Giáo án Ngữ Văn 8 CKT

Phép so sánh trên đã diễn tả đợc cảm xúc trang nghiêm , thành kính của “tôi” đối với ngôi trờng ; tác giả đề cao tri thức , khẳng định vị trí quan trọng của trờng học trong đời sống nhân

Ngày soạn 14/ 08 / 2010 Ngày dạy 16/ 08 / 2010

GV giới thiệu ngắn gọn về tác giả Thanh Tịnh

? Cho biết xuất xứ của tác phẩm ?

Gv hd : đọc chậm , dịu , diễn cảm , lắng sâu

GV cùng 3 HS thay nhau đọc HS khác nhận

xét

GV lu ý HS từ khó

? VB này đợc viết theo phơng thức biểu đạt

nào ? Vì sao em xác định đợc nh vậy ?

I Đọc hiểu khái quát văn bản– :

1 Tác giả, tác phẩm a) Tác giả :

Thