Chuyên đề: Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý

Vi phạm Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý p luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý

VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

NỘI DUNG

1.  Khái niệm và dấu hiệu của vi phạm pháp luật

2.  Cấu thành của vi phạm pháp luật

3.  Phân loại vi phạm pháp luật

4.  Trách nhiệm pháp lý

I KHÁI NIỆM VÀ DẤU HIỆU CỦA VI PHẠM

PHÁP LUẬT

1 Khái niệm: là hành vi (hành động hay

không hành động), trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại hoặc đe dọa xâm hại các quan hệ xã

hội được pháp luật bảo vệ

2 Dấu hiệu của vi phạm pháp luật

l  Là hành vi xác định của con người;

l  Trái pháp luật;

l  Có lỗi;

l  Do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý

thực hiện

Hành vi xác định của con người

VPPL trước hết phải là hành vi xác định của chủ thể, tức là hành vi đó phải được thể hiện ra thế giới khách quan bên ngoài, biểu hiện dưới dạng hành động và không hành động

Hành vi của con người phải mang tính nguy hiểm cho xã hội ở những mức độ nhất định thì mới bị coi là vi phạm pháp luật

Tính nguy hiểm cho xã hội thể hiện ở việc hành

vi đó đã xâm hại hoặc đe dọa xâm hại đến các quyền, lợi ích cơ bản, chính đáng của nhà nước, tập thể, cá nhân hoặc các quan hệ xã hội được nhà nước xác lập và bảo vệ

Cần lưu ý những hành vi trái pháp luật được thực hiện do sự kiện bất ngờ hoặc trong tình thế cấp thiết…tức là chủ thể không thấy trước và không buộc phải thấy trước hậu quả có thể xẩy

ra

Trái pháp luật

Tính trái pháp luật của hành vi mà chủ thể thực

hiện, thể hiện ra bên ngoài dưới dạng, hành vi đó

đã gây thiệt hại, đe dọa gây thiệt hại đến các quan hệ xã hội được Nhà nước xác lập và bảo vệ

Có lỗi

l Lỗi là thái độ tâm lý đối với hành vi vi phạm pháp luật do mình thực hiện và đối với hậu quả của hành vi ấy được thể hiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý

(Quan điểm pháp lý dân sự, thương mại)

l   Lỗi dựa trên sự quan tâm, chu đáo của chủ thể đối với việc thực hiện nghĩa vụ của mình Một cá nhân hay pháp

nhân, được coi là không có lỗi nếu áp dụng tất cả mọi biện pháp để thực hiện đúng nghĩa vụ đã biểu hiện sự

quan tâm chu đáo mà tính chất của nghĩa vụ và điều kiện

lưu thông dân sự yêu cầu đối với họ

Do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện

Năng lực trách nhiệm pháp lý là khả năng của chủ

thể vi phạm pháp luật, vào thời điểm thực hiện hành

vi, họ hoàn toàn có khả năng nhận thức được tính chất nguy hiểm cho xã hội và hậu quả của hành vi

mà mình thực hiện; khả năng điều khiển được hành vi; khả năng tự chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi của mình

II CẤU THÀNH CỦA VI PHẠM PHÁP LUẬT

1 Mặt khách quan của vi phạm pháp luật

- Là những biểu hiện ra bên ngoài của vi phạm pháp luật mà con người có thể nhận thức được bằng trực quan sinh động.

Mặt khách quan là của vi phạm pháp luật gồm:

Hành vi trái pháp luật: thể hiện dưới dạng

hành động hay không hành động, trái pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho

xã hội.

Sự thiệt hại của xã hội

là những tổn thất thực tế về mặt vật chất, tinh thần mà xã hội phải gánh chịu; hoặc nguy cơ tất yếu xảy ra thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần nếu hành vi trái pháp luật không được ngăn chặn kịp thời.

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp

luật và sự thiệt hại cho xã hội:

hành vi trái pháp luật đóng vai trò là nguyên nhân trực tiếp, còn sự thiệt hại của xã hội đóng vai trò là kết quả tất yếu

l Ngoài những yếu tố nói trên, còn có các yếu tố khác thuộc mặt khách quan của vi phạm pháp luật như: công cụ thực hiện hành vi vi phạm (dao, súng…), thời gian, địa điểm thực hiện hành

vi vi phạm…vv

2 Mặt chủ quan của vi phạm pháp luật

Là trạng thái tâm lý bên trong của chủ thể vi phạm pháp luật.

- Lỗi

Lỗi là trạng thái tâm lý phản ánh thái độ tiêu cực của chủ thể đối với hành vi trái pháp luật của mình và hậu quả do hành vi

đó gây ra Có các hình thức sau:

Lỗi cố ý trực tiếp

Chủ thể vi phạm pháp luật nhận thức được hành

vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước thiệt hại cho xã hội do hành vi của mình gây ra nhưng mong muốn hậu quả xảy ra.

Lỗi cố ý gián tiếp

Chủ thể vi phạm nhận thức được hành vi của

mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước thiệt hại cho xã hội do hành vi của hành vi của mình gây ra, tuy không mong muốn nhưng có

ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra

Hậu quả xẩy ra nằm ngoài mục đích của chủ thể thực hiện hành vi vì chủ thể có mục đích khác.

Vô ý vì quá tự tin

Chủ thể của vi phạm nhận thấy trước hậu quả thiệt hại cho xã hội do hành vi của mình gây ra, nhưng hy vọng, tin tưởng hậu quả đó không xảy

ra hoặc có thể ngăn chặn được

Người thực hiện hành vi không mong muốn mình gây ra hậu quả Sự không mong muốn này khác với sự không mong muốn trong lỗi

cố ý gián tiếp vì người thực hiện hành vi đã loại trừ khả năng xẩy ra hậu quả do tin

tưởng vào khả năng của mình

Vô ý do cẩu thả

Chủ thể vi phạm do khinh suất, cẩu thả nên không nhận thấy trước thiệt hại cho xã hội do hành vi của mình gây ra, mặc dù có thể hoặc cần phải thấy trước hậu quả đó

- Động cơ

là cái thúc đẩy chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật

- Mục đích

Là kết quả cuối cùng mà chủ thể mong muốn đạt được khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật

•  Hãy xác định lỗi của Trương Văn Lẹ trong tình

huống sau đây:

•  Ngày 11/04/1990, Trương Văn Lẹ ở Ấp Tân Phú, Xã Tân Phú Thạnh, Huyện Châu Thành, Tỉnh Cần Thơ gặp anh Dương Văn Tiến là bạn lâu ngày nay mới gặp lại Hai người rủ nhau vào quán uống bia Sau khi đã uống hết 8 chai bia, anh Tiến bảo anh Lẹ uống thêm, nhưng

Lẹ từ chối và về nhà anh Trương Văn Tú (anh ruột) nằm nghỉ Anh Tiến xuống ghe của Lẹ tháo lấy kim xăng của máy cole 4 với mục đích giữ Lẹ lại để nhậu tiếp Thấy vậy cháu Kim Thủy (con anh Tú) chạy về báo cho Lẹ biết, Lẹ liền cầm khúc cây chạy xuống ghe dọa đánh anh Tiến và đòi anh Tiến trả lại kim xăng để

Lẹ về

•  Anh Tiến không những không trả mà còn bỏ kim xăng vào túi quần Hai người đôi co một lúc, Lẹ dùng tay đánh vào mặt anh Tiến một cái làm anh Tiến ngã xuống sông Thấy anh Tiến ngã xuống sông, Lẹ bỏ lên bờ đi lấy dép cách đó 100m Khi quay lại không thấy anh Tiến, Lẹ có bảo anh Thường vớt anh Tiến nhưng anh Thường không dám vớt Lẹ chèo ghe về nhà, còn anh Tiến thì bị chết dưới sông Theo kết luận giám định pháp y thì anh Tiến chết do ngạt nước Biết anh Tiến chết, Lẹ sợ hãi bỏ trốn, hơn 2 tháng sau mới ra đầu thú

•  Xác định yếu tố cấu thành của vi phạm pháp luật:

•  Đó là câu chuyện của ông Đinh Văn Miên (SN

1953) ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định và bà Đinh Thị Miễu (SN 1951) được đăng tải trên báo Pháp luật và thời đại Ông Miên bị thất lạc gia đình từ nhỏ, sau đó lớn lên ông gặp gỡ, yêu và kết hôn với

bà Đinh Thị Miễu Cuộc sống của họ rất hạnh phúc với sự góp mặt của hai người con khỏe mạnh, ngoan ngoãn 12 năm sau, khi trở về quê cũ ông Miên và bà Miễu mới bàng hoàng khi biết họ

có quan hệ máu mủ, là chị em ruột Trước sự thật động trời này, đôi vợ chồng đau khổ vẫn kiên quyết ở lại bên nhau dù dân làng phản đối kịch liệt

Hãy xác định lỗi trong tình huống sau đây:

Khoảng 12 giờ ngày 18/05/1995, tại quán bà Trương Thị Bê ở Nghĩa Bình, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình có một số học sinh lái xe trường công nhân kỹ thuật Quảng Bình ngồi uống rượu với nhau Trong lúc uống rượu, anh Phan Xuân Bình bị rơi đồng hồ đeo tay, được mọi người tìm nhưng không thấy; hỏi có ai nhặt được cho xin lại nhưng không thấy ai nhận Lê Quang Chiến thấy vậy nói: “Chỉ có mấy anh em ngồi uống với nhau, đứa nào lấy thì đưa ra; bây không đưa tao soát đúng thằng nào là làm việc luôn”” Nhưng anh Võ Tư Hiền phản đối không cho soát Do bực tức, Chiến liền cầm hai vỏ chai bia giơ lên dọa thì anh Hoàng Trọng Lộc giật được và cất đi Chiến lại vào bếp lấy con dao cắt thịt ra dọa thì bị bà Bê và anh Phan Xuân Bình giằng được cất đi Chiến tức giận nói tiếp: “Bây trả đồng hồ cho anh Bình đi không, tao về lấy súng thì bây liệu hồn”

Nói xong, Chiến chạy về nhà mình cách quán khoảng 20 mét, phá khóa cửa nhà và lấy khẩu súng săn đã lắp đạn sẳn, kèm 1 nòng súng phụ và 3 viên đạn tự chế rồi quay lại quán bà Bê Khi thấy anh Chiến cầm súng đến, anh Lê Thanh Hải ra can ngăn Khi anh Hải cách Chiến khoảng 7 mét, Chiến dung tay nâng búa đập kim hỏa, nòng súng hướng về phía anh Hải: “Hải, mày tránh ra” Anh Hải chưa kịp phản ứng thì súng nổ, bị đạn trúng bụng anh Hải gục xuống Thấy vậy, Chiến tháo vỏ đạn, vứt súng chạy đến, thấy anh Hải bị thương ở bụng, Chiến cùng mọi người đưa anh Hải đi bệnh viện Việt Nam – Cu Ba cấp cứu, rồi về công an thị xã báo cáo lại sự việc

Anh Lê Thanh Hải bị một lỗ xuyên bụng làm thủng 5 lỗ ruột non, 2 lỗ ruột già, phải mổ 2 lần, nằm điều trị 29 ngày, hiện còn một mảnh đạn đang nằm ở cơ lưng sau Ban giám định pháp y kết luận anh Hải bị thương nặng, có tỷ lệ thương tật là 41%

Ngày 11/04/1990, Trương Văn Lẹ ở Ấp Tân Phú, Xã Tân Phú Thạnh, Huyện Châu Thành, Tỉnh Cần Thơ gặp anh Dương Văn Tiến là bạn lâu ngày nay mới gặp lại Hai người rủ nhau vào quán uống bia Sau khi đã uống hết 8 chai bia, anh Tiến bảo anh Lẹ uống thêm, nhưng Lẹ từ chối và về nhà anh Trương Văn Tú (anh ruột) nằm nghỉ Anh Tiến xuống ghe của Lẹ tháo lấy kim xăng của máy cole

4 với mục đích giữ Lẹ lại để nhậu tiếp

Thấy vậy cháu Kim Thủy (con anh Tú) chạy về báo cho

Lẹ biết, Lẹ liền cầm khúc cây chạy xuống ghe dọa đánh anh Tiến và đòi anh Tiến trả lại kim xăng để Lẹ về Anh Tiến không những không trả mà còn bỏ kim xăng vào túi quần Hai người đôi co một lúc, Lẹ dùng tay đánh vào mặt anh Tiến một cái làm anh Tiến ngã xuống sông Thấy anh Tiến ngã xuống sông, Lẹ bỏ lên bờ đi lấy dép cách đó 100m Khi quay lại không thấy anh Tiến, Lẹ có bảo anh Thường vớt anh Tiến nhưng anh Thường không dám vớt Lẹ chèo ghe về nhà, còn anh Tiến thì bị chết dưới sông Theo kết luận giám định pháp y thì anh Tiến chết do ngạt nước Biết anh Tiến chết, Lẹ sợ hãi bỏ trốn, hơn 2 tháng sau mới ra đầu thú

3 Khách thể của vi phạm pháp luật

Là những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ

bị hành vi vi phạm pháp luật xâm hại tới Tính chất của khách thể bị xâm hại phản ánh mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm pháp luật

4 Chủ thể của vi phạm pháp luật

Là các cá nhân, tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lý

Năng lực trách nhiệm pháp lý

là khả năng của chủ thể tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình trước Nhà nước

III Phân loại vi phạm pháp luật

Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho

xã hội, vi phạm pháp luật được chia thành bốn loại:

1 Vi phạm hình sự (còn gọi là tội phạm)

là hành vi trái pháp luật, có lỗi, nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện

Trách nhiệm hình sự được áp dụng cho các tội phạm và bao gồm các biện pháp cưỡng chế nhà nước nghiêm ngặt nhất Quá trình thực hiện việc quy trách nhiệm được quy định chi tiết nhất và được xác định pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và thi hành án hình sự

2 Vi phạm hành chính

là hành vi trái pháp luật, có lỗi, nhưng mức độ nguy hiểm cho xã hội thấp hơn so với tội phạm, xâm hại tới các quan hệ xã hội được pháp luật hành chính quy định

3 Vi phạm kỷ luật

là những hành vi có lỗi, trái pháp luật, kỷ luật của đơn vị, cơ quan nhà nước

4 Vi phạm dân sự

là hành vi xâm hại tới quan hệ tài sản và quan hệ nhân thân Vi phạm dân sự chủ yếu được quy định trong Bộ luật Dân sự

IV TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

1 Khái niệm trách nhiệm pháp lý: là một loại

quan hệ pháp luật đặc biệt giữa Nhà nước (thông qua nhà chức trách, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền) và chủ thể vi phạm pháp luật,

trong đó, Nhà nước có quyền áp dụng các biện pháp

cưỡng chế có tính chất trừng phạt được quy định trong chế tài của quy phạm pháp luật đối với chủ thể vi phạm

và chủ thể đó có nghĩa vụ phải gánh chịu hậu quả bất lợi

do hành vi của mình gây ra

l Trách nhiệm pháp lý là sự bắt buộc chủ thể vi phạm pháp luật phải gánh chịu những hậu quả vật chất bất lợi, thể hiện ở mối quan hệ đặc biệt giữa nhà nước và chủ thể vi phạm pháp luật, được pháp luật xác lập và điều chỉnh, trong đó chủ thể vi phạm pháp luật bị áp dụng những biện pháp cưỡng chế được pháp luật quy định

l Trách nhiệm pháp lý là hậu quả bất lợi về vật chất, tinh thần tương ứng với tính chất, mức độ nguy hại cho xã hội của hành vi vi phạm pháp luật mà người vi phạm pháp luật phải gánh chịu trên cơ sở cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế có tính trừng phạt được quy định ở phần chế tài của quy phạm pháp luật

2 Đặc điểm của trách nhiệm pháp lý:

1) Cơ sở thực tế của trách nhiệm pháp lý là vi phạm pháp luật

l Thứ nhất, cơ sở của trách nhiệm pháp lý là hành

vi vi phạm pháp luật (thực tế hay tiềm năng) Trách nhiệm pháp lý luôn gắn liền với một hành

vi vi phạm pháp luật – không có vi phạm pháp luật thì không thể có trách nhiệm pháp lý

l Thứ hai, trách nhiệm pháp lý là một loại quan hệ pháp luật đặc biệt giữa nhà nước (thông qua các

cơ quan có thẩm quyền) và chủ thể vi phạm pháp luật

l Thứ ba, tất cả các loại trách nhiệm pháp lý được truy cứu trên cơ sở các quy phạm, thể hiện sự thống nhất của các quy phạm pháp luật vật chất

và pháp luật tố tụng

Các dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật và chế tài đối với việc thực hiện hành vi vi phạm được xác định bởi các quy phạm pháp luật nội dung; trình tự chứng minh, xác định có hay không hành vi vi phạm và người thực hiện hành vi, cũng như việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế trong khuôn khổ chế tài đối với hành vi vi phạm được quy định nghiêm ngặt bởi các quy phạm pháp luật tố tụng

l Thứ tư, trách nhiệm pháp lý luôn mang tính cưỡng chế, cụ thể - là sự bắt buộc phải gánh chịu những hậu quả vật chất, tinh thần bất lợi đối với

cá nhân, tổ chức cụ thể có hành vi vi phạm có thể xác định chính xác bởi quy phạm pháp luật trong các trường hợp được quy định trước trong các văn bản quy phạm pháp luật

Trách nhiệm pháp lý được coi là phương tiện tác động có hiệu quả tới chủ thể vi phạm pháp luật Trách nhiệm pháp lý là việc thực hiện chế tài pháp luật đối với chủ thể vi phạm pháp luật thông qua hoạt động tài phán của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

2) Cơ sở pháp lý của trách nhiệm pháp lý là văn bản áp dụng pháp luật có hiệu lực của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

l Trách nhiệm pháp lý liên quan mật thiết với cưỡng chế Nhà nước

3 Phân loại trách nhiệm pháp lý

Căn cứ vào việc phân loại vi phạm pháp luật, có bốn loại trách nhiệm pháp lý:

l Trách nhiệm hình sự;

l Trách nhiệm dân sự;

l Trách nhiệm hành chính;

l Trách nhiệm kỷ luật