Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy môn Lịch sử ở trường phổ thông, đề tài đã đưa ra một số biện pháp sư phạm cụ thể về việc vận dụng kiến thức liên môn nhằm nâng cao hiệu quả trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT. Thứ nhất: Vận dụng kiến thức liên môn để cụ thể hóa các sự kiện, nhân vật lịch sử.Thứ hai: Vận dụng kiến thức liên môn để nêu quy luật và rút ra bài học lịch sửThứ ba: Vận dụng kiến thức liên môn để kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ GIANG
TRƯỜNG THPT HÙNG AN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC
Trang 2SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ GIANG
TRƯỜNG THPT HÙNG AN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 THPT
Người thực hiện: Lã Thị Lan Hương
Bộ môn: Lịch sử
Đơn vị công tác: Trường THPT Hùng An
Bắc Quang - Hà Giang
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH CẤP TRƯỜNG
………
………
………
………
………
………
Hùng An, năm 2015 MỤC LỤC
Trang 3PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ ……… Trang 5
1.1 Lý do chọn đề tài……… 5
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 7
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 7
1.4 Phạm vi nghiên cứu……….……8
1.5 Thời gian nghiên cứu……….… 8
1.6 Phương pháp nghiên cứu……….… 8
PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ……… … 9
2.1 Cơ sở lý luận của đề tài……… 9
2.1.1 Cơ Cơ sở lý luận chung về việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 9
2.1.2 Vai trò và ý nghĩa của việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 12
2.2 Thực trạng của đề tài 13
2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn
2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng
2.3 Những biện pháp cụ thể 16
2.3.1 Xác định kiến thức các môn có liên quan có thể sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT 17
2.3.2 Những yêu cầu cơ bản khi vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 18
2.3.3 Một số biện pháp vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy Lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT 19
2.4 Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm……… 28
PHẦN 3: KẾT LUẬN……… 29
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Trang 51.1 Lý do chọn đề tài
Cũng như các bộ môn khoa học khác, bộ môn Lịch sử trong nhà trườngphổ thông có chức năng trang bị cho học sinh những tri thức về nhiều lĩnh vựccủa đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới.Kiến thức lịch sử không chỉ liên quan đến tri thức về khoa học xã hội mà cả vềkhoa học tự nhiên, giúp học sinh hiểu được quá khứ và hiện tại một cách toàndiện để sống tốt hơn, hoàn thiện nhân cách con người Điều này đòi hỏi ngườigiáo viên lịch sử luôn phải trau dồi về kiến thức chuyên môn, tích cực đổi mớiphương pháp soạn giảng, sưu tầm và sử dụng tốt tài liệu chuyên môn và cácmôn học liên quan để nâng cao hiệu quả bài giảng lịch sử
Từ trước đến nay, có nhiều ý kiến khác nhau trong việc sử dụng tài liệutham khảo trong dạy học lịch sử Một số ý kiến cho rằng, trong dạy học, chỉ cầncung cấp đủ cho học sinh những kiến thức trong sách giáo khoa (SGK) là đủ,không cần thiết khi sử dụng những tài liệu học tập khác vì nó không phù hợp vớiyêu cầu và nhận thức của học sinh Nhiều ý kiến khác lại chú ý sử dụng tài liệutham khảo trong việc cụ thể hoá, làm phong phú thêm kiến thức của học sinh.Theo tôi, quan điểm thứ hai là hoàn toàn đúng Vấn đề đặt ra là mức độ vàphương pháp sử dụng các loại tài liệu tham khảo sao cho thật hợp lí và nâng caođược hiệu quả giáo dục và giáo dưỡng của bài giảng lịch sử
Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong nhà trường phổ thông hiệncòn những tồn tại: nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với nhiều
sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng (nhất là những bài viết về cáctrận đánh có rất nhiều những con số về ngày, tháng, năm xảy ra sự kiện hoặcnhững số liệu về các thành tựu đã đạt được trên mọi lĩnh vực) khiến cho họcsinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được mốiliên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liênmôn,…thậm chí có sự nhầm lẫn về kiến thức lịch sử dân tộc như báo chí đãphản ánh nhiều sau mỗi một kỳ thi tuyển sinh đại học
Hiện nay, chương trình, SGK lịch sử ở trường phổ thông nói chung, lớp 12nói riêng đã có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp biên soạn Tuy nhiên
