LUẬN văn THẠC sĩ LUẬT học cơ sở lý LUẬN đổi mới QUẢN lý LUẬT sư ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Đào tạo, phát triển đội ngũ luật sư đủ về số lượng, có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn. Hoàn thiện cơ chế bảo đảm để luật sư thực hiện tốt việc tranh tụng tại phiên tòa, đồng thời xác định rõ chế độ trách nhiệm đối với luật sư. Nhà nước tạo điều kiện về pháp lý để phát huy chế độ tự quản của tổ chức luật sư; đề cao trách nhiệm của các tổ chức luật sư đối với thành viên của mình

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình đổi mới toàn diện đất nước đòi hỏi bộ máy nhà nước, trong

đó có hệ thống tư pháp phải đổi mới cho phù hợp Cải cách tư pháp là nhiệm

vụ quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong những năm qua, Ban Chấp hành Trungương Đảng, Bộ Chính trị đã có nhiều nghị quyết về hoàn thiện nhà nước vàpháp luật, trong đó có một số nghị quyết về đổi mới tổ chức và hoạt động củacác cơ quan tư pháp như Nghị quyết Trung ương 8 (khóa VII); Nghị quyếtTrung ương 3 (khóa VIII); Nghị quyết Trung ương 7 (khóa VIII); Nghị quyếtĐại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX; Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày02/01/2002 của Bộ Chính trị (khóa IX) "về một số nhiệm vụ trọng tâm côngtác tư pháp trong thời gian tới"; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005của Bộ Chính trị (khóa IX) về "Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020";

và gần đây là Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X Theo đó đổi mới

hệ thống tư pháp từ tổ chức đến cơ chế hoạt động là nhằm xây dựng các cơquan tư pháp trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả gópphần thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi íchhợp pháp của công dân, góp phần thực hiện chủ trương của Đảng ta về xâydựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm hoàn thiện tổ chức vàhoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung đó là vấn đề đổi mới tổ chức vàhoạt động của các cơ quan và tổ chức bổ trợ tư pháp, trong đó đổi mới tổ chức

và hoạt động luật sư là vấn đề trung tâm và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị (khóa IX) vềChiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã chỉ rõ:

Đào tạo, phát triển đội ngũ luật sư đủ về số lượng, có phẩmchất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn Hoàn thiện cơ chếbảo đảm để luật sư thực hiện tốt việc tranh tụng tại phiên tòa, đồngthời xác định rõ chế độ trách nhiệm đối với luật sư Nhà nước tạođiều kiện về pháp lý để phát huy chế độ tự quản của tổ chức luật sư;

đề cao trách nhiệm của các tổ chức luật sư đối với thành viên củamình [25, tr 6]

Trong 20 năm đổi mới (1986 - 2006), kể từ khi cải cách tư pháp đượckhởi động, chúng ta đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới tổ chức và hoạtđộng luật sư Nhờ đó, tổ chức và hoạt động luật sư trong thời gian qua khôngnhững đã đáp ứng kịp thời một phần nhu cầu giúp đỡ pháp lý ngày càng caocủa cá nhân, tổ chức; góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi íchhợp pháp của bị can, bị cáo và các đương sự khác, phục vụ tích cực cho côngcuộc cải cách tư pháp, mà còn góp phần từng bước tạo lập môi trường pháp lýthuận lợi và tin cậy cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh, thương mại trongbối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Tuy nhiên, những kết quả đó mới là bước đầu, tổ chức và hoạt độngluật sư còn bộc lộ nhiều hạn chế Đội ngũ luật sư còn thiếu về số lượng Sốlượng luật sư hiện có so với dân số cả nước vẫn còn quá thấp Sự phát triểnluật sư còn mất cân đối giữa các vùng, miền Chất lượng đội ngũ luật sư hiệnnay chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp và hội nhậpkinh tế quốc tế Hoạt động luật sư chưa đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa

Một trong những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng tới sự phát triểncủa luật sư là do công tác quản lý luật sư còn nhiều bất cập và hạn chế Có thểkhẳng định rằng, việc quản lý luật sư thời gian qua chưa được quan tâm đúngmức, thực hiện chủ yếu theo kinh nghiệm, chưa được đầu tư nghiên cứu mộtcách cơ bản về lý luận, chậm tổng kết thực tiễn Những yếu kém và hạn chế

trong công tác quản lý luật sư thể hiện ở chỗ nhà nước chưa quy định rõ nộidung quản lý nhà nước và nội dung tự quản, chưa phân định rõ thẩm quyền quản

lý Tổ chức luật sư toàn quốc với tư cách là tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật

sư trong phạm vi toàn quốc để đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của luật

sư trong hành nghề chưa được thành lập Do vậy, trong quản lý luật sư vẫn còntình trạng thiếu tập trung, thiếu thống nhất từ phía nhà nước và tổ chức xã hội -nghề nghiệp của luật sư, làm cho công tác quản lý luật sư còn lúng túng, hiệuquả không cao

Trong thời gian qua, đội ngũ luật sư ở nước ta ngày càng phát triển cả

về số lượng và chất lượng Hoạt động luật sư cũng ngày càng được mở rộngtrong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Vì vậy, tổ chức và hoạt độngluật sư hiện nay đã làm tăng thêm tính phức tạp trong công tác quản lý ở lĩnhvực này Nâng cao vai trò của nhà nước trong việc phát triển đội ngũ luật sư

đủ về số lượng, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, vững về bản lĩnh chính trị,trong sáng về đạo đức nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xãhội đối với chất lượng dịch vụ pháp lý của luật sư, phục vụ đắc lực cho côngcuộc cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế là nhiệm vụ rất bức xúchiện nay

Hơn nữa nghề luật sư có tính đặc thù, các luật sư hoạt động độc lập, tựchịu trách nhiệm, ngoài việc tuân thủ pháp luật còn phải tuân theo quy tắc đạođức và ứng xử nghề nghiệp luật sư trong hành nghề Nhà nước không thể làmthay chức năng của tổ chức xã hội - nghề nghiệp và cũng không thể can thiệpvào hoạt động nghề nghiệp của luật sư Để tổ chức và hoạt động luật sư hoạtđộng có hiệu quả thì không thể thiếu vai trò quản lý của tổ chức xã hội - nghềnghiệp của luật sư Việc phân định rõ và hợp lý giữa công tác quản lý nhànước về luật sư và chế độ tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sưtheo hướng nhà nước chỉ làm những gì thuộc về chức năng, nhiệm vụ của nhà

nước, tổ chức xã hội - nghề nghiệp phát huy vai trò tự quản đối với luật sư và

tổ chức hành nghề luật sư, tăng cường ý thức trách nhiệm của cá nhân luật sưtrong hành nghề, đặc biệt là việc tuân thủ pháp luật, giữ gìn đạo đức nghềnghiệp, kỷ luật hành nghề, góp phần nâng cao vị trí, vai trò của luật sư trong

xã hội là yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

Xuất phát từ những đòi hỏi của công cuộc đổi mới toàn diện đất nước

và thực trạng tổ chức và hoạt động luật sư ở nước ta, việc nghiên cứu thực

hiện đề tài luận văn "Cơ sở lý luận đổi mới quản lý luật sư ở Việt Nam hiện

nay" là cần thiết, có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn Thông qua việc

nghiên cứu sẽ làm rõ thêm, bổ sung thêm cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn đốivới quản lý luật sư nhằm từng bước hoàn thiện quản lý luật sư trong điều kiệncải cách tư pháp, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam

2 Tình hình nghiên cứu

Những năm qua, việc nghiên cứu một cách toàn diện về quản lý luật

sư vẫn còn chưa được chú trọng đúng mức Cho đến nay, chưa có một côngtrình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống về vấn đề quản lýluật sư

Trong lĩnh vực luật sư và hành nghề luật sư đã có một số đề tài nghiêncứu, đó là:

- Đề tài cấp Bộ năm 2005: "Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hành nghề luật sư trong điều kiện mới ở Việt Nam" do đồng chí Nguyễn Văn Thảo, Vụ trưởng Vụ Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư

- Đề tài nhánh 05 thuộc Chương trình khoa học cấp nhà nước mã số

KX 04 giai đoạn 2001 - 2005: "Cải cách tổ chức và hoạt động Bổ trợ tư pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân" do

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân, Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Bộ

Tư pháp làm chủ nhiệm đề tài;

- Luận án Tiến sĩ năm 2003 của Phan Trung Hoài về "Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hành nghề luật sư trong điều kiện mới ở Việt Nam";

- Luận văn Thạc sĩ năm 2001 của Dương Đình Khuyến về "Vấn đề xã hội hóa hoạt động luật sư và tư vấn pháp luật".

Những công trình nghiên cứu khoa học trên đây đề cập nhiều về thựctrạng tổ chức luật sư và hành nghề luật sư ở Việt Nam, góp phần làm rõ hơncác vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động luật sư Trong số đó

có nhiều kiến giải, luận điểm khoa học đã được vận dụng vào thực tiễn

Tuy nhiên, những công trình trên không tập trung nghiên cứu chuyênsâu về vấn đề quản lý luật sư mà chỉ đi vào một khía cạnh nhất định của nộidung quản lý nhà nước đối với tổ chức và hoạt động luật sư

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung vào nghiên cứu các vấn đề cơ sở lý luận đổi mớiquản lý luật sư, góp phần từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý luật sư ở Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu là các vấn đề về hành nghề luật sư; nội dung củaquản lý luật sư trong điều kiện cải cách tư pháp ở Việt Nam

4 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* Mục đích:

Xây dựng cơ sở lý luận đổi mới quản lý luật sư ở Việt Nam hiện naynhằm hoàn thiện tổ chức và hoạt động luật sư, đáp ứng yêu cầu của nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân.

* Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý luật su

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý luật sư để làm rõ thực tiễnquản lý luật sư ở nước ta

- Đề xuất các giải pháp đổi mới quản lý luật sư trong điều kiện cảicách tư pháp ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử Đồng thời sử dụng những phương pháp nghiên cứu

cụ thể sau đây: Phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp,phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp thống kê

6 Những đóng góp mới của luận văn

Làm rõ những vấn đề về lý luận, đưa ra những luận cứ khoa học quantrọng về đổi mới quản lý luật sư ở nước ta Trên cơ sở đó, đưa ra phươnghướng đổi mới quản lý luật sư trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩacủa dân, do dân, vì dân

7 Ý nghĩa của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có giá trị tham khảo để nghiên cứu,xây dựng cơ chế quản lý luật sư ở Việt Nam trong thời gian tới Đồng thờicũng là cơ sở để bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật vềluật sư và hành nghề luật sư, đáp ứng yêu cầu của cải cách tư pháp

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung của luận văn gồm 3 chương, 9 tiết.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ LUẬT SƯ

1.1 KHÁI NIỆM LUẬT SƯ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ

1.1.1 Khái niệm luật sư

Ở Việt Nam hiện nay, vẫn còn tồn tại hai khái niệm "luật sư" và "luậtgia" "Luật sư" và "Luật gia" được hiểu khác nhau và đôi lúc còn có sự nhầmlẫn

Theo cách giải thích của nhiều từ điển và qua tìm hiểu thực tiễn củamột số nước, thuật ngữ "Jurist" (luật gia) được hiểu là người có kiến thức vềpháp luật, những chuyên gia luật Có thể hiểu đó là tất cả những người cóbằng cử nhân luật trở lên

Ở Việt Nam, "luật gia" được hiểu rất rộng, không chỉ những người cóbằng cử nhân luật trở lên mà cả những người không có bằng cử nhân luậtnhưng có kiến thức về pháp luật và đã, đang làm công tác pháp luật trong cơquan, tổ chức Hội viên Hội luật gia được hiểu là công dân Việt Nam có phẩmchất đạo đức tốt, đã hoặc đang làm công tác pháp luật trong cơ quan, tổ chứcvới thời gian từ ba năm trở lên, chấp nhận Điều lệ của Hội [33, tr 7-8]

Thuật ngữ "Lawyer" (luật sư) là luật gia được đào tạo về kỹ năng hànhnghề, được gia nhập Đoàn luật sư, qua đó được công nhận là luật sư để hànhnghề chuyên nghiệp trong lĩnh vực tranh tụng và tư vấn pháp luật hoặc mộttrong hai lĩnh vực này

Tương đương với hai thuật ngữ trong tiếng Anh "jurist" và "lawyer" làhai thuật ngữ trong tiếng Pháp "juriste" (luật gia) và "avocat" (luật sư, trạng sư)

Có thể nói, khái niệm "luật sư" luôn là vấn đề gặp nhiều khó khăntrong quá trình xây dựng pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư Tham

khảo kinh nghiệm nước ngoài cho thấy, không phải nước nào họ cũng đưa rakhái niệm hoặc định nghĩa về luật sư Khái niệm luật sư không phải có sựhiểu biết thống nhất hoặc quy định giống nhau ở các nước trên thế giới Hầuhết ở các nước có nghề luật sư phát triển, việc đưa ra khái niệm hoặc địnhnghĩa về luật sư chỉ mang tính quy ước, khái niệm luật sư thường mang tínhhình thức hơn là khái niệm về mặt nội dung.

Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 của nước ta đã chính thức hóathuật ngữ "luật sư" Tuy nhiên, Pháp lệnh chưa đưa ra được một khái niệmhay định nghĩa hoàn chỉnh về luật sư Theo quy định của Pháp lệnh tổ chứcluật sư năm 1987, người muốn trở thành luật sư phải gia nhập Đoàn luật sư.Thành viên của Đoàn luật sư là các luật sư và luật sư tập sự Một người muốntrở thành luật sư hoàn toàn do Hội nghị toàn thể Đoàn luật sư quyết định

Pháp lệnh luật sư năm 2001 được ban hành thay thế Pháp lệnh tổ chứcluật sư năm 1987 Pháp lệnh này đã đưa ra được khái niệm luật sư, cụ thể theoĐiều 1 Pháp lệnh luật sư năm 2001: "Luật sư là người có đủ điều kiện hành nghềtheo quy định của Pháp lệnh này và tham gia hoạt động tố tụng, thực hiện tư vấnpháp luật, các dịch vụ pháp lý khác theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức nhằm bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ theo quy định của pháp luật " [43, tr 8]

Luật luật sư được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày22/6/2006 quy định, trong đó Điều 2 quy định: "Luật sư là người có đủ tiêuchuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của Luật này, thực hiện dịch vụpháp lý theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức " [37, tr 1] Như vậy,khái niệm luật sư ở nước ta được thể hiện theo hướng luật sư là người có đủđiều kiện hành nghề luật sư và hành nghề luật sư

Điều kiện hành nghề luật sư là được nhà nước cấp Chứng chỉ hànhnghề luật sư và gia nhập một Đoàn luật sư Như vậy, ở nước ta luật sư là luật

gia, có thể là thành viên Hội luật gia, nhưng luật sư và luật gia là hai kháiniệm khác nhau, là luật gia chưa hẳn đã phải là luật sư

Một trong những tiêu chuẩn quan trọng, không thể thiếu đối với luật

sư là phải được đào tạo nghề sau khi đã tốt nghiệp đại học luật Chức năngcủa luật sư là cung cấp dịch vụ pháp lý cho cá nhân, tổ chức, bao gồm việctham gia tố tụng để bào chữa hoặc biện hộ cho bị can, bị cáo, đương sự, thựchiện tư vấn pháp luật cho cá nhân, tổ chức, làm các dịch vụ pháp lý khác vàhưởng tiền thù lao do khách hàng trả Trách nhiệm xã hội của luật sư là gópphần bảo vệ công lý, công bằng xã hội Luật sư độc lập, tự chịu trách nhiệmtrong hành nghề, trong đó có trách nhiệm bồi thường thiệt hại vật chất mà luật

sư gây ra cho khách hàng Trách nhiệm vật chất của luật sư là trách nhiệm vôhạn Ngoài việc phải tôn trọng và tuân thủ pháp luật, luật sư còn phải tuântheo các quy tắc hành nghề, trong đó có các quy tắc đạo đức và ứng xử nghềnghiệp luật sư do tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư ban hành Ở nước takhông có sự phân chia thành hai loại luật sư là luật sư tranh tụng và luật sư tưvấn

1.1.2 Khái niệm hành nghề luật sư

Ở Việt Nam lâu nay vẫn sử dụng các cụm từ "nghề luật sư", "nghềnghiệp luật sư" và "hành nghề luật sư" Thực ra gọi như vậy không hoàn toànchính xác về mặt ngôn ngữ Bởi vì, "luật sư" là một danh từ chỉ người, chứkhông phải dùng để chỉ một nghề Trong tiếng Anh người ta dùng "Lawyer"(luật sư) và "practice law" (hành nghề luật) Tuy nhiên, việc sử dụng các cụm

từ "nghề luật sư" hay "nghề nghiệp luật sư" và "hành nghề luật sư" là phù hợpvới thực tiễn của Việt Nam, có thể chấp nhận được, bởi vì nếu dùng cụm từ

"nghề luật" thì e rằng theo cách hiểu của ngôn ngữ Việt Nam sẽ quá rộng,không phải chỉ là việc bào chữa, biện hộ trước tòa án và làm tư vấn pháp luật(cung cấp dịch vụ pháp lý) của luật sư

Theo thói quen sử dụng ngôn ngữ Việt Nam trong văn nói cũng nhưtrong văn viết thì cụm từ "nghề luật sư" có thể được chấp nhận, cũng giống nhưnói "kiến trúc sư" và nghề "kiến trúc sư", "thày thuốc" và "nghề thày thuốc"v.v Pháp lệnh luật sư năm 2001 chính thức chấp nhận các cụm từ "nghề luậtsư", "nghề nghiệp luật sư" và "hành nghề luật sư"

Theo quy định của Pháp lệnh luật sư năm 2001 thì "hành nghề luật sư"được hiểu là việc luật sư tham gia hoạt động tố tụng, thực hiện tư vấn phápluật, các dịch vụ pháp lý khác theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức nhằm bảo vệquyền, lợi ích hợp pháp của họ theo quy định của pháp luật

Luật luật sư đã khái quát hơn, mở rộng hơn khái niệm "hành nghề luậtsư" Theo đó, hành nghề luật sư là việc luật sư thực hiện dịch vụ pháp lý baogồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng cho khách hàng

và làm các dịch vụ pháp lý khác theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức

"Hành nghề luật sư" theo quy định của Luật luật sư là phải hành nghềchuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn sâu về kiến thức pháp lý và kỹ nănghành nghề Việc hành nghề luật sư chủ yếu phải bằng trình độ và kinh nghiệmchuyên môn mà đối tượng phục vụ là khách hàng Luật sư cung cấp "dịch vụpháp lý" cho khách hàng và nhận thù lao từ khách hàng

Theo thông lệ của các nước trên thế giới, cũng như theo quy định củapháp luật Việt Nam thì nội dung của hành nghề luật sư bao gồm việc tham gia

tố tụng với tư cách là người bào chữa cho bị can, bị cáo hoặc là người bảo vệquyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự,người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự; hoặc tham gia tốtụng với tư cách là người đại diện hoặc là người bảo vệ quyền, lợi ích hợppháp của đương sự trong các vụ án dân sự hoặc hành chính; hoặc tham gia tốtụng trọng tài để giải quyết tranh chấp; tư vấn pháp luật, soạn thảo hợp đồng,đơn từ theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức; đại diện ngoài tố tụng để thực hiện

các công việc có liên quan đến pháp luật theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức vàthực hiện dịch vụ pháp lý khác theo quy định của pháp luật.

Các luật sư được hành nghề tự do, tự do lựa chọn hình thức tổ chức hànhnghề hoặc là Văn phòng luật sư, hoặc là Công ty luật, hoặc là làm việc theo hợpđồng cho Văn phòng luật sư, Công ty luật, hoặc hành nghề với tư cách cá nhân.Các luật sư tự tổ chức việc hành nghề của mình theo quy định của pháp luật

1.2 QUẢN LÝ LUẬT SƯ

1.2.1 Đặc thù của nghề luật sư và vấn đề quản lý luật sư

1.2.1.1 Đặc thù của nghề luật sư

Chức năng xã hội của luật sư là tham gia bảo vệ công lý, góp phần bảođảm công bằng xã hội, bảo vệ các quyền tự do, dân chủ của công dân, bảo vệquyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức thông qua việc tham gia tố tụng,

tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và các dịch vụ pháp lý khác Các nướctrên thế giới và các nước trong khu vực đều có quan niệm chung coi nghề luật

sư là một nghề đặc biệt so với các ngành nghề khác Tính đặc thù của nghềluật sư được thể hiện ở chỗ:

Thứ nhất, nghề luật sư không lấy điểm xuất phát là vốn và cũng không

dựa vào vốn mà chủ yếu dựa vào kiến thức pháp luật và kỹ năng hành nghềcủa luật sư Nghề luật sư gắn với pháp luật và việc thi hành pháp luật Chính

vì vậy luật sư trước hết là một chuyên gia pháp luật, là một cố vấn pháp luật

mà ở họ có những kỹ năng nghề nghiệp thực thụ, các luật sư cần có kiến thứcpháp luật, thông thạo kỹ năng nghề nghiệp để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình

Thứ hai, luật sư với tư cách là một người bảo vệ quyền, lợi ích hợp

pháp của các chủ thể pháp lý nên luật sư có nhiệm vụ bảo đảm sự công bằng,khách quan của pháp luật Thông qua việc tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật,luật sư góp phần trực tiếp vào việc thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc

sống Vì thế, các nước trên thế giới đều cho rằng nghề luật sư là một nghềtrong xã hội, là công cụ hữu hiệu góp phần đảm bảo công lý

Thứ ba, nguyên tắc của nghề luật sư là phải độc lập, liêm chính, nhân

đạo và dũng cảm Tính khách quan trong nghề luật sư được đề cao Nghề luật

sư là nghề không chịu sự chi phối của quyền lực Vì vậy, nghề luật sư rất chú

ý đến vai trò cá nhân, uy tín nghề nghiệp của luật sư và tính chất của nghề tự

do trong tổ chức hành nghề luật sư Đây là yêu cầu cần thiết để luật sư có thểhoàn thành tốt trách nhiệm của mình

Thứ tư, nghề luật sư là một nghề tự do, các luật sư độc lập trong hành

nghề, tự chịu trách nhiệm về việc hành nghề của mình theo quy định của phápluật Hành nghề luật sư không chỉ đòi hỏi về mặt chuyên môn, tuân thủ phápluật mà còn phải chịu sự điều chỉnh khắt khe bởi quy tắc đạo đức và ứng xửnghề nghiệp

Thứ năm, tổ chức luật sư không nằm trong bộ máy nhà nước, hoạt động

của luật sư không chỉ liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của công dân màcòn liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước bằng pháp luật và có ảnhhưởng không nhỏ đến hoạt động của các cơ quan nhà nước đặc biệt là các cơquan tiến hành tố tụng Do đó, có thể nói nghề luật sư mang tính "giám sát"hoạt động của các cán bộ và các cơ quan chức năng của nhà nước

Những điểm đặc thù trên đây của nghề luật sư là những yếu tố rấtquan trọng quy định và chi phối nội dung, cách thức quản lý luật sư

1.2.1.2 Vấn đề quản lý luật sư

Khi nghiên cứu pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư của các nướctrên thế giới thấy rằng pháp luật của các nước thường không quy định cụ thể

về khái niệm hay định nghĩa chung về quản lý luật sư Tựu trung, các nướcđều có quan niệm thống nhất là quản lý luật sư bao gồm hoạt động quản lýnhà nước về luật sư và tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư,

mối quan hệ giữa quản lý nhà nước với tự quản của tổ chức xã hội - nghềnghiệp của luật sư đối với luật sư Quan niệm về quản lý luật sư như vậy làphù hợp bởi xuất phát từ những đặc thù của nghề luật sư.

Quản lý luật sư ở nước ta cũng được hiểu là hoạt động quản lý nhànước của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và hoạt động tự quản của cácĐoàn luật sư Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 đã có quy định những nộidung quản lý luật sư bao gồm nội dung quản lý nhà nước, cơ quan nhà nước

có thẩm quyền quản lý về luật sư, đồng thời quy định chức năng, nhiệm vụ vàquyền hạn của Đoàn luật sư với tư cách là tổ chức xã hội - nghề nghiệp củaluật sư trong việc quản lý luật sư Có thể khẳng định rằng, Pháp lệnh tổ chứcluật sư năm 1987 quan niệm còn giản đơn về quản lý luật sư, mới chỉ quyđịnh sơ lược về nội dung quản lý nhà nước và nội dung tự quản của Đoàn luật

sư mà chưa quy định mối quan hệ giữa quản lý nhà nước với tự quản của tổchức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Pháp lệnh luật sư năm 2001 được ban hành, vấn đề quản lý luật sư làmột trong những nội dung quan trọng của Pháp lệnh Quản lý luật sư bướcđầu được thể hiện theo quan niệm chung nhằm phù hợp với thông lệ quốc tế

và phù hợp với hoàn cảnh nước ta trong điều kiện chúng ta chuyển đổi từ cơchế kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước Theo đó, Pháp lệnh luật

sư năm 2001 quy định rõ hơn những nội dung quản lý luật sư, cụ thể hóa nộidung quản lý nhà nước, phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước, chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn của Đoàn luật sư trong quản lý luật sư Tuy nhiên,cũng như Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987, một lần nữa Pháp lệnh luật sưnăm 2001 cũng chưa làm rõ mối quan hệ giữa quản lý nhà nước với tự quảncủa tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư Điều đó dẫn đến hệ quả là hoạtđộng quản lý luật sư còn chung chung, có lúc, có nơi nhà nước làm thay công

việc của Đoàn luật sư, can thiệp sâu vào hoạt động nghề nghiệp luật sư.Ngược lại, có lúc, có nơi còn phó mặc cho Đoàn luật sư, buông lỏng quản lýluật sư v.v Thực tiễn 5 năm thi hành Pháp lệnh luật sư năm 2001 cho thấy,quản lý luật sư vẫn còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao, chưa phù hợp vớithông lệ quốc tế về nghề luật sư Cho đến nay khái niệm quản lý luật sư vẫnluôn là vấn đề gây nhiều tranh luận, vì vậy cần phải được tiếp tục nghiên cứunhằm đổi mới và hoàn thiện nó ở Việt Nam trong điều kiện chúng ta xây dựngnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Quản lý nhà nước về luật sư

Quản lý nhà nước về luật sư là một trong những nội dung quan trọng

có ý nghĩa quyết định trong việc quản lý luật sư Ở tất cả các nước trên thếgiới và trong khu vực, vấn đề quản lý nhà nước về luật sư đều được đặt ra.Các nước có hệ thống pháp luật và tư pháp khác nhau thì vấn đề quản lý nhànước về luật sư cũng khác nhau, vai trò và mức độ quản lý nhà nước về luật

sư cũng khác nhau

Các nước có nghề luật sư hàng trăm năm nay như Anh, Pháp, Đức v.v ,vai trò và mức độ quản lý nhà nước về luật sư có những giới hạn nhất định.Nhà nước quản lý luật sư chỉ thông qua việc ban hành khung pháp luật thốngnhất, thực hiện việc kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật đối với luật

sư Nhà nước không giám sát, tác động hay can thiệp vào hoạt động nghềnghiệp của luật sư Có thể khẳng định rằng, ở những nước có nghề luật sưphát triển, nhà nước không quản lý luật sư bằng các biện pháp hành chính,không can thiệp vào hoạt động nghề nghiệp của luật sư mà chỉ xây dựng mộthành lang pháp lý chặt chẽ để các luật sư hoạt động Điều này không đồngnghĩa với việc nhà nước không quản lý hoặc buông lỏng quản lý luật sư Đểnhà nước chỉ quản lý luật sư bằng pháp luật thì đòi hỏi pháp luật về luật sư vàhành nghề luật sư được nhà nước xây dựng và ban hành phải hoàn thiện, đồng

thời luật sư phải có trình độ chuyên môn, tính chuyên nghiệp cao, tổ chức luật

sư cũng được phát triển ngang tầm

Đối với những nước nghề luật sư mới được hình thành thì việc quản lýnhà nước về luật sư là cần thiết và có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển luật

sư và hành nghề luật sư Nhà nước quản lý luật sư bằng việc ban hành các vănbản pháp luật để tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động luật sư nhưngđồng thời phải hỗ trợ về mọi mặt để tổ chức, hoạt động luật sư tồn tại, củng

cố và phát triển

Có thể khái quát chung, quản lý nhà nước về luật sư là sự tác động của các chủ thể mang quyền lực nhà nước chủ yếu bằng pháp luật tới tổ chức, hoạt động luật sư nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước Đó là

sự tác động của các cơ quan nhà nước (cơ quan hành pháp hoặc cơ quan tư pháp) khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được nhà nước giao cho trong việc quản lý luật sư.

Nghề luật sư ở Việt Nam mới được hình thành và phát triển Vì vậy,quản lý của nhà nước về luật sư càng có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quantrọng Việc quản lý nhà nước về luật sư ở nước ta không phải ngoại lệ mà nóphù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội.Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển nghề luật sư ở nước ta, ở nhữngthời kỳ lịch sử khác nhau, việc quản lý nhà nước về luật sư cũng khác nhau

Pháp lệnh tổ chức luật sư 1987 và Quy chế Đoàn luật sư ban hànhkèm theo Nghị định số 15/HĐBT ngày 21/02/1989 của Hội đồng Bộ trưởng(nay là Chính phủ) quy định nhiều cơ quan có thẩm quyền quản lý, bao gồm

cả cơ quan quyền lực, cơ quan hành chính nhà nước và tổ chức chính trị - xãhội Tuy nhiên, Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 và Quy chế Đoàn luật sưkhông quy định rõ nội dung và thẩm quyền quản lý của từng cơ quan, tổ chức,

sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc quản lý luật sư, đặc biệt là

không quy định quyền năng cho các cơ quan quản lý nhà nước xử lý những viphạm Pháp lệnh tổ chức luật sư, Quy chế Đoàn luật sư của các Đoàn luật sư.

Pháp lệnh luật sư năm 2001 đã khắc phục những yếu kém và nhượcđiểm của Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 nói chung và vấn đề quản lýnhà nước về luật sư nói riêng Theo quy định của Pháp lệnh luật sư năm 2001thì quản lý nhà nước về luật sư là hoạt động không thể thiếu, là sự tác độngcủa các cơ quan hành chính nhà nước (Chính phủ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh)chủ yếu bằng pháp luật nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước Nộidung quản lý nhà nước đã đi theo hướng phân định rõ nội dung và thẩmquyền quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền về quản lýluật sư

Trong thời điểm ban hành Pháp lệnh luật sư năm 2001 thì những quyđịnh của Pháp lệnh luật sư 2001 về nội dung quản lý nhà nước về luật sư làmột bước tiến lớn so với Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 Tuy nhiên, xét

về mặt thực tế khi thực hiện những nội dung quản lý nhà nước về luật sư theoquy định của Pháp lệnh thì hiệu lực, hiệu quả quản lý chưa cao Vì vậy, phải tiếptục nghiên cứu nhằm từng bước đổi mới, hoàn thiện công tác quản lý nhànước về luật sư trong thời gian tới theo hướng xây dựng cơ chế quản lý luật

sư vừa thống nhất, chặt chẽ, phân định rõ ràng thẩm quyền quản lý, nội dungquản lý và đồng thời phù hợp với trình độ, năng lực của đội ngũ luật sư ởnước ta

1.2.3 Tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Tổ chức xã hội nói chung là hình thức tổ chức tự nguyện của nhândân, hoạt động theo nguyên tắc tự quản nhằm đáp ứng những lợi ích chínhđáng của các thành viên và tham gia vào quản lý nhà nước, quản lý xã hội

Hoạt động quản lý nhà nước được tiến hành không chỉ bởi các cơquan nhà nước mà còn được tiến hành bởi các tổ chức xã hội và cá nhân công

dân Là một bộ phận của hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội đã góp phần tolớn vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, phát huy quyền làm chủ củanhân dân lao động

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp là một loại hình tổ chức xã hội do nhànước cho phép thành lập, được hình thành theo quy định của nhà nước Muốntrở thành thành viên của tổ chức xã hội - nghề nghiệp phải đáp ứng đầy đủnhững điều kiện do nhà nước quy định Hoạt động nghề nghiệp của các tổchức xã hội - nghề nghiệp đặt dưới sự quản lý của các cơ quan nhà nước cóthẩm quyền

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư là một bộ phận của tổ chức

xã hội trong hệ thống chính trị, được thành lập để đại diện, bảo vệ quyền, lợiích hợp pháp của luật sư, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ luật sư, giám sátviệc tuân theo pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư, thựchiện quản lý hành nghề luật sư theo quy định của pháp luật

Hoạt động tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư là hoạtđộng nhân danh chính tổ chức mình để tham gia quản lý luật sư Đồng thời,trong một số trường hợp do pháp luật quy định, tổ chức xã hội - nghề nghiệpcủa luật sư hoạt động quản lý luật sư nhân danh nhà nước Nhà nước thừanhận và bảo hộ sự tồn tại của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư bằngviệc cho phép tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được thành lập và quyđịnh quyền và nghĩa vụ pháp lý của chúng Tổ chức xã hội - nghề nghiệp củaluật sư hoạt động tự quản theo Điều lệ do các thành viên xây dựng trên cơ sởđồng thuận và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

Hoạt động tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư theoĐiều lệ và theo quy định của nhà nước, trong đó nhà nước không trực tiếp canthiệp vào công việc nội bộ của chính tổ chức này cũng như không sử dụngquyền lực của mình để sắp xếp người lãnh đạo, hay cách chức của họ trong tổ

chức Có thể nói rằng, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được hìnhthành để hỗ trợ và phối hợp cùng cơ quan nhà nước giải quyết một số côngviệc về luật sư và hành nghề luật sư.

Mỗi giai đoạn của quá trình phát triển nghề luật sư, vai trò tự quản của

tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư sẽ khác nhau và phụ thuộc vào trình

độ, tính chuyên nghiệp của luật sư Nếu nội dung quản lý luật sư nặng vềquản lý nhà nước, coi nhẹ tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật

sư hoặc ngược lại coi nhẹ quản lý nhà nước, nặng về tự quản đều ảnh hưởngkhông tốt đến sự phát triển nghề luật sư

Nghiên cứu pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư ở Việt Namtrong quá trình hình thành và phát triển nghề luật sư, chúng ta thấy rằng, vấn

đề tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được quy định rấtkhác nhau trong các giai đoạn lịch sử Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 đãthể hiện việc xã hội hóa lĩnh vực luật sư một cách triệt để, quy định chức năng

tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư rất lớn Nhà nước đã giaocho Đoàn luật sư nhiều quyền, từ việc công nhận luật sư, giám sát hoạt độnghành nghề đến việc thi hành kỷ luật luật sư v.v Pháp lệnh luật sư năm 2001quy định về quản lý luật sư được thực hiện nguyên tắc kết hợp quản lý nhànước về hành nghề luật sư với phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội -nghề nghiệp của luật sư Sau gần 5 năm thi hành Pháp lệnh luật sư, công tácquản lý hành nghề luật sư đã đạt được những kết quả nhất định Nhìn chung,các Đoàn luật sư đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện chức năng tự quảncủa mình Ban chủ nhiệm nhiều Đoàn luật sư đã phối hợp chặt chẽ với Sở Tưpháp trong việc quản lý về luật sư, trong việc kiểm tra hoạt động hành nghềcủa các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, kịp thời phát hiện và xử lý các biểuhiện vi phạm pháp luật và Quy tắc đạo đức nghề nghiệp luật sư

1.2.4 Mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và tự quản của tổ chức

xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Nghề luật sư có những đặc thù riêng nên trong việc quản lý luật sưcũng có điểm khác biệt so với việc quản lý đối với các ngành nghề khác Việcquản lý luật sư ở các nước đều là sự kết hợp giữa quản lý nhà nước và tự quảncủa tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư Tuy nhiên, nghề luật sư là mộtnghề tự do nên vai trò quản lý của tổ chức nghề nghiệp đến đâu, còn nhà nướcquản lý hoạt động này như thế nào là tùy thuộc vào quy định của từng nước

Cùng với sự hình thành và phát triển của nghề luật sư thì tổ chức xãhội - nghề nghiệp của luật sư cũng được hình thành và phát triển tương ứng

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được hình thành trên cơ sở tựnguyện của các luật sư Ở những nước mà nghề luật sư đã có từ lâu nhưAnh, Pháp, Đức v.v thì tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư ở nhữngnước đó rất phát triển và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động nghềnghiệp của luật sư Ở những nước này pháp luật quy định cho các tổ chức xãhội - nghề nghiệp của luật sư có nhiều chức năng trong việc quản lý đối vớihành nghề luật sư

Thông thường, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư ở các nướcđược hình thành ở hai cấp là cấp trung ương và địa phương (đó là tổ chức xãhội -nghề nghiệp ở cấp tỉnh hoặc ở các Bang, các địa hạt) Riêng ở Pháp cácĐoàn luật sư, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được thành lập bêncạnh các Tòa án trong cùng quản hạt với Tòa thượng thẩm Cho dù ở nhữngnước nghề luật sư thực sự phát triển hay không thì nhiệm vụ của tổ chức xãhội - nghề nghiệp của luật sư sẽ là việc quản lý hành nghề luật sư thông quacác việc như: bảo đảm cho luật sư hành nghề đúng pháp luật và bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của luật sư; tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ cho luật sư;kiểm tra, giám sát việc hành nghề của luật sư trong phạm vi lãnh thổ củamình; kiểm tra giám sát việc tuân thủ các quy tắc đạo đức và ứng xử nghề

nghiệp luật sư, quy tắc hành nghề luật sư; giải quyết các vấn đề khác có liênquan đến luật sư như cấp chứng chỉ hành nghề hàng năm cho luật sư, giảiquyết khiếu nại tố cáo, xử lý kỷ luật luật sư v.v

Nghề luật sư là một nghề dựa trên sự hiểu biết pháp luật và áp dụngpháp luật Chức năng xã hội cao cả của luật sư là phụng sự công lý, công bằng

xã hội Hoạt động của luật sư ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nướcbằng pháp luật nói chung và có ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của các

cơ quan nhà nước đặc biệt là các cơ quan tiến hành tố tụng và mục đích cao

cả của hoạt động tư pháp Do đó, rất cần đến sự quản lý của nhà nước Chính

vì thế, việc quản lý luật sư không thể chỉ giao cho tổ chức xã hội - nghềnghiệp của luật sư mà nhà nước cần có vai trò quan trọng trong việc quản lý

Các nước đều quy định cho một cơ quan nhà nước (Tòa án tối caohoặc Bộ Tư pháp) công nhận luật sư và cơ quan này chịu trách nhiệm quản lýdanh sách luật sư Sở dĩ nhà nước cần phải nắm việc công nhận luật sư là vìnghề luật sư là nghề tự do nên cần phải được nhà nước cho phép thì mới đượchành nghề Ngoài việc cấp phép, ở mỗi nước đều có những quy định cụ thể vềviệc quản lý đối với hoạt động luật sư Đặc biệt là các nước ở Châu Á nhưTrung Quốc, Hàn Quốc thì Bộ Tư pháp quản lý các hoạt động có liên quanđến luật sư và cả Đoàn luật sư

Như vậy, việc quản lý luật sư không hoàn toàn giao phó cho các tổchức xã hội - nghề nghiệp, mà trong một phạm vi nhất định, cũng có sự canthiệp của quyền lực nhà nước Đó là quyền hành pháp hay quyền tư pháp làphụ thuộc vào phương thức tổ chức quyền lực của từng nhà nước cụ thể Bêncạnh sự quản lý của nhà nước thì các nước đều rất chú trọng đến vai trò tựquản của các tổ chức nghề nghiệp luật sư Nhưng vấn đề tự quản đối với luật

sư đến đâu là do quy định của từng nước

Theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành trungương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa VIII) thì cần có cơ chế phát huy tính tựchủ, tự quản của các luật sư thông qua tổ chức nghề nghiệp của họ, đồng thờităng cường sự quản lý của nhà nước đối với đội ngũ luật sư Để phát triểnnghề luật sư ở Việt Nam đặc biệt trong giai đoạn hiện nay thì vai trò quản lýcủa nhà nước cần được tăng cường một bước Vấn đề này cần được thể hiệntheo hướng bảo đảm sự quản lý chặt chẽ của nhà nước, nhưng vẫn bảo đảmtính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các luật sư trong hành nghề và khuyếnkhích hoạt động nghề nghiệp của luật sư

Quản lý nhà nước đối với hành nghề luật sư được thể hiện bằng việcnhà nước ban hành các văn bản pháp luật về hành nghề luật sư, tổ chức đàotạo, cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, đăng ký hoạt động cho Đoàn luật sư,các tổ chức hành nghề luật sư và kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm Nhànước cần quan tâm đến việc đào tạo và phát triển đội ngũ luật sư có phẩmchất chính trị, có đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao và quyđịnh cụ thể, chặt chẽ về tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề và đặc biệt về hìnhthức hành nghề của luật sư Công tác quản lý nhà nước đối với nghề luật sưcần xuất phát từ đặc thù của nghề luật sư

Vai trò tự quản của các Đoàn luật sư cũng cần được đẩy mạnh sao chophù hợp với đặc thù của nghề này Các Đoàn luật sư thực hiện chức năngquản lý các luật sư và việc hành nghề của họ trong phạm vi những nhiệm vụ,quyền hạn như đăng ký cho người có Chứng chỉ hành nghề luật sư được gianhập Đoàn luật sư, quản lý danh sách luật sư của Đoàn, bảo vệ quyền lợi hợppháp của các luật sư, giáo dục, bồi dưỡng chính trị, nghiệp vụ cho các luật sư,ban hành Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp và giám sát việc tuân thủđạo đức nghề nghiệp của luật sư, nhận yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng

và phân công luật sư bào chữa cho bị can, bị cáo, giải quyết khiếu nại, tố cáođối với luật sư của Đoàn về việc vi phạm quy tắc đạo đức và ứng xử nghề

nghiệp, quyết định khen thưởng cho các luật sư có thành tích xuất sắc tronghoạt động nghề nghiệp của mình, xử lý kỷ luật đối với luật sư vi phạm quy tắcđạo đức và ứng xử nghề nghiệp và Điều lệ Đoàn luật sư, tổ chức lấy ý kiến vàtập hợp ý kiến đóng góp, kiến nghị của luật sư trong việc xây dựng chínhsách, pháp luật của Đảng và Nhà nước v.v

Quy định như vậy vừa phát huy được tính tự quản của tổ chức nghềnghiệp luật sư, vừa phát huy được vai trò quản lý nhà nước và đặc biệt có sựphối hợp giữa quản lý nhà nước với vai trò tự quản của tổ chức nghề nghiệpluật sư Điều này được thể hiện ở chỗ để được hành nghề luật sư phải cóChứng chỉ hành nghề do nhà nước cấp và phải được đăng ký gia nhập mộtĐoàn luật sư Đoàn luật sư chịu trách nhiệm giám sát, theo dõi hoạt độnghành nghề của các luật sư là thành viên của Đoàn mình và báo cáo định kỳ tới

cơ quan nhà nước là Bộ Tư pháp và Ủy ban nhân dân Nhà nước quản lý hànhnghề luật sư thông qua việc kiểm tra, thanh tra và báo cáo của các Đoàn luật

sư Khi phát hiện luật sư có vi phạm thì Đoàn luật sư là cơ quan đầu tiên cótrách nhiệm xem xét và xử lý Trong trường hợp xóa tên thì phải thông báocho Bộ Tư pháp Để bảo đảm quyền cho luật sư, cần quy định cho luật sư cóquyền được khiếu nại tố cáo Cơ quan đầu tiên có trách nhiệm giải quyết làĐoàn luật sư Trong trường hợp không đồng ý với việc giải quyết đó thì cóthể được khiếu nại tới cơ quan nhà nước là Bộ Tư pháp hoặc Ủy ban nhândân

Vấn đề quan trọng trong việc xây dựng cơ chế phối hợp trong công tácquản lý luật sư giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với tổ chức xã hội -nghề nghiệp của luật sư là xác định rõ mối quan hệ giữa quản lý nhà nước vềluật sư với quản lý luật sư của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư Nhànước quản cái gì, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư quản cái gì cầnphải được làm rõ

1.2.5 Nguyên tắc quản lý luật sư

Cũng giống như bất kỳ một hoạt động có mục đích nào, quản lý luật

sư được tiến hành trên cơ sở những nguyên tắc nhất định Đó chính là những

tư tưởng chủ đạo rất quan trọng trong tổ chức và hoạt động giúp cho các chủthể quản lý thực hiện có hiệu quả các công việc của mình khi được phân công.Các nguyên tắc quản lý luật sư được xác định là những tư tưởng chủ đạo bắtnguồn từ cơ sở khoa học của hoạt động quản lý, từ bản chất của chế độ, đượcquy định trong pháp luật Các nguyên tắc trong quản lý luật sư được ghi nhậntrong các văn bản pháp luật, thể hiện tính chất pháp lý của nó tạo ra cơ sở đểbuộc các chủ thể phải tuân thủ một cách thống nhất và chính xác trong hoạtđộng quản lý của mình

Nguyên tắc tuân thủ pháp luật và nguyên tắc tự quản của tổ chức xãhội - nghề nghiệp luật sư là những nguyên tắc cơ bản, chủ yếu trong quản lýluật sư ở các nước trên thế giới Đây là những nguyên tắc chi phối mọi hoạtđộng quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tổ chức xã hội - nghềnghiệp của luật sư

Ở Việt Nam, nguyên tắc quản lý luật sư nằm trong hệ thống cácnguyên tắc quản lý nhà nước nói chung Những nguyên tắc cơ bản trong quản

lý luật sư ở Việt Nam là:

* Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Pháp chế xã hội chủ nghĩa là chế độ thực hiện pháp luật nghiêm minh,thống nhất và tự giác của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội,

tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế, lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức nhà nước

và mọi công dân Pháp chế xã hội chủ nghĩa thể hiện mối tương quan giữahoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xãhội, đoàn thể quần chúng, đơn vị kinh tế, lực lượng vũ trang, cán bộ, côngchức nhà nước và hành vi xử sự của công dân đối với những quy phạm pháp

luật Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa là những tư tưởng chủ đạo, cơ bảnthể hiện bản chất và đặc điểm của pháp chế xã hội chủ nghĩa Nguyên tắc nàymang tính khách quan trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước,các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế, lực lượng vũtrang, cán bộ, công chức nhà nước và mọi công dân

Trong quản lý hành chính nhà nước, các chủ thể quản lý hành chínhnhà nước sử dụng pháp luật với tính chất là một phương tiện quan trọng đểđảm bảo thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của mình Tuy nhiên phươngtiện này chỉ thực sự phát huy vai trò, tác dụng khi nó được tôn trọng một cáchnghiêm chỉnh trên thực tế Vì vậy, pháp chế xã hội chủ nghĩa với nội dung là

sự tôn trọng và tuân thủ triệt để pháp luật của các cơ quan nhà nước, các tổchức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, đoàn thể quần chúng, đơn vị kinh tế,lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức nhà nước và mọi công dân trở thànhmột nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong bộmáy nhà nước, trong đó có cơ quan quản lý hành chính nhà nước Điều 12Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) quy định: "Nhà nước quản lý xã hội bằngpháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa" [28, tr 17]

Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa là nguyên tắc chung trong việcxây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Vì vậy, trong tổchức và hoạt động luật sư ở nước ta, việc tuân thủ triệt để nguyên tắc phápchế xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cần thiết và khách quan

Nghề luật sư là một nghề đặc thù trong xã hội, do đó nguyên tắc phápchế xã hội chủ nghĩa cần được áp dụng đầy đủ trong tổ chức và hoạt động luật

sư nói chung và trong hoạt động quản lý sư nói riêng Đảm bảo thực hiệnnguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động quản lý luật sư cónghĩa là phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu đối với từng hoạt động khác nhaunhư:

- Hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật về luật sư và hànhnghề luật sư;

- Hoạt động tổ chức thực hiện những văn bản quy phạm pháp luật vềluật sư và hành nghề luật sư Mọi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tổ chứcchính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, mọi luật sưphải nghiêm chỉnh thực hiện

* Nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước về luật sư với phát huy vai trò

tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.

Ngoài nguyên tắc quản lý chung, mỗi nghề khác nhau trong xã hội cònchịu sự chi phối của những nguyên tắc quản lý đặc thù với nghề nghiệp đó.Đối với nghề luật sư cũng vậy, thông lệ chung của các nước trên thế giới vàkhu vực thì việc quản lý luật sư ngoài việc thực hiện theo nguyên tắc tuân thủpháp luật còn được thực hiện theo nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước vềluật sư với phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật

sư, bảo đảm sự tuân thủ pháp luật và quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệpcủa luật sư trong hành nghề

Nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước về luật sư với phát huy vai trò tựquản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư là nguyên tắc riêng, nguyêntắc đặc thù của nghề luật sư Nguyên tắc này thể hiện tầm quan trọng trongviệc quản lý nhà nước đối với luật sư, đồng thời khẳng định vai trò tham giaquản lý luật sư của tổ chức xã hội - nghề nghiệp, mối quan hệ, sự phối hợpcủa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với tổ chức xã hội - nghề nghiệp củaluật sư Tăng cường quản lý nhà nước đối với luật sư và phát huy tính tự quảncủa tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư là đường lối, chủ trương củaĐảng, chính sách của nhà nước trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

Đảm bảo thực hiện nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước về luật sưvới phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư cónghĩa là:

- Thể chế hóa đầy đủ, phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước, nộidung quản lý nhà nước, nội dung tự quản và sự phối hợp trong công tác quản

lý luật sư giữa nhà nước và tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

- Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước và tổ chức xã hội

- nghề nghiệp của luật sư trong việc quản lý luật sư Đồng thời trong quá trìnhthực hiện những quy định của pháp luật về quản lý luật sư cũng cần đượcquán triệt và thực hiện triệt để nhằm phát huy hết hiệu lực, hiệu quả quản lýluật sư của nhà nước và tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Để phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý luật sư cần vận dụng một cáchphù hợp, sáng tạo các nguyên tắc quản lý luật sư trong các giai đoạn phát triểncủa nghề luật sư Nhà nước không thể áp dụng một cách máy móc các nguyêntắc quản lý, đề cao nguyên tắc chung, coi nhẹ nguyên tắc riêng, nguyên tắcđặc thù hoặc ngược lại

1.2.6 Nội dung quản lý luật sư

Muốn tăng cường hiệu lực, hiệu quả của hoạt động luật sư nhằm củng

cố vai trò của luật sư đối với đời sống kinh tế - xã hội, cần thiết phải xác địnhnhững nội dung cụ thể của hoạt động quản lý luật sư Nhà nước với tư cách làchủ thể quản lý phải xác lập một cách rõ ràng các công việc cần phải thựchiện, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm đảm bảo chúng cókhả năng thúc đẩy một cách mạnh mẽ tổ chức và hoạt động luật sư đi vào nềnếp và thực sự có hiệu quả Nội dung quản lý luật sư có tính đồng bộ, toàndiện bao gồm những nội dung quản lý nhà nước và nội dung quản lý luật sưcủa tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

- Để thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về luật sư, một trongnhững vấn đề quan trọng là cần phải xác định rõ những nội dung mà nhà nướccần thực hiện Thông lệ chung trên thế giới, nội dung quản lý nhà nước vềluật sư thường tập trung vào những vấn đề như xây dựng chiến lược và chínhsách phát triển nghề luật sư, ban hành và hướng dẫn thi hành các văn bản quyphạm pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư, kiểm tra, thanh tra và xử lý viphạm pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư.

Tuy nhiên, những nội dung quản lý nhà nước về luật sư được quy địnhphải tương ứng với sự phát triển của luật sư và nghề luật sư, phù hợp với điềukiện kinh tế, chính trị xã hội của mỗi nước

Trong giai đoạn hiện nay, nội dung quản lý nhà nước cần được thểhiện trên các mặt như:

+ Xây dựng chiến lược và chính sách phát triển nghề luật sư;

+ Ban hành và hướng dẫn thi hành các văn bản quy phạm pháp luật vềluật sư và hành nghề luật sư;

+ Đào tạo nghề luật sư,

+ Cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư; cấp, thu hồi Giấy đăng kýhoạt động của tổ chức hành nghề,

+ Cho phép thành lập, giải thể tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư;+ Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạmpháp luật về luật sư và hành nghề luật sư,

+ Thực hiện các biện pháp hỗ trợ phát triển nghề luật sư và thực hiệnquản lý nhà nước đối với hoạt động hợp tác quốc tế về luật sư

Về lâu dài, nhà nước chỉ "nắm những các cần nắm" như việc ban hànhvăn bản pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư; thực hiện việc kiểm tra,thanh tra và xử lý vi phạm

- Vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư ngày càngđược khẳng định Để phát huy hiệu quả quản lý luật sư của tổ chức xã hội -nghề nghiệp luật sư thì những nội dung quản lý luật sư của tổ chức xã hội -nghề nghiệp luật sư cũng cần được cụ thể hóa trên cơ sở nhà nước giao cho họnhững quyền hạn và trách nhiệm

Nhìn chung, hoạt động tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật

sư chỉ tập trung vào việc giám sát hoạt động nghề nghiệp của luật sư bao gồmgiám sát việc tuân theo pháp luật, tuân theo quy tắc đạo đức và ứng xử nghềnghiệp của luật sư, xử lý kỷ luật luật sư v.v

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được hình thành ở những cấpkhác nhau Do đó, cần thiết phải có sự phân định rõ nội dung quản lý luật sưcho các tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư ở trung ương và địa phươngtrên cơ sở phân cấp mạnh mẽ cho tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư ởđịa phương

Tổ chức luật sư toàn quốc thực hiện những nội dung quản lý luật sưmang tầm vĩ mô bao gồm:

+ Việc ban hành quy chế tập sự hành nghề luật sư và hướng dẫn việcthực hiện quy chế đó;

+ Ban hành quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp của luật sư, giámsát việc tuân thủ các quy tắc đó;

+ Đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi Chứng chỉ hànhnghề luật sư đối với người bị xử lý kỷ luật bằng hình thức xóa tên khỏi danhsách luật sư của Đoàn luật sư;

+ Tham gia xây dựng pháp luật, nghiên cứu khoa học pháp lý;

+ Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý.

Đồng thời, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ quyền hạn được pháp luậtquy định, tổ chức luật sư toàn quốc sẽ thực hiện một số nội dung quản lý khác

như phối hợp với Bộ Tư pháp trong việc đào tạo nghề luật sư, tổ chức bồi

dưỡng thường xuyên về kiến thức pháp luật, kỹ năng hành nghề cho luật sư,quy định việc miễn, giảm thù lao, việc giải quyết khiếu nại liên quan đến thùlao, thanh toán chi phí của luật sư, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo thẩmquyền, tổng kết, trao đổi kinh nghiệm hành nghề luật sư và thực hiện các biệnpháp khác nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ luật sưtrong cả nước, tập hợp và phản ánh tâm tư, nguyện vọng, ý kiến đóng góp,kiến nghị của luật sư với cơ quan nhà nước và thực hiện các hoạt động hợptác quốc tế về luật sư v.v

Đối với tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư ở địa phương thì nộidung quản lý luật sư bao gồm:

+ Giám sát và nhận xét về kết quả tập sự của người tập sự hành nghềluật sư tại tổ chức hành nghề luật sư;

+ Đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các luật sư tronghành nghề;

+ Giám sát việc tuân theo pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghềnghiệp của luật sư;

+ Giám sát hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư;

+ Yêu cầu tổ chức hành nghề luật sư chấm dứt hành vi vi phạm phápluật và khi cần thiết đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý;

+ Hòa giải tranh chấp có liên quan đến hành nghề giữa luật sư với tổchức hành nghề luật sư; giữa các tổ chức hành nghề luật sư với nhau, giữakhách hàng với tổ chức hành nghề luật sư;

+ Tổng kết, trao đổi kinh nghiệm, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn

và thực hiện các biện pháp khác nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyênmôn cho luật sư, phản ánh ý kiến đóng góp, kiến nghị của luật sư về xây dựngchính sách, pháp luật của nhà nước, tổ chức để các luật sư tham gia phổ biến,giáo dục pháp luật v.v

1.3 YÊU CẦU ĐỔI MỚI QUẢN LÝ LUẬT SƯ

1.3.1 Những đòi hỏi khách quan của đổi mới công tác quản lý luật

sư trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và

vì dân ở Việt Nam là tất yếu lịch sử và tất yếu khách quan Việt Nam đã cónhững tiền đề cần thiết về nhận thức và thực tiễn để xây dựng nhà nước phápquyền Trong nhà nước pháp quyền, pháp luật luôn được đề cao và tôn trọngnhằm xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước, hệ thống các tổ chức chínhtrị xã hội trên cơ sở những nguyên tắc dân chủ, đảm bảo và phát huy quyềndân chủ của công dân

Một trong những quyền cơ bản của công dân là quyền bào chữa Bịcan, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa để bảo vệ quyền,lợi ích hợp pháp cho mình Mục đích của nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa là bảo đảm và phát triển quyền công dân, quyền con người, nghĩa là sứmệnh lịch sử của nhà nước này là xây dựng một xã hội, trong đó phát triểnđược tự do tối đa và sự phát triển toàn diện con người theo năng lực của họ

Vì vậy, nhà nước cần phải xây dựng cơ chế bảo đảm để thực hiện quyền bàochữa của công dân Củng cố, phát triển luật sư và nghề luật sư là một trongnhững thiết chế quan trọng, bảo đảm cơ chế thực hiện quyền bào chữa củacông dân trong xã hội và những nhu cầu dịch vụ pháp lý khác của họ

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhà nước mà trong đó phápluật ngự trị ở tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, điều chỉnh những quan

hệ cơ bản giữa công dân với nhà nước, giữa công dân với nhau, giữa nhànước với tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị xã hội Nâng cao trình độ hiểu biếtpháp luật và ý thức chấp hành pháp luật của cá nhân, tổ chức, quản lý xã hộibằng pháp luật sẽ góp phần hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩacủa dân, do dân và vì dân Vì vậy, Nhà nước cần thiết phải xây dựng một cơchế phản biện xã hội và giám sát xã hội để nhân dân có thể phản biện và giámsát hoạt động của bộ máy nhà nước và công chức nhà nước Tổ chức và hoạtđộng luật sư trong phạm vi quyền hạn của mình sẽ góp phần giám sát đối vớihoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng

Xuất phát từ những yêu cầu trong nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa, đổi mới tổ chức và hoạt động của nhà nước nói chung, đổi mới tổ chức

và hoạt động luật sư nói riêng mà trong đó đổi mới quản lý luật sư là đòi hỏikhách quan của đời sống pháp luật

1.3.2 Đổi mới quản lý luật sư theo mục tiêu và nhiệm vụ của cải cách tư pháp

Xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước theo hướng nhà nước phápquyền luôn là nhiệm vụ trung tâm trong việc đổi mới hệ thống chính trị ởnước ta trong thời gian qua Trong 20 năm thực hiện đường lối đổi mới Đảng

ta đã có nhiều nghị quyết quan trọng về hoàn thiện bộ máy nhà nước, khôngngừng nâng cao hiệu quả, hiệu lực hoạt động của nhà nước, đáp ứng kịp thờinhu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ mới

Cải cách tư pháp luôn được coi là một bộ phận quan trọng gắn liền vớinhiệm vụ xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Mụctiêu của cải cách tư pháp là xây dựng một hệ thống cơ quan tư pháp trongsạch, vững mạnh có phương thức tổ chức, hoạt động khoa học, hiện đại góp

phần quan trọng vào việc giữ gìn trật tự kỷ cương phép nước Nội dung chủyếu của cải cách tư pháp là củng cố, kiện toàn bộ máy các cơ quan tư pháp,phân định lại thẩm quyền của tòa án, đổi mới tổ chức và hoạt động của Việnkiểm sát, cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án và cơ quan, tổ chức bổ trợ tưpháp, trong đó có tổ chức luật sư.

Như vậy, đổi mới tổ chức và hoạt động luật sư là một trong những nộidung của cải cách tư pháp và có mối quan hệ chặt chẽ với hoạt động tư pháp.Cải cách tổ chức và hoạt động luật sư phải được đặt trong bối cảnh cải cách tưpháp nói riêng và trong tổng thể cải cách bộ máy nhà nước nói chung

Nghiên cứu các văn kiện của Đảng ta về cải cách tư pháp cho thấy,trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Đảng

ta rất chú trọng đến cải cách tổ chức và hoạt động luật sư Nghị quyết 08 NQ/TƯngày 2/01/2002 của Bộ Chính trị (khóa IX) về một số nhiệm vụ trọng tâm củacông tác tư pháp trong thời gian tới đã đặc biệt quan tâm đến vai trò của luật

sư và đặt nhiệm vụ cho cơ quan tư pháp trong việc bảo đảm hoạt động củaluật sư trong tố tụng Nghị quyết đã nêu rõ: "Nâng cao chất lượng công tố củakiểm sát viên tại phiên tòa, bảo đảm tranh tụng dân chủ với luật sư, người bàochữa và những người tham gia tố tụng khác…" và "…các cơ quan tư pháp cótrách nhiệm để luật sư tham gia vào quá trình tố tụng, tham gia hỏi cung bịcan, nghiên cứu hồ sơ vụ án, tranh luận dân chủ tại phiên tòa…" [24]

Để thực hiện những nhiệm vụ mà Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị(khóa IX) đòi hỏi phải bổ sung, hoàn thiện pháp luật về tổ chức, hoạt độngcủa cơ quan tư pháp và luật sư theo hướng phân định rõ chức năng, nhiệm vụcủa từng cơ quan đồng thời xác định rõ vị trí của luật sư trong hoạt động tưpháp Phát biểu với Hội nghị toàn quốc ngành tư pháp năm 2003, Chủ tịchnước Trần Đức Lương nhấn mạnh phải có biện pháp kiện toàn và tăng cườngnăng lực của đội ngũ luật sư đáp ứng yêu cầu tranh tụng dân chủ tại phiên tòa.Trong khi pháp luật của chúng ta chưa có gì thay đổi, cần phải thực hiện

nghiêm chỉnh những quy định hiện hành, nâng cao tinh thần trách nhiệm vàbản lĩnh nghề nghiệp của những cơ quan tiến hành tố tụng và luật sư Về lâudài, để có được tố tụng, tranh tụng thực sự, cần cải cách mạnh mẽ các thủ tục

tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai minh bạch, dễ tiếpcận, đảm bảo sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp

Hiện nay, đội ngũ luật sư ngày càng phát triển, hoạt động luật sư cũngngày càng mở rộng làm tăng thêm tính phức tạp của công tác quản lý luật sư

Do đó, yêu cầu về đổi mới quản lý toàn diện đối với tổ chức, hoạt động luật

sư cần được đặt ra, nhằm đảm bảo vai trò quản lý, hỗ trợ của nhà nước, vừaphát huy hơn nữa vai trò quản lý của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.Cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay ngày càng được đẩy mạnh, có địnhhướng chiến lược và tập trung vào một số lĩnh vực tư pháp, thu hút được sựquan tâm của đông đảo nhân dân Luật sư và quản lý luật sư là một trongnhững nội dung quan trọng của cải cách tư pháp, nhờ đó, vị trí và vai trò củanghề luật sư trong xã hội ngày càng được nâng lên

Trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng mạnh mẽ, dịch vụ pháp lýnói chung và hành nghề luật sư nói riêng là một thị trường ngày càng được tự

do hóa và có tính cạnh tranh rất cao Luật sư Việt Nam không chỉ bó hẹptrong các hoạt động dịch vụ truyền thống mà còn tăng cường quan hệ giaolưu, hợp tác với các luật sư nước ngoài đang hành nghề tại Việt Nam Khi nhucầu dịch vụ pháp lý cho khách hàng ở trong nước và nước ngoài tăng lên,trong tương lai, việc mở rộng hoạt động hành nghề của luật sư Việt Nam ranước ngoài là xu hướng tất yếu Bên cạnh đó, cùng với xu hướng toàn cầu hóakinh tế, thì các tranh chấp quốc tế, đặc biệt là tranh chấp liên quan đến đầu tư,thương mại ngày càng gia tăng, với giá trị tranh chấp rất lớn Để đội ngũ luật

sư nước ta có thể tham gia ngày càng nhiều và có kết quả trong việc giảiquyết tranh chấp quốc tế, thúc đẩy nghề luật sư của Việt Nam phát triểnngang tầm với khu vực và thế giới, thì việc nâng cao năng lực hành nghề của

luật sư nhằm tăng lợi thế cạnh tranh, và tăng cường hợp tác quốc tế trong hoạtđộng luật sư đã trở thành nhu cầu cấp bách Do vậy, cần thiết phải đổi mớiquản lý luật sư để luật sư của chúng ta có thể đảm đương được yêu cầu mới

và nhiệm vụ nặng nề này

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 tác giả khái quát cơ sở lý luận về quản lý luật sư với nhữngnội dung cơ bản sau:

- Nêu được những quan điểm về luật sư, luật gia, hành nghề luật sư từ

đó làm rõ khái niệm luật sư, hành nghề luật sư

- Làm rõ lý luận về quản lý luật sư trên cơ sở làm rõ những đặc thùcủa nghề luật sư; quản lý nhà nước về luật sư; tự quản của tổ chức xã hội -nghề nghiệp của luật sư; mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và tự quản của tổchức xã hội - nghề nghiệp của luật sư; nguyên tắc quản lý luật sư và nội dungquản lý luật sư

- Làm rõ những yêu cầu của việc đổi mới luật sư, bao gồm những đòihỏi khách quan của đổi mới công tác luật sư trong nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa; mục tiêu, nhiệm vụ của cái cách tư pháp

Chương 2

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ LUẬT SƯ Ở VIỆT NAM

2.1 CÔNG TÁC QUẢN LÝ LUẬT SƯ TRƯỚC KHI BAN HÀNH PHÁP LỆNH TỔ CHỨC LUẬT SƯ NĂM 1987

2.1.1 Giai đoạn từ ngày tháng 9 năm 1945 đến Hiến pháp năm 1980

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, tổ chức và hoạt động luật sư

ở Việt Nam hoàn toàn theo quy chế của Cộng hòa Pháp, người Pháp chiếmđộc quyền về hoạt động luật sư Ngày 25/5/1930, thực dân Pháp đã ban hànhsắc lệnh về tổ chức, hoạt động luật sư, theo đó chính quyền thực dân đã tổchức Hội đồng luật sư ở Hà Nội và Sài Gòn có người Việt Nam tham gia

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, chính quyền về tay nhândân, bộ máy tư pháp của chính quyền nhân dân được thiết lập Quyền bào chữacủa bị can, bị cáo đã được ghi nhận ngay từ Sắc lệnh đầu tiên về Tòa án Điều

5 Sắc lệnh số 33C/SL ngày 13/9/1945 thiết lập các Tòa án quân sự quy định:

"Bị cáo có thể tự bào chữa hay nhờ một người khác bênh vực cho mình" [10].Đồng thời, chỉ hơn một tháng sau khi Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 46/SL ngày 10/10/1945 quyđịnh về tổ chức đoàn thể luật sư Việc ban hành Sắc lệnh số 46/SL là nhằmduy trì tổ chức luật sư trước năm 1945 với một số điểm sửa đổi cho thích hợpvới chính quyền dân chủ nhân dân Ngày 01/12/1945, Bộ Tư pháp đã banhành Nghị định số 37 về bộ máy của Bộ Tư pháp trong đó đã quy định (trựctiếp là Phòng Ba) có trách nhiệm quản lý luật sư

Bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo là nguyên tắc dân chủ quan trọngtrong tố tụng đã được thừa nhận và thể hiện trong Điều 67 Hiến pháp đầu tiêncủa nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1946 như sau: "Người bị cáo được

quyền tự bào chữa lấy hoặc mượn luật sư" [27, tr 23] Để thực hiện quyềnbào chữa, quyền Hiến định của bị can, bị cáo, Hồ Chủ tịch tiếp tục ban hànhSắc lệnh số 217/SL ngày 22/11/1946 cho phép các thẩm phán đệ nhị cấp (tỉnh

và khu) có bằng luật khoa được bổ nhiệm sau 19/8/1945, sau khi đã thực hànhchức vụ tư pháp trong một thời hạn là ba năm trước các tòa án đệ nhị cấp, cáctòa án quân sự, các tòa án binh hay tòa thượng thẩm có thể ra làm luật sư màkhông phải tập sự tại một Văn phòng luật sư

Do điều kiện lúc bấy giờ số lượng luật sư ở nước ta rất ít, mặt khác dohoàn cảnh kháng chiến một số luật sư đã tham gia cách mạng, còn một số luật

sư thì chuyển sang hoạt động ở lĩnh vực khác Vì vậy, vào thời kỳ này hầunhư các Văn phòng luật sư đều ngừng hoạt động Để bảo đảm quyền bào chữacủa bị can, bị cáo, trong khi số lượng luật sư còn ít, Sắc lệnh số 69/SL ngày18/6/1949 (về sau Sắc lệnh số 144/SL ngày 22/12/1949 đã sửa đổi Sắc lệnhnày) đã được ban hành, cho phép nguyên cáo, bị cáo và bị can có thể nhờ mộtcông dân không phải là luật sư bênh vực cho mình Công dân đó phải đượcông Chánh án thừa nhận Người đứng ra bênh vực không được nhận tiền thùlao của bị can hoặc nhân thân bị can Để cụ thể hóa Sắc lệnh 69/SL ngày18/6/1949, Bộ Tư pháp đã ban hành Nghị định số 1/NĐ-VY ngày 12/1/1950

ấn định điều kiện để làm bào chữa viên và phụ cấp của bào chữa viên

Nhưng kể từ cuối năm 1946, đất nước ta bước vào cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp, Sắc lệnh số 46/SL và các quy định khác về luật sưkhông có điều kiện thi hành trên thực tế Từ năm 1951, Đoàn thể luật sư tạmngừng hoạt động Sau 1954, ở miền Bắc, Đoàn thể luật sư mới tiếp tục hoạtđộng trở lại, ở Hà Nội có một Hội đồng luật sư

Theo Hiến pháp 1959, đã thiết lập hệ thống Tòa án và Viện kiểm sátriêng Trong Chính phủ lúc này không có Bộ Tư pháp Một số lĩnh vực củacông tác hành chính tư pháp được giao cho Tòa án tối cao đảm nhiệm, trong

đó có công tác bào chữa Để bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo đã được

Hiến pháp năm 1959 quy định tại Điều 101, năm 1963 Văn phòng luật sư thíđiểm được thành lập lấy tên Văn phòng luật sư Hà Nội

Sau khi Văn phòng luật sư thí điểm được thành lập, tình hình yêu cầubào chữa và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân trước tòa ngày càngtăng Lúc đầu Văn phòng luật sư chỉ nhận bào chữa những vụ án do tòa ányêu cầu, về sau các bị cáo, đương sự mời luật sư thì trực tiếp đến Văn phòngluật sư

Từ năm 1963 đến khi bản Hiến pháp năm 1980 ra đời, Nhà nước takhông ban hành một văn bản pháp luật riêng về công tác bào chữa

Mặc dù Hiến pháp 1946, 1959 đều thể hiện nguyên tắc bảo đảm quyềnbào chữa của bị can, bị cáo và Nhà nước đã ban hành một số Sắc lệnh về côngtác bào chữa nhưng thực tế trong giai đoạn này ở nước ta nguyên tắc bảo đảmquyền bào chữa của bị can, bị cáo và các Sắc lệnh về công tác bào chữa ítđược thực thi Chế định bào chữa viên nhân dân lúc này cũng có áp dụngtrong hoạt động xét xử nhưng tổ chức và hoạt động luật sư, một trong những

cơ chế quan trọng bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo được Hiến phápquy định chưa được hình thành Công tác quản lý luật sư chưa được nhà nướccoi trọng, đặc biệt là các văn bản quy phạm pháp luật về luật sư và hành nghềluật sư được ban hành còn rất đơn giản, sơ sài Nhà nước chưa ban hành vănbản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao tạo cơ sở cho việc hình thànhlên tổ chức và hoạt động luật sư

2.1.2 Giai đoạn từ Hiến pháp năm 1980 đến Pháp lệnh tổ chức luật

sư năm 1987

Hiến pháp năm 1980 một lần nữa ghi nhận nguyên tắc bảo đảm quyềnbào chữa của bị can, bị cáo Điều 133 Hiến pháp năm 1980 quy định: "Tổchức luật sư được thành lập để giúp bị cáo và các đương sự khác về mặt pháp

lý" [27, tr 128] Đó là cơ sở pháp lý cho việc xây dựng một văn bản pháp luật

về tổ chức luật sư ở Việt Nam

Sau khi có nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập lại Bộ Tư pháp,ngày 22/11/1981 Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 143/HĐBT quyđịnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Tư pháp Bộ Tư pháp có nhiệm

vụ quản lý hoạt động hành chính tư pháp trong đó có hoạt động luật sư Trongkhi chờ một văn bản pháp luật về tổ chức luật sư, sau khi trao đổi với Tòa ánnhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và một số cơ quan hữu quankhác, Bộ Tư pháp ban hành Thông tư số 691/QLTPK ngày 31/10/1983 hướngdẫn về công tác bào chữa, trong đó quy định:

Ở thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố HảiPhòng hiện nay đã có tổ chức luật sư biện hộ thì củng cố lại về tổchức, quản lý chặt chẽ hơn về hoạt động theo tinh thần của thông tưnày

Ở các tỉnh khác và đặc khu Vũng Tàu Côn Đảo, nếu có đủđiều kiện về nhân sự và được Ủy ban nhân dân tỉnh, đặc khu chophép thì thành lập Đoàn bào chữa viên tỉnh

Người làm công tác bào chữa phải là công dân của nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; có phẩm chất đạo đức cáchmạng tốt; gương mẫu chấp hành đường lối, chính sách của Đảng vàpháp luật của nhà nước; có kiến thức pháp lý cần thiết

Người muốn làm công tác bào chữa tự nguyện làm đơn và

sơ yếu lý lịch gửi tới Sở Tư pháp [3]

Thực hiện thông tư này, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã tíchcực, khẩn trương thành lập các Đoàn bào chữa viên nhân dân, lựa chọn nhữngngười có đủ điều kiện để công nhận bào chữa viên Cho đến cuối năm 1987

đã có 30 tỉnh, thành phố thành lập Đoàn bào chữa viên nhân dân với gần 400

bào chữa viên và tồn tại cho đến khi ban hành Pháp lệnh tổ chức luật sư năm1987.

Công tác quản lý tổ chức bào chữa viên nhân dân và hoạt động củabào chữa viên bước đầu được quan tâm thể hiện ở chỗ các Sở Tư pháp địaphương đã thực hiện việc xây dựng và quản lý tổ chức, hướng dẫn kiểm trahoạt động của đoàn bào chữa viên và các bào chữa viên, bồi dưỡng về chínhtrị, chuyên môn nghiệp vụ v.v Trong khi chưa có tổ chức luật sư và đội ngũluật sư, việc các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành các đoànbào chữa viên nhân dân và đội ngũ bào chữa viên đã đáp ứng một phần nhucầu bào chữa của bị can, bị cáo Đây là cơ sở, là tiền đề cho việc hình thành tổchức luật sư và đội ngũ luật sư sau này

Tuy nhiên, công tác quản lý về tổ chức và hoạt động bào chữa còn rấtnhiều bất cập Về phía quản lý nhà nước, khâu quan trọng là việc ban hànhvăn bản quy phạm pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư thì không đượcchú trọng, mới chỉ ban hành dưới hình thức "thông tư" hướng dẫn về côngtác bào chữa, một hình thức văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lýthấp Đồng thời, Nhà nước chưa quan tâm trong việc xây dựng chiến lược vàchính sách để hình thành và phát triển nghề luật sư Đối với quản lý hoạtđộng bào chữa của các đoàn bào chữa viên nhân dân thì không được thựchiện bởi pháp luật chưa quy định trách nhiệm quản lý, nội dung quản lý vàgiám sát hoạt động bào chữa của đoàn bào chữa viên nhân dân đối với độingũ bào chữa viên

Như vậy, trong suốt giai đoạn dài từ tháng 9 năm 1945 đến ngày Pháplệnh tổ chức luật sư có hiệu lực (30/12/1987), tổ chức luật sư ở nước ta chưađược hình thành, đồng thời cũng chưa có nghề luật sư Công tác xây dựng độingũ luật sư và quản lý luật sư chưa được quan tâm