SKKN môn Chính tả lớp 5

Phân môn chính tả ở tiểu học có nhiệm vụ chủ yếu rèn luyện cho học sinh nắm các quy tắc và thói quen viết đúng với chuẩn chính tả Tiếng Việt.. Vì vậy việc dạy chính tả đúng phải được coi

===== *** =====

CHUYÊN ĐỀ

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

PHÂN MÔN CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5

Người viết: Nguyễn Thị Hồng.

.

I PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 Lí do chọn đề tài.

Chúng ta đều biết:"Nhân cách của con người chỉ có thể được hình thành thông qua hoạt động và giao tiếp" Để xã hội tồn tại và phát triển, để giao tiếp

được thuận tiện, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều có ngôn ngữ riêng Trong cuộc sống hàng ngày, để giao tiếp ngoài ngôn ngữ riêng Tiếng việt là ngôn ngữ thống nhất trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Trong cuộc sống hàng ngày, để giao tiếp ngoài ngôn ngữ nói còn có ngôn ngữ viết Ngôn ngữ biết đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giao tiếp của các quốc gia nói chung cũng như Việt Nam nói riêng Yêu cầu đầu tiên, đặc biệt quan trọng của ngôn ngữ viết là phải viết đúng chính tả Chính tả có thống nhất thì việc giao tiếp bằng ngôn ngữ viết mới không bị cản trở giữa các địa phương trong cả nước, cũng như giữa các thế hệ đời trước và đời sau

Vì vậy, việc dạy đúng chính tả phải được coi trọng ngay từ buổi đầu đối với học sinh tiểu học Phân môn chính tả ở tiểu học có nhiệm vụ chủ yếu rèn luyện cho học sinh nắm các quy tắc và thói quen viết đúng với chuẩn chính tả Tiếng Việt Cùng với các phân môn khác, chính tả giúp cho học sinh chiếm lĩnh Việt văn hoá - Công cụ để giao tiếp, tư duy Ngay từ bậc tiểu học, trẻ cần phải được môn học chính tả một cách khoa học, cẩn thận để có sử dụng công cụ này suốt những năm tháng trong thời kỳ học tập ở nhà trường cũng như suốt cuộc đời

Vì vậy việc dạy chính tả đúng phải được coi trọng ngay đối với học sinh các lớp của trường Tiểu học Việc dạy chính tả được hiểu như rèn luyện việc thực hiện những chuẩn mực của ngôn ngữ viết ở các lớp Tiểu học, chính tả sẽ tạo điều kiện ban đầu trong hành trang ngôn ngữ cả một đời người trong các em

Qua được học chính tả, các em nắm bắt được các quy tắc chính tả và hình thành kỹ năng, kỹ xảo chính tả Từ đó có thói qnen viết đúng chính tả, giúp cho

sự hoàn thiện nhân cách của học sinh Nó bắt đầu từ việc thuận tiện trong tiếp thu trí thức qua các môn học ở Tiểu học đến việc xây dựng các văn bản trong quá trình giao tiếp trong học tập

Chương trình Tiếng Việt ở bậc Tiểu học bao gồm nhiều phân môn Phân môn chính tả có nhiệm vụ chủ yếu rèn cho học sinh nắm các quy tắc và các thói quen viết đúng với chuẩn chính tả Tiếng Việt Cùng với các phân môn khác, chính tả giúp cho học sinh chiếm lĩnh văn hoá, là công cụ để giao tiếp, tư duy để học tập, trau dồi kiến thức và nhân cách làm người Ngay từ đầu ở bậc Tiểu học trẻ cần phải được học môn chính tả một cách khoa học, cẩn thận để có thể sử dụng công cụ này suốt những năm tháng trong thời kỳ học tập ở nhà trường cũng như trong suốt cả cuộc đời

Chính tả có tầm quan trọng như vậy nên môn học này cần phải được coi trọng ở các trường Tiểu học

Nhưng trên thực tế hiện tượng học sinh viết sai chính tả là khá phổ biến

Cụ thể là trên địa bàn trường tiểu học nơi tôi đang công tác, hiện tượng học sinh viết sai chính tả, đặc biệt là sai phụ âm "l - n" chiếm một tỷ lệ khá lớn Vấn đề này có nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản và quan trọng nhất là do học sinh ở đây có thói quen phát âm sai, lẫn lộn giữa các âm "l