Trang 6vẫn còn hạn chế: nhiều nội dung trùng lặp ở lớp dưới và lớp trên, của nhiều mônhọc khác nhau Do vậy, từ năm học 2011 – 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã
đưa Chuẩn kiến thức, kỹ năng và Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học môn lịch sử để đảm bảo tính logic, tính thống nhất giữa các bộ môn, tránh
những nội dung trùng lặp, góp phần khắc phục tình trạng quá tải trong giảngdạy, học tập Chương trình lịch sử Việt Nam lớp 12 có 14/16 bài được điềuchỉnh, trong đó có nội dung không dạy hoặc đọc thêm Những sự thay đổi cơbản này đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp dạy học của giáo viên
là phải có kiến thức liên môn sâu rộng, tổ chức cho học sinh có khả năng sửdụng kiến thức của các môn học có liên quan vào học tập lịch sử để tránh sựtrùng lặp, mất thời gian, giúp học sinh lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng, sinh động
mà vững chắc
Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ởtrường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng Phương pháp này gópphần bổ sung lượng kiến thức các môn học khác cho bài học, giúp học sinhhứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao hiệu quả bài học Đồng thời giúpcho bài giảng thêm sinh động, các tri thức khô cứng sẽ được “mềm hóa” hơn vàtạo thêm “chất xúc tác” trong hứng thú của người học, đưa đến hiệu quả bất ngờ
là học sinh tham gia tiết học sáng tạo, tiết học thêm hấp dẫn hơn và học sinhhứng thú nhiều hơn trong học môn Lịch sử
Thực tế dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, nhiều giáo viên vẫnchưa hiểu hết tầm quan trọng của kiến thức liên môn và tìm phương pháp sửdụng thích hợp để góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Xuất phát từ
những lý do trên, tôi chọn đề tài Vận dụng kiến thức liên môn nhằm nâng cao
hiệu quả trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 Trung học phổ thông (THPT) nhằm trao đổi với đồng nghiệp về những kinh nghiệm mà tôi đã tích
luỹ được qua thực tiễn nhiều năm giảng dạy Lịch sử trong nhà trường phổ thông.Đồng thời, giải quyết tốt đề tài này còn là cơ sở vận dụng nó một cách có hiệuquả trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trang 7Vận dụng kiến thức liên môn có ý nghĩa rất quan trọng trong học tập lịch sử
ở trường phổ thông, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về bài học lịch sử Vì vậy,trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu tham khảo, tôi đưa ra một số vấn đề lý luận vềviệc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông.Nghiên cứu một số biện pháp vận dụng kiến thức liên môn nhằm nâng cao hiệuquả bài học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về việc vận dụng kiến thức liênmôn trong dạy học Lịch sử Nghiên cứu một số biện pháp vận dụng kiến thứcliên môn trong giảng dạy Lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT, nhằm nâng cao hiệuquả bài học và gây hứng thú học tập cho học sinh
1.4 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu một số biện pháp vận dụng kiến thức liên môn trong dạyhọc Lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường phổ thông, nhằm nâng cao hiệu quả chobài học và gây hứng thú học tập cho học sinh
1.5 Thời gian nghiên cứu
Đề tài được triển khai và thực hiện trong năm học 2014 - 2015
1.6 Phương pháp nghiên cứu
- Khảo sát, điều tra thực tế: khảo sát tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử ởtrường phổ thông, nghiên cứu các đặc điểm đối tượng, điều kiện mọi mặt trongnhà trường, qua đó nắm được chất lượng dạy học bộ môn, tìm hiểu nguyên nhâncủa thực trạng đó
- Nghiên cứu các loại tài liệu thành văn, tìm hiểu những cơ sở lý luận của
nâng cao hiệu quả dạy học ở nhà trường
- Phương pháp trao đổi, thảo luận: Đề xuất những biện pháp sư phạm phù
hợp tiến hành dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông trung học
- Thực nghiệm, đối chiếu, phân tích, so sánh: Thực nghiệm để kiểm chứng
những biện pháp sư phạm mà đề tài nêu ra Từ đó, rút ra kết luận khoa học, nêunhững đề xuất từ việc nghiên cứu vấn đề này
Trang 8PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài
2.1.1 Cơ sở lý luận chung về việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông
“Những người theo quan điểm duy vật biện chứng khẳng định tính thốngnhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tuợng.Các sự vật, hiện tuợng tạo thành thế giới, dù có đa dạng, phong phú, có khácnhau bao nhiêu, song chúng đều chỉ là những dạng khác nhau của vật chất Nhờ
