Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công

Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công, Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công , Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công , Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công , Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công , Chuyên đề: Quy phạm và quan hệ pháp luật trong quản lý công

QUY PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH

VÀ QUAN HỆ PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH

I KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM QUY PHẠM PHÁP

LUẬT HÀNH CHÍNH

1 Khái niệm:

Quy phạm pháp luật hành chính là những quy tắc hành vi do nhà nước đặt ra để điều chỉnh các quan hệ xã hội mang tính chấp hành và điều hành trong lĩnh vực quản lý nhà nước

2 Đặc điểm của quy phạm pháp luật hành chính

Đặc điểm chung của quy phạm

- Do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận

- Được Nhà nước bảo đảm thực hiện

- Mang tính bắt buộc chung

-   Quy phạm trao quyền

II CƠ CẤU CỦA QUY PHẠM PHÁP LUẬT

1 Giả định: là một bộ phận của quy phạm pháp luật nêu

lên những điều kiện, hoàn cảnh (thời gian, địa điểm…)

có thể xảy ra trong thực tế cuộc sống và cá nhân hay tổ chức khi ở vào những hoàn cảnh, điều kiện đó phải chịu

sự tác động của quy phạm pháp luật

Ví dụ

Điều 22 Cảnh cáo (Luật Xử lý VPHC)

Cảnh cáo được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính không nghiêm trọng, có tình tiết giảm nhẹ và theo quy định thì bị áp dụng hình thức

xử phạt cảnh cáo hoặc đối với mọi hành vi vi phạm hành chính do người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện Cảnh cáo được quyết định bằng văn bản

- Vai trò của giả định: xác định phạm vi tác động

của pháp luật

- Yêu cầu: hoàn cảnh, điều kiện nêu trong phần

giả định phải rõ ràng, chính xác, sát với thực tế

- Cách xác định: trả lời cho câu hỏi chủ thể nào?

Trong hoàn cảnh, điều kiện nào?

- Phân loại: căn cứ vào số lượng hoàn cảnh, điều

kiện, giả định được chia thành hai loại

+ Giả định giản đơn: chỉ nêu lên một hoàn cảnh,

điều kiện

+ Giả định phức tạp: nêu lên nhiều hoàn cảnh,

điều kiện

Điều 34 Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn (Luật XLVPHC)

—  Cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính phải cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn đã được công bố, đưa tin trên chính phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử đã công bố, đưa tin; nếu cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính không tự nguyện thực hiện thì bị cưỡng chế thực hiện

Điều 97 Lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp giáo dục tại

2 Trong trường hợp người vi phạm do cơ quan Công an cấp huyện hoặc Công an cấp tỉnh trực tiếp phát hiện, điều tra, thụ lý trong các vụ vi phạm pháp luật, nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự mà thuộc đối tượng quy định tại Điều 90 của Luật này thì cơ quan Công an đang thụ lý vụ việc tiến hành xác minh, thu thập tài liệu và lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người đó

Điều 133 Tội cướp tài sản

1 Người nào dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc

có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ

ba năm đến mười năm

(Bộ luật hình sự 1999)

Khoản 1, Điều 121, Bộ luật Hình sự 1999 (sửa đổi 2009): Tội làm nhục người khác

1 Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm

Điều 102, Bộ luật Hình sự 1999 (sửa đổi 2009): Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng

1 Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm

2 Quy định: Quy định là bộ phận của quy phạm

pháp luật, trong đó nêu lên cách thức xử sự mà cá nhân hay tổ chức ở vào hoàn cảnh, điều kiện đã nêu trong bộ phận giả định được phép hoặc buộc phải thực hiện Bộ phận quy định của pháp luật chứa đựng mệnh lệnh của nhà nước

- Vai trò: mô hình hoá ý chí của Nhà nước, cụ thể hoá

cách thức xử của các chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật

- Yêu cầu: mức độ chính xác, rõ ràng, chặt chẽ của bộ

phận quy định là một trong những điều kiện bảo đảm nguyên tắc pháp quyền

- Cách xác định: trả lời cho câu hỏi chủ thể sẽ xử sự

như thế nào?

- Phân loại: căn cứ vào mệnh lệnh được nêu trong

trong bộ phận quy định, có hai loại quy định

+ Quy định dứt khoát: chỉ nêu một cách xử sự và các

chủ thể buộc phải xử sự theo mà không có sự lựa chọn

+ Quy định không dứt khoát: nêu ra hai hoặc nhiều

cách xử sự và cho phép các tổ chức hoặc cá nhân có thể lựa chọn cách xử sự

Quy định dứt khoát

Điều 3 Nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính

1(a) Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật;

(Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012)

Điều 76 Hoãn thi hành quyết định phạt tiền

1 Quyết định phạt tiền có thể được hoãn thi hành trong trường hợp cá nhân bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng trở lên đang gặp khó khăn đặc biệt, đột xuất

về kinh tế do thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh, bệnh hiểm nghèo, tai nạn và có xác nhận của

Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú hoặc

cơ quan, tổ chức nơi người đó học tập, làm việc

Ðiều 401 Hình thức hợp đồng dân sự

1 Hợp đồng dân sự có thể được giao kết bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, khi pháp luật không quy định loại hợp đồng đó phải được giao kết bằng một hình thức nhất định

3 Chế tài: Chế tài là một bộ phận của quy phạm

pháp luật, nêu lên biện pháp tác động mà Nhà nước dự kiến áp dụng đối với cá nhân hay tổ chức nào không thực hiện đúng mệnh lệnh của Nhà nước đã nêu ở bộ phận quy định của quy phạm pháp luật

Điều 8 Xử phạt người điều khiển, người ngồi trên xe đạp, xe đạp máy, người điều khiển xe thô

sơ khác vi phạm quy tắc giao thông đường bộ

1 Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 đồng đến 60.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

a) Không đi bên phải theo chiều đi của mình, đi không đúng phần đường quy định;

b) Dừng xe đột ngột; chuyển hướng không báo hiệu trước;

— Vai trò: nhằm bảo đảm cho pháp luật được thực

hiện nghiêm minh

— Yêu cầu: biện pháp tác động phải tương xứng

với mức độ, tính chất của hành vi vi phạm

— Cách xác định: trả lời câu hỏi chủ thể phải chịu

hậu quả gì nếu không thực hiện đúng quy định của quy phạm pháp luật

- Phân loại: căn cứ vào khả năng lựa chọn biện

- Ngoài ra, căn cứ vào tính chất và thẩm quyền áp dụng, chế tài được chia thành 4 loại:

+ Chế tài hình sự

+ Chế tài hành chính

+ Chế tài dân sự

+ Chế tài kỷ luật

III PHÂN LOẠI QUY PHẠM PHÁP LUẬT

1 Căn cứ vào đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh, quy phạm pháp luật có thể phân chia theo các ngành luật, cụ thể:

- Quy phạm pháp luật hình sự

- Quy phạm pháp luật dân sự

- Quy phạm pháp luật hành chính,…

2 Căn cứ vào nội dung của quy phạm pháp luật có thể chia thành:

- Quy phạm pháp luật định nghĩa: là quy phạm có nội dung giải thích, xác định một vấn đề nào đó hay nêu lên một khái niệm pháp lý

Ví dụ: Điều 2 (12), Luật xử lý vi phạm hành chính

12 Phòng vệ chính đáng là hành vi của cá nhân vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích nói trên

- Quy phạm pháp luật điều chỉnh: là quy phạm có nội dung trực tiếp điều chỉnh hành vi của con người hay hoạt động của các tổ chức

- Quy phạm pháp luật bảo vệ: là Quy phạm có nội dung xác định các biện pháp cưỡng chế nhà nước liên quan đến trách nhiệm pháp lý

3 Căn cứ vào hình thức mệnh lệnh nêu trong

quy phạm pháp luật có thể phân chia thành:

- Quy phạm pháp luật dứt khoát: là những quy phạm trong đó chỉ quy định một cách xử sự rõ ràng , dứt khoát

- Quy phạm pháp luật không dứt khoát: là quy phạm trong đó nêu ra nhiều cách xử sự và cho phép chủ thể lựa chọn một cách xử sự đã nêu

- Quy phạm pháp luật tùy nghi: là quy phạm trong

đó cho phép các chủ thể tự quy định cách cử sự của mình

- Quy phạm pháp luật hướng dẫn: là quy phạm trong đó nội dung thường khuyên nhủ, hướng dẫn các chủ thể tự giải quyết một số công việc nhất định

Điều 120 Khen thưởng

1 Cá nhân, tổ chức có thành tích trong đấu tranh phòng và chống vi phạm hành chính được khen thưởng theo chế độ chung của Nhà nước

2 Nghiêm cấm sử dụng tiền thu được từ xử phạt vi phạm hành chính hoặc từ bán tang vật, phương tiện bị tịch thu

để trích thưởng

(Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính 2002)

Điều 17, Hiến pháp 2013

1 Công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam

Điều 258 Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi đưa ra thi hành

1 Sau khi bản án tử hình có hiệu lực pháp luật, hồ sơ vụ án phải được gửi ngay lên Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

và bản án phải được gửi ngay lên Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Trong thời hạn hai tháng, kể từ ngày nhận được bản án và

hồ sơ vụ án, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phải quyết định kháng nghị hoặc quyết định không kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm

Trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật, người bị kết án được gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước

Điều 24 Mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực

1 Mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực quản lý nhà nước đối với cá nhân được quy định như sau: a) Phạt tiền đến 30.000.000 đồng: hôn nhân và gia đình; bình đẳng giới; bạo lực gia đình; lưu trữ; tôn giáo; thi đua khen thưởng; hành chính tư pháp; dân số; vệ sinh môi trường; thống kê;

Điều 39 Thẩm quyền của Công an nhân dân

1 Chiến sĩ Công an nhân dân đang thi hành công

vụ có quyền:

a) Phạt cảnh cáo;

b) Phạt tiền đến 1% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực tương ứng quy định tại Điều 24 của Luật này nhưng không quá 500.000 đồng

Khoản 2 (a.b) Điều 6 của Nghị định

171/2013/NĐ-CP ngày 13 tháng 11 năm 2013

2 Phạt tiền từ 80.000 đồng đến 100.000 đồng đối với người điều khiển xe thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:

a) Chuyển làn đường không đúng nơi được phép hoặc không có tín hiệu báo trước;

b) Điều khiển xe chạy dàn hàng ngang từ 03 (ba) xe trở lên;

Điều 13 Bồi thường thiệt hại

1 Người vi phạm hành chính nếu gây ra thiệt hại thì phải bồi thường

Việc bồi thường thiệt hại được thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự

2 Người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính,

cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc xử

lý vi phạm hành chính gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật

II Quan hệ phát luật hành chính

1 Khái niệm: Quan hệ pháp luật hành chính là quan

hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành chính giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính

2 Đặc điểm

—   Quan hệ pháp luật hành chính có thể phát sinh theo yêu cầu hợp pháp của chủ thể quản lý hay đối tượng quản lý hành

chính nhà nước (việc điều chỉnh quản lý đối với các quan hệ

hành chính nhà nước hướng tới mục đích bảo đảm lợi ích của nhà nước và các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội)

—   Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính luôn gắn liền với hoạt động chấp hành và điều hành của nhà nước

—  Một bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính phải là chủ thể có quyền nhân danh nhà nước

—   Tranh chấp giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính được giải quyết chủ yếu theo trình

tự thủ tục hành chính và thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước

—   Bên vi phạm những yêu cầu của quan hệ pháp luật hành chính phải chịu trách nhiệm trước nhà nước

3 Thành phần quan hệ pháp luật hành chính

—   Chủ thể: Là cá nhân, tổ chức đáp ứng được những điều

kiện do nhà nước quy định cho mỗi loại quan hệ pháp luật

và tham gia vào quan hệ pháp luật đó thì được gọi là chủ thể của quan hệ pháp luật

—  Điều kiện trở thành chủ thể: Phải có năng lực chủ thể pháp luật hành chính

—  Năng lực pháp luật hành chính

—  Năng lực hành vi hành chính

—   Nội dung

- Quyền chủ thể

- Nghĩa vụ của chủ thể

—   Khách thể: Là các quan hệ xã hội được quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh

4 Phân loại

—  Theo đặc tính mối quan hệ giữa các bên

- Quan hệ pháp luật hành chính dọc: Là quan hệ

mà một bên phải phục tùng bên kia do có quan hệ trực thuộc nhau về tổ chức, hoặc một bên là đại diện cho quyền lực nhà nước ra hiệu lực thi hành đối với bên kia (mang tính chất cưỡng chế)

- Quan hệ pháp luật hành chính ngang: là quan hệ

giữa các bên không những không trực thuộc nhau về

tổ chức mà trong quan hệ đó ý chí các bên được thể hiện thông qua thỏa thuận (ví dụ ban hành quyết định liên tịch)

—   Căn cứ vào mục đích, ý nghĩa của quan hệ:

- Quan hệ hành chính phát sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ tích cực của nhà nước Đó

là các quan hệ liên quan tới hoạt động bảo vệ pháp luật, chống vi phạm trong quản lý nhà nước

—   Căn cứ vào nội dung cụ thể của quan hệ: Quan hệ

pháp luật tài sản và quan hệ pháp luật phi tài sản

các cơ quan nhà nước, quan hệ có sự tham gia của công dân và các tổ chức xã hội

theo trình tự hành chính và theo trình tự tư pháp

quan hệ thủ tục

5 Cơ sở làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính – Sự kiện pháp lý hành chính

động)

định phụ hợp với quy định của pháp luật; hoặc hành động hợp pháp của công dân (gửi đơn khiếu nại, tố cáo)

luật

—   Sự biến: là những sự kiện tự nhiên không phụ

thuộc vào ý chí con người nhưng làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt một quan hệ pháp luật hành chính (ví dụ sinh con – khai sinh, bão lụt – trưng dụng…)

CÂU HỎI

Nhận định đúng/sai và giải thích tại sao

Sự kiện pháp lý đóng vai trò cầu nối giữa quan hệ pháp luật mô hình và quan hệ pháp luật cụ thể hình thành trong đời sống pháp luật