Tiểu luận báo chí điều tra tiểu luận cao học

Tiểu luận báo chí điều tra Đề bài: Phân tích thực trạng, những vấn đề đặt ra và giải pháp phát triển báo chí điều tra ở các cơ quan báo chí nước ta hiện nay. Nhìn lại những thành công của báo chí Việt Nam trong thời kỳ “báo chí điều tra” vừa qua, có thể nói không vụ việc tiêu biểu nào mà không có mặt thể loại điều tra. Trong làng báo Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các phóng viên viết điều tra, phóng sự điều tra có kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp. Trong thời kỳ hiện nay, điều tra vẫn đang tiếp tục phát huy mạnh mẽ những ưu thế của nó trong việc khẳng định những nhân tố mới, tìm tòi những giải pháp tích cực để tác động vào cuộc sống. Điều tra là một thể loại báo chí nằm trong nhóm các thể thông tấn báo chí. Nó có mục đích và có nhiệm vụ đem lại những câu trả lời trước những sự thật chứa đựng mâu thuẫn nổi bật trong đời sống. Bằng việc nêu lên vấn đề, phân tích những khả năng và nhân tố mới, phân tích mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, người viết điều tra rút ra những kết luận cần thiết, chỉ ra bản chất của sự vật và hiện tượng, đem lại câu trả cho công chúng. Phân biệt phương pháp điều tra và thể loại điều tra Điều tra trước hết là phương pháp cơ bản của nghề báo, trong đó bao gồm các thao tác như: phỏng vấn, nghiên cứu tâm lý, quan sát, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh… Dù nhà báo viết tin, phóng sự, bài thông tấn hay ghi nhanh, bình luận, điều tra thì cũng đều phải sử dụng phương pháp điều tra nhằm xác minh tính xác thực của thông tin, tạo căn cứ để xem xét, nhìn nhận sự kiện, vấn đề, từ đó tìm ra được bản chất của sự thật để phản ánh nó trong tác phẩm báo chí của mình. Tác phẩm điều tra có nhiều khác biệt với cách hiểu về phương pháp điều tra như trên. Với tư cách là một thể loại trong nhóm các thể thông tấn báo chí, điều tra có mục đích thông qua trình bày sự thật để giải thích và giải đáp những vấn đề, câu hỏi mà cuộc sống đang đặt ra, góp phần vào giải quyết mâu thuẫn trong cuộc sống, thúc đẩy cuộc sống phát triển. Hoàn cảnh xuất hiện tác phẩm điều tra Tác phẩm điều tra thường xuất hiện khi cần câu trả lời cho một câu hỏi nào đó. Nhiệm vụ của bài điều tra là giải thích, làm sáng tỏ những vấn đề đang có nhiều ý kiến tranh luận, nhiều quan điểm khác nhau; bám sát những mâu thuẫn tồn tại trong cuộc sống, tái hiện lại, tìm ra bản chất, xu hướng vận động phát triển và đôi khi là hướng giải quyết mâu thuẫn đó. Tuy nhiên, không giống với cách trả lời bằng nghệ thuật lập luận (như tác phẩm bình luận) hay thông qua một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết, sống động (như trong phóng sự), thể loại điều tra trả lời những câu hỏi trên cơ sở của một logic chặt chẽ, thông qua một hệ thống các bằng chứng được bố trí hợp lý nhằm làm sáng tỏ bản chất của các sự vật, hiện tượng.

Tiểu luận báo chí điều tra

Đề bài: Phân tích thực trạng, những vấn đề đặt ra và giải pháp phát triển báo chí điều tra ở các cơ quan báo chí nước ta hiện nay.

Nhìn lại những thành công của báo chí Việt Nam trong thời kỳ “báo chí điều tra” vừa qua, có thể nói không vụ việc tiêu biểu nào mà không có mặt thể loại điều tra Trong làng báo Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các phóng viên viết điều tra, phóng sự điều tra có kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp

Trong thời kỳ hiện nay, điều tra vẫn đang tiếp tục phát huy mạnh mẽ những

ưu thế của nó trong việc khẳng định những nhân tố mới, tìm tòi những giải pháp tích cực để tác động vào cuộc sống

Điều tra là một thể loại báo chí nằm trong nhóm các thể thông tấn báo chí

Nó có mục đích và có nhiệm vụ đem lại những câu trả lời trước những sự thật chứa đựng mâu thuẫn nổi bật trong đời sống Bằng việc nêu lên vấn đề, phân tích những khả năng và nhân tố mới, phân tích mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, người viết điều tra rút ra những kết luận cần thiết, chỉ ra bản chất của sự vật và hiện tượng, đem lại câu trả cho công chúng

Phân biệt phương pháp điều tra và thể loại điều tra

- Điều tra trước hết là phương pháp cơ bản của nghề báo, trong đó bao gồm các thao tác như: phỏng vấn, nghiên cứu tâm lý, quan sát, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh… Dù nhà báo viết tin, phóng sự, bài thông tấn hay ghi nhanh, bình luận, điều tra thì cũng đều phải sử dụng phương pháp điều tra nhằm xác minh

tính xác thực của thông tin, tạo căn cứ để xem xét, nhìn nhận sự kiện, vấn đề, từ đó tìm ra được bản chất của sự thật để phản ánh nó trong tác phẩm báo chí của mình

- Tác phẩm điều tra có nhiều khác biệt với cách hiểu về phương pháp điều tra như trên Với tư cách là một thể loại trong nhóm các thể thông tấn báo chí, điều tra có mục đích thông qua trình bày sự thật để giải thích và giải đáp những vấn đề, câu hỏi mà cuộc sống đang đặt ra, góp phần vào giải quyết mâu thuẫn trong cuộc sống, thúc đẩy cuộc sống phát triển

- Hoàn cảnh xuất hiện tác phẩm điều tra

Tác phẩm điều tra thường xuất hiện khi cần câu trả lời cho một câu hỏi nào

đó Nhiệm vụ của bài điều tra là giải thích, làm sáng tỏ những vấn đề đang có nhiều ý kiến tranh luận, nhiều quan điểm khác nhau; bám sát những mâu thuẫn tồn tại trong cuộc sống, tái hiện lại, tìm ra bản chất, xu hướng vận động phát triển và đôi khi là hướng giải quyết mâu thuẫn đó Tuy nhiên, không giống với cách trả lời bằng nghệ thuật lập luận (như tác phẩm bình luận) hay thông qua một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết, sống động (như trong phóng sự), thể loại điều tra trả lời những câu hỏi trên cơ sở của một logic chặt chẽ, thông qua một hệ thống các bằng chứng được bố trí hợp lý nhằm làm sáng tỏ bản chất của các sự vật, hiện tượng

Hàng ngày, trong cuộc sống của chúng ta thường xuyên xuất hiện rất nhiều mâu thuẫn, nhưng không phải mâu thuẫn nào cũng là đối tượng của tác phẩm điều tra Để trở thành đối tượng phản ánh trong một tác phẩm điều tra, mâu thuẫn đó phải tồn tại trong một vấn đề, trong một hoàn cảnh tiêu biểu, có ý nghĩa Trong lý luận báo chí nước ta, trong một “hoàn cảnh có vấn đề” phải xuất hiện những tình huống, sự việc không bình thường, trái với quy luật vận động của đời sống hoặc cách ứng xử thông thường trong xã hội, có nhiều dữ kiện tạo nên nhiều cách hiểu khác nhau cho công chúng Mặt khác, hoàn cảnh đó phải có liên quan đến những

vấn đề cơ bản trong xã hội, gắn liền với những vấn đề thời sự nóng bỏng; liên quan đến những lĩnh vực quan trọng của đất nước; có tác động, ảnh hưởng đến nhiều người, đang cần có lời giải thích hợp lý, chỉ ra bản chất bên trong của sự vật, giải tỏa thắc mắc cho công chúng

Đặc điểm nội dung của tác phẩm điều tra

Trên phương diện nội dung, thể loại điều tra trên báo hiện nay có những đặc điểm cơ bản như sau:

- Đối tượng phản ánh của điều tra là những sự thật chứa đựng mâu thuẫn đang cần có câu trả lời hoặc đã có nhiều cách giải đáp khác nhau nhưng chưa có một cách đúng đắn nhất Như vậy, điều tra có nhiệm vụ trả lời những câu hỏi mà cuộc sống đặt ra, làm sáng tỏ những vấn đề đang gây ra nhiều ý kiến, nhiều cách hiểu khác nhau để giúp cho độc giả có câu trả lời đúng nhất, cách nhìn xác thực nhất

- Tác phẩm điều tra phải “làm rõ những thông tin còn chứa nhiều uẩn khúc, nhiều mâu thuẫn, thường không có sẵn lời giải đáp từ các cơ quan công quyền hoặc các cơ quan chuyên môn Cũng có thể câu trả lời đang nằm đâu đó, nhưng để đến được với nó, phóng viên phải bỏ nhiều công sức

- Bài điều tra có nhiệm vụ nêu vấn đề, trình bày vấn đề, phân tích vấn đề, và cuối cùng phải kết luận Kết luận của điều tra có sức thuyết phục, chính vì các bằng chứng được trình bày một cách thuyết phục và sự phân tích với lý lẽ thuyết phục

- Bài điều tra cần phải có một kết luận rõ ràng, dứt khoát để giúp độc giả có được câu trả lời cuối cùng, chính xác nhất về vấn đề được đề cập Kết luận thường nhấn mạnh đến điều quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định nhất đến vấn đề đó Kết luận phải rõ ràng, dứt khoát và có sức thuyết phục Trong thực tế, tác phẩm

điều tra có thể trả lời với những cấp độ khác nhau: vạch trần sự thật; nêu bài học kinh nghiệm và giải pháp; nêu ý kiến, kiến nghị giải quyết

Ngoài ra, việc tác giả triển khai luận chứng một cách khéo léo, hợp lý cũng

sẽ giúp công chúng dễ dàng và có hứng thú hơn trong việc tiếp cận Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nếu các luận cứ, các bằng chứng đưa ra là hết sức tiêu biểu, có ý nghĩa quan trọng thì bản thân nó đã có sức mạnh thuyết phục, chứng minh vấn đề mà không cần đến những lời giải thích, phân tích… Bởi lẽ, tính chặt chẽ, logic của một bài điều tra bao giờ cũng dựa trên cơ sở của những luận cứ xác đáng và có sức thuyết phục Mọi luận cứ đều đi đến kết luận nào đó và lý lẽ tốt nhất vẫn là lý lẽ toát ra từ hệ thống luận cứ

Phóng viên viết điều tra

Không giống với một số thể loại báo chí khác, điều tra là thể loại thường do các phóng viên chuyên nghiệp thực hiện Người phóng viên viết điều tra phải

có năng khiếu phát hiện vấn đề và sự nhạy bén Điều này có vai trò hết sức quan trọng Qua những thông tin chi tiết và dấu hiệu không bình thường trong đời sống, người có năng khiếu và sự nhạy bén thì mới có khả năng phát hiện được những dấu hiện dẫn tới bản chất của sự thật Bên cạnh đó là sự kỹ lưỡng, cẩn trọng trong thu thập và xử lý thông tin Bất cứ một thông tin sai nào cũng sẽ gây ra những tác hại khôn lường đối với bài điều tra Trong bối cảnh của cơ chế thị trường hiện nay, vấn

đề đạo đức nhà báo đang nổi lên như một trong những vấn đề rất đáng quan tâm, đặc biệt là đối với những người viết điều tra, phóng sự Sự trung thực, tinh thần dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái ác, cái tiêu cực để bênh vực lẽ phải, bênh vực người tốt, sự công bằng cũng phải được coi là những yêu cầu không thể thiếu được đối với các nhà báo nói chung, đặc biệt là đối với những viết điều tra

Trong quá trình hoạt động viết điều tra, người phóng viên phải có khả năng vận dụng các phương pháp công tác một cách linh hoạt như: phỏng vấn, quan sát,

nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu v.v… Người viết điều tra phải lăn lộn với thực tế, phải gặp nhiều người để hỏi, để quan sát Trực tiếp quan sát những sự thật đang diễn ra có thể giúp cho phóng viên đánh giá, so sánh, thẩm định để rút ra được những kết luận đúng đắn Như đã nói ở trên, trong quá trình viết điều tra, người phóng viên không chỉ quan tâm đến những mâu thuẫn mà còn phải chú ý đến bối cảnh của những mâu thuẫn ấy Bối cảnh sẽ giúp cho công chúng hiểu rõ về các mối quan hệ thể hiện bản chất của các mâu thuẫn Tất nhiên đây là một việc làm khó và kết quả của nó tuỳ thuộc vào trình độ và năng lực của phóng viên

Trong khi viết điều tra, thái độ của người phóng viên phải rõ ràng trong việc biểu dương hay phê phán Muốn biểu dương hay phê phán đúng, trước hết phải có thái độ dứt khoát, tránh thái độ mập mờ, nước đôi Phải có thước đo mới biết được việc gì cần biểu dương, việc gì cần phê phán Phải phân tích kỹ nguyên nhân, khuyết điểm, khó khăn và những bài học rút ra Có làm được như vậy, công chúng mới có thể chấp nhận những kết luận mà bài điều tra ấy nêu lên Thể hiện một bài điều tra là quá trình trình bày mâu thuẫn và ý kiến về cách giải quyết mâu thuẫn

đó Người phóng viên không chỉ điều tra để bảo đảm tài liệu chính xác và hiểu rõ

sự kiện mà còn phải giải thích và giải đáp một cách đúng đắn về những vấn đề cơ bản của cuộc sống Không có thái độ nghiêm túc, không điều tra, nghiên cứu cẩn thận thì không thể trả lời được câu hỏi

Một bài điều tra đạt chất lượng tốt phải trả lời kịp thời câu hỏi mà thực tiễn đặt ra Câu trả lời phải rõ ràng, dứt khoát Các luận cứ trong bài phải tiêu biểu, các bằng chứng phải có độ tin cậy Câu trả lời phải được trình bày và phân tích một cách thuyết phục, giúp công chúng phân biệt được phải trái và nhận rõ bản chất của các sự vật, hiện tượng Vấn đề kiến thức và vốn sống, kinh nghiệm hành nghề của nhà báo làm điều tra luôn được đặc biệt coi trọng “Nếu điều tra phát hiện và ủng

hộ nhân tố mới, nhà báo rất cần bản lĩnh nghề nghiệp thì khi làm điều tra chống tiêu cực càng cần bản lĩnh vững vàng Đã có không ít nhà báo vấp ngã, hơn thế đã

có cả quan chức báo chí bị bọn tội phạm mua chuộc, đành phải bán rẻ lương tâm cho quỷ sứ là vì bản lĩnh thiếu vững vàng” Trong quá trình thực hiện điều tra, nhiều người cho rằng “Viết điều tra khác với viết phóng sự, càng nhiều tư liệu chính xác càng quý Bản chất của sự kiện, của vụ việc, của vấn đề là cái đích của bài điều tra, nhưng nhà báo không có nhiệm vụ luận tội và kết luận mức xử phạt Qua bài điều tra, người cao tay sẽ “gieo” được vào lòng người đọc, người nghe cái chất nhân văn thuyết phục Tính chiến đấu của báo chí được thể hiện ở giá trị nhân văn cao đẹp này chứ không phải thể hiện ở thái độ “đao to, búa lớn” của người viết”

Từ nhiều yếu tố nêu trên đặt ra những yêu cầu rất khắt khe đối với nhà báo làm điều tra và viết điều tra Từ việc chọn chủ đề chính xác đến nghệ thuật tìm tư liệu và chi tiết báo chí đắt giá; từ cách thể hiện bài điều tra theo phương châm “lạt mềm buộc chặt” đến những sách lược đối nội đối ngoại cần thiết cho một thông tin gây chấn động xã hội nhất định; từ động cơ đúng đắn của nhà báo đến việc bảo vệ lợi ích quốc gia - tất cả cần được cân nhắc kỹ càng của người Tổng biên tập có sự đồng cảm cao của phóng viên và cộng tác viên trực tiếp tác chiến”

Có một điều rất đáng chú ý là trong đội ngũ các tác giả viết điều tra hiện nay

đã xuất hiện những cây bút nữ đã thực sự thu được thành công với thể loại lâu nay vốn vẫn được coi là chỉ dành cho phóng viên nam này Đối với một phóng viên viết điều tra, ngoài năng khiếu, các yếu tố khác như vốn sống, kỹ năng, kinh nghiệm, bản lĩnh là những yếu tố có tính chất quyết định sự thành công trong sáng tạo tác phẩm Hiện nay, tác phẩm điều tra thường được sử dụng để phản ánh về những cái xấu, cái tiêu cực Tuy nhiên, điều tra còn được sử dụng để phản ánh về những cái

tốt, khẳng định cái tích cực, nhất là trong trường hợp cái tốt, cái tích cực ấy đang bị cái xấu, cái ác tìm cách vùi dập, phủ nhận…

Thể loại điều tra có nhiệm vụ trả lời những câu hỏi thông qua một hệ thống các bằng chứng được bố trí một cách chặt chẽ, hợp lý, kết hợp với lý lẽ Câu trả lời

mà bài điều tra mang lại cho công chúng phải là những vấn đề tiêu biểu, nổi bật thể hiện xu thế phát triển của đời sống Nêu vấn đề và phân tích vấn đề trên cơ sở những sự kiện, sự việc để làm sáng tỏ bản chất là đặc điểm của thể loại điều tra Tác phẩm điều tra thể hiện chỗ đứng và cách nhìn của tác giả Một bài điều tra tốt phải được xây dựng trên cơ sở những bằng chứng và luận cứ xác thực, kết hợp với

lý lẽ, lập luận

2/ Khảo sát báo chí điều tra tại Báo Bắc Ninh:

Thể loại tác phẩm báo chí điều tra tại Báo Bắc Ninh hiện nay rất hạn chế, số lượng bài điều tra cả năm chỉ đếm trên đầu ngón tay Bởi Báo Bắc Ninh là tờ báo Đảng địa phương, là cơ quan ngôn luận của Đảng, tiếng nói của nhân dân nên những vấn đề nhạy cảm liên quan đến điều tra mặt trái xã hội thường phóng viên ngại dấn thân Bởi chỉ cần có những bài viết có vấn đề sai phạm thường Ban Biên tập duyệt rất kỹ cũng có khi phải xin ý kiến cấp trên mới quyết định đăng lên mặt báo hoặc không Dần dần phóng viên ngại dấn thân vào những vấn đề mặt trái của

xã hội Mặt khác viết thể loại báo chí điều tra phóng viên cần phải dày dặn kinh nghiệm, có kỹ năng trong xử lý tình huống Trong quá trình hoạt động viết điều tra, người phóng viên phải có khả năng vận dụng các phương pháp công tác một cách linh hoạt như: phỏng vấn, quan sát, nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu v.v… Người viết điều tra phải lăn lộn với thực tế, phải gặp nhiều người để hỏi, để quan sát Trực tiếp quan sát những sự thật đang diễn ra có thể giúp cho phóng viên đánh giá, so sánh, thẩm định để rút ra được những kết luận đúng đắn

II Những vấn đề đặt ra đối với báo chí điều tra tại các cơ quan báo chí Đối với Phóng viên và Tòa soạn

Trong mấy năm trở lại đây, các bài báo điều tra đang có xu hướng ít đi Câu hỏi đặt ra là vì sao nhà báo ngại điều tra? Có thể kể đến những nguyên nhân sau:

Thứ nhất: Rủi ro từ điều tra “nhập vai”

Có một biện pháp mà phóng viên thường sử dụng trong điều tra là hình thức điều tra “nhập vai” hay còn gọi là “hóa thân nhân vật Nghĩa là chính phóng viên, nhà báo đóng vai là người trong cuộc, trực tiếp tiếp cận và ghi nhận thông tin

Trong loạt bài điều tra về cách làm trà bẩn, hệ thống sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ trà bẩn ở tỉnh Lâm Đồng tháng 8/2013 trên báo Lamdongonline

Để hoàn thành được tác phẩm điều tra này, nhóm phóng viên đã phải dày công thâm nhập và tiếp cận với đối tượng cần điều tra Phải bám theo từng ngày, theo dõi sát sao mọi hoạt động từ trong ra ngoài của xưởng sản xuất trà bẩn, còn phải đóng giả làm công nhân, làm lái xe, làm người mua hàng hay bất cứ “vai” nào khi cần thiết để thu thập các bằng chứng xác thực Với sự “giả dạng” này, họ phải đối mặt với rất nhiều mối nguy hiểm luôn rình rập xung quanh Nếu không may sơ hở

và bị phát hiện thì không chỉ bị uy hiếp, phá hỏng phương tiện tác nghiệp như máy ảnh, điện thoại, máy quay…mà trầm trọng hơn, không ít người còn bị đe dọa đến tính mạng và thậm chí bị đánh đập hết sức dã man, thậm chí còn ảnh hưởng đến người thân trong gia đình họ Nhiều phóng viên bị trả thù thẳng tay do viết bài chống tiêu cực

Những tình huống kể trên, trong thực tế, xảy ra không hề ít Nhà báo không

có bất cứ đặc quyền trong quá trình điều tra, cũng không được bảo vệ bởi lực lượng nào Sức mạnh của ngòi bút rất lớn, nhưng không thể bảo vệ họ trước các thế lực đen tối

Để bảo vệ quyền lợi của phóng viên điều tra, nhiều tờ báo đã dần xây dựng những nguyên tắc cứng về tác nghiệp, tuy nhiên, rủi ro vẫn rất cao Nếu may mắn,

có thể đưa lại một tác phẩm điều tra thành công và tạo dựng uy tín cho nhà báo Nhưng sự “nhập vai” đôi khi lại phản tác dụng và làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến người điều tra, nhất là khi luật pháp chưa có sự phân chia rõ ràng giữa đạo đức và pháp lí trong thể loại đặc biệt này

Năm 2012, một vụ án xôn xao dư luận về việc nhà báo Hoàng Khương của báo Tuổi Trẻ bị bắt vì hành vi đưa hối lộ cho lực lượng Cảnh sát giao thông vì mục đích cá nhân Trên thực tế, đây là cũng được xem là hành động “nhập vai” của nhà báo, bởi đó là giai đoạn Hoàng Khương đang tác nghiệp, thu thập chứng cứ để viết loạt bài về chống tiêu cực trong lĩnh vực xử lí xe vi phạm của CSGT theo chủ trương của báo Tuổi Trẻ Do quá nôn nóng để lấy được bằng chứng, Hoàng Khương đã dấn thân vào công đoạn bị cho là hành vi cấu thành tội danh đưa hối lộ

và bị tuyên án 4 năm tù giam Vậy là chỉ vì sai sót trong quá trình tác nghiệp và hạn chế hiểu biết về luật pháp mà người điều tra phải tự gánh chịu hậu quả

Thứ hai: Dấu “mật” trong văn bản điều tra

Sự xuất hiện của những dạng văn bản, thông tin có dấu “mật” đã tạo vùng cấm cho báo chí, nhất là báo chí điều tra

Năm 2005, Phóng viên Nguyễn Thị Lan Anh phụ trách mảng y tế của báo

TS (?) tại Hà Nội, nhận được quyết định khởi tố bị can từ Cơ quan An ninh điều tra

- Bộ Công an về hành vi “chiếm đoạt tài liệu bí mật nhà nước” Liên quan đến cuộc đấu tranh về giá thuốc, bảo vệ cho người nghèo, Pv Lan Anh đã gọi điện cho ông Nguyễn Mạnh Cường (nhân viên hành chính văn phòng Bộ Y tế) để hỏi về những thông tin mới về giá thuốc và Công ty Zuellig Pharma Tại văn phòng Bộ Y tế, ông Cường đã photo công văn 3497/YT-QLD và chuyển cho phóng viên Lan Anh Sau

đó, Lan Anh tiếp tục chuyển cho phóng viên Đỗ Trung Hiếu (báo Nhân Dân) và

phóng viên Đặng Thị Thanh Tâm (báo Lao Động) Cơ quan điều tra xác định về hình thức, công văn trên của Bộ Y tế thuộc danh mục tài liệu bí mật nhà nước trong ngành y tế, do vậy đã khởi tố phóng viên Lan Anh với tội danh “chiếm đoạt tài liệu

bí mật nhà nước”

Nhà báo phải biết“giải hóa” tài liệu mật và biến nó thành thông tin chính thức nếu không muốn pháp luật “sờ gáy”, dù nó thực sự chỉ phục vụ lợi ích công Đây là môi trường kìm kẹp cây bút của người làm báo, cũng là lí do khiến cho nhiều khi báo chí phải để thông tin trôi tuột một cách vô cùng lãng phí mà không thể can thiệp được

Tuy nhiên, cũng tùy vào mỗi trường hợp cụ thể và phải biết nhận định chính xác Báo chí đôi khi thường “tham vàng bỏ ngãi”, hấp tấp đưa ra quyết định và không trù liệu được rắc rối xảy Tin nào nên đưa, tin nào nên giấu hay đưa ra lúc nào, cách giải quyết đó phụ thuộc vào kinh nghiệm làm nghề của mỗi nhà báo Nhà báo Hoàng Thư Giang (Thời báo kinh tế Sài Gòn) cho rằng: “Đôi khi, nhà báo biết

rõ ngọn ngành về một thông tin nào đó, nhưng vẫn không thể đưa lên báo cho độc giả được biết vì những hệ lụy của nó đối với xã hội là vô cùng lớn Có tác động tốt, nhưng tác động xấu sẽ nhiều hơn”

Thứ ba: Cản trở từ cá nhân, tổ chức

Một trong những hành vi phổ biến là “né” cung cấp thông tin, đặc biệt là khi điều tra về hành vi tiêu cực của các cơ quan tổ chức, doanh nghiệp Nhiều phóng viên khi liên hệ công tác thường xuyên gặp phải những câu trả lời như “mệt, bận, không biết, đang đi công tác xa”, từ chối thẳng thừng theo kiểu “chuyện nội bộ, không thể công bố” hay gây khó dễ với nhiều trường hợp tinh vi đủ để cơ quan báo chí không thể dùng điều luật hay quy định nào về cung cấp thông tin để gây sức ép Các lĩnh vực tác nghiệp thường xuyên bị cản như là phản ánh một vấn đề thời sự

xã hội, chống tiêu cực về tài chính, chống xâm hại môi trường, tài nguyên, khoáng