có tính thống nhất đó, chúng không thể tồn tại biệt lập, tách rời nhau, mà tồn tạitrong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định.Chính trên cơ sở đó, triết học duy vật biện chứng khẳng định rằng, liên hệ làphạm trù triết học dùng để chỉ sự quy định, sự tác động qua lại, sự chuyển hóalẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sự vật, của mộthiện tượng trong thế giới"
Đối với lịch sử càng phải có quan điểm toàn diện khi nhận thức các vấn đề,bởi một trong những nguyên lí của triết học là nguyên lí về mối liên hệ phổ biến,các sự vật hiện tượng đều có quan hệ với nhau Vì vậy, khi nhận thức một vấn
đề cần phải đặt nó trong tọa độ chiều dọc hoặc chiều ngang để thấy được mốiquan hệ giữa chúng, không nên xem xét hiện tượng, sự kiện một cách đơn lẻ.Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó vớinhau, tồn tại trong sự tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan
hệ xác định Do đó, khi nhận thức về một vấn đề, chúng ta phải có quan điểmtoàn diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối liên
hệ rồi vội vàng kết luận bản chất và quy luật của chúng Vì vậy, để nhận thứcđúng đắn một vấn đề phải đặt chúng trong mối liện hệ giữa các bộ phận, giữacác yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật, hiện tượng đó, trong sự tác động qualại giữa sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực tiếp và mối liên hệ giántiếp, trên cơ sở đó ta mới nhận thức đúng và đầy đủ một vấn đề
Trong quá trình học tập ở nhà trường, chúng ta sẽ được học các môn họcbao gồm các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Khoa học tự nhiên gồm
Trang 9các môn: Toán, Lí, Hóa, Sinh và khoa học xã hội gồm: Văn, Sử, Địa Giữa các
bộ môn trong nhóm có quan hệ với nhau Ví như giữa Văn học và Lịch sử cóliên hệ, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho tanhững tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng, nhưđọc tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, học sinh sẽ hiểu về chính sách sưu,thuế mà nhân dân phải gánh chịu, hiểu được những chính sách áp bức, bóc lộtcủa thực dân Pháp, đặc biệt hiểu và thông cảm sâu sắc cho tình cảnh người nôngdân Việt Nam, làm việc cực nhọc “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” nhưngvẫn không đủ sống, mà tôi nghĩ bằng ngôn từ của mình giáo viên khó có thểkhắc họa hết những tủi nhục, đắng cay mà người dân phải gánh chịu Và cũngkhó tìm thấy một ngôn từ nào để diễn tả cho hết sức mạnh như vũ bão của quân
ta trong cuộc kháng chiến chống Minh xâm lược hơn những lời thơ của NguyễnTrãi:
Đánh một trận sạch không kình ngạc, Đánh hai trận tan tác chim muông Cơn gió to trút sạch lá khô
Tổ kiến hổng sụt toang đê vỡ
( Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)
Ngược lại, Lịch sử cũng góp phần hiểu sâu sắc hơn về Văn học, như phảihiểu hoàn cảnh tác phẩm đó ra đời như thế nào mới hiểu hết được dụng ý nghệthuật cũng như nội dung sâu xa mà tác giả muốn gửi đến người đọc là gì Haynhư Địa lí chẳng hạn, điều kiện tự nhiên sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của lịch
sử các nước, hiểu được vị trí địa lí, ta sẽ giải thích được vì sao quân dân ta lại balần đánh thắng quân xâm lược trên sông Bạch Đằng,
Giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội cũng có quan hệ gắn bó vớinhau, như môn Vật lí bằng phương pháp phóng xạ cacbon đã giúp xác định niênđại các di vật cổ xưa; còn Hóa học giúp bảo quản các tài liệu thành văn,
Lịch sử xã hội loài người là một tổng thể thống nhất bao gồm tất cả các lĩnhvực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Chức năng của bộ môn là cung cấp nhữngkiến thức cơ bản về quá trình phát triển của xã hội loài người (thế giới và dân
Trang 10tộc), việc nắm vững những sự kiện, quá trình lịch sử đòi hỏi phải nắm kiến thứcliên quan đến khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Do đó, việc nghiên cứu vàtrình bày lịch sử xã hội loài người không thể trình bày một cách phiến diện Sửdụng mối liên hệ giữa các môn học tạo cho học sinh một tư duy phong phú, mộtcách suy nghĩ vận động bằng con đường tích hợp những nội dung của một sốmôn học có liên quan góp phần hình thành ở học sinh hệ thống thống nhấtnhững quan điểm về xã hội hiện đại, hiểu sâu hơn về sự phát triển biện chứngcủa lịch sử.
Để nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Lich sử ở trường phổ thông mà đặcbiệt là giảng dạy phần lịch sử Việt Nam lớp 12 thì việc vận dụng kiến thức liênmôn là một trong những nguyên tắc quan trọng nhằm phát huy tính tích cực củahọc sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn
Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với môn Lịch sử, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học,tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ vớinhau “Từ những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởngtích hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệmcủa lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cáitoàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này”
Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại vớinhau như: Lí - Hóa - Sinh, Văn - Sử - Địa Ở mức độ cao, sự tích hợp này sẽhình thành những môn học mới, chứ không phải là một sự lắp ghép thôngthường các môn riêng rẽ lại với nhau Các môn vẫn giữ vị trí độc lập với nhau,chỉ tích hợp những phần gần nhau Ở mức độ thấp, việc tích hợp được thực hiệntrong mối quan hệ liên môn Những môn được học riêng rẽ nhưng cần chú ý đếnnhững nội dung có liên quan đến các bộ môn khác, không trình bày trùng lặptrong biên soạn sách giáo khoa và quá trình dạy học mà chỉ khai thác, vận dụngcác kiến thức có liên quan đến các bộ môn khác
Khoa học lịch sử thuộc nhóm khoa học xã hội nên giữa chúng có quan hệvới nhau, giữa Lịch sử - Văn học, giữa Lịch sử - Địa lí, giữa Lịch sử - Giáo dục
Trang 11công dân (GDCD), kiến thức của các môn có thể bổ sung, hổ trợ cho nhau.Muốn hiểu được một tác phẩm văn học, phải hiểu được hoàn cảnh sáng tác tức
là phải biết hoàn cảnh lịch sử, kiến thức của triết học sẽ giúp ta hiểu về lựclượng sản xuất là gì, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là động lực cho xã hộiphát triển Khi dạy bài “Bình Ngô đại cáo”, giáo viên không thể không nhắc tớicuộc khởi nghĩa Lam Sơn, cũng như khi học bài “Ai tư vãn”, chúng ta có sựđồng cảm với nỗi lòng của Công chúa Ngọc Hân với tình cảm của người vợdành cho chồng và đó cũng chính là tình cảm của toàn dân tộc Việt Nam trước
sự ra đi quá đột ngột của vị anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ Vìvậy, vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học Lịch sử là việc thực hiện tính
kế thừa trong nhận thức các khóa trình lịch sử dân tộc và thế giới từ cổ đến kim,làm cho học sinh hiểu rõ sự phát triển của xã hội một cách thống nhất, liên tục,tránh nhận thức rời rạc, tản mạn Đồng thời, học sinh có thể thấy mối liên hệhữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học, từ đó phát triển
tư duy cho hoc sinh
2.1.2 Vai trò và ý nghĩa của việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông
2.1.2.1 Vai trò
Vận dụng kiến thức liên môn là một nguyên tắc cần tuân thủ trong dạy học
ở trường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng
Vận dụng kiến thức liên môn được coi là một nguồn kiến thức quan trọngkhông thể thiếu trong dạy học Lịch sử và được sử dụng như tài liệu tham khảo.Mặt khác, vận dụng kiến thức liên môn còn là biện pháp đổi mới phươngpháp dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Nếu sử dụng tốt kiến thứcliên môn và gây hứng thú học tập cho học sinh, sẽ góp phần nâng cao hiệu quảdạy học Lịch sử
2.1.2.2 Ý nghĩa
Về mặt giáo dưỡng: Vận dụng kiến thức kiên môn đảm bảo được tính toàn
vẹn của kiến thức trên cơ sở sử dụng kiến thức các môn học khác và ngược lại.Kiến thức liên môn còn giúp học sinh tránh được những lỗ hổng kiến thức khi
Trang 12học tách rời các bộ môn Nhờ đó, các em hiểu được sâu sắc kiến thức lịch sử vàgây được hứng thú học tập cho học sinh.
