Tiểu luận cao học cơ sở lý luận báo chí

Mục lục A. Mở đầu 2 B. Phân tích nhận định 4 I. Quan điểm về tự do báo chí ở một số quốc gia trên thế giới 4 1. Tự do báo chí ở Mỹ 4 2. Tự do báo chí ở Nhật Bản 6 3. Tự do báo chí ở Trung Quốc 8 II. Một số sự kiện tiêu biểu ở Việt Nam và trên thế giới để làm rõ về vấn đề tự do báo chí ở Việt Nam 9 III. Xếp hạng về tự do báo chí của Tổ chức phi chính phủ Phóng viên không biên giới 15 IV. Nhận định của thế giới về tự do báo chí ở Việt Nam 19 1. Xếp thứ 175198 quốc gia 19 2. Vai trò của truyền thông mạng 21 3. Nhận xét của các tổ chức quốc tế 22 V. Quan điểm về tự do báo chí ở Việt Nam 24 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự do báo chí 24 2. Tự do báo chí không phải là vô hạn 29 3. Về quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí trong thời kỳ đổi mới ở nước ta 32 VI. Quan điểm của Đảng về tự do báo chí 36 1. Một vài số liệu về tự do báo chí 36 2. Luật báo chí sửa đổi năm 2016 39 3. Một vài nhận xét về luật báo chí 46 C. Kết luận: Liệu có tự do báo chí ở Việt Nam hay không? 50   A. Mở đầu Có thể nói, với vai trò phản ánh và tham gia phản biện xã hội, báo chí ngày càng là một kênh quan trọng để các cơ quan chức năng tham khảo nhằm bổ sung, hoàn thiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước sao cho sát hợp hơn cuộc sống nhân dân. Cùng với việc phát hiện, biểu dương nhân tố mới, gương người tốt, việc tốt, báo chí đã tích cực tham gia đấu tranh có hiệu quả trong chống tham nhũng, quan liêu và các tệ nạn xã hội, được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Dù trong bất kỳ xã hội nào thì tự do báo chí chỉ mang tính tương đối, bởi tự do báo chí phải được thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật, bị pháp luật điều hành, quản lý và phù hợp điều kiện lịch sử cụ thể của từng nước. Chúng ta đang phấn đấu xây dựng một nền báo chí tự do, trong đó nhà báo được tự do hành nghề, tự do cống hiến sức sáng tạo của mình để phục vụ công chúng theo đúng lương tâm và trách nhiệm của người làm báo chân chính vì mục đích cao cả của đất nước, của dân tộc. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc tùy tiện, muốn viết gì, viết như thế nào thì viết. Ngoài sự chi phối của pháp luật, còn có sự chi phối của lương tâm, trách nhiệm và sự giác ngộ chính trị của người làm báo. Không thể có “tự do báo chí tuyệt đối”. Tự do sáng tạo trong báo chí trước hết thể hiện ở việc nhà báo phải cung cấp thông tin trung thực, chính xác, phục vụ sự tiến bộ của xã hội, vì lợi ích của đại đa số nhân dân. Điều cần nhấn mạnh là, ngoài các quy định về pháp luật, mỗi nhà báo khi thao tác nghề nghiệp, đều cần cân nhắc kỹ lưỡng khi xử lý một thông tin, một sự kiện đều suy nghĩ, cân nhắc để tự trả lời câu hỏi: Nên hay không nên, hoặc chưa nên thông tin, bình luận nếu sự kiện đó làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc. Các thế lực cơ hội, thù địch từng la lối: “Việt Nam đàn áp những người bất đồng chính kiến”. Đây là sự quy chụp, vu cáo trắng trợn, vì trong thực tế, một số người bị ta xử lý về hành chính hoặc pháp luật chính là vì họ đã sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng đưa tin xuyên tạc, bịa đặt, kích động chống lại Đảng, Nhà nước ta. Một số sự kiện “nóng” vừa qua trên Biển Đông; ở Mường Nhé (Điện Biên); ở Con Cuông (Nghệ An); ở Tiên Lãng (Hải Phòng); ở Văn Giang (Hưng Yên)… rất đáng để người cầm bút suy ngẫm về trách nhiệm xã hội cao cả của nhà báo khi cân nhắc, phân tích kỹ lưỡng để tìm ra bản chất sự việc, quyết định thời điểm và dung lượng thông tin nhằm phục vụ thiết thực lợi ích của nhân dân, góp sức ổn định tình hình chính trị xã hội của đất nước, tạo tiền đề quan trọng thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, hội nhập quốc tế; tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộng lớn của bầu bạn năm châu dành cho Việt Nam. Trong bài luận dưới đây, xin phép được đề cập đến các vấn đề của tình hình thế giới, vấn đề của tình hình trong nước về tự do báo chí. Để từ đó, chúng ta có thể so sánh, có cái nhìn chính xác và toàn diện về cái gọi là tự do báo chí, để thấy được rằng tự do báo chí tuyệt đối không xuất hiện ở bất cứ đâu, ngay cả những nước đã và đang ngày ngày kêu gọi tự do trong báo chí. Tự do trong báo chí chỉ mang tính tương đối, và tự do trong báo chí phải được đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật và các quy định để tránh khỏi sự tác động của các thế lực phản động thù địch.