-n, s - x ; ch - tr " dẫn đến viết sai Trước tình hình như vậy, việc nhìn nhận lại thực trạng về việc dạy chính tả để từ đó tìm ra một số giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng học chính tả cho học sinh vùng phương ngữ là hết sức cần thiết Đặc biệt là việc cải tiến cách dạy chính tả sao cho khoa học, cho hiệu quả hơn Coi trọng phương pháp dạy chính tả có ý thức để việc viết đúng chính tả trở thành kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh ngay từ lớp đầu cấp

Bên cạnh đó, về phương pháp, một số giáo viên chưa chú ý áp dụng phương pháp hợp lý khi dạy chính tả Từ thực trạng trên, việc nghiên cứu tìm

ra một số những biện pháp hữu hiệu để giải quyết tình trạng trên là hết sức

cần thiết Bản thân là một số giáo viên dạy học trên vùng phương ngữ, tôi

mạnh dạn tiến hành nghiên cứu chuyên đề: Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng phân môn chính tả cho học sinh lớp 5.

I.2.Mục đích nghiên cứu.

Việc dạy môn chính tả ở trường tiểu học không chỉ đơn thuần là rèn cho học

sinh viết đẹp, viết đúng mà còn nâng cao sự hiểu biết về chương trình, tích luỹ vốn từ ngữ Từ đó học sinh biết sử dụng những vốn từ ngữ đó vào thực tế, tạo điều kiện để học tốt các môn học khác

Học sinh học tốt môn chính tả sẽ được nâng cao về mặt nhận thức , hiểu biết Một phần quan trọng đó là góp phần đổi mới phương pháp dạy và học

I.3.Thời gian -địa điểm.

-Thời gian: Đăng kí đề tài: tháng 9 năm 2008

Hoàn thành đề tài:20/5/2009

- Địa điểm: Trường tiểu học Bảo Lý

1.4.Đóng góp mới về mặt lí luận, về mặt thực tiễn.

Nghiên cứu lí luận làm cơ sở pháp luận của vấn đề đổi mới phương pháp nhằm

nâng cao chất lượng phân môn chính tả cho học sinh lớp 5.

Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh lớp 5 để chọn phương pháp dạy cho phù hợp

Trẻ em ở lứa tuổi Tiểu học nhận thức hiện thực khách quan mang đậm màu sắc cảm tính Các giác quan như tai, mắt được sử dụng nhiều trong nhận thức sự vật, cho nên trực quan cụ thể là những yếu tố đặc biệt quan trọng góp phần tạo nên nhận thức và tư duy của học sinh Tiểu học “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng” câu nói nổi tiếng của Lê- nin khi người giải thích quy luật nhận thức hiện đại, đặc biệt được thể hiện ở học sinh Tiểu học Khi dạy

chính tả cho học sinh Tiểu học cần vận dụng triệt để đặc điểm, nhận thức của trẻ

em ở lứa tuổi này

VD: Nghe và quan sát cách phát âm đúng để phát âm đúng Quan sát cách viết đúng để viết đúng , dần dần học sinh sẽ tích luỹ được những kinh nghiệm, làm giàu thêm tri thức chính tả cho bản thân Kết quả là các em nhận thức được những vốn kinh nghiệm một cách có ý thức, tạo nên kĩ năng kĩ xảo cho các em

Từ đó giúp các em dề dàng trong việc tiếp thu các tri thức của các môn học, nhất là trong phân môn Tập làm văn

Nghiên cứu kỹ về phân môn chính tả Tìm hiểu thực tế việc dạy và học môn chính tả lớp 5 của trường Tiểu học Việt Dân trong những năm qua để tìm ra ưu nhược điểm cơ bản về phương pháp dạy và học của thầy và trò Đề xuất những biện pháp đổi mới về cách dạy nhằm nâng cao phân môn chính tả cho học sinh lớp 5 , và tiến hành dạy thực nghiệm nhằm khẳng định biện pháp để có thể đưa vào áp dụng đại trà

Do vậy hai nhiệm vụ chủ yếu của việc đề cao nguyên tắc dạy học chính tả có ý thức là: giải quyết những vấn đề tồn tại của chữ quốc ngữ Tôn trọng nguyên tắc dạy chính tả theo khu vực, phải chú ý cách phát âm của địa phương

II PHẦN NỘI DUNG

II.1 CH ƯƠ NGI :TỔNG QUAN

II.1.1 Lập đề cương nghiên cứu.

- Nghiên cứu lí luận, thực tế và xây dựng đề cương nghiên cứu ở học kì I năm học 2008-2009

- Tìm hiểu cơ sở pháp luận và tìm hiểu thực tế ( thực trạng - đề xuất cải tiến)

- Tổ chức dạy thực nghiệm và hoàn thành vào cuối học kì II năm học 2008-2009

II.1.2 Viết đề tài.

-Từ tháng 3 đến tháng 4 hoàn thành

II.2 CH ƯƠ NG II : NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

II.2.1 Cơ sở ngôn ngữ học đại cương

Các lĩnh vực ngôn ngữ như ngữ nghĩa học, ngữ pháp học, phong cách học đều có những đóng góp về mặt lý luận để các nhà khoa học giáo dục biên soạn chương trình học tiếng việt cho từng cấp học Nói riêng về phân môn chính tả ở bậc tiểu học, có thể nói các lĩnh vực của ngôn ngữ học đều có sự đóng góp hình thành cơ sở khoa học của phân môn chính tả Chẳng hạn như ngữ pháp văn bản giúp cho việc xác định rõ nghĩa của từ trong văn bản, giúp cho học sinh xác định rõ các âm tiết của từ đó mà viết đúng chính tả Riêng lĩnh vực ngữ âm học

cơ sở lý luận gắn bó mật thiết với vấn đề chính tả

Phân môn Chính tả lớp 5 chủ yếu tập trung rèn luyện kỹ năng viết chính tả chính xác cho học sinh Thông qua làm việc các bài tập chính tả, học sinh lớp 5 được các quy tắc viết của chữ quốc ngữ, nắm được cách viết đúng các từ có âm đầu, vần và thanh điệu học sinh địa phương hay mắc lỗi do ảnh hưởng của cách phát âm Học sinh có viết đúng chính tả thì mới viết văn bản đúng chuẩn chính

tả và do đó các em mới có thể giao tiếp tốt bằng văn bản

Do vậy mục tiêu của phân môn Chính tả lớp 5 là: Trang bị một số kiến thức về quy tắc chính tả Tiếng Việt; rèn luyện kỹ năng nghe, kỹ năng viết đúng chính tả đoạn văn, bài văn; phát triển ý thức viết đúng chính tả, thái độ cẩn thận

và yêu cái đẹp trong giao tiếp bằng chữ tiếng Việt

II.2.2 Cơ sở dạy ngữ âm học

II.2.2.1 Tìm hiểu về mối quan hệ giữa âm - chữ và nghĩa

Chữ viết của Tiếng Việt là chữ viết ghi âm nên nguyên tắc chính tả chủ yếu của Tiếng Việt là nguyên tắc ngữ âm học, nghĩa là mỗi âm vị được thể hiện bằng một tổ hợp chữ cái, mỗi âm tiết, mỗi từ có một cách viết nhất định Do đó việc viết đúng phải dựa trên đọc đúng, đọc đúng là cơ sử viết đúng Để phát huy một cách có ý thức đặc biệt là những vùng phương ngữ, việc dạy chính tả phải theo sát nguyên tắc này Nghĩa là phải tôn trọng việc phát âm, lấy phát âm để điều chỉnh chữ viết

Ví dụ: Âm vị /t/ được biểu thị bằng chữ cái "t"

Âm vị /b/ được biểu thị bằng chữ cái"b"

Ngữ âm học thực hành chủ yếu tập trung vào rèn luyện phát âm đúng Phát

âm đúng gắn liền với viết đúng (chính âm gắn liền với chính tả) Do đó cơ chế

của việc viết đúng phải dựa trên đọc đúng, đọc đúng là cơ sở viết đúng Để phát huy một cách có ý thức, đặc biệt là vùng phương ngữ việc dạy chính tả cần phải theo sát nguyên tắc này Nghĩa là phải tôn trọng việc phát âm, lấy phát âm để điều chỉnh chữ viết

- Mạch kiến thức về quy tắc chính tả

Hệ thống hoá những hiểu biết về cách viết đúng các âm đầu, vần, thanh điệu của các từ thuộc vốn từ đã học theo chủ điểm Hệ thống hoá về quy tắc viết tên người, tên địa lý Việt Nam và nước ngoài

- Mạch kỹ năng viết chính tả: nghe - viết, nhớ - viết một đoạn văn hoặc đoạn thơ, trình bày bài viết theo quy định

+ Viết đúng các từ ngữ dễ sai lẫn trong các bài chính tả nghe viết, nhớ -viết, cụ thể là:

- Các từ có âm đầu hoặc âm chính có nhiều cách viết

- Các từ có vần khó xuất hiện trong các bài chính tả

- Các từ mà phát âm của tiếng địa phương lệch so với chuẩn

+ Các tên người, tên địa lý Việt Nam và nước ngoài

Trong những nội dung trên có phần nội dung bắt buộc dạy cho tất cả học sinh ở các vùng miền, trong cả nước, có những nội dung cho phép các trường, lớp ở từng địa phương được lựa chọn để dạy cho phù hợp với đặc điểm của học sinh địa phương

Phần nội dung tự chọn là phần viết đúng các từ mà phát âm của tiếng địa phương lệch so với chuẩn trong mỗi bài học Trong trường hợp các bài tập tự chọn trong sách giáo khoa không phù hợp với đặc điểm phát âm của tiếng địa phương nơi có trường lớp mình dạy, giáo viên có thể soạn bài tập thay thế cho bài tập ở sách giáo khoa sao cho nội dung bài thay thế phù hợp với đặc điểm phát âm của tiếng địa phương dẫn đến lỗi chính tả học sinh lớp mình, trường mình thường mắc

II.2.2.2 Những bất hợp lý của chữ quốc ngữ

Ở tiếng Việt nguyên tắc cơ bản là nguyên tắc ngữ âm học Ngoài ra chính

tả tiếng Việt còn được xây dựng trên một số nguyên tắc nữa như nguyên tắc truyền thống lịch sử, nguyên tắc khu biệt Những nguyên tắc này không đồng nhất với nguyên tắc ngữ âm học, do vậy chính tả tiếng Việt còn có những hợp

lý Cụ thể trong tiếng Việt có hiện tượng Cách phát âm ở những vùng miền

khác nhau (phương ngữ) Bên cạnh đó lại có trường hợp từ mang hai biến thể

phát âm, khó có thể nói biến âm nào là chuẩn

Ví dụ: Chòng chành - tròng trành

Nhún nhảy - Dún dẩy

Hoặc có khi có một cách phát âm nhưng lại có hai cách viết

Ví dụ:

i: trong lý luận

/i/ y: trong Lý Thường Kiệt

Bản thân hệ thống âm vị tiếng Việt còn có một số âm vị không ghi thống nhất một âm có thể ghi bằng nhiều con chữ

Ví dụ:

c( con cuốc)

/i/ k:(cái kim)

q: (Tổ quốc)

Trước những bất hợp lý trên, việc xác định trọng điểm chính tả cần cho dạy học sinh vùng phương ngữ, một mặt phải coi tọng hệ thống âm chuẩn toàn dân, mặt khác phải coi trọng những biển thể phát âm địa phương, đồng thời phải dùng nghĩa để sử dụng dựa vào các văn cảnh

II.2.2.3 Vấn đề chuẩn chính tả

Ngôn ngữ văn hoá không thể không có chính tả thống nhất, mà muốn thống nhất được chính tả thì phải có chuẩn chính tả Chuẩn chính tả tiếng Việt là quá trình tiểu chuẩn hoá cách viết của ngôn ngữ Tiếng Việt và phải được mọi người tuân theo Chuẩn chính tả dựa vào ba căn cứ cơ bản sau:

- Chuẩn chính tả có tính chất bắt buộc gần như tuyệt đối

- Chuẩn chính tả có tính bền vững tương đối

- Chuẩn chính tả có tính lựa chọn, tính phát triển

Ngoài ra chuẩn chính tả không phải là bất biến

II.2.3 Cơ sở thực tiễn.

II.2.3.1 Thực tế trình độ chính tả của học sinh tiểu học

Qua thực tế giảng dạy và khảo sát vở tập làm văn, vở chính tả của học sinh lớp 5 trường tiểu học Việt Dân , tôi thấy các em mắc khá nhiều lỗi chính tả Thống kê lỗi chính tả của các em tôi thấy có ba loại lỗi cơ bản sau:

- Lỗi chính tả do không nắm vững chính tự: lỗi này thường gặp khi viết các phụ âm đầu: d - gi, ch - tr,

- Lỗi do không nắm vững trình tự âm tiết của tiếng việt

- Lỗi chính tả do viết theo lối phát âm của địa phương hoặc do không nắm vững chính âm Đây là lỗi cơ bản nhất mà qua khảo sát tôi nhận thấy Cụ thể là âm

"l - n" học sinh thường xuyên nhầm lẫn và viết sai chính tả trong bài viết của mình Tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng sai trên, tôi nhận thấy chủ yếu là học sinh phát âm sai - thường các em còn phát âm lẫn lộn giữa âm "l - n" nên không phân biệt được khi viết Để sửa loại lỗi này giáo viên đã cố gắng dạy cho học sinh nắm vững chính âm trong tiếng việt Muốn viết đúng chính tả thì phải phát

âm đúng Do vậy chúng ta cần phải chú trọng đến việc phát âm chuẩn cho học sinh trong giờ Tập đọc.Mặt khác mỗi giáo viên phải là một chuẩn mực sống động để học sinh bắt chước và noi theo Ngoài ra việc đổi mới các phương pháp dạy học và giúp học sinh nắm bắt các mẹo luật chính tả cũng hết sức cần thiết

để học sinh viết đúng

Trong phạm vi nghiên cứu của chuyên đề, tôi xin được thông kê số liệu học sinh mắc lỗi chính tả của khối 5 đầu năm học như sau:

số

Các lỗi chính tả thường mắc

l - n d/gi/r/ch;tr/s/x Cấu trúc âm tiết

1 5E1 28 10 em 3 em 1 em

2 5E2 28 12 em 4 em 2 em

II.2.3.2 Thực tế về giảng dạy chính tả của giáo viên tiểu học

Thực tế về chất lượng dạy chính tả của giáo viên Tiểu học trước hết phải nói đến trình độ đã được đào tạo của giáo viên không đồng đều và việc tổ chức dạy và học môn chính tả chưa được khoa học Hai là trong các nhà trường sư phạm việc dạy phương pháp môn Tiếng Việt nói chung, phương pháp dạy chính

tả nói riêng còn coi nhẹ Để khắc phục tình trạng này, việc đối mới phương pháp dạy học phân môn Chính tả là hết sức cần thiết, phải giúp học sinh nắm được các quy tắc chính tả, các mẹo luật chính tả phù hợp với trình độ tiếp thu

của các em, hình thành kỹ năng, kỹ xảo chính tả, bỏ thói quen phát âm sai dẫn đến viết sai

Do đó nhiều giáo viên ra trường còn gặp nhiều lúng túng về nội dung và phương pháp và cách rèn kỹ năng cho học sinh Những tồn tại trên dẫn đến chất lượng học chính tả của học sinh còn nhiều hạn chế Đặc biệt với những vùng phương ngữ thì đây là một thiệt thòi rất lớn vì các em không có điều kiện để đạt tới một chuẩn mực chính tả như mong muốn Để khắc phục tình trạng này thì trước hết cần phải chuẩn hoá giáo viên để giáo viên có đủ kinh nghiệm, trình độ giúp học sinh nắm được quy tắc chính tả, hình thành kỹ năng, kỹ xảo chính tả,

bỏ được thói quen phát âm sai, viết sai

II.2.3.3 Chương trình sách giáo khoa

Trước hết phải khẳng định rằng môn Tiếng Việt ở Tiểu học SGK đã xác định được những trọng điểm chính tả cơ bản cần dạy cho học sinh Các bài tập trong SGK cũng khá đa dạng, phù hợp với từng khối lớp và cấu trúc đi từ dễ đến khó

Tuy nhiên về hạn chế SGK còn đánh đồng nội dung dạy học trong cả nước cho nên có thể nói nội dung dạy chính tả trong SGK Tiếng Việt vừa thừa lại vừa thiếu do chưa sử lý được việc dạy chính tả theo khu vực Thừa ở các em vừa phải luyện tập ở cả những nội dung mà các em đã biết, không mấy khi sai sót Thiếu ở chỗ không đủ thời gian để đi sâu hơn, luyện tập nhiều hơn để tránh những lỗi mà các em thường mắc phải Nội dung chính tả được trình bày trong SGK Tiểu học còn mang tính ngẫu nhiên, chủ quan, áp đặt, không được xây dựng dựa trên sự điều tra khảo sát tình hình chính tả ở từng vùng, từng khu vực Chính tả trong SGK chưa thống nhất, điều này cũng gây không ít khó khăn cho việc dạy học chính tả ở Tiểu học, đặc biệt ở những vùng phương ngữ