Về mặt giáo dục: Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông có ưu thế trong việc
phát triển con người toàn diện Khi học lịch sử, các em hiểu sâu sắc sự kiện,hiện tượng lịch sử thì các em sẽ nảy sinh nhiều trạng thái xúc cảm: vui, buồn, lolắng, hồi hộp, khâm phục hay căm ghét Điều này sẽ tạo cơ sở để giáo dục tưtưởng tình cảm đạo đức một cách đúng đắn cho các em
Về kỹ năng: Việc vận dụng kiến thức liên môn nhằm gây hứng thú cho học
sinh trong dạy học lịch sử là một trong những biện pháp cơ bản thúc đẩy quátrình nhận thức của học sinh đạt kết quả cao Nếu hiểu được kiến thức thì các em
sẽ hình thành các kỹ năng: phân tích, so sánh, nhận định, đánh giá và biết liên hệkiến thức đã học vào cuộc sống
2.2 Thực trạng của việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay
2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn
Từ lâu, vai trò của bộ môn Lịch sử trong việc giáo dục thế hệ trẻ đã đượcthừa nhận là vô cùng to lớn, thể hiện ở cả ba mặt: trí tuệ, nhân cách và năng lực
tư duy, nhận thức Vì vậy, vấn đề dạy học Lịch sử hiện nay khiến cho nhiềungười phải trăn trở, suy nghĩ
Hiện nay, giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học,đều quan tâm đến việc vận dụng quan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy lịch
sử thông qua việc kết hợp hợp các phương pháp vào giảng dạy lịch sử nhưphương pháp giải thích, phân tích, trao đổi đàm thoại, nhằm nâng cao hơn nữahiệu quả giáo dục
Khi giáo viên vận dụng kiến thức liên môn vào dạy học Lịch sử thì số họcsinh có hứng thú tìm hiểu lịch sử ngày càng nhiều hơn
Mặc dù, quan niệm dạy học liên môn đã được vận dụng vào giảng dạy lịch
sử, song hiệu quả đạt được là chưa cao Cụ thể:
Trang 13Về chương trình, sách giáo khoa: thiết kế nặng, không liên thônggiữa các môn học, cấp học, dẫn đến sự trùng lặp một số kiếnthức giữa các cấp học
Sách giáo khoa biên soạn theo hướng nặng về cung cấpkiến thức để thi cử, ít chú trọng vấn đề bồi dưỡng năng lực chohọc sinh Sách giáo khoa thể hiện dưới hình thức một môn khoahọc, nên một số kiến thức hàn lâm không thực sự cần thiết chothực tế vẫn được đưa vào Nội dung nhiều bài rất khô khan vềkiến thức, thiên về nhiều sự kiện lịch sử, chiến tranh cách mạng,
ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với vănhọc, khoa học,…
Giáo viên: coi nặng việc truyền thụ kiến thức có trong sáchgiáo khoa (lối dạy nhồi nhét kiến thức để thi cử) Ít vận dụngkiến thức liên môn, chủ đề tích hợp giáo dục (xem nhẹ việc dạy
để giúp học sinh phát triển những năng lực cần thiết nhằm giảiquyết những vấn đề trong thực tiễn), dẫn đến tiết dạy khôkhan, kém hấp dẫn, nặng về cung cấp kiến thức, liệt kê sựkiện Điều này dễ sa vào lối dạy "đọc – chép"
Học sinh: ghi nhớ bài học một cách rời rạc, máy móc Khôngnắm được mối quan hệ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống
xã hội, về kiến thức liên môn nên dẫn đến nhàm chán, khôngyêu thích bộ môn Lịch sử Nhiều học sinh còn viết sai chính tả;hiểu biết địa lí, lịch sử rất mù mờ Trong khí đó, theo đúngchuẩn giáo dục quốc tế thì cấp học phổ thông phải trang bị chohọc sinh những kiến thức cơ bản và toàn diện
Những lần thi tuyển sinh đại học, cao đẳng vừa qua đã runglên tiếng chuông báo động về tình trạng hiểu biết sai lệch vềlịch sử của học sinh Qua các bài thi môn Lịch sử, có thể thấykiến thức lịch sử và kiến thức về văn hóa, xã hội, địa lý, của thísinh nói chung là rất kém Có thí sinh viết một cách hào hùng
Trang 14về trận "Điện Biên Phủ trên không" diễn ra ở Điện Biên, có thísinh còn cho rằng trận Phay Khắt và Nà Ngần của đội Việt Namtuyên truyền giải phóng quân là ở Lào, Hay đơn cử ngay trong
kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2014, số học sinh chọn thi tốtnghiệp môn Lịch sử rất ít, có những trường không có học sinhđăng ký thi tốt nghiệp môn Lịch sử Đây là một thực trạng đáng
lo ngại
2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự giảm sút về chất lượng học tập lịch sử.Tuy nhiên, xét một cách khách quan người giáo viên lịch sử có trách nhiệm rấtlớn trong vấn đề này
Việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, khâu đột phá quan trọng đầutiên phải từ người giáo viên Người giáo viên phải có những đổi mới cụ thể, thiếtthực trong dạy học bộ môn
Việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử là một vấn đề phức tạp, nó đòihỏi sự nỗ lực của các nhà giáo dục và học sinh Hiện nay vấn đề này đã và đangđược tiến hành và hoàn thiện, trong đó việc vận dụng kiến thức liên môn trongdạy học lịch sử cũng không nằm ngoài mục đích đó
Việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung, trong dạy họclịch sử nói riêng là một nguyên tắc quan trọng , nhưng không phải giáo viên nàocũng vận dụng nó một cách hợp lý trong quá trình dạy học lịch sử Điều này cónhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân cơ bản là do điều kiện thời gian của mộttiết học, do lượng kiến thức lớn cho nên giáo viên không có điều kiện để đề cậpđến kiến thức liên môn Có một số giáo viên chưa thật đầu tư công sức để tìmhiểu kiến thức liên môn như Văn học, Địa lý, GDCD trong dạy học lịch sử.Điều này đặt ra yêu cầu là cần phải nhận thức đúng đắn và vận dụng có hiệu quảnguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử
Nguyên nhân nữa là điều kiện tổ chức dạy học bộ môn Lịch sử trong nhàtrường phổ thông Tuy những năm gần đây cũng đã có nhiều tiến bộ, đó là đã cónhững tư liệu, tài liệu, thiết bị dạy học nhưng chủ yếu là tranh, sơ đồ, lược đồ
Trang 15tức là chất liệu dạy học bằng giấy, khi đưa lên dạy thì rất cồng kềnh Sau này cóứng dụng công nghệ thông tin, trong đó có phần mềm powerpoint, học sinh bắtđầu có hứng thú học nhưng số lượng phòng máy còn ít, đây là một hạn chế vềđiều kiện dạy học, sự đầu tư của ngành giáo dục đối với bộ môn này so với bộmôn khác chưa đồng đều.
Về phía học sinh
Đa số học sinh đều cho rằng học lịch sử khó nhớ, có quá nhiều sự kiệnngày tháng nên không thích học Một số học sinh lại thấy giờ học lịch sử khôkhan nên các em không hứng thú, bởi vậy chỉ có số ít học sinh tích cực hay phátbiểu còn lại chỉ biết nghe và chép Một trong những nguyên nhân dẫn đến điều
đó là vì các em thấy giờ học chỉ đơn thuần kiến thức lịch sử nên giờ học nặng
nề, khô khan, các em chưa thấy được sự liên hệ giữa kiến thức lịch sử với cácmôn học khác
Mặt khác học sinh chúng ta khi học và thi bộ môn Lịch sử còn nhiều áplực: thứ nhất là định hướng của phụ huynh, của gia đình; thứ hai là vấn đề thi
cử, nó khiến cho học sinh không đầu tư nhiều về mặt thời gian cho bộ môn này,mặc dù có nhiều em vẫn thích học môn Lịch sử
Qua thực tiễn, tôi nhận thấy, việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạyhọc lịch sử chưa được sử dụng nhiều Vì vậy, việc nghiên cứu các biện pháp đểvận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử có hiệu quả là vấn đề có ýnghĩa thực tiễn rất lớn
2.3 Những biện pháp cụ thể
2.3.1 Xác định kiến thức các môn có liên quan có thể sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT
- Kiến thức về Văn học: Các tác phẩm văn học là nguồn tư liệu quan trọng
đối với việc dạy học lịch sử và có ý nghĩa to lớn trong giáo dục và giáo dưỡng
Có nhiều loại tư liệu văn học có thể sử dụng trong giảng dạy Lịch sử ViệtNam lớp 12 THPT như văn học dân gian, các tác phẩm văn học yêu nước, cáchmạng, các tác phẩm văn học hiện thực phê phán, như tác phẩm "Tắt đèn" củaNgô Tất Tố, "Tinh thần thể dục" của Nguyễn Công Hoan, "Chí Phèo", "Lão