tIẾT 114 Lựa chọn trật tự từ trong câu

Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ: -Thằng kia!. 1 Gõ đầu roi xuống đất, 2 cai lệ 3 thét 4 bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:

Nhiệt liệt chào mừng các thầy cô giáo

và các em học sinh.

TiÕt 114 tiÕng viÖtLùa chän trËt tù tõ trong c©u

Thế nào là lượt lời trong hội thoại ?

Trong hội thoại để giữ lịch sự ta cần phải làm gì ?

KiÓm tra bµi cò

Tiết 114 tiếng việt Lựa chọn trật tự từ trong câu.

I/ Nhận xét chung.

* M ẫu 1: SGK/110.

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lí trưởng đ sầm sập tiến vào với những roi ã song, tay thước và dây thừng.

Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:

-Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sư

u ! Mau !

( Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Tiết 114 tiếng việt Lựa chọn trật tự từ trong câu.

I/ Nhận xét chung.

* Mẫu 1: SGK/110.

(1) Gõ đầu roi xuống đất, (2) cai lệ (3) thét (4) bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:

? Có thể thay đổi trật tự từ trong câu in đậm theo những cách

nào mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu ?

gõ đầu roi xuống đất,

khàn khàn của người hút nhiều xái cũ Cai lệ

cai lệ

cai lệ

gõ đầu roi xuống đất,

gõ đầu roi xuống đất.

thét thét.

Thét

bằng giọng

Bằng giọng

bằng giọng

khàn khàn của người hút nhiều khàn khàn của người hút

khàn khàn của người

hút nhiều xái cũ,

nhiều xái cũ,

xái cũ,

Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều

gõ đầu roi xuống đất,

Vì sao tác giả lại chọn cách diễn đạt như trong

đoạn trích?

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể oải,

chống tay xuống phản, anh vừa rờn vừa ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến

miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập

tiến vào với những roi song, tay thước và dõy

thừng

(1) Gừ đầu roi xuống đất, cai lệ thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ:

- Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn

sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

( Ngô Tất Tố - Tắt đèn)

Nhấn mạnh sự hung hón của tờn cai lệ và để

tạo liờn kết cõu

Tiết 114 Ti ếng Việt

LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp

được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy.

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp

xếp được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy.

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

và dõy thừng.

(3) Cai lệ thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ, gừ đầu roi xuống đất:

- Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm

qua,cũn sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

→ Chỉ liên kết với câu trước

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp

được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy.

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

và dõy thừng.

(4)Thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt

nhiều xỏi cũ, cai lệ gừ đầu roi xuống đất:

- Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn

sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

→ Không liên kết

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp

được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

và dõy thừng.

(5)Bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ, cai lệ gừ đầu roi xuống đất,thột:

- Thằng kia! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn

sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!

→ chỉ liên kết với câu sau

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp

được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

và dõy thừng.

(6)Bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ, gừ đầu roi xuống đất,cai lệ thột.

- Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn

sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

→ Chỉ liên kết với câu sau

Lần lượt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp

được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể

oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước

và dõy thừng.

(7)Gừ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi

cũ, cai lệ thột.

- Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn

sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

→ để nhấn mạnh và liên kết với câu sau

? Em có nhận xét chung gì về cách sắp

xếp trật tự từ trong câu ?

Trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự

từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng

Người nói (người viết ) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp

*Ghi nhớ 1: SGK/111

Tiết 114 Ti ếng Việt

LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

đến

Nó bảo không đến sao ?

Sao đến, nó bảo không ?

Nó bảo không đến sao ?

Không đến, sao bảo nó ?

Nó bảo không đến sao ?

Không bảo, sao nó đến ?

Nó bảo không đến sao ?

Đến nó bảo: “không sao”.

Nó bảo không đến sao ?

Sao đến, không bảo nó?

Nó bảo không đến sao ?

Sao không bảo nó đến ?

- Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất,

chạy đến đỡ lấy tay hắn

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

II.Một số tỏc dụng của sự sắp xếp trật tự từ

* Mẫu 2:SGK/111

a Trật tự từ thể hiện thứ tự trước sau của cỏc hoạt động.

b.Trật tự từ thể hiện thứ bậc cao thấp và thứ tự xuật hiện của cỏc nhõn vật.

-cai lệ và người nhà lí trưởng

-roi song , tay thước và dây thừng

→ cai lệ: mang roi song, đi trước

→ người nhà lí trưởng: mang tay thư

ớc và dây thừng, đi sau

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

II.Một số tỏc dụng của sự sắp xếp trật tự từ

* Mẫu 2:

* Mẫu 3:

a) Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín.

( Thộp Mới, Cõy tre Việt Nam )

b) Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ làng, giữ nước.

c)Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ nước.

→ Cỏch viết (của tỏc giả) cú hiệu quả diễn đạt cao hơn, vỡ cú sự hài hũa về ngữ õm.

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

a Trật tự từ thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt động.

b Trật tự từ thể hiện thứ bậc cao thấp của các nhân vật và thứ

tự xuất hiện của các nhân vật.

*Ghi nhớ 2 : SGK/112

Trật tự từ trong câu có thể :

- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hoạt động,

đặc điểm (như thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự của hoạt động, trình tự quan sát của người nói, ) …

- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tư ợng.

- Liên kết câu với những câu khác trong văn bản

- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.

? Từ kết quả phõn tớch ở cỏc mẫu hóy rỳt ra

nhận xột về tỏc dụng của việc sắp xếp trật tự từ trong cõu ?

a.Trật tự từ thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt động.

b.Trật tự từ thể hiện thứ bậc cao thấp của các nhân vật và

thứ tự xuất hiện của các nhân vật

*Mẫu 3 :SGK/112

-Cách a (cách viết của tác giả) có hiệu quả diễn đạt cao

hơn, vì có sự hài hòa về ngữ âm.

*Ghi nhớ 2 : SGK/112

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

thám và đội con gái để tạo ’ “ ”

liên kết với câu đứng trước.

a.Bà Trưng, Bà Triệu,Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…

Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt

Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát

Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca

c.- Âý cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài phố thế này mà gặp mật thám hay

đội con gái thì khốn:

- Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi cũng chả cần.

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

a.Trật tự từ thể hiện thứ tự trước sau của cỏc hoạt động.

b.Trật tự từ thể hiện thứ bậc cao thấp của cỏc nhõn vật và thứ tự xuất

hiện của cỏc nhõn vật

a Kể tên các vị anh hùng dân tộc theo thứ tự xuất hiện trong lịch sử

b Nhấn mạnh vẻ đẹp của tổ quốc Tạo ra sự hài hoà về ngữ âm cho khổ thơ

c Lặp lại từ và cụm từ “mật thám”và “đội con gái” để tạo liên kết với câu đứng trước

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

Xin chân thành cảm ơn

An Giang