Mục lục

A. Mở đầu

Có thể nói, với vai trò phản ánh và tham gia phản biện xã hội, báo chí ngày càng làmột kênh quan trọng để các cơ quan chức năng tham khảo nhằm bổ sung, hoàn thiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước sao cho sát hợp hơn cuộc sống nhân dân Cùng với việc phát hiện, biểu dương nhân tố mới,gương người tốt, việc tốt, báo chí đã tích cực tham gia đấu tranh có hiệu quả trong chống tham nhũng, quan liêu và các tệ nạn xã hội, được nhân dân đồng tình, ủng hộ

Dù trong bất kỳ xã hội nào thì tự do báo chí chỉ mang tính tương đối, bởi tự do báochí phải được thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật, bị pháp luật điều hành, quản lý và phù hợp điều kiện lịch sử cụ thể của từng nước Chúng ta đang phấn đấuxây dựng một nền báo chí tự do, trong đó nhà báo được tự do hành nghề, tự do cống hiến sức sáng tạo của mình để phục vụ công chúng theo đúng lương tâm và trách nhiệm của người làm báo chân chính vì mục đích cao cả của đất nước, của dân tộc Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc tùy tiện, muốn viết gì, viết như thế nào thì viết Ngoài sự chi phối của pháp luật, còn có sự chi phối của lương tâm, trách nhiệm và sự giác ngộ chính trị của người làm báo Không thể có “tự do báo chí tuyệt đối” Tự do sáng tạo trong báo chí trước hết thể hiện ở việc nhà báo phải cung cấp thông tin trung thực, chính xác, phục vụ sự tiến bộ của xã hội, vì lợi ích của đại đa số nhân dân

Điều cần nhấn mạnh là, ngoài các quy định về pháp luật, mỗi nhà báo khi thao tác nghề nghiệp, đều cần cân nhắc kỹ lưỡng khi xử lý một thông tin, một sự kiện đều suy nghĩ, cân nhắc để tự trả lời câu hỏi: Nên hay không nên, hoặc chưa nên thông

tin, bình luận nếu sự kiện đó làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc Các thế lực

cơ hội, thù địch từng la lối: “Việt Nam đàn áp những người bất đồng chính kiến” Đây là sự quy chụp, vu cáo trắng trợn, vì trong thực tế, một số người bị ta xử lý về hành chính hoặc pháp luật chính là vì họ đã sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng đưa tin xuyên tạc, bịa đặt, kích động chống lại Đảng, Nhà nước ta Một

số sự kiện “nóng” vừa qua trên Biển Đông; ở Mường Nhé (Điện Biên); ở Con Cuông (Nghệ An); ở Tiên Lãng (Hải Phòng); ở Văn Giang (Hưng Yên)… rất đáng

để người cầm bút suy ngẫm về trách nhiệm xã hội cao cả của nhà báo khi cân nhắc,phân tích kỹ lưỡng để tìm ra bản chất sự việc, quyết định thời điểm và dung lượng thông tin nhằm phục vụ thiết thực lợi ích của nhân dân, góp sức ổn định tình hình chính trị - xã hội của đất nước, tạo tiền đề quan trọng thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, hội nhập quốc tế; tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộng lớn của bầu bạn năm châu dành cho Việt Nam

Trong bài luận dưới đây, xin phép được đề cập đến các vấn đề của tình hình thế giới, vấn đề của tình hình trong nước về tự do báo chí Để từ đó, chúng ta

có thể so sánh, có cái nhìn chính xác và toàn diện về cái gọi là tự do báo chí, để thấy được rằng tự do báo chí tuyệt đối không xuất hiện ở bất cứ đâu, ngay cả những nước đã và đang ngày ngày kêu gọi tự do trong báo chí Tự do trong báo chí chỉ mang tính tương đối, và tự do trong báo chí phải được đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật và các quy định để tránh khỏi sự tác động của các thế lực phản động thù địch.

“Bởi vì hôm nay, chúng ta không chỉ đơn thuần chuyển giao quyền lực từ một chính quyền sang chính quyền khác hay từ một đảng này sang đảng khác Chúng

ta đang chuyển giao quyền lực từ Washington DC và đưa nó trở lại với các bạn - người dân của chúng ta ”

Đây là phát biểu của Donald Trump trong buổi lễ nhậm chức tổng thống Mỹ vừa qua

Đã quá lâu rồi nước Mỹ rơi vào tình trạng bị các tập đoàn truyền thông chi phối Diễn đàn để người dân thể hiện quan điểm của mình là hết sức ít ỏi Quyền lực thứ

4 dường như bao trùm hết cái gọi là tự do báo chí ở Mỹ Chẳng vậy mà trong cuộc bầu cử tổng thống, giới truyền thông tiến hành thăm dò dư luận và khẳng định thắng lợi đã nằm chắc trong tay bà Clinton Nhưng một chiến thắng áp đảo ngược

lại cho Donald Trump đang khiến người dân Mỹ cảm thấy bị dắt mũi bởi truyền thông của nước này.

