua lời thuyết giảng của giáo viên vừa có ýnghĩa khái quát lại vấn đề, vừa có ý nghĩa mở rộng, nâng cao kiến thức Giáo viên
có thể tích hợp dưới dạng liên hệ, so sánh đối chiếu các văn bản cùng thể loại, chủ
đề để rút ra nhận xét hoặc yêu cầu học sinh tự rút ra nhận xét của bản thân về vấn
đề đó (nét giống, khác, sự đóng góp mới mẻ của nhà văn…)
*Tích hợp thông qua hệ thống bài tập (ở lớp cũng như ở nhà )
Trang 11Đây là điều kiện thuận lợi nhất để giáo viên tiến hành phương pháp tích hợp saukhi kết thúc một bài học, giúp học sinh nắm chắc kiến thức ấy để tích hợp trongviệc rèn luyện kỹ năng : nghe, đọc, nói, viết
*Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra.
Chương trình Ngữ văn được xây dựng theo tinh thần tích hợp, vì thế khi ôn tập
và tiến hành kiểm tra, giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc các vấn đề Các kiếnthức về Văn, Tiếng Việt, Làm văn đều cùng dựa vào một văn bản chung (hoặcnhiều văn bản cùng thể loại) để khai thác và hình thành
Vì thế, khi hướng dẫn học sinh ôn tập giáo viên cần lưu ý học sinh không nênhọc tủ, học lệch mà phải học toàn diện, đầy đủ Giáo viên cũng cần lưu ý xây dựng
đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết, học kỳ theo yêu cầu tích hợp Hệ thống câu hỏi, đề kiểmtra phải hướng vào việc phát triển năng lực người học theo bốn cấp độ: nhận biết,thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao
*Tích hợp gắn với đời sống xã hội, rèn kỹ năng sống cho học sinh
Đây là một hoạt động không thể thiếu trong giờ Đọc hiểu văn bản bởi môn Ngữvăn trong nhà trường vừa là một môn khoa học vừa là môn học mang tính xã hộinhân văn sâu sắc Nếu biết vận dụng một cách khéo léo, nhuần nhuyễn, tự nhiênkiến thức liên môn, giáo viên không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức xã hội
mà còn tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm của học sinh Từ đó,
có thể định hướng thái độ sống, rèn kỹ năng sống cho các em một cách hiệu quả,giúp các em biết ứng xử văn minh, trở thành người công dân tốt
2.3.3 Giáo án dạy thực nghiệm
Sau đây là phần vận dụng đề tài được trình bày thông qua kết quả giảng dạy ở lớp 11C2, Trường THPT Hàm Rồng trong một giáo án cụ thể:
Trang 12a/ Biết làm: bài nghị luận về một đoạn trích văn xuôi, về một ý kiến bàn về vănhọc;
b/ Thông thạo: các bước làm bài nghị luận
3.Thái độ :
a/ Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản thơ Đường
b/ Hình thành tính cách: tự tin , sáng tạo khi tìm hiểu văn bản thơ Đường
c/Hình thành nhân cách:
-Biết nhận thức được ý nghĩa của bài thơ trong lích sử văn học dân tộc
-Biết trân quý những giá trị tư tưởng mà bài thơ đem lại
-Có ý thức tìm tòi về thể loại, từ ngữ, hình ảnh trong bài thơ;
B,TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1, Về kiến thức:
a Môn Ngữ văn:
Giúp học sinh có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học như:
-Lòng nhân ái đến mức quên mình và tinh thần lạc quan cách mạng luôn luônhướng về sự sống ánh sáng tương lai Sự kết hợp giữa chiến sĩ và thi sĩ
-Vẻ đẹp của thơ H ồ Chí Minh: sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc cổ điển và hiệnđại, giữa chất thép và chất tình
-Tích hợp với các bài: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng,Tức cảnh Pác Bó, Ngắm
trăng, Đi đường (đã học ở THCS).
-Tích hợp với thơ trung đại : Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Du về tả cảnh chiều-Tích hợp với thơ Đường: Lý Bạch, Thôi Hiệu để liên hệ đến bút pháp thi trunghữu hoạ, tả cảnh ngụ tình
- Tích hợp phần Tiếng Việt ( Biện pháp tu từ, Nghĩa của từ, Luật thơ),Làm văn( thao tác lập luận so sánh, phân tích )
b Môn Lịch sử: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung bài học như: Chương II Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 (Lịch sử lớp 12); kiến thức lịch sử Trung
Quốc ( lớp 11 HKI) hướng dẫn học sinh tìm hiểu hoàn cảnh ra đời tập thơ Nhật kí trong tù.
c Môn Địa lí: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung tìm hiểu về địa lí địa phương (quê hương Nam Đàn, Nghệ An của Hồ Chí Minh)
d Môn GDCD: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học như Công dânvới cộng đồng, Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [Chươngtrình GDCD 10]
e HS có kiến thức tổng hợp về văn hóa, xã hội, mĩ thuật, âm nhạc …
2 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình
- Giúp các em rèn thành thạo khả năng tư duy, nhận nhiệm vụ,thu thập thông tin,phân tích kênh hình, xử lí thông tin, liên hệ thực tế
- Xử lí tình huống trong tác phẩm gắn với thực tế đời sống bản thân và địa phương
Từ đó rút ra được cách xử lí tình huống theo chiều hướng tích cực nhất
3 Thái độ: