CHẤT HOÁ DẺO CAO SU VÀ CHẤT “PEPTI”

Möơt loaơi chíịt hoâa deêo thñ duơ nhû acid steariccoâ chûâa nhoâm carboxyl huât ặúơc phíìn tûê khoâi maâng vađ vò chuöîihydrocarbon cuêa acid stearic tan ặúơc trong cao su nïn giuâp qua

CHÛÚNG XVI

CHÍỊT HOÂA DEÊO CAO SU

VAĐ CHÍỊT “PEPTI”

(Chíịt xuâc tiïịn hoâa deêo cao su)

Ta biïịt cao su cíịu taơo búêi nhûông chuöîi phín tûê röịi loaơn dađi;dûúâi taâc duơng keâo daôn, chuâng cùng thađnh möơt daơng thïí tríơt tûơ.Nhûông chuöîi nađy ặúơc nöịi vúâi nhau búêi nhûông lûơc tûơ nhiïn khaâcnhau vađ do aênh hûúêng nhiïơt chuâng seô tûơ núâi loêng ra Khi möơtchíịt hoâa deêo cao su tiïịp xuâc vúâi möơt hïơ thöịng nhû thïị, noâ xenvađo giûôa nhûông chuöîi cao su vûđa lađm taâch nhûông chuöîi ra vûđalađm giaêm lûơc huât giûôa caâc phín tûê

Töíng quaât, ngûúđi ta phín biïơt hai loaơi chíịt hoâa deêo: loaơi dungmöi cao su vađ loaơi khöng phaêi lađ dung möi Nhoâm dung möitûúng húơp vúâi cao su úê moơi tyê lïơ vađ ngûúđi ta thûđa nhíơn nhûôngchíịt hoâa deêo thuöơc loaơi nađy khöng chó lađm giaêm lûơc huât giûôaphín tûê cuêa caâc chuöîi, mađ cođn cho nhûông nhoâm ăùơc biïơt úê poly-mer, cuông nhû líơp ra nhûông lûơc huât múâi khöng chó giûôa polymervúâi polymer mađ cođn giûôa polymer vúâi chíịt hoâa deêo cao su

Nhoâm phi dung möi coâ chûâc nùng pha loaông vađ taâc duơng cuêanoâ thuíìn tuây lađ cú hoơc Noâ lađm tùng ăún thuíìn khoaêng caâch giûôacaâc chuöîi

Chíịt hoâa deêo coâ chûâc nùng lúân trong cao su giuâp chïị biïịn vađgia cöng höîn húơp cao su ặúơc dïî dađng, lađm biïịn ăöíi vađi cú lyâ tñnhcuêa cao su lûu hoâa.

Vađi chíịt caêi thiïơn ặúơc quaâ trònh eâp ăuđn, caân lađm tùng haylađm míịt tñnh dñnh nhû keo; vađi chíịt lađm cho höîn húơp cao su úêtraơng thaâi söịng hoâa deêo nhûng laơi lađm cho cao su lûu hoâa cûâng;vađi chíịt laơi lađm biïịn ăöíi caâc cú lyâ tñnh khi saên phíím ăaô hoađn tíịt

Möơt trong caâc cöng duơng chñnh cuêa chíịt hoâa deêo cao su lađ dïîdađng cho xûê lyâ ban ăíìu caâc loaơi cao su Viïơc xûê lyâ ban ăíìu cao sucađng dïî dađng bao nhiïu, chíịt hoâa deêo cađng phaêi tan vađo cao subíịy nhiïu

Vïì xûê lyâ ban ăíìu, vađi chíịt hoâa deêo giuâp cho ta nhöìi tröơn ặúơcchíịt ăöơn vađo vúâi tyê lïơ cao vađ giuâp chíịt ăöơn phín taân töịt trong caosu; dïî dađng ắnh hònh vïì sau (tùng töịc ăöơ caân vađ eâp ăuđn); giuâpthûơc hiïơn nhöìi tröơn caâc chíịt phuơ gia vađ chíịt ăöơn úê nhiïơt ăöơkhöng cao lùưm, giuâp cho höîn húơp cao su traânh hiïơn tûúơng "chñnsúâm" hay chïịt trïn maây

Vïì phûúng diïơn kinh tïị, caâc chíịt hoâa deêo lađm giaêm búât thaotaâc cú hoơc cíìn thiïịt cho sûơ hoâa deêo cao su; giuâp giaêm ặúơc cöngsuíịt tiïu thuơ vađ ăöi khi giuâp ta giaêm ặúơc thúđi gian chïị taơo höînhúơp

Vađi chíịt hoâa deêo nhû vađi loaơi nhûơa hay hùưc ñn lađm cho höînhúơp cao su tùng tñnh dñnh nhû keo coâ ñch cho viïơc chïị taơo víơtduơng (búêi thïị möơt söị nhađ chïị biïịn cao su taơi nûúâc ta thûúđng goơihöîn húơp cao su lađ “keo” vò chuâng coâ tñnh dñnh ñt hoùơc nhiïìu).Coâ chíịt hoâa deêo lađm giaêm tñnh dai cuêa cao su, hoùơc lađm chonhûông höîn húơp dai hún

Trong vađi trûúđng húơp, chuâng taâc duơng nhû chíịt khúịch taân(agent dispersant) khi chuâng coâ chûâc nùng dñnh, tíím ngíịm chíịt

ăöơn vúâi möơt nhoâm chûâc hay möơt chuöîi hydrocarbon tan ặúơcnhiïìu trong cao su Möơt loaơi chíịt hoâa deêo thñ duơ nhû acid steariccoâ chûâa nhoâm carboxyl huât ặúơc phíìn tûê khoâi maâng vađ vò chuöîihydrocarbon cuêa acid stearic tan ặúơc trong cao su nïn giuâp quaâtrònh phín taân phín tûê khoâi carbon vađo cao su dïî dađng.

Ta coâ thïí duđng möơt chíịt hoâa deêo cao su ăïí biïịn ăöíi sûâc chõukeâo daôn, module, ăöơ daôn dađi, ăöơ cûâng cuêa möơt cao su lûu hoâa.Chíịt hoâa deêo cuông coâ thïí aênh hûúêng túâi tñnh ăađn höìi, ăöơ trïî, xeâraâch, sûâc chõu ma saât, sûâc chõu laơnh, chõu ozone vađ chõu dungmöi Tíịt caê nhûông ăùơc tñnh nađy lađ tuđy thuöơc vađo cíịu taơo víơt lyâ vađhoâa hoơc cuêa chíịt hoâa deêo mađ ta duđng

Chíịt hoâa deêo cao su ặúơc duđng khúêi ăíìu trong cöng nghiïơpcao su lađ chíịt nhûơa asphalte thiïn nhiïn, díìu thûơc víơt, acidstearic Ăïịn cuöịi thïị kyê 19, ngûúđi ta duđng ăïịn saâp paraffin vađcaâc factice (díìu thûơc víơt hoâa húơp lûu huyđnh) Kïị ăoâ lađ vaseline,caâc loaơi díìu moê, hùưc ñn nhûơa thöng (goudron de pin), caâc muöịikim loaơi cuêa acid beâo Kïị nûôa lađ nhûông chíịt hoâa deêo ester Töíng quaât nhûông chíịt hoâa deêo thûúđng ặúơc duđng vúâi lûúơng tûđ0,5 - 10%, tñnh theo tyê lïơ 100 phíìn cao su Trong vađi trûúđng húơpăùơc biïơt chuâng ặúơc duđng vúâi lûúơng tûđ 10 - 50%

Theo lyâ thuýịt vïì nhûông chíịt ặúơc duđng nhû chíịt hoâa deêo cao

su coâ thïí noâi lađ vö söị kïí, nhûng hiïơn nay víîn chûa coâ sûơ phínloaơi roô rađng Tuđy theo nguöìn göịc cuêa chíịt hoâa deêo, ta coâ thïí chiachuâng thađnh 4 nhoâm lúân sau ăíy:

- Nhoâm coâ nguöìn göịc ăöơng víơt vađ thûơc víơt

- Nhoâm coâ nguöìn göịc díîn xuíịt tûđ than ăaâ

- Nhoâm coâ nguöìn göịc díîn xuíịt tûđ díìu moê

- Nhoâm töíng húơp

Trong möîi nhoâm (trûđ nhoâm chíịt töíng húơp) ta chia chíịt hoâadeêo theo chûâc nùng chuê ýịu cuêa chuâng trong cao su nhû sau:

Chíịt hoâa deêo coâ cöng duơng töíng quaât dïî dađnglađm deêo mïìm vûđa haơ thíịp ăöơ nhúât cuêa cao su

Coâ cöng duơng giúâi haơn, trûúơt dïî dađng trong quaâtrònh caân vađ eâp ăuđn Nhûông chíịt nađy ñt tûúng húơp vúâi cao su, ñthoùơc khöng coâ tñnh dñnh nhû keo

Tùng tñnh dñnh nhû keo höîn húơp söịng.Chuâng tíím ûúât chíịt ăöơn vađ do ăoâ caêi thiïơn ặúơc tñnh nùng cú lyâcuêa cao su lûu hoâa Trong nhûông chíịt nađy coâ nhûông chíịt coâ chûâcnùng lađ chíịt pha loaông Nhûông chíịt loaơi nađy töíng quaât ặúơc chuâ yâtúâi tñnh caêi thiïơn vïì sûâc chõu uöịn cong vađ sûâc chõu nhiïơt

Nhûông chíịt hùưc ñn ăïìu lađnhûông chíịt pha loaông reê tiïìn, chuâng giuâp cho höîn húơp cao suchaêy dïî dađng trong khuön (chaêy chui vađo nhûông keô hoa cuêakhuön, tûâc lađ saên phíím cao su lûu hoâa seô coâ mùơt hoa ăíìy ăùơn,khöng bõ theơo) vađ cho vađo höîn húơp söịng möơt ñt tñnh dñnh nhû keo.Caâc nhûơa raêi ặúđng (bitume) vađ “Mineral Rubber” ặúơc xem lađchíịt pha loaông ríịt töịt vò chuâng ñt lađm biïịn ăöíi caâc cú lyâ tñnh cuêacao su lûu hoâa, caê ăïịn khi ta duđng liïìu lûúơng cao

Sau ăíy lađ möơt söị chíịt hoâa deêo ăiïín hònh:

Trong nhoâm nađy, líìn lûúơt ta ăïì cíơp túâi:

- Caâc chíịt díìu thiïn nhiïn

- Caâc chíịt trún, ăiïín hònh lađ caâc acid beâo vađ díîn xuíịt

- Caâc chíịt nhûơa, ăiïín hònh lađ nhûơa thöng vađ díîn xuíịt

- Hùưc ñn nhûơa thöng

Caâc loaơi díìu thûơc víơt vađ ăöơng víơt coâ ăöơ nhúât thíịp ăïìu coâ taâc

duơng töịt trong hoâa deêo cao su Chuê ýịu chuâng ặúơc duđng cho xûêlyâ ban ăíìu vađ tröơn caâc chíịt ăöơn vađo höîn húơp Chuâng khöng coâ taâcduơng nađo cho xûê lyâ ban ăíìu sûơ lûu hoâa, nhûng caâc tñnh nùng cú lyâcuêa cao su lûu hoâa noâi chung ăïìu bõ haơ thíịp khi ta duđng díìu loaơinađy AÊnh hûúêng nađy ăùơc biïơt nöíi bíơt trong trûúđng húơp cuêa cao sutöíng húơp butadiene-styrene.

Coâ thïí noâi díìu ăöơng víơt vađ díìu thûơc víơt thûúđng ặúơc sûê duơngtrong nhûông höîn húơp cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn hay cao sutöíng húơp butadiene-styrene (trong caâc loaơi cao su khaâc thò ñthoùơc khöng duđng túâi)

Chíịt hoâa deêo cao su lađ díìu coâ nguöìn göịc thûơc víơt nhû: díìuthöịt nöịt, díìu lanh (lin), díìu dûđa, v.v Vïì díìu coâ nguöìn göịc ăöơngvíơt ta coâ thïí kïí túâi díìu caâ öng

Cíìn noâi thïm, ta coâ thïí duđng díìu thûơc víơt lađm chíịt hoâa deêocao su trong trûúđng húơp chïị taơo víơt duơng cao su xöịp coâ duđng chíịttaơo xöịp lađ sodium bicarbonate (xem chûúng Chíịt taơo xöịp) vòchuâng cođn coâ taâc duơng tùng trúơ cho chíịt taơo xöịp

a Díìu thöịt nöịt: Lađ loaơi díìu baân loêng ặúơc chiïịt suíịt tûđ nhínhöơt cíy thöịt nöịt bùìng caâch eâp vađ ăun söi vúâi nûúâc Coâ cíịu taơo chuêýịu lađ acid palmitic, oleic vađ linoleic vađ möơt ñt acid stearic Tótroơng tûđ 0,88 ăïịn 0,94

b Díìu lin (lanh): Lađ díìu ặúơc trñch líịy tûđ haơt lanh bùìng caâcheâp noâng Ăoâ lađ chíịt loêng coâ cíịu taơo chuê ýịu lađ acid linoleic, lino-lenic, isolinoleic vađ oleic vúâi caâc tó lïơ thay ăöíi ÚÊ caâc nûúâc khaâc,díìu lin ặúơc duđng chuê ýịu trong nhûông höîn húơp ebonite reê tiïìn

ÚÊ nûúâc ta, díìu nađy híìu nhû khöng duđng ăïịn vò ăoâ lađ loaơi díìunhíơp

c Díìu dûđa: Lađ loaơi díìu ặúơc trñch líịy tûđ phíìn cúm trùưng cuêatraâi dûđa giađ, khö

d Díìu höơt cao su: Cíìn ặúơc nghiïn cûâu aênh hûúêng taâc duơngcuêa loaơi díìu nađy trong cao su kyô hún nûôa

e Díìu caâ öng: Lađ loaơi díìu ặúơc trñch tûđ múô úê trïn ăíìu con caầng theo qui trònh húi nûúâc Chuê ýịu coâ chûâa caâc ester cuêa acidbeâo vađ möơt söị lúân ester chûa baôo hođa Loaơi nađy, töíng quaât khöngduđng trong cöng nghiïơp cao su úê nûúâc ta vò phaêi nhíơp.

f Möơt söị díìu khaâc: Möơt söị díìu khaâc nhû díìu phöơng, díìu caêi,díìu böng vaêi, díìu ăíơu nađnh, díìu caâ sardine, cuông ăïìu ặúơcduđng lađm chíịt hoâa deêo cao su

Caâc acid beâo coâ hai chûâc nùng chñnh trong cao su:

a Chíịt tùng trúơ lûu hoâa: Töíng quaât chuâng tùng trúơ cho moơichíịt xuâc tiïịn lûu hoâa hûôu cú, hoùơc trûơc tiïịp, hoùơc giaân tiïịp bùìngcaâch taơo vúâi oxyt keôm ra savon keôm tan ặúơc trong cao su

b Chíịt hoâa deêo cao su: Lađm mïìm höîn húơp cao su, hoâa deêo cao

su ăïí caâc chíịt ăöơn dïî dađng phín taân

Xem chûúng chíịt Tùng trúơ vađ trò hoaôn lûu hoâa

Ăoâ lađ möơt acid beâo coâ úê caâc loaơi díìu thûơc víơt vađ múô ăöơng víơtặúơc thíịy dûúâi daơng glyceride

lađ chíịt cûâng, daơng tinh thïí, mađu trùưng, khöng võ, d =0,85 Noâng chaêy 62-640C Söi úê 3520C

ăoâ lađ chíịt coâ cíịu taơo giûôa acid myristic vađ acidstearic trong daôy acid beâo baôo hođa

acid palmitic coâ chûâc nùng tûúng tûơ nhû acid stearicnhûng taâc duơng hoâa deêo cuêa noâ trong cao su thò ñt nöíi bíơt hún

Acid oleic coâ vúâi lûúơng phong phuâ trong möơt söị lúân múô ăöơngvíơt vađ díìu thûơc víơt ăùơc biïơt coâ nhiïìu trong díìu öliu Thûúđngthûúđng, acid oleic ặúơc thu höìi tûđ chíịt thaêi cöng nghiïơp chïị taơoacid stearic, ăoâ lađ acid oleic cöng nghiïơp

Chíịt loêng giöịng nhû díìu, muđi ăùơc trûng, coâ mađu vađngnhaơt Khöng ăöơc nhûng khöng ùn ặúơc Tó troơng d = 0,9 Ăöngăùơc úê 14 - 160C Söi úê 3600C.

- Ăöịi vúâi cao su khö, acid oleic coâ chûâc nùng tûúng tûơ acidstearic, tûâc lađ coâ taâc duơng lađ chíịt tùng trúơ lûu hoâa vađ lađ chíịt hoâadeêo cao su, nhûng taâc duơng hoâa deêo cuêa noâ thò keâm nöíi bíơt húnacid stearic Ăùơc biïơt acid oleic ñt ặúơc duđng túâi hún acid beâokhaâc vò möơt phíìn noâ lađm cao su lûu hoâa dïî bõ laôo hoâa do noâ chûa

no (phín tûê cuêa noâ coâ nöịi ăöi)

- Ăöịi vúâi latex, ngoađi chûâc nùng hoâa deêo noâ cođn coâ taâc duơng öínắnh sûơ ăöng ăùơc latex vađ taơo boơt mousse latex

Acid lauric coâ cíịu taơo chuê ýịu tûđ nhûông loaơi díìu thiïn nhiïnkhaâc nhau vađ ăùơc biïơt nhíịt lađ tûđ díìu thöịt nöịt

Chíịt thïí ăùơc, mađu trùưng, khöng ăöơc Noâng chaêy úê

44 - 460C Tó troơng d = 0,89 Tan trong rûúơu, ether

Coâ chûâc nùng giöịng nhû nhûông acid beâo ăaô kïítrïn, tûâc lađ coâ chûâc nùng tùng trúơ lûu hoâa vađ hoâa deêo cao su,nhûng taâc duơng hoâa deêo cuêa noâ keâm nöíi bíơt hún acid stearic vađacid palmitic Ăùơc biïơt noâ tan trong cao su nhiïìu hún nhûông acidkhaâc, nïn noâ thûúđng ặúơc duđng trong nhûông höîn húơp cao sutrong suöịt

Acid myristic CH3(CH2)12COOH: chíịt thïí ăùơc mađu trùưng hoùơckhöng mađu, khöng ăöơc Noâng chaêy 550C Tó troơng d=0,86

Acid ricinoleic, acid ricilinoleic, cuông nhû acid myristic ăïìuặúơc duđng nhû chíịt hoâa deêo cao su vađ tùng trúơ lûu hoâa (tíịt caênhûông acid beâo nađy ăïìu phaên ûâng vúâi oxyt keôm luâc lûu hoâa cho

ra caâc muöịi keôm tan ặúơc trong cao su), nhûng noâi chung chuâng

ñt ặúơc duđng hún so vúâi nhûông acid beâo khaâc

Trong cao su, muöịi cuêa acid beâo coâ chûâc nùng cuông tûúng tûơnhû caâc acid beâo.

Muöịi acid beâo trong vađi trûúđng húơp ngûúđi ta chuöơng duđng ăïíthay thïị acid beâo vađ oxyt keôm trong chûâc nùng tùng trúơ lûu hoâa.Nhûông chíịt thûúđng duđng hún caê lađ:

- Caâc stearate keôm, nhöm, chò vađ calcium

- Laurate keôm

Nhûông chíịt nïu trïn híìu nhû chó ặúơc duđng trong caâc höînhúơp cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn, vađ caâc muöịi acid beâo nađy noâichung lađ hoâa cûâng cao su lûu hoâa Caâc stearate keôm hay nhömăöi khi cuông ặúơc duđng cho cao su butyl ăïí dïî dađng xûê lyâ banăíìu vûđa lađm giaêm tñnh dai vađ tñnh keo dñnh

Ăïí coâ khaâi niïơm vïì ăöơ phín taân cuêa caâc muöịi acid beâo trongcao su, ngûúđi ta ăaô thûê nghiïơm vađ ặa ra baêng so saânh caâc tñnhchíịt cuêa cao su lûu hoâa ăaơt ặúơc giûôa acid stearic vađ caâc muöịiacid beâo duđng lađm chíịt hoâa deêo trong cuđng möơt höîn húơp cùn baênlađ cao su thiïn nhiïn (cao su túđ xöng khoâi) ặúơc ăöơn 80% khoâimaâng MPC (xem baêng 1 trang 453)

Ăoâ lađ nhûông chíịt coâ chûâc nùng nhû lađ chíịt lađm trún cao su.Vađi chíịt (ricinoleate vađ oleate) lađm tùng caâc tñnh chíịt ûu viïơt úênhiïơt ăöơ thíịp mađ ta seô ăïì cíơp phíìn chíịt hoâa deêo ester Caâcstearate taơo thađnh möơt lúâp vaâng moêng úê mùơt cao su lûu hoâa ăïíchöịng laơi sûơ laôo hoâa (lúâp caâch ly giûôa O2 khöng khñ vađ cao su).Trong caâc chíịt hoâa deêo lađ acid beâo ta coâ thïí kïí túâi möơt loaơi chíịthoâa deêo lađ díìu caâ öng hydrogen hoâa (lađ díìu caâ öng ặúơc hydrogenhoâa coâ chíịt xuâc taâc ăïí ăaơt ặúơc möơt chíịt thay thïị acid stearic).Nhûơa thöng hay collophane ặúơc chiïịt xuíịt tûđ cíy thöng (cíycođn söịng) theo phûúng phaâp trñch ly (extraction)

Quaâ trònh trñch nhûơa thöng lađ gúô möơt bùng voê cíy ăïí löơ raphíìn thõt göî, tûđ íịy nhûơa cíy seô chaêy ra (muđa noâng) Ngûúđi ta thulíịy nhûơa trong nhûông cheân hûâng ặúơc gùưn ngay úê dûúâi chöî trñch.Nhûơa thöng thö coâ cíịu taơo göìm khoaêng 20% tinh díìu thöng(essence de teâreâbenthine) 70% acid resinic vađ 10% nûúâc Ăemchûng cíịt, ta seô thu líịy tinh díìu nađy vađ acid resinic cođn laơi lađcollophane.

Collophane lađ möơt chíịt úê daơng ăùơc trong, dñnh, coâmađu sùưc vađ saên phíím thay ăöíi tuđy theo ăöơ tinh khiïịt cuêa nhûơathöng thö, quaâ trònh xûê lyâ ban ăíìu vađ phûúng phaâp chûng cíịt thulíịy tinh díìu thöng Tó troơng d = 1,08 Noâng chaêy 80-1300C, khöngtan trong nûúâc Tan trong rûúơu, acetone, ether Tûơ bõ oxy hoâa

Collophane coâ cíịu taơo chuê ýịu lađ acid abietic;chíịt phuơ lađ caâc acid khaâc nhû acid neo-abietic vađ dextropimaric.Acid abietic coâ cöng thûâc nguýn lađ C19H29COOH hay cöng thûâcnhû sau:

Khöng nïn duđng collophane úê traơng thaâi tûơ nhiïn vò noâ truýìnvađo caâc höîn húơp cao su tñnh dïî bõ laôo hoâa, mađ ăùơc biïơt lađ nhûônghöîn húơp cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn chõu sûơ thay ăöíi thúđi tiïịt

ÚÊ caâc nûúâc phaât triïín, ngûúđi ta ăöíi acid abietic (chíịt cíịu taơochñnh cuêa collophane) ra acid dehydroabietic bùìng caâch cho xuíịthiïơn ăöơ chûa no trïn möơt nhín phûúng hûúng, hoùơc lađm giaêm ăöơchûa no cuêa noâ bùìng caâch hydrogen hoâa nöịi ăöi ăïí cho ra aciddihydroabietic.

Hai acid: acid dehydroabietic vađ acid dihydroabietic thò bïìnnhiïìu hún, khaê nùng huât oxygen cuêa chuâng giaêm ặúơc tûđ 10%ăïịn 1%, chuâng cuông coâ chûâc nùng trong cao su nhû lađ collophane(acid abietic, C19H29COOH) nhûng tùng ăöơ laôo hoâa töịt hún

Caâc ester collophane ặúơc duđng chuê ýịu trong viïơc chïị taơo caâcloaơi keo cùn baên lađ cao su töíng húơp butadiene-styrene vađVistanex Caâc Ester quan troơng hún caê lađ caâc diabietate vađdihydroabietate cuêa mono, di, triethylene glycol Cuông nhûtrong trûúđng húơp cuêa collophane, caâc ester abietic hydrogen hoâalađm tùng ăöơ laôo hoâa töịt hún caâc chuýín hoâa chíịt keâm baôo hođa Caâc ester collophane hydrogen hoâa ặúơc biïịt qua tïn thûúng maơilađ STAYBELITE ESTERS cuêa Hercules Powder HERCOLYN;PENTALYN (Hercules Powder ) v.v

Chûng cíịt collophane, ta coâ ặúơc hađng loaơt díìu nheơ ăïịn díìunùơng coâ mađu sùưc thay ăöíi tuđy theo phín ăoaơn chûng cíịt; líìn lûúơt

ta coâ caâc díìu nhûơa mađu vađng hung, xanh lú, xanh luơc hay níu,giađu acid abietic, tó troơng tûđ 0,98 ăïịn 1,10

Trong cao su, caâc loaơi díìu nhûơa thöng coâ cuđng chûâc nùng nhûcollophane (tûâc lađ hoâa deêo vađ tñnh dñnh cho cao su), nhûng chuângtruýìn vađo höîn húơp cao su caâc tñnh chíịt keâm hún collophane.Ăùơc biïơt ngûúđi ta thûúđng duđng caâc loaơi díìu nađy ăïí lađm thađnhcaâc dung dõch cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn, cao su töíng húơpbutadiene-styrene hay neoprene, trong ăoâ chuâng seô truýìn vađotñnh keo dñnh ríịt töịt.

Hùưc ñn ặúơc chiïịt xuíịt tûđ cíy chïịt, mađ nhûông phíìn giađu nhíịtặúơc tuýín choơn vađ naơp liïn tuơc vađo möơt lođ ăöịt thađnh than, nùìmdoơc coâ möơt luöìng khñ xuýn qua, ăïí traânh hiïơn tûúơng quaâ nhiïơtcuơc böơ vađ híơu quaê lađm hùưc ñn bõ nûât raơn Nhû víơy möơt trongnhûông phíìn nađy phaêi qua nhûông líìn gaơn loâng liïn tuơc, muơc ăñchtaâch hùưc ñn thađnh nhiïìu phíìn, tiïịp ăoâ phaêi qua cöng ăoaơn xûê lyâcuöịi cuđng lađ tinh luýơn, khûê acid vađ khûê nûúâc

Lađ chíịt thïí baân ăùơc, mađu ăen, muđi hùưc ñn ăùơc trûng, tyê troơng

d = 1,08 Thađnh phíìn nhûơa thöng coâ thïí trïn 23% Khöng tantrong nûúâc, dïî tan trong rûúơu vađ ether

Hùưc ñn göî thöng coâ möơt söị phíím ăùơc biïơt lađ hïịt sûâc quyâ trongviïơc chïị taơo caâc höîn húơp cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn Noâ cuôngặúơc duđng trong caâc höîn húơp cùn baên lađ cao su töíng húơp

Ngoađi taâc duơng hoâa deêo cao su, noâ cođn truýìn vađo caâc höîn húơpsöịng tñnh dñnh coâ ñch lúơi cho caâc víơt duơng cíìn phaêi chïị taâc nhû voê

xe chùỉng haơn; tñnh keo dñnh nađy ăùơc biïơt lađ khöng tûơ tiïu trongmöơt thúđi gian, do ăoâ giuâp töìn trûô ặúơc caâc höîn húơp trong suöịtthúđi gian chúđ ăúơi sûê duơng cho cao su töíng húơp butadiene-acry-lonitrile vađ butadiene-styrene

Khi caâc höîn húơp cao su ặúơc ăöơn khoâi carbon ăen vúâi lûúơnglúân, hùưc ñn göî thöng seô giuâp quaâ trònh nhöìi tröơn vađ phín taân ặúơcdïî dađng

Ngoađi nhûông taâc duơng trïn, hùưc ñn nađy cođn coâ taâc duơng nhûchíịt trún, giuâp cho caâc höîn húơp cao su dïî eâp ăuđn hún.

Cuông nhû acid stearic, hùưc ñn nađy tùng trúơ cho sûơ lûu hoâa Taâcduơng nöíi bíơt ăùơc biïơt trong caâc höîn húơp ăöơn vúâi khoâi carbon ăen.Vïì laôo hoâa cao su, hùưc ñn göî thöng coâ aênh hûúêng töịt, coâ leô dothađnh phíìn cuêa noâ coâ caâc phenol hiïơn diïơn vúâi chûâc nùng nhû lađchíịt chöịng laôo hoâa

(Vïì caâc cú lyâ tñnh, xem baêng so saânh giûôa nhûông chíịt hoâa deêokhaâc nhau)

Duđng hùưc ñn nađy, ta cíìn phaêi tinh khiïịt hoâa thíơt kyô vò tó lïơ íímăöơ quaâ cao vađ pH quaâ acid seô lađm chíơm lûu hoâa

Trong nhoâm nađy khöng coâ chíịt hoâa deêo coâ taâc duơng lađm trún

Ta ăïì cíơp túâi möơt söị chíịt:

- Chíịt díìu, ăiïín hònh lađ díìu anthracene

- Chíịt nhûơa, ăiïín hònh lađ caâc loaơi nhûơa p-coumarone indene

- Hùưc ñn vađ díìu hùưc

Díìu nađy ta chó ăïì cíơp tïn vúâi muơc ăñch ăïí biïịt chûâ viïơc sûêduơng chuâng lađm chíịt hoâa deêo cao su ăaô ặúơc boê hùỉn vò baên chíịtcuêa chuâng coâ tñnh gíy phín huêy

Ăoâ lađ phíìn hùưc ñn cuêa than ăaâ chûng cíịt phín ăoaơn tûđ 2800C ăïịn

4000C: chíịt loêng lïình, mađu vađng húi xanh luơc, hoâa níu ngoađi trúđi

Trong caâc chíịt hoâa deêo cao su, caâc loaơi nhûơa nađy chiïịm möơt võtrñ quan troơng trong cao su

Chuâng coâ ặúơc tûđ sûơ ăa phín hoâa indene vađ coumarone chûâatrong caâc phíìn cuöịi phín ăoaơn chûng cíịt díìu nheơ cuêa hùưc ñnthan ăaâ

Phín ăoaơn coâ ăöơ söi tûđ 160 - 2000C trûúâc tiïn ặúơc loaơi boêphenol, cresol vađ pyridine bùìng caâch rûêa vúâi acid loaông, kïị ăoâindene vađ coumarone (söi giûôa 1600C vađ 1820C) ặúơc ăa phín hoâacoâ hiïơn diïơn cuêa acid sulfuric ăíơm ăùơc (2-5%) nhû lađ chíịt xuâc taâc.Cuöịi cuđng chíịt ăa phín hoâa ặúơc rûêa saơch vađ phíìn chûa ặúơc ăaphín hoâa (coâ ăöơ söi thíịp) seô ặúơc taâch ra bùìng caâch chûng cíịt.

Caâc chíịt nhûơa nađy coâ cíịu taơo cuêa möơt höîn húơp coumarone(C8H6O), indene vađ caâc loaơi nhûơa khaâc ăa phín hoâa

Mađu sùưc cuêa chuâng thay ăöíi tûđ mađu vađng nhaơt ăïịn mađu níusíơm tuđy theo ăöơ tinh luýơn cuêa chuâng Phín tûê khöịi nùìm giûôa

600 vađ 1000 vađ ăöơ ăùơc cuêa chuâng thay ăöíi tûđ traơng thaâi sïơt nhûmíơt ăïịn traơng thaâi cûâng vađ giođn Chuâng bïìn nhiïơt cho ăïịn 2500Cvađ bùưt ăíìu noâng chaêy vađo khoaêng 3000C Khi cho chuâng noângchaêy, ta seô thu ặúơc caâc chíịt ríịt loêng vađ sau khi hođa tan trongcaâc dung möi thñch húơp, caâc dung dõch seô coâ ăöơ nhúât thíịp.Trïn thûơc tïị, caâc chíịt nhûơa nađy trung tñnh vađ khöng thïí savonhoâa ặúơc, do ăoâ chuâng chõu ặúơc caâc acid, baz, nûúâc vađ nhiïơtnoâng Coâ tñnh khöng díîn ăiïơn cao vađ hïơ söị töín hao thò ríịt nhoê Tótroơng tûđ 1,03 ăïịn 1,16 Tan ặúơc trong nhiïìu dung möi hûôu cú vađkhöng tan trong rûúơu

HEAVY OIL (Neville Chem) Thïí loêng lïình

NEVINDENE (Neville Chemical) Phiïịn hoùơc cuơc giođn mađu höíphaâch nhaơt Noâng chaêy 150 - 1600C d = 1,15

NEVINOL (Neville Chem) Thïí sïơt (loêng lïình) mađu höí phaâchnhaơt Ăöơ nhúât tûđ 65 - 110 cp (centipoises) Tyê troơng d = 1,08 Söitûđ 300 - 3700C

NEVILLE RESIN (Neville Chem) Göìm Neville resin R-16 (ăöơmïìm tûđ 94 - 1070C, kïí caê Neville R-16A) Neville resin R-12 (ăöơ

mïìm 108 -1170C), Neville R-17 (àưå mïìm tûâ 67- 850C), R-29 (àưåmïìm tûâ 5- 410C).

PARADENE (Neville Chem) Trẩng thấi àùåc mâu nêu sêåm, cốtyã trổng d = 1,16 (cao hún Neville Resin) gưìm Paradene sưë 1 (àưåmïìm 65 - 850C), sưë 2 (àưå mïìm tûâ 86 - 1000C), sưë 33 (mïìm tûâ 26-

350C), sưë 35 (mïìm tûâ 42 - 640C)

PICCO RESINS (Harwick Standard Chem) Gưìm hâng loẩtnhûåa tûâ thïí lỗng lïình àïën thïí àùåc cố àưå nống chẫy hay àưå mïìmtûâ 100C, 250C, 350C, 550C, 750C, 1000C, vâ 1150C; cố tyã trổng tûâ1,03 àïën 1,15

CUMAR RESIN (Allied Chemical, phên viïån hốa hổc chêëtdễo vâ than àấ), gưìm cumar resin P 10 (trẩng thấi lỗng sïåt, àưåmïìm chẫy 7 - 160C, d = 1,080), P 25 (sïåt, chẫy tûâ 20- 280C,

d = 1,085), RH (thïí àùåc, mïìm chẫy 67 - 740C, d = 1,090), T (thïíàùåc, mïìm chẫy 109 - 1170C, d = 1,080), V (nống chẫy 109- 1170C,

- Nhûäng phêím cûáng hay àùåc vûâa cố chûác nùng hốa dễo vûâa cốchûác nùng pha loậng

- Nhûông phíím trung gian (khöng mïìm, khöng cûâng quaâ) giuâpdïî xûê lyâ ban ăíìu vađ cho ra cao su lûu hoâa mïìm deêo.

Vađi phíím ăa phín hoâa (nhû NEVILLE RESINS) goâp phíìn vađotùng cûúđng lûơc cao su mađ khöng lađm giaêm ăöơ nhúât möơt caâch ăaângkïí; chuâng thûúđng lađm biïịn ăöíi cûúđng lûơc cuêa cao su, búêi tñnh dïîdađng phín taân úê cöng ăoaơn caân luýơn Cao su lûu hoâa thò cûânghún vađ module thò cao hún

Tíịt caê caâc chíịt nhûơa nađy coâ khuýịt ăiïím lađ aênh hûúêng ăïịn ăöơgiođn úê caâc nhiïơt ăöơ thíịp cuông nhû sûâc chõu aânh nùưng keâm.Ăöơ ăuơc múđ cuêa nhûơa coumarone indene giuâp ta tiïn liïơu ặúơcăöơ phín taân cuêa noâ trong höîn húơp cao su: möơt dung dõch nhûơatrong díìu seô bõ hoâa múđ ăuơc khi lađm nguöơi Trong caâc höîn húơp cùnbaên lađ cao su thiïn nhiïn, thò cao su töíng húơp butadiene-styrenehay cao su Nitrile coâ ăöơ múđ cađng cao, seô cho taâc duơng hoâa deêo cao

su cađng ñt nöíi bíơt; caâc höîn húơp cađng cûâng, module cađng cao, thòsûâc chõu keâo daôn vađ ăöơ daôn dađi cađng thíịp Chñnh caâc nhûơa hođatan coâ ăöơ múđ thíịp múâi coâ taâc duơng lađm mïìm höîn húơp cao su nöíibíơt hún Trïn 1000C, nhûơa seô trúê nïn khoâ phín taân

Nhûơa coumarone indene ặúơc cho trûơc tiïịp vađo cao su khi höînhúơp ặúơc chïị taơo qua maây nhöìi 2 truơc, noâ seô giuâp cho cöng viïơchoâa deêo ặúơc dïî dađng vađ ruât ngùưn qui trònh chïị taơo höîn húơp Nïịuchïị taơo höîn húơp (nhöìi tröơn cao su vúâi caâc chíịt phuơ gia, chíịt ăöơn)ặúơc thûơc hiïơn úê maây nhöìi nöơi (nhû maây Banbury) thò cíìn chonhûơa mïìm deêo seô phín taân ặúơc dïî dađng úê dûúâi 600C, trong luâcnhûông phíím cûâng hún thò cíìn phaêi nhöìi noâng trïn 650C

Töíng quaât, nhûơa coumarone indene coâ taâc duơng lađm chíơm sûơlûu hoâa trong cao su thiïn nhiïn vađ caâc cao su töíng húơp butadi-ene-styrene, do ăoâ khi duđng chíịt hoâa deêo nađy ta cíìn chónh (tùngliïìu) chíịt xuâc tiïịn lûu hoâa Taâc duơng lađm chíơm lûu hoâa nađy goâpphíìn vađo viïơc traânh cho caâc höîn húơp khöng phaêi traêi qua xûê lyâban ăíìu hay ặúơc töìn trûô khöng bõ “chñn” (lûu hoâa) súâm (cođn goơilađ “chïịt”) mùơc duđ ta coâ tùng tó lïơ chíịt lûu hoâa lïn

Trong cao su thiïn nhiïn, chuâng aênh hûúêng töịt ăïịn hoâa tñnh,

do ăoâ ăíy lađ chíịt duđng ăïí thay thïị cho nhûơa thöng collophaneríịt töịt Sûâc chõu xeâ raâch luâc noâng ríịt töịt, ăùơc biïơt ríịt töịt cho caâcquaâ trònh ăuâc caâc khuön hònh chõu neân maơnh Caâc cú lyâ tñnh cao

su lûu hoâa mađ chuâng coâ aênh hûúêng túâi, so saânh vúâi nhûông chíịthoâa deêo khaâc xem trang sau ăíy

Trong cao su töíng húơp butadiene-styrene, chuâng caêi thiïơnặúơc sûâc chõu keâo daôn, xeâ raâch vađ nûât raơn “ăöơng”

Baêng sau ăíy giuâp ta so saânh caâc ăùơc tñnh aênh hûúêng ăïịn möơthöîn húơp cùn baên lađ cao su butadiene-styrene ăöơn vúâi 40% khoâiHAF cuêa caâc chíịt hoâa deêo nhûơa coumarone, collophane vađ hùưc ñngöî thöng (pine tar) duđng vúâi liïìu 10% tñnh theo khöịi lûúơng cao su

KHÖNG COUMARONE COUMARONE COUMARONE NHÛƠA HÙƯC ÑN

CHÍỊT (Loêng (chaêy úê (noâng (collophane) THÖNG

chíịt cú lyâ ăaơt ặúơc töịt, module thíịp vađ ăöơ chõu aânh nùưng mùơttrúđi, díìu vađ dung möi ặúơc caêi thiïơn.

Trong neoprene, chuâng ặúơc duđng trong caâc höîn húơp chõu coơxaât vađ caâc höîn húơp chõu díìu

Sau cuđng, trong cao su butyl vađ thiokol, chuâng caêi thiïơn ặúơctñnh keo dñnh trong höîn húơp söịng

Hùưc ñn than ăaâ vađ díìu hùưc (brais) lađ möơt trong caâc chíịt hoâadeêo ặúơc sûê duơng khúêi ăíìu trong cao su Hiïơn nay, díìn díìnngûúđi ta ăaô thay thïị bùìng nhûông chíịt khaâc coâ nguöìn göịc tûđ díìumoê Sûơ thay thïị nađy chuê ýịu lađ do muđi cuêa hùưc ñn than ăaâ truýìnvađo höîn húơp cao su cuông nhû do baên chíịt acid cuêa chuâng lađmchíơm lûu hoâa

- Saên phíím hùưc ñn than ăaâ lađ do sûơ ăöịt chaây than tûđ than ăaâ(híìm) trong nhûông bònh kñn Baên chíịt cuêa hùưc ñn ăaơt ặúơc tuđythuöơc vađo baên chíịt cuêa than mađ chuâng cho ra Vïì thađnh phíìn,hùưc ñn tuđy thuöơc chuê ýịu vađo nhiïơt ăöơ chûng cíịt

Hùưc ñn tûđ nhiïơt ăöơ chûng cíịt thíịp (5000C) thò giađu paraffin vađphenol thûúơng haơng

Hùưc ñn tûđ nhiïơt ăöơ chûng cíịt cao (900 - 12000C) thò giađu carbon phûúng hûúng

hydro-Nhûông hùưc ñn giađu hydrocarbon phûúng hûúng (nhû saên xuíịttaơi Phaâp) coâ ăöơ ăùơc thay ăöíi tûđ loêng ăïịn sïơt lađ nhûông chíịt hoâadeêo cho cao su thiïn nhiïn hay töíng húơp ríịt töịt nhûng chuâng coâkhuýịt ăiïím lađ lađm haơ thíịp cú lyâ tñnh cuêa cao su lûu hoâa Chuângaênh hûúêng ăïịn tñnh keo dñnh vađo cao su söịng vađ caêi thiïơn ặúơcăöơ xeâ raâch úê nhiïơt ăöơ cao cuêa cao su lûu hoâa

Vađi loaơi hùưc ñn ặúơc tinh luýơn töịt hún vađ ặúơc ăa phín hoâa(taơi Myô) lađ nhûông chíịt hoâa deêo töịt, khöng gíy haơi túâi caâc ăùơc tñnhcuêa saên phíím cao su hoađn tíịt

- Díìu hùưc (brais): lađ phíìn thaêi cuêa sûơ chûng cíịt hùưc ñn, göìm coâ

3 loaơi chñnh sau ăíy:

- Díìu hùưc mïìm: dñnh, chaêy trong khoaêng 35 - 500C

- Díìu hùưc trung: hoâa mïìm úê 600C vađ chaêy úê 700C

- Díìu hùưc cûâng: giođn, hoâa mïìm úê 80 - 850C vađ chaêy tûđ 90 -1000C.Díìu hùưc coâ mađu níu síơm ăïịn ăen, coâ muđi hùưc ñn nöìng Ăûúơcduđng lađm chíịt hoâa deêo cho cao su, khöng phín biïơt lađ cao suthiïn nhiïn hay cao su töíng húơp; chuâng dïî dađng hoâa deêo cao suvađ caêi thiïơn xûê lyâ ban ăíìu cuêa caâc höîn húơp Chuâng khöng taâcduơng túâi quaâ trònh lûu hoâa vađ aênh hûúêng ăïịn caâc víơt duơng cao suăuâc khuön (víơt duơng hoađn tíịt) ăïí cho möơt hònh daâng ăeơp

Chíịt hoâa deêo díîn xuíịt tûđ díìu moê thò nhiïìu vö söị kïí mađ takhöng thïí nađo liïơt kï hïịt vò cíịu taơo vađ thađnh phíìn hoâa hoơc cuêachuâng cûơc kyđ thay ăöíi Töíng quaât ta phín thađnh 4 nhoâm nhûsau:

- Caâc loaơi díìu

- Caâc chíịt taơo tñnh trún (ta ăïì cíơp túâi chíịt saâp)

- Caâc loaơi nhûơa ăaơt ặúơc tûđ sûơ ăa phín hoâa

- Caâc loaơi asphalte vađ bitume (hùưc ñn raêi ặúđng)

Tíịt caê caâc díîn xuíịt díìu moê ăïìu ặúơc duđng nhû chíịt hoâa deêo trongcao su, ăoâ lađ nhûông loaơi díìu ặúơc saên xuíịt coâ mûâc tiïu thuơ lúân.Trïn thõ trûúđng coâ ríịt nhiïìu loaơi vađ ta coâ thïí phín theo cíịutaơo cuêa chuâng thađnh 4 loaơi sau:

a.- Caâc chíịt díìu coâ cíịu truâc paraffinic

b.- Caâc chíịt díìu coâ cíịu truâc naphthenic

c.- Caâc chíịt díìu phûúng hûúng chiïịm ûu thïị

d.- Caâc chíịt díìu coâ cíịu truâc phûúng hûúng

Sûơ phín loaơi nađy hoađn toađn coâ tñnh caâch chó ắnh vò trong caâcloaơi díìu chuê ýịu ăïìu coâ cíịu truâc hoâa húơp tûđ 2 hay 3 trong nhûôngchuöîi nađy Chùỉng haơn nhû SUNDEX 53 (cuêa Sun Oil Cty) coâ 28nguýn tûê carbon mađ trong ăoâ 10 carbon taơo cíịu truâc phûúnghûúng, 8 taơo cíịu truâc naphthenic vađ 10 taơo cíịu truâc paraffinic.Trong caâc loaơi díìu thûúđng duđng nhíịt, söị nguýn tûê carbon ûângvúâi caâc cíịu truâc khaâc biïơt nađy coâ thïí thay ăöíi theo caâc tó lïơ sau:

Caâc chíịt díìu paraffinic chó coâ chûâc nùng lađ taơo trún trong cao

su Chuâng khöng coâ taâc duơng hoâa deêo, búêi vò chuâng chó giûô ặúơcríịt ñt úê maơng polymer

Chuâng phín taân vađo cao su khoâ khùn, nhûng seô dïî dađng nhöìitröơn chíịt ăöơn vađo vïì sau, trong qui trònh chïị taơo höîn húơp

Caâc cú lyâ tñnh noâi chung ăïìu bõ haơ thíịp, nhûng úê caâc nhiïơt ăöơthíịp, ăöơ uöịn cong cuêa cao su lûu hoâa duđng chíịt díìu coâ cíịu truâcnađy thò töịt hún nhûông chíịt díìu naphthenic hay aromatic Ăíy lađloaơi díìu khöng coâ ăöơc tñnh, do ăoâ chuâng lađ chíịt hoâa deêo ặúơcchoơn duđng ăïí chïị taơo caâc víơt duơng cao su duđng trong thûơc phíímvađ dûúơc phíím

Caâc chíịt díìu nađy khöng thïí duđng ặúơc trong cao su neoprene

vò ăiïím aniline cuêa chuâng quaâ cao Ngûúơc laơi chuâng lađ chíịt hoâadeêo ríịt töịt cho cao su butyl do chuâng ăaô baôo hođa Thûúđng thûúđngngûúđi ta duđng chuâng cho cao su thiïn nhiïn vađ cao su töíng húơpbutadiene-styrene

Vïì caâc ăùơc tñnh mađ chuâng aênh hûúêng ăïịn cao su so vúâi caâcchíịt hoâa deêo khaâc, ta coâ thïí xem baêng so saânh caâc tñnh chíịt mađcaâc chíịt hoâa deêo aênh hûúêng ăïịn möơt höîn húơp cùn baên lađ cao suthiïn nhiïn vađ cùn baên lađ butadiene-styrene, ặúơc ăöơn 80% khoâiMPC: baêng 1 vađ 2 trang 453 vađ 454

Nhûông chíịt hoâa deêo thuöơc loaơi nađy ta coâ thïí kïí túâi caâc chíịtdíìu trùưng hay díìu vaseline, díìu paraffin v.v

Ăoâ lađ nhûông chíịt hoâa deêo coâ cöng duơng töíng quaât Taâc duơnghoâa deêo cuêa chuâng lađ nhúđ vađo sûơ hiïơn diïơn cuêa nhín vođng vađchuâng tröơn vađo cao su khöng khoâ khùn

Tíịt caê nhûông chíịt coâ cíịu truâc vođng ăïìu lađ nhûông chíịt aênhhûúêng ăïịn höîn húơp cao su caâc ăùơc tñnh töịt hún hïịt Sûâc chõu oxyhoâa töịt, ăöơ bïìn nhiïơt nùìm khoaêng giûôa ăöơ bïìn nhiïơt cuêa díìu par-affinic vađ díìu phûúng hûúng Sûơ phaât nhiïơt, sûâc chõu cheâm baơt(nhû trûúđng húơp voê xe) vađ ma saât noâi chung ăïìu ríịt töịt

Nhûông phíím coâ ăöơ nhúât thíịp ăïìu coâ ăöơ bay húi tûúng ăöịi cao.Chñnh nhûông díìu coâ ăöơ nhúât cao hún ặúơc duđng ăïí chïị taơo vađiloaơi cao su butadiene-styrene giađu díìu

Cöng duơng cuêa díìu naphthenic ăùơc biïơt ặúơc phaât triïín chocao su töíng húơp Chuâng lađ nhûông chíịt hoâa deêo töịt cuêa neoprene:Neoprene cađng huât líịy díìu bao nhiïu, ăiïím naphthenic cađng nöíibíơt vađ ăiïím aniline cađng thíịp bíịy nhiïu nhû baêng kïịt quaê thûênghiïơm sau ăíy: (vúâi neoprene coâ ăöơ nhúât cao, ngûúđi ta chuöơngduđng loaơi díìu phûúng hûúng hún)

- Tïn thûúng maơi díìu loaơi naphthenic

CIRCOSOL 2 XH (Sun Oil): trẩng thấi lỗng mâu xanh nhẩt(xanh luåc), tĩ trổng d = 0,95 (0,9483), àưå nhúát úã 990C lâ 83 sec.Àiïím aniline: 1740F (790C).

CIRCOSOL NS (Sun Oil Ltd.): Thïí lỗng mâu nhẩt, tĩ trổng

d = 0,93 (0,9279) Àưå nhúát úã 2100F (990C): 61 sec Àiïím aniline:

Độ ANILIN (oC)

Vùng có tác dụng dẻo hóa thấp

Vùng ở giữa

Vùng có tác dụng dẻo hóa cao

CIRCOLIGHT PROCESS AID (Sun Oil): thïí lỗng mâu nhẩt, tĩtrổng d = 0,92, àưå nhúát úã 380C lâ 156 sec, àiïím aniline: 1560F.SHELLFLEX (Shell Oil): Shellflex 212, thïí lỗng mâu nhẩt khưngmuâi, tyã trổng d = 0,9, àưå nhúát úã 1000F (380C) lâ 105 SSU; Shellflex292: d = 0,91, àưå nhúát úã 1000F lâ 213 SSU, Shellflex 412: d = 0,915,àưå nhúát úã 1000F lâ 560 SSU; Shellflex 732: d = 0,92, àưå nhúát úã

Àiïím naphthenic cuãa dêìu

2100F (990C) lađ 98SSU, (Shellflex 274 göìm hydrocarbonnaphthenic vađ phûúng hûúng), v.v

Ăoâ lađ nhûông díìu coâ cíịu truâc ăa söị lađ díîn xuíịt phûúng hûúng,ngoađi ra cođn coâ caâc cíịu truâc khaâc mađ thûúđng lađ caâc díîn xuíịtnaphthenic vađ ăöi khi lađ caâc díîn xuíịt chûa no

Ăoâ lađ nhûông loaơi díìu coâ ăöơ nhúât thay ăöíi, tó troơng vađ ăiïímaniline thíịp Nhûông díìu lïình hún thò coâ chûâc nùng pha loaông,nhûông díìu ñt lïình hún lađ nhûông chíịt hoâa deêo ûu viïơt, chuâng cuôngdïî dađng trong xûê lyâ ban ăíìu

Caâc chíịt díìu nađy ặúơc duđng ríịt nhiïìu cho cao su thiïn nhiïncuông nhû cho cao su töíng húơp Chuâng ríịt dïî cho vađo cao su vađ tacoâ thïí tröơn vađo cho ăïịn 50% trong caâc cao su töíng húơp mađ khönggíy haơi cho caâc cú lyâ tñnh cuêa cao su lûu hoâa

Trong cao su söịng, chuâng caêi thiïơn ặúơc sûơ phín taân cuêa caâcchíịt ăöơn vađ coâ aênh hûúêng ăïịn tñnh keo dñnh cuêa caâc höîn húơp

Do chuâng chûa no, nïn vađi chíịt díìu nađy ăaô lađm chíơm lûu hoâa;

vò thïị ta cíìn phaêi chónh liïìu chíịt xuâc tiïịn lûu hoâa trong cöngthûâc cho ăuâng vađ nïn tùng hađm lûúơng lûu huyđnh lïn möơt chuât.Töíng quaât, chuâng aênh hûúêng ăïịn cú lyâ tñnh cao su lûu hoâa, cao

su thiïn nhiïn cuông nhû cao su töíng húơp Trong trûúđng húơp cao

su butadiene, chuâng caêi thiïơn ăaâng kïí vïì “ăöơ trïî” trung bònh cuêacaâc höîn húơp ăöơn nhiïìu khoâi carbon ăen Trong neoprene, chuângcaêi thiïơn ặúơc ăöơ uöịn cong, lađm chíơm cûâng vađ kïịt tinh cuêa caêhöîn húơp cao su söịng vađ cao su lûu hoâa

Chuâng cuông ặúơc duđng cho vađi cao su töíng húơp rene coâ ăöơ nhúât mooney cao

butadiene-sty-Ta coâ thïí xem cú lyâ tñnh cuêa cao su lûu hoâa mađ chuâng truýìnvađo so vúâi nhûông chíịt hoâa deêo khaâc, trong cuđng möơt höîn húơp cùnbaên lađ cao su thiïn nhiïn (túđ xöng khoâi) vađ trong höîn húơp cao subutadiene-styrene, caê hai ăïìu ặúơc ăöơn 80% khoâi MPC (Nhoâm díìu

nađy ặúơc caâc haông cao su sûê duơng phöí biïịn trûúâc nùm 1975).Caâc chíịt díìu nhoâm nađy coâ tïn thûúng maơi ăiïín hònh lađ:

NAFTOLENE (Ăûâc);

NAPHTOLENE (Myô);

DUTREX (Cty Shell) göìm DUTREX 419 (chíịt díìu lïình, mađusíơm, ăöơ nhúât úê 1000F (380C) lađ 510 SSU, úê 2100F (990C) lađ 47SSU); Söị 726 (ăöơ nhúât úê 2100F lađ 83 SSU); söị 739 (ăöơ nhúât úê

2100F lađ 97 SSU); söị 757 (ăöơ nhúât úê 2100F lađ 115 SSU); söị 786 (ăöơnhúât úê 2100F lađ 150 SSU); söị 787 (ăöơ nhúât úê 2100F lađ 150 SSU);söị 896 (ăöơ nhúât úê 2100F lađ 265 SSU), tíịt caê ăïìu coâ tó troơng líịytrung bònh d = 1 (tûđ 0,994 ăïịn 1,014)

RAVOLENS (Anchor Chem);

NUSO 90 (Esso Standard);

SUNDEX 53, 170, 1585 (Sun Oil);

MOBILSOL K (Mobil Oil); v.v

Nhoâm díìu nađy göìm nhûông chíịt díìu coâ tó lïơ hydrocarbonphûúng hûúng trïn 90%

Viïơc sûê duơng chuâng thûúđng coâ giúâi haơn, vò chuâng dïî bõ biïịn ăöíi

do sûơ oxy hoâa vađ do chuâng bay húi maơnh (ngûúơc laơi úê caâc nhiïơt ăöơthíịp, chuâng trúê nïn quaâ lïình nhíìy, vađ aênh hûúêng xíịu ăïịn cú lyâtñnh cuêa höîn húơp cao su)

Thûúđng ặúơc duđng cho caâc ûâng duơng ăùơc biïơt chùỉng haơn nhûhoâa deêo caâc loaơi neoprene coâ ăöơ nhúât cao, loaơi WHV hay cođnduđng ăïí chïị taơo vađi loaơi butadiene-styrene giađu díìu

Ăöi khi ăïí giaêm búât tñnh dïî oxy hoâa cuông nhû ăïí caêi thiïơn ăöơlaôo hoâa cuêa caâc höîn húơp cao su, ngûúđi ta hođa tröơn nhûông díìu nađy(hoùơc duđng phöịi húơp) vúâi möơt díìu paraffinic hoùơc vúâi díìunaphthenic (ặúơc chuöơng hún díìu paraffinic)

Caâc chíịt díìu loaơi nađy ta coâ thïí kïí túâi:

DUTREX 20 (Cty Shell);

CALIFUX TT (Cty Golden Bear Oil);

SUNDEX 85 (Cty Sun Oil);

Caâc chíịt saâp díîn xuíịt tûđ díìu moê coâ thïí ặúơc xem nhû lađ caâcchíịt díìu coâ nhiïơt ăöơ noâng chaêy úê trïn nhiïơt ăöơ bònh thûúđng; doăoâ coâ leô ta khöng nïn goơi lađ “saâp” nhûng vò nhûông thïí nađy coânhûông tñnh chíịt tûúng tûơ gíìn vúâi tñnh chíịt cuêa “saâp”, vò thïịngûúđi ta víîn goơi lađ “saâp”

Caâc chíịt saâp díîn xuíịt tûđ díìu moê thu ặúơc tûđ nhûông phínăoaơn cuöịi cuêa quaâ trònh chûng cíịt díìu thö vađ chuê ýịu chuâng ặúơctaơo ra tûđ nhûông hydrocarbon no coâ phín tûê khöịi cao Chuâng coâ 4daơng:

a.- Daơng “petrolatum”;

b.- Saâp paraffin;

c.- Daơng “ozokerite” (ngađy xûa goơi lađ saâp thiïn nhiïn);

d.- Saâp tinh thïí nhoê

Taâc duơng hoâa deêo cuêa caâc daơng saâp nađy khöng ăaâng kïí, nhûngchuâng dïî dađng trong viïơc xûê lyâ ban ăíìu cao su vûđa giuâp cho höînhúơp cao su traânh bõ dñnh vađo caâc truơc maây nhöìi, caân vađ dïî dađngtrong cöng ăoaơn caân luýơn (ắnh hònh)

Trong cao su lûu hoâa, töíng quaât chuâng lađm giaêm ăöơ keâo daôn vađmodule (lûơc keâo úê möơt ăöơ daôn ăaô ắnh) nhûng ăöơ daôn dađi vađ ăöơcûâng thò ñt bõ biïịn ăöíi

Chuâng coâ taâc duơng töịt túâi sûơ laôo hoâa cuêa cao su lûu hoâa vòchuâng tan ñt trong cao su, kïịt tinh thađnh möơt lúâp vaâng cûơc moêng

úê bïì mùơt cuêa cao su lûu hoâa, do ăoâ chuâng baêo vïơ phođng chöịngặúơc taâc duơng cuêa aânh nùưng mùơt trúđi vađ chöịng ặúơc nhûông nûâtraơn “tônh” (ăíy lađ möơt taâc duơng töịt, nïn ta thûúđng duđng chuâng

trong viïơc phöịi húơp vúâi caâc chíịt phođng laôo coâ taâc duơng chöịngozone, ăïí chöịng aânh nùưng cho cao su lûu hoâa, xem chûúng Chíịtphođng laôo cho cao su lûu hoâa.

Chíịt nađy cođn ặúơc goơi lađ “gel díìu moê” tûúng tûơ nhû vaseline,lađ chíịt ăaơt ặúơc tûđ nhûông cùơn dû cuêa quaâ trònh chûng cíịt díìu thö(chíịt cođn laơi sau khi chûng cíịt díìu moê úê chín khöng)

Ăíy lađ möơt chíịt thïí baân ăùơc ặúơc cíịu taơo búêi nhûông saên phíímmïìm cuêa caâc hydrocarbon loaơi paraffinic, khöịi ríịt sïơt nhû míơt,mađu húi vađng, khöng tan trong nûúâc, rûúơu; tan ặúơc trong ether,carbon disulfide, benzene; tó troơng 0,82 - 0,85; chaêy úê 38 - 540C

Saâp nađy thu ặúơc tûđ nhûông chíịt cùơn nhû díìu chûng cíịt úê nhiïơtăöơ cao

Lûúơng duđng cho cao su ríịt thíịp vò tñnh tan ặúơc trong cao su cuêanoâ cođn ýịu hún díìu paraffin (Xem chûúng Chíịt phođng laôo cho cao

su lûu hoâa)

Ngađy xûa ngûúđi ta goơi “ozokerite” lađ saâp thiïn nhiïn vò noâặúơc tòm thíịy trong vađi moê carbon bitumineous hiïịm, coâ cíịu taơogiöịng nhû saâp paraffin Kïị ăoâ ngûúđi ta goơi “ozokerite” lađ nhûôngchíịt chûng cíịt úê trïn phín ăoaơn cuêa paraffin, ặúơc tinh khiïịthoâa cho ra möơt chíịt saâp mađu trùưng, coâ cíịu truâc tinh thïí hay vitinh thïí tuđy theo ăöơ tinh khiïịt, noâng chaêy tûđ 65- 800C

Cíìn noâi roô ozokerite thiïn nhiïn hiïơn nay khöng cođn ặúơc sûêduơng lađm chíịt hoâa deêo cho cao su nûôa

Vïì ozokerite díîn xuíịt tûđ díìu moê coâ tñnh tûúng húơp vúâi cao sucao hún paraffin Ngoađi ra noâ coâ lúơi hún ozokerite thiïn nhiïn úêăiïím noâ coâ mađu trùưng, trong luâc loaơi thiïn nhiïn thò coâ mađu vađng.Ăoâ lađ chíịt tûđ saâp ozokerite nhûng coâ ăöơ tinh thiïịt cao hún

Tinh thïí nhoê hún tinh thïí to cuêa paraffin (saâp) Phín tûê khöịicao hún nhiïìu phín tûê khöịi cuêa saâp paraffin Ăöơ ăùơc thay ăöíi tûđtraơng thaâi mïìm ăïịn traơng thaâi chùưc vađ cûâng Ăöơ noâng chaêy vađokhoaêng tûđ 60 - 950C So vúâi saâp paraffin, chuâng keâo thađnh súơiặúơc, uöịn cong ặúơc vađ dñnh hún Khaê nùng giûô laơi dung möi cuêachuâng thò cao hún.

Trong cao su, chuâng lađm tùng ăöơ dñnh caâc höîn húơp cao su úêtraơng thaâi söịng, giuâp cho cao su dïî chaêy trong khuön vađ cho saênphíím hoađn tíịt möơt hònh daâng ăeơp Chuâng cuông tûúng húơp ặúơcnhiïìu vúâi cao su butyl

Töíng quaât, ăoâ lađ nhûông saên phíím tûđ sûơ ăa phín hoâa ăún phíntûê (monomer) coâ nguöìn göịc tûđ díìu moê, baên chíịt lađ cíịu truâcphûúng hûúng ặúơc baôo hođa nhiïìu hoùơc ñt

RESINEX RESINS; PICCOCIZER (Harwick Standard Chem.);PICCOPALE RESINS (Harwick Standard Chem.);

VELSICOL (VELSICOL GE-9 RESIN Velsicol Chem.); v.v

Nhûông chíịt nhûơa nađy hiïơn diïơn úê traơng thaâi loêng nhíìy hoùơctraơng thaâi ăùơc nhiïơt deêo, thïí hiïơn ăùơc tñnh qua tñnh khöng díînăiïơn ăùơc biïơt cao trong trûúđng húơp cuêa caâc chuöîi chi phûúng vòcíịu truâc cuêa chuâng lađ hydrocarbon, do ăùơc tñnh nađy mađ chuângặúơc duđng cho caâc höîn húơp caâch ăiïơn

Ăíy lađ nhûông chíịt hoâa deêo töịt cho cao su thiïn nhiïn vađ cao

su töíng húơp, chuâng lađm tùng ăöơ deêo nhûng khöng lađm giaêm cú lyâtñnh Chuâng dïî dađng khúịch taân caâc chíịt ăöơn, thïí hiïơn qua viïơctùng ăöơ keâo daôn vađ ăöơ chõu xeâ raâch (ta nïn nhúâ lađ möơt chíịt ăöơntùng ặúơc cûúđng lûơc cao su lûu hoâa vúâi ăiïìu kiïơn lađ chuâng phaêiphín taân töịt trong cao su) Ăöơ chõu uöịn cong vađ vïịt cheâm lan

röơng lúân (nhû trûúđng húơp voê xe) ăïìu ặúơc caêi thiïơn trong nhûônghöîn húơp cao su chûâa noâ Duđng chíịt hoâa deêo nađy, höîn húơp cao sulûu hoâa cuông chõu ặúơc laôo hoâa do phín tûê khöịi cuêa chuâng cao,nhûông chíịt ăa phín hoâa nađy thò bïìn vađ bay húi ríịt ñt Töíng quaât,nhûông loaơi nhûơa nađy híìu nhû khöng duđng úê nûúâc ta vò phaêi nhíơpvađ giaâ cuêa chuâng húi ăùưt.

Chíịt hoâa deêo nađy ặúơc phín biïơt thađnh hai loaơi: chíịt thiïnnhiïn coâ úê traơng thaâi moê, ăoâ lađ Asphaltes (Asphalts) vađ caâc chíịtcoâ tûđ chûng cíịt díìu moê, ăoâ lađ “Bitume” (Petroleum Asphalts).Caâc “asphalte” cuông nhû “bitumes” (goơi theo Phaâp) hay “as-phalts” cuông nhû “petroleum asphalts” (goơi theo Myô) lađ chíịt hoâadeêo cao su thûúđng ặúơc duđng ăïí thay thïị hùưc ñn than ăaâ

Lađ nhûông khoaâng chíịt thiïn nhiïn coâ líîn bitume ñt hoùơcnhiïìu Ngûúđi ta biïíu thõ ăùơc tñnh hađm lûúơng bitume qua tñnh hođatan cuêa khoaâng chíịt trong carbon disulfide (CS2) (bitume nguýnchíịt tan ặúơc hoađn toađn trong carbon disulfide)

Taơi Íu - Myô, phíím ặúơc duđng trong cao su lađ “GILSONITE”ăoâ lađ möơt asphalte thiïn nhiïn úê Bùưc Myô, coâ tñnh tan ặúơc trongcarbon disulfide cao túâi 99%

Gilsonite coâ daơng cuơc mađu ăen hay böơt mađu níu síơm, nhûôngphíím khaâc nhau ặúơc phín biïơt qua ăöơ mïìm cuêa chuâng

Gilsonite thïí hiïơn ăùơc tñnh qua ăöơ noâng chaêy cao, qua tñnhchõu acid vađ baz, tñnh khöng thíịm nûúâc vađ caâc tñnh chíịt vïì ăiïơnvûúơt tröơi

Coâ leô khöng nïn goơi asphaltes lađ chíịt hoâa deêo cao su mađ nïngoơi lađ chíịt pha loaông (diluant) Noâ lađm biïịn ăöíi ñt hoùơc lađm tùngăöơ cûâng cuêa cao su lûu hoâa vađ níng cao tñnh chíịt ăiïơn Ngûúđi tacuông duđng noâ trong viïơc caêi thiïơn tñnh khöng thíịm nûúâc hay sûâcchõu acid vađ baz cuêa nhûông höîn húơp cao su

Coâ thïí noâi nhûông chíịt nađy hiïơn nay ñt ặúơc duđng túâi vò chuâng coâgiaâ thađnh cao, ta coâ thïí duđng nhûông chíịt khaâc ăïí thay thïị töịt hún.Trong caâc asphaltes ta coâ thïí kïí túâi tïn thûúng maơi cuêa caâcGilsonite hoâa deêo coâ úê Myô nhû WILMEX M-4 (Wilmington Chemi-cal) dïî dađng cho xûê lyâ ban ăíìu vađ hoâa deêo höîn húơp cao su.

Ngûúđi ta ăaô thu ặúơc caâc bitumes asphaltes hay díìu hùưc, hùưc

ñn díìu moê qua sûơ chûng cíịt vađi díìu moê thiïn nhiïn giađu carbon asphaltes Phín tûê khöịi cuêa chuâng vađo khoaêng 500 úênhûông díìu coâ bitume cho ăïịn 5.000 úê nhûông haơng cao hún Ăoâ lađcaâc höîn húơp hydrocarbon paraffinic, naphthenic, diene, phûúnghûúng vađ caâc húơp chíịt nitro, sulfur vađ oxy hoâa Chuâng nùìm trongloaơi thïí keo hûôu cú vađ caâc polymer coâ phín tûê khöịi thíịp

hydro-Vïì phûúng diïơn cú hoơc, nhûông nghiïn cûâu ăaô chûâng toê bitumecoâ thïí lađ möơt chíịt thïí ăùơc coâ tñnh chíịt ăađn höìi, hoùơc thïí thuíìntuây nhíìy hoùơc thïí baân nhíìy baân ăùơc Ta coâ thïí aâp duơng noâ vúâimoơi ăùơc tñnh cuêa caâc polymer nhiïơt deêo

Trong thûơc tïị, ngûúđi ta phín biïơt bitume tûđ sûơ chûng cíịt trûơctiïịp, quen goơi lađ bitume C vađ caâc bitume ặúơc biïịn ăöíi qua quaâtrònh thöíi noâng (oxy hoâa) quen goơi lađ bitume D

Chíịt cíịu taơo lađ asphalten (thïí ăùơc) vađ malten (chíịt loêng nhûdíìu) mađ tó lïơ asphalten cađng cao thò bitume seô cađng cûâng

Nhûông phíím ặúơc duđng cho cao su lađ:

Caâc bitume (goơi ăuâng) úê traơng thaâi cûâng hoùơc baân cûâng haymïìm Chuâng biïíu hiïơn ăùơc tñnh qua ăöơ mïìm thay ăöíi tûđ

35 -450C vađ qua ăöơ thíím thíịu cuêa chuâng

Töíng quaât, bitume goâp phíìn vađo xûê lyâ ban ăíìu vađ khúịch taâncuêa caâc chíịt ăöơn Thûúđng thò chuâng coâ chûâc nùng nhû lađ chíịtpha loaông, haơ giaâ thađnh cuêa höîn húơp cao su Töíng quaât, chuânglađm chíơm lûu hoâa möơt chuât, lađm cho caâc víơt duơng ăuâc khuön coâmöơt hònh daâng ăeơp Duđng chuâng vúâi lûúơng thíịp cho ăïịn 20%,

chùỉng nhûông chuâng khöng lađm biïịn ăöíi cú lyâ tñnh cuêa cao su lûuhoâa, mađ cođn caêi thiïơn ặúơc ăöơ keâo daôn, xeâ raâch, uöịn cong vađ laôohoâa trong vađi trûúđng húơp.

Ngûúơc laơi vúâi asphaltes thiïn nhiïn, hùưc ñn díìu moê (brais depeâtrole) lađ nhûông chíịt cûơc reê tiïìn, coâ thïí sûê duơng nhû chíịt pha loaông Nhûông chíịt cûâng vađ giođn chuê ýịu ặúơc duđng nhû chíịt phaloaông cao su; chuâng caêi thiïơn ặúơc cú tñnh, hoâa cûâng caâc höîn húơpcao su Tñnh tûúng húơp cuêa chuâng coâ giúâi haơn trong cao su thiïnnhiïn

Nhûông chíịt mïìm dïî dađng cho viïơc xûê lyâ ban ăíìu vađ hoâa deêohöîn húơp cao su, chuâng caêi thiïơn ặúơc ăöơ chõu acid vađ baz loaông.Loaơi nađy ặúơc duđng cho caâc höîn húơp “ebonite”

Chíịt loêng hay ríịt nhíìy ặúơc duđng ăïí níng cao ăöơ dñnh keotöịt cho höîn húơp cao su söịng vađ duđng nhû chíịt hoâa deêo; chuâng caêithiïơn ặúơc sûơ phín taân cuêa caâc chíịt ăöơn vađ ăöơ chõu uöịn cong.Trong hai loaơi bitume, phín biïơt theo thûơc tïị thò bitume biïịntñnh coâ thïí noâi lađ ặúơc chuöơng duđng nhíịt, ăoâ lađ bitume thöíi hayoxy hoâa (thûúđng quen ặúơc goơi lađ bitume D) loaơi nađy cođn ặúơcbiïịt qua tûđ “Mineral Rubber” Phíím nađy ặúơc chïị taơo bùìng caâchthöíi luöìng khöng khñ qua asphaltes ăang úê nhiïơt ăöơ cao trongmöơt thúđi gian cíìn ăïí ăaơt ặúơc ăöơ mïìm vađ ăöơ xuýn thíịu mongmuöịn Kïịt quaê lađ tñnh keâo súơi úê 00C seô cao hún vađ sûâc chõu laôohoâa töịt hún

Caâc bitume oxy hoâa noâi chung khöng coâ taâc duơng túâi tñnh hoâadeêo cao su mađ ăùơc biïơt lađ giuâp dïî ắnh hònh eâp ăuđn Chuâng cuôngdïî dađng khúịch taân chíịt ăöơn vađ ngùn trúê caâc höîn húơp cao su dïî

Duđng vúâi hađm lûúơng thíịp, chuâng ñt lađm biïịn ăöíi caâc tñnh chíịtcuêa cao su lûu hoâa Trong khi ăoâ, chuâng laơi caêi thiïơn ặúơc ăöơ bïìnxeâ raâch, ăöơ thíịm nûúâc, ăöơ chõu acid vađ baz cuông nhû ăöơ laôo hoâa.Caâc tñnh chíịt mađ chuâng aênh hûúêng ăïịn cao su so vúâi nhûôngchíịt hoâa deêo khaâc, ta coâ thïí xem baêng so saânh.

Duđng lûúơng cao vađ ăùơc biïơt lađ trong cao su thiïn nhiïn, chuânglađm tùng ặúơc ăöơ keâo daôn, uöịn cong vađ xeâ raâch

Trong caâc höîn húơp ebonite, chuâng dïî dađng eâp ăuđn vađ goâp phíìnhoađn tíịt saên phíím möơt hònh daâng ăeơp

Vađi tïn thûúng maơi cuêa “bitume”:

BITUME D-3 ERGUM (Cöng ty Bitumes Speâciaux);

HARD ASPHALT (Standard Franìaise des Peâtroles);

BITUME 135/10 (Cöng ty Shell);

SOFTENER 20 (Cty Witco Chem.);

MINERAL RUBBER, HARD HYDROCARBON (WitcoChem.): bitume oxy hoâa; v.v

Trong nhoâm nađy, ta coâ thïí phín ra:

- Caâc chíịt hoâa deêo ester

- Caâc chíịt nhûơa, thïí hiïơn qua:

a.- Caâc abietate, duđ rùìng chñnh lađ ester nhûng chuâng höơi ăuêchûâc nùng cuêa möơt chíịt nhûơa

b.- Caâc polymer coâ phín tûê khöịi thíịp

- Díîn xuíịt cuêa chlorine, chuâng khöng úê trong muơc nađo cuêabaêng phín loaơi töíng quaât

Caâc chíịt hoâa deêo ester lađ nhûông chíịt töíng húơp ặúơc chïị taơobùìng caâch cho möơt rûúơu phaên ûâng vúâi möơt acid, töíng quaât lađ

phaên ûâng cuêa 2 chíịt hûôu cú Rûúơu ặúơc duđng nhiïìu nhíịt lađ tanol, hexanol, octanol, capranol (rûúơu caprylic), glycol (rûúơuglycolic) Caâc acid ặúơc duđng thûúđng lađ acid phthalic, phospho-ric, sebacic, adipic, ricinoleic vađ azelaic Qua nhûông quaâ trònhphaên ûâng cuêa nhûông chíịt nađy, ta seô thu ặúơc caâc ester khaâc nhaucoâ möơt tíìm quan troơng nhiïìu hoùơc ñt cho cöng nghiïơp cao su.Caâc chíịt hoâa deêo ester ặúơc aâp duơng chuê ýịu vađo cao su Ni-trile vađ neoprene Chûâc nùng chuê ýịu cuêa chuâng lađ goâp phíìn vađocaêi thiïơn cho caâc loaơi cao su coâ tñnh chíịt töịt Töíng quaât, ngûúđi tachó duđng caâc chíịt hoâa deêo nađy khi víịn ăïì duđng caâc chíịt hoâa deêokhaâc khöng giaêi quýịt ặúơc, vò giaâ thađnh cuêa chuâng khaâ cao.Coâ möơt söị lúơi ñch vïì tñnh tûúng húơp, tñnh öín ắnh vađ tñnh chõunhiïơt ăöơ thíịp cuêa chuâng (xûâ laơnh).

bu Nhúđ vađo tñnh tûúng húơp, nhíịt lađ vúâi cao su Nitrile hay neobu prene, chuâng khöng bõ di chuýín ra ngoađi saên phíím (hiïơn tûúơng

neo-di chuýín)

- Do phín tûê khöịi cao, trïn 300, chuâng khöng bõ khö (khöngbay húi) úê cöng ăoaơn ăíìu, vađo luâc sûê duơng víơt duơng hoađn tíịt.Ăíy lađ tñnh öín ắnh cuêa möơt chíịt hoâa deêo vađ tñnh nađy cađng töịthún bao nhiïu thò phín tûê khöịi cađng cao bíịy nhiïu Nhûông chíịthoâa deêo biïíu hiïơn ăùơc tñnh qua sûâc chõu nhiïơt töịt khi phín tûêkhöịi ăaơt túâi vađo khoaêng 400 Nhûông chíịt hoâa deêo lađm tùng ăöơchõu dung möi töịt khi phín tûê khöịi ăaơt túâi 2.000 hay hún nûôa.Thñ duơ nhû sebacate butyl lađ acid sebacic ặúơc ester hoâa bùìngbutanol coâ phín tûê khöịi lađ 314, ăoâ lađ möơt chíịt hoâa deêo cao suthûúđng duđng úê caâc nhiïơt ăöơ thíịp Khi thay thïị butanol bùìng möơtrûúơu coâ phín tûê khöịi cao hún nhû octanol, ta thu ặúơc sebacateoctyl coâ phín tûê khöịi lađ 426, thïí hiïơn ăùơc tñnh qua ăöơ bïìn nhiïơt.Nïịu thay thïị octanol (rûúơu octylic) bùìng glycol, saên phíím ăaphín hoâa seô coâ ăöơ chõu díìu töịt

- Nhûông chíịt hoâa deêo nađy giuâp höîn húơp cao su tùng ăöơ uöịncong ríịt cao úê nhiïơt ăöơ thíịp Ngûúơc laơi vúâi ăiïìu mađ ta coâ thïí nghô

lađ ăöơ ăöng cuêa chíịt hoâa deêo khöng phuđ húơp vúâi sûơ haơ nhiïơt cuêahöîn húơp cao su.

Nhûông ýịu töị mađ ta cíìn phaêi kïí lađ: cíịu truâc (caâc ester maơchthùỉng coâ hiïơu quaê nhíịt) vađ nhíịt lađ ăöơ nhúât Khi möơt cao su úênhiïơt ăöơ thíịp thò chuýín ăöơng cuêa caâc phín tûê cao su seô chíơm vađchíịt hoâa deêo seô dïî dađng giuâp caâc phín tûê cao su di chuýín Sûơchuýín ăöơng cađng dïî dađng bao nhiïu khi chíịt hoâa deêo cađng ñtnhíìy bíịy nhiïu Tuy nhiïn úê nhiïơt ăöơ thíịp, noâ coâ thïí hoâa nhíìycuông nhû hoâa ăùơc, ăoâ lađ nguýn do mađ ta cíìn phaêi biïịt túâi ăöơnhúât úê nhiïơt ăöơ thûúđng vađ ăöơ nhúât úê nhiïơt ăöơ sûê duơng saên phíímhoađn tíịt

Vađi loaơi chíịt hoâa deêo ester giuâp tùng cûúđng caâc tñnh chíịt töíngquaât, ngûúơc laơi cuông coâ vađi chíịt khöng thñch húơp cho cöng duơngtöíng quaât, nhûng giuâp cho höîn húơp cao su caâc tñnh chíịt hoađntoađn ăùơc biïơt, nhû ăöơ chõu laơnh, tñnh khoâ chaây (kyơ hoêa), ăöơ bïìnnhiïơt v.v

Sau ăíy chuâng ta líìn lûúơt khaêo saât nhûông chíịt hoâa deêo esterthûúđng duđng lađ:

Trong loaơi nađy, thûúđng duđng nhíịt lađ hai ester cuêa acidphthalic vađ möơt ester cuêa acid phosphoric;

(M = 278)Ăíy lađ chíịt hoâa deêo ríịt töịt cuêa cao su thiïn nhiïn vađ cao sutöíng húơp vađ ăùơc biïơt nhíịt lađ cao su Nitrile Noâ giuâp giaêm ặúơcthúđi gian hoâa deêo cao su, dïî dađng xûê lyâ ban ăíìu vađ lađm tùng ặúơcăöơ deêo cuêa caâc höîn húơp cao su Cao su lûu hoâa coâ chûâa noâ thòmïìm vađ uöịn cong ặúơc

Ăöìng thúđi, noâ coâ khuýịt ăiïím lađ ríịt bay húi (khö), ăoâ lađnguýn nhín mađ ta nïn phöịi húơp cuđng vúâi möơt chíịt hoâa deêo nùơng