Trong khi đó, cựu Tổng thống Mỹ George W Bush cho biết quyền lực của tổng thống có thể gây nghiện và việc truyền thông giữ tính độc lập là cần thiết để kiềm chế sự thái quá

Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình truyền hình Today, ông Bush nói rằngông coi truyền thông là phần tất yếu đối với nền dân chủ

“Chúng ta cần một hệ thống truyền thông độc lập giữ cho những người như tôi có trách nhiệm Quyền lực có thể gây nghiện rất mạnh và điều này là nguy hiểm Điềuquan trọng là truyền thông thực hiện quy trách nhiệm lên đầu những ai lạm dụng quyền lực, ở bất cứ đâu”

Các bình luận của ông Bush trái ngược hoàn toàn với những gì mà đương kim Tổng thống Mỹ Trump nói Ông Trump vừa tuyên bố mở một cuộc chiến chống lại truyền thông chủ lưu, mà ông gọi là “kẻ thù của nhân dân Mỹ”.

Hôm 23/2 ông Trump có bài phát biểu dài chỉ trích gay gắt truyền thông Vào ngày 24/2 một số hãng truyền thông như BBC, CNN, New York Times, Los Angeles Times và Politico đều bị cấm dự một buổi họp báo không ghi hình do thư ký báo chí Sean Spicer của Nhà Trắng chủ trì

Trong buổi phỏng vấn nói trên, cựu Tổng thống Mỹ Bush cũng nhấn mạnh rằng

Mỹ cần có truyền thông độc lập nhằm gây áp lực khiến các nước khác cũng làm vậy

Ông Bush giãi bày: “Khó lòng bảo các nước khác thực hành tự do báo chí trong khi bản thân chúng ta thì lại không”

Khi được hỏi về chính sách cấm nhập cư của ông Trump đối với công dân một số nước Hồi giáo, ông Bush khẳng định ông ủng hộ một chính sách nhập cư tôn trọng pháp luật

Khi thảo luận về phản ứng trước sự kiện 11/9, cựu Tổng thống Bush cho rằng hòn

đá tảng trong nền tự do Mỹ là quyền tự do tín ngưỡng

Cả cựu Tổng thống Bush cha và con đều không ủng hộ ông Trump dù cả ba người đều là người của đảng Cộng hòa

2 Tự do báo chí ở Nhật Bản

Cùng tìm hiểu một đại diện nổi bật về tự do báo chí phương Đông – Nhật Bản Liên tục trong nhiều năm liền đứng trong top 20 đất nước trên thế giới về tự do trong báo chí Là một đất nước tiêu biểu, tiên tiến ở phương Đông, lịch sử thế giới ghi nhận Nhật Bản luôn là một trong những nước đi đầu trong việc thi hành và kêu gọi thi hành tự do báo chí

Tuy nhiên, trong một vài năm trở lại đây, quyền tự do báo chí ở Nhật Bản đang bị bóp nghẹt, khởi đầu với việc chính quyền “đất nước Mặt trời mọc” kiểm duyệt những bài báo về vụ nổ tại nhà máy điện hạt nhân ở Fukushima

Báo cáo mới nhất về tự do báo chí của Tổ Chức Nhà Báo Không Biên Giới đã đẩy xếp hạng của Nhật xuống thứ 61 trong danh sách 180 quốc gia

Trong tình hình đó, Liên Hợp Quốc đã phải lên tiếng kêu gọi Nhật Bản bảo vệ quyền tự do báo chí

Ông David Kaye, báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về quyền tự do bày tỏ quan điểm, kêu gọi chính phủ Nhật Bản phải nỗ lực hơn để bảo vệ quyền tự do báochí

Kêu gọi vừa nêu được ông Kaye đưa ra tại Tokyo ngày 18/4/2016, trước khi kết thúc chuyến đi kéo dài 10 ngày để tìm hiểu về quyền tự do báo chí ở Nhật

Chuyến đi diễn ra sau khi Quốc Hội Nhật Bản thông qua dự luật bảo vệ tài liệu an ninh quốc gia, đồng thời chính phủ Nhật Bản cũng ban hành quy định về báo chí, trong đó cho phép Bộ Thông Tin được quyền rút giấy phép hành nghề của những nhà báo không hành xử đúng trách nhiệm của người cầm bút, khi họ viết những bàibáo bị cho là thiên vị về mặt chính trị

Theo báo cáo viên Liên Hiệp Quốc, không một chính phủ nào có quyền xét đoán tưcách hành nghề của các nhà báo, tức không được phép phán xét xem bài viết, bản tin hoặc phóng sự có công bằng hay không

Ông Kaye cũng cho hay chính sách cung cấp tin tức mà chính phủ Nhật Bản đang

áp dụng không được đồng đều, dẫn chứng là có những tờ báo, đài truyền hình hay đài phát thanh được quyền tiếp cận với chính quyền trung ương lẫn địa phương, trong khi những cơ quan truyền thông khác không được đặc quyền này

3 Tự do báo chí ở Trung Quốc

Tìm hiểu một quốc gia đại diện khác đến từ phương Đông – Trung Quốc, khác với nhiều nước, Trung Quốc liên tục là quốc gia bị xếp vào hàng áp chót về tự do báo chí

Ngày 28/01/2015, trong chuyến công du đến Bắc Kinh, một quan chức ngoại giao cao cấp Mỹ cho biết, một số hãng thông tấn của Mỹ đang bị gây khó dễ vì đưa những thông tin mà đảng Cộng sản Trung Quốc cho là nhạy cảm

Trên chặng công du ba nước Châu Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, bà Wendy Sherman, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ, đã tuyên bố với các nhà báo tại Bắc Kinh rằng Washington tỏ quan ngại về vấn đề tự do báo chí, về điều kiện hoạt động, lưu trú và quy chế của các nhà báo tại Trung Quốc

Washington đã từng chỉ trích gay gắt Trung Quốc trong vụ không gia hạn giấy phép lưu trú cho các phóng viên thường trú của báo New York Times và

Bloomberg Sự việc trên được Washington coi như là hành động trả đũa của Bắc Kinh vì các báo trên đã đăng những bài điều tra về khối tài sản kếch xù của gia đình nhiều lãnh đạo Trung Quốc

Một số nghị sĩ Quốc hội Mỹ còn ủng hộ việc Hoa Kỳ đưa ra những biện pháp trả đũa không cấp visa vào Mỹ cho nhân viên và lãnh đạo các cơ quan truyền thông Trung Quốc

Với Bắc Kinh, phê phán chỉ trích lãnh đạo của họ là vấn đề rất nhạy cảm Ở trong nước, các thông tin kiểu như vậy bị kiểm soát chặt.

Trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Tập Cận Bình đã có ý nói rằng những cơ quan báo chí Mỹ tự mình cũng phải hiểu vì sao không được cấp visavào Trung Quốc

II. Một số sự kiện tiêu biểu ở Việt Nam và trên thế giới để làm

rõ về vấn đề tự do báo chí ở Việt Nam

Cần nhấn mạnh rằng, việc quản lý báo chí, xuất bản, truyền thông,… bằng pháp luật là hình thức bảo đảm thực hiện quyền tự do báo chí, xuất bản ở tất cả các nhà nước văn minh Mỗi nước, do bản chất của chế độ chính trị-xã hội, trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, điều kiện lịch sử đặc thù, tình hình cụ thể trong nước và quốc tế, mà định ra các luật của mình tương thích với nhu cầu thực tế phát triển củađất nước Do vậy, luật báo chí của các quốc gia, các khu vực khác nhau sẽ không giống nhau; bản thân luật báo chí của một quốc gia trong các thời kỳ lịch sử khác nhau cũng khác biệt nhau Chính vì vậy, nội hàm cụ thể của quyền tự do báo chí, xuất bản, thông tin cũng khác nhau ở các nước khác nhau Tuy nhiên, tất cả các quyền này, dù ở bất cứ quốc gia nào cũng không phải là các quyền tuyệt đối, khônggiới hạn, mà là các quyền có giới hạn Việc thực hiện chúng, theo Điều 19 Công ước Liên hợp quốc về các quyền dân sự, chính trị, phải gắn với “những nghĩa vụ vàtrách nhiệm đặc biệt”, chịu những hạn chế nhất định “nhằm tôn trọng các quyền và

uy tín của người khác, bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự công cộng, sức khoẻ

và đạo đức của công chúng”… Giống như ở nhiều nước, Luật Báo chí của Việt Nam cũng ghi rõ những điều không được thông tin trên báo chí; báo chí không

được kích động nhân dân chống Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc; không được kích động bạo lực, tuyên truyền chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước, kích động dâm

ô, đồi trụy, tội ác; không được tiết lộ bí mật Nhà nước; không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự và nhân phẩm của công dân Trong luật tự do thông tin của một số nước như Anh, Phần Lan,… cũng quy định rõ hàng chục loại thông tin tương tự như vậy Chẳng hạn, Luật Tự do thông tin (năm 2000) của Anh, có tới 24 mục (từ 21 đến 44) dành cho nội dung miễn trừ thông tin; Luật về công khai các hoạt động của chính phủ (năm 1999) của Phần Lan có quy định 32 loại tài liệu bí mật, không được phép tiếp cận

Báo chí tự do ở Mỹ cũng như các quốc gia khác vẫn nằm trong khuôn khổ quy định của pháp luật như Bộ luật Hình sự Mỹ (Chương 115, Điều 2385), Đạo luật Phản loạn được quốc hội Mỹ thông qua năm 1798 (Đạo luật ra đời với nhiều ảnh hưởng từ các tư tưởng của cách mạng Pháp năm 1789) quy định: Nghiêm cấm mọi hành vi in ấn, xuất bản, biên tập, phát thanh, truyền bá, buôn bán, phân phối hoặc trưng bày công khai bất kỳ tài liệu viết hoặc in nào có nội dung vận động, xúi giục hoặc giảng giải về trách nhiệm, sự cần thiết tham vọng hoặc tính đúng đắn của hành vi lật đổ hoặc tiêu diệt bất kỳ chính quyền cấp nào tại Mỹ bằng vũ lực hoặc bạo lực Những quy định chặt chẽ đó không ngoài mục đích ngăn chặn việc lợi dụng tự do báo chí nhằm mục đích chống chính quyền, lật đổ chính quyền, xâm phạm đến quyền tự do của cá nhân khác

Điều đó cho thấy, không có cái gọi là “tự do ngôn luận”, “tự do thông tin” tuyệt đối Quan niệm của ai đó coi quyền “tự do báo chí”, “tự do thông tin” như một thứ quyền không giới hạn, là không thể có và không tồn tại ở bất cứ quốc gia nào Tự

do báo chí ở phương Tây, như thực tiễn đã chỉ ra, không chỉ phải tuân theo pháp luật, mà còn phải có thái độ chính trị “lễ độ”, “đúng mực” đối với chính quyền Về pháp lý, báo chí ở các nước phương Tây do các tập đoàn tư bản truyền thông nắm giữ, được coi là độc lập với chính phủ Nhưng điều đó chỉ là hình thức, bởi trên thực tế, họ là một bộ phận của quyền lực chính trị, tích cực, tận tụy phục vụ lợi ích của nhà nước tư sản, bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản cầm quyền Còn nhớ, trước đây, chính họ đã từng thêu dệt, dựng đứng lên cái gọi là “Sự kiện vịnh Bắc Bộ”, dọn đường cho hành động của đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lược đánh phámiền Bắc Việt Nam một cách tàn khốc Giờ đây, sau chiến tranh, nhiều vấn đề xã hội bức xúc do hậu quả chiến tranh để lại, nhất là vấn đề nạn nhân chất độc màu dam cam/đi-ô-xin mà nước Mỹ phải có trách nhiệm, thì họ cố tình phớt lờ Cũng chính báo chí phương Tây là công cụ đắc lực góp phần trong các chiến dịch tuyên truyền rằng nước này, nước nọ “sản xuất vũ khí giết người hàng loạt”, “tài trợ cho khủng bố” để lấy cớ can thiệp quân sự, gây ra các cuộc chiến tranh đẫm máu, giết chết hàng triệu người dân vô tội Trong cuộc chiến ở I-rắc gần đây, nhiều nhà báo trung thực: A.Gi-li-gân, I.Gioóc-đan, P.ác-net, R.Gi-bớt, D.Rai-dơ, G.Ke-ly, F.Sma-kơ, G.Ri-vê-ra, B.Vôn-ski,… của các hãng truyền thông danh tiếng của Anh, Mỹ, do nói thẳng sự thật, trái với ý định của chính quyền, đã bị mất chức, đuổi việc Trớ trêu thay, các khái niệm về “tự do báo chí”, “tự do thông tin” lại luôn được một số thế lực triệt để lợi dụng vào những mục đích không lành mạnh, nhằm truyền bá cho các trào lưu “tự do mới”, đặc biệt là chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, lối sống sa đọa, trụy lạc Hiện nay, một số báo chí tư sản đang đóng vai trò là một công cụ đắc lực trong việc vu khống, bịa đặt, xuyên tạc sự thật, gây hỗn loạn về tư tưởng của quần chúng nhân dân, hòng thực hiện chiến lược “Diễn biến hoà bình”

vô cùng thâm độc và xảo quyệt đối với các nước được coi là đối địch, cản trở tham vọng về thế giới của một số cường quốc phương Tây

Tuy nhiên, vì sao các quốc gia ở châu Á thường hay bị một số tổ chức ở phương Tây cho rằng không có tự do báo chí, hoặc có mức độ xếp hạng thấp? Như đã nói ởtrên, cách tiếp cận về quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận theo khuôn khổ pháp luật khác nhau và sự khác biệt về văn hóa đã dẫn đến cách nhìn nhận áp đặt đó Ở Singapore (Xin-ga-po) năm 1988, khi chính quyền của Thủ tướng Lý Quang Diệu

bị chỉ trích là hạn chế quyền tự do báo chí, ông đã xuất hiện trước Hiệp hội Biên tập Mỹ và phát biểu: Chúng tôi cho phép các nhà báo người Mỹ tới Singapore để đưa tin về Singapore cho người dân nước họ biết Nhưng chúng tôi không thể cho

phép họ chiếm vai trò ở Singapore như truyền thông Mỹ có ở Mỹ Đó là vai trò giám sát, đối nghịch và thẩm tra chính quyền.

Singapore là quốc gia non trẻ, từ điểm xuất phát hầu như là một con số 0 tròn trĩnh

đã phát triển vượt bậc khiến cả thế giới phải khâm phục, tại sao lại phải đối diện với sự chỉ trích mạnh mẽ của phương Tây về quyền tự do, trong đó có tự do báo chí? Trên thực tế, sự phát triển của quốc gia này lại như là một minh chứng cho sự khác biệt về cách tiếp cận các quyền phổ quát của con người mà trước hết cần thừanhận các quyền ấy phụ thuộc vào hệ thống pháp luật riêng và sự khác biệt văn hóa.Ngay tại phương Tây, sự kiện thảm sát tại tòa soạn báo Charlie Hebdo (Pháp) vừa qua gây nhiều tranh cãi và chính Giáo hoàng Francis (Phrăng-xít) cũng phải lên tiếng về mức độ tự do báo chí không phải là vô hạn khi tự do đó mang tính xúc phạm tín ngưỡng, tôn giáo của người khác

Còn ở Việt Nam, theo PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương: Trên phương diện pháp lý, tất cả các bảnHiến pháp của nước ta từ trước đến nay đều có những quy định về tự do ngôn luận,

tự do báo chí và khẳng định, đây là một trong những quyền cơ bản nhất của con người, của mọi công dân Ở mỗi bản Hiến pháp, nội dung này được kế thừa và pháttriển phù hợp từng điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể của nước ta Nhà báo được hành nghề hợp pháp và trong khuôn khổ quy định của pháp luật

Dù nhìn nhận ở bất cứ góc độ nào thì không ai phủ nhận được, ở Việt Nam, báo chí

đã thật sự là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị, xã hội, nghệ nghiệp; là diễn đàn và công cụ quan trọng bảo vệ lợi ích và quyền tự do của các tầng lớp nhân dân Mọi người dân đều có quyền đề đạt nguyện vọng, phát

biểu và đóng góp ý kiến trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, trong đó có báo chí và mạng xã hội, internet Tiến bộ trong tự do báo chí ở Việt Nam là thế Nhưng hãy xem, các thế lực vu cáo, bôi nhọ chúng ta thế nào? Để đánh dấu cái gọi là "Ngày Thế giới tự do báo chí", một buổi hội thảo tựa đề "Hướng đến một nền báo chí độc lập cho Việt Nam" diễn

ra tại đài Á Châu tự do ở Washington ngày 1/5/2014 vừa qua, ông Scott Busby, Trợ

lý ngoại trưởng Hoa Kỳ trả lời phỏng vấn cho rằng: "Kể từ lúc Mỹ bình thường hóa quan hệ với Việt Nam hai chục năm trước thì đã có những tiến bộ về quyền con người ở Việt Nam Thế nhưng, trong lĩnh vực tự do ngôn luận thì Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề đáng nói Nghị định 72 chẳng hạn mà chúng tôi không đồng

ý, là thí dụ điển hình nhằm siết chặt sự kiểm soát internet "

Có hai vấn đề không bình thường Một là: Tại sao ở nước Mỹ, ông Scott Busby, một công dân (chính xác hơn là một quan chức) nước Mỹ, với tư cách gì mà lại có quyền đồng ý hay không đồng ý với Nghị định 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 vềquản lý và cung cấp sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng ở Việt Nam? Hai là, ông ta đã cố tình phủ nhận chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam là khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để người dân khai thác, sử dụng internet phục vụ phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, hỗ trợ cải cách hành chính, nâng cao chất lượng cuộc sống và thực hiện các quyền tự do cơ bản của nhân dân

Một trong những hoạt động được dư luận trong nước và quốc tế đánh giá cao là hơn hai thập kỷ qua, các đài phát thanh, truyền hình đã thường xuyên truyền hình trực tiếp các buổi chất vấn của đại biểu Quốc hội dành cho các thành viên Chính phủ, kể cả Thủ tướng Mấy năm qua, báo chí lại tường thuật trực tiếp các kỳ họp chuyên đề của Ủy ban thường vụ Quốc hội Những kỳ họp của Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố trong cả nước được tường thuật trực tiếp các cuộc trả lời chất

vấn dành cho các thành viên hội đồng nhân dân Thực hiện Nghị quyết Trung ương

4 (khóa XI), tất cả các Bộ trưởng đều nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ “Dân hỏi –

Bộ trưởng trả lời” trong những buổi giao lưu trực tuyến thường xuyên Nhiều năm qua, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành cử “người phát ngôn” báo chí, có trách nhiệm cung cấp thông tin kịp thời về những điều quan tâm, bức xúc của nhân dân đối với từng ngành, từng tổ chức cụ thể; trả lời thực chất những vụ việc đăng trên các chuyên mục “ Ý kiến bạn đọc” của nhiều báo, đài cũng như những sự kiện lớn, những vụ tiêu cực nghiêm trọng của ngành được báo chí đề cập

III. Xếp hạng về tự do báo chí của Tổ chức phi chính phủ Phóng

viên không biên giới

Được thực hiện bởi tổ chức phi chính phủ Phóng viên không biên giới, bảng xếp hạng về tự do báo chí đã ra đời, đánh giá về độ tự do báo chí của hầu hết tất cả các nước trong nhiều năm liền Nó phản ánh được phần nào mức độ tự do của các nhà báo, các trang tin, các tổ chức, cộng đồng mạng về tin tức

Dưới đây là lần lượt 15 nước đứng đầu và cuối của danh sách xếp hạng tự do báo chí

6

201 5

201 4

201 3

201 2

201 0

200 9

những nơi ít xảy ra xung đột, cũng đồng thời là những nước không mấy mạnh mẽ

trên trường quốc tế

5

201 4

201

200 8

200 7

Còn trên đây là 15 nước đứng cuối trong bảng xếp hạng các nước về tự do báo chí Trong 10 nước được xếp hạng thấp nhất, xuất hiện cả 5 nước Xã hội chủ nghĩa là Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cuba, Triều Tiên.

Vậy liệu sự sắp xếp này có thật sự chính xác, hay nó mang tính thiên vị đối với một số quốc gia Hay không chỉ đơn giản chúng ta – Việt Nam là một đất nước được cho là không có tự do báo chỉ mà ngay cả trên thế giới, cũng gần như không

có nước nào có cả Hay một số nước lớn như Mỹ (041), Anh (038), Pháp (045), Nga (148), Ấn Độ (133) hay Nhật Bản (072) mặc dù còn kêu gọi các nước khác phải thi hành quyền tự do báo chí, nhưng ngay cả họ cũng không phải là các nước được xuất hiện trong vị trí dẫn đầu về tự do báo chí

IV. Nhận định của thế giới về tự do báo chí ở Việt Nam

Tổ chức Freedom House mới đây công bố phúc trình thường niên cho thấy nhà nước Việt Nam nắm quyền kiểm soát toàn bộ báo đài, trấn áp truyền thông mạng

và biến đất nước thành một nơi không có tự do báo chí

1 Xếp thứ 175/198 quốc gia

Việt Nam đứng thứ 175 trong số 198 quốc gia trên toàn cầu về tự do báo chí, là nhận định của Freedom House trong phúc trình thường niên công bố tại Newseum

- Viện Bảo tàng Tin tức ở Washington DC ngày 28/4/2017

Như thông lệ, sơ đồ tự do báo chí thế giới của Freedom House năm nay vẫn sử dụng màu xanh lục cho nhóm những nước có tự do, màu vàng cho những nước phần nào được tự do và màu tím là những quốc gia không có tự do

Việt Nam thuộc nhóm màu tím, tức nhóm các nước không có tự do báo chí so với thế giới cũng như trong khu vực

Riêng về tự do báo chí của 40 nước vùng Châu Á Thái Bình Dương, Việt Nam đứng hàng thứ 37 tức là chỉ hơn được Lào, Trung Quốc và Bắc Hàn; là 3 quốc gia nằm cuối bảng

Trả lời Đài Á Châu Tự Do, bà Jennifer Dunham, Giám đốc nghiên cứu về tự do báo chí thế giới trong tổ chức Freedom House, khẳng định:

“Việt Nam thuộc nhóm các nước không có tự do báo chí trong phúc trình 2017 của Freedom House, cũng là quốc gia có nền truyền thông tồi tệ nhất trong khu vực cũng như trên thế giới nói chung.

Những điều mà Freedom House quan tâm nhất là sự kiểm soát chặt chẽ và nghiêm khắc của nhà nước Việt Nam đối với truyền thông Năm 2016 là năm mà chiến

dịch đàn áp báo chí độc lập, báo mạng hay báo online đã diễn ra gay gắt hơn lúc nào hết.

Về phần các bloggers thì Freedom House nhận thấy rất nhiều người bị bắt giữ, nhất là trong thời gian có chuyến viếng thăm Việt Nam của Tổng thống Obama, chính phủ đã tìm mọi cách ngăn chận những tin bài hay những tiếng nói độc lập Thực tế không có sự tiến bộ nào trong lĩnh vực tự do báo chí ở Việt Nam bao năm qua Điểm sáng duy nhất và khả quan nhất có thể nhìn thấy được và khiến cho Việt Nam khá hơn Lào một chút là nhờ những bloggers đang cố gắng viết và đưa tin tức đến cho mọi người trong khả năng khách quan và trung thực nhất mà họ có thể”.

2 Vai trò của truyền thông mạng

Truyền thông mạng và báo chí online từ những tổ chức xã hội dân sự, không nằm dưới quyền chỉ đạo của nhà nước Việt Nam, là những sinh hoạt cần thiết trong bối cảnh một đất nước mà báo giới luôn bị kiểm duyệt như ở Việt Nam, là phát biểu của bà Sarah Repucci, giám đốc về thông tin toàn cầu của Freedom House:

“Điều vô cùng quan trọng là các tổ chức đó phải tiếp tục làm công việc đang làm, tiếp tục viết những gì cần phải viết bằng tất cả khả năng và phương tiện của mình

để phổ biến rộng rãi cho mọi người, bởi đối với nhiều người khao khát tin tức thì

đó là những nguồn thông tin phản ảnh những quan điểm độc lập và không bị bóp méo.

So với những năm trước thì Freedom House vẫn không thấy sự cải thiện đáng kể trong lãnh vực báo chí đang bị kiểm soát chặt chẽ ở Việt Nam, chí ít là thời gian gần đây cũng không có mấy thay đổi.”

Phúc trình 2017 về tự do báo chí thế giới với tình hình tiêu cực về tự do báo chí ở Việt Nam được Freedom House ở Hoa Kỳ công bố chỉ 2 ngày sau khi có báo cáo hàng năm của Reporteurs Sans Frontieres - Ký giả Không biên giới ở Pháp hôm 26/4, đưa Việt Nam vào danh sách các nước bị bôi đen tức hoàn toàn không có tự

do báo chí trong năm 2016

3 Nhận xét của các tổ chức quốc tế

Theo báo cáo của tổ chức Phóng viên không biên giới, Việt Nam không có truyền thông độc lập Việt Nam xếp hạng 168 trong số 173 quốc gia trong bảng xếp hạng vào năm 2008 về chỉ số tự do báo chí Báo chí, truyền hình và radio đều nằm dưới

sự điều khiển của chính quyền Bốn cơ quan chính là Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và báo Nhân dân đều được phối hợp để thi hành tuyên truyền cho Đảng Cộng sản Việt Nam và chính phủ Việt Nam

Hiện khoảng 10 nhà báo và nhà bất đồng chính kiến mạng đang bị ở tù "vì những phát biểu của họ".

Theo tổ chức Freedom House công bố ngày 1 tháng 5 năm 2012 thì Việt Nam đứnghạng thứ 182 trên 197 quốc gia thế giới, đồng hạng với Ả Rập

Saudi, Bahrain, Lào và Somalia Trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á, Việt Nam xếp đồng hạng với Lào, chỉ hơn Myanma và Trung Quốc (đồng hạng)

và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (xếp cuối bảng)

2013

• Ngày 17 tháng tư 2013 Ủy ban Bảo vệ Ký giả quốc tế CPJ kêu gọi Nghị việnchâu Âu thúc đẩy nhà cầm quyền Việt Nam lùi bước trong chính sách nghiêm ngặt chống lại truyền thông được siết chặt từ năm 2009 tới nay

• Qua công bố của Freedom House vào ngày 1/05/2013 thì Việt Nam vẫn bị liệt vào danh sách những nước không có tự do báo chí

• Theo cuộc khảo sát của Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (tiếng Anh: Committee to Protect Journalists, CPJ) thì Việt Nam đứng thứ năm trong các quốc gia trên thếgiới giam cầm người làm báo Các nước kia theo thứ tự là Thổ Nhĩ

Kỳ, Iran, Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc và Eritrea

2016

Việt Nam vẫn bị xếp hạng 175/180 trong phúc trình thường niên về tự do báo chí thế giới của Tổ chức Phóng viên không biên giới (RSF), công bố hôm thứ Tư 20 tháng 4 Ông Benjamin Ismail chuyên trách khu vực Châu Á Thái Bình Dương trong tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới, trụ sở tại Paris, Pháp, nhận định: “Dù vẫn giữ vị trí 175/180 như năm 2015 song phải nói là tình trạng tự do báo chí ở

Việt Nam có phần tệ hơn năm ngoái nữa.” Ông ta nói thêm: “Lãnh vực tự do thông tin và tự do báo chí của Việt Nam sa sút đáng kể, những hành động bắt giữ, sách nhiễu bloggers và các nhà báo công dân tiếp tục xảy ra

V. Quan điểm về tự do báo chí ở Việt Nam

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự do báo chí

Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyền tự do báo chí như là một

bộ phận rất quan trọng của quyền con người Báo chí là diễn đàn để nhân dân thể hiện ý chí và nguyện vọng của mình, là thước đo tinh thần dân chủ có được của một xã hội

Đấu tranh cho quyền con người

Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, với tư cách một nhà cách mạng, đồng thời

là một nhà báo , Hồ Chí Minh đã trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh chống sự viphạm tự do báo chí của chủ nghĩa thực dân và xác lập vai trò, vị trí của báo chí cách mạng trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóngcon người Hồ Chí Minh không chỉ nhận thấy vai trò của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc mà Người còn thấy quyền tự do báo chí chính là một bộ phận rất quan trọng của quyền con người

Trong quá trình hoạt động cách mạng của mình, Người rất chú ý và quan tâm đến hoạt động báo chí và quyền tự do báo chí, vừa coi đó là một “vũ khí” và phương tiện trong quá trình đấu tranh cách mạng, đồng thời Người còn coi đó như là một cuộc đấu tranh cho quyền con người Hồ Chí Minh đã mạnh mẽ tố cáo chế độ thực dân Pháp ngăn cấm quyền tự do báo chí: “Chúng tôi không có quyền tự do báo chí

và tự do ngôn luận… chúng tôi phải sống trong cảnh ngu dốt và tối tăm vì chúng tôi không có quyền tự do học tập” Trong tác phẩm Đông Dương, Người viết: “Sự thật là người Đông Dương không có một phương tiện hành động và học tập nào hết Báo chí, hội họp, lập hội, đi lại đều bị cấm… Việc có những báo hoặc tạp chí mang tư tưởng tiến bộ một chút hoặc có một tờ báo của giai cấp công nhân Pháp làmột tội nặng” Trong một bài báo khác, bài “Báo chí”, Người viết: “Giữa thế kỷ

XX này, ở một nước có đến 20 triệu dân mà không có lấy một tờ báo Các bạn có thể tưởng tượng được như thế không? Không có lấy một tờ báo bằng tiếng mẹ đẻ của chúng tôi”

Hồ Chủ tịch tại Đại hội III Hội Nhà báo Việt Nam, tháng 9/1962

Báo chí lúc này là do chính quyền Pháp ở Đông Dương độc quyền, còn báo tiếng Việt phải do Toàn quyền Pháp cho phép và bản thảo phải trình duyệt lên Toàn quyền trước khi in và cấm ngặt không cho đăng tải những bài có liên quan đến chính trị Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phê phán tình trạng mất tự do của báo chí dưới chế độ thực dân Pháp nhưng đồng thời cũng nêu lên những ý tưởng quan trọng về chức năng của báo chí Báo chí dưới chế độ cũ phải thực hiện đúng chức năng phê phán, phê phán chế độ chính trị tàn bạo và khuynh hướng nô dịch hóa của bọn thựcdân, phê phán trên bình diện rộng lớn nhiều vấn đề kinh tế và từ đấy vạch trần những hành vi chính trị của giai cấp thống trị, bọn quan lại da trắng và những kẻ đồng mưu.

Như vậy, vấn đề tự do báo chí được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm Đồng quan điểm với Mác - Ăngghen và Lênin về báo chí và tự do báo chí, Người cho rằng tự do báo chí là quyền lợi tinh thần to lớn của một dân tộc, một đất nước Bởi vì báo chí là hoạt động tinh thần quan trọng của một xã hội Đó chính là diễn đàn để nhân dân thể hiện ý chí và nguyện vọng của mình, là thước đo tinh thần dânchủ có được của một xã hội, là gương mặt rõ nét về một trình độ văn hóa và khoa học

Báo chí phục vụ nhân dân

Quan điểm của Hồ Chí Minh về báo chí và tự do báo chí còn là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng Khi nói về đối tượng phục vụ báo chí ở các nước thuộc địa, Người nói: “Vì chính sách ngu dân như các bạn đã biết, nên độc giả chỉ có một dúm người rất hạn chế Mỗi số phát hành không bao giờ có quá một hay hai nghìn bản, ấy thế mà bán không hết” Rõ ràng là báo chí xuất bản trong xã hội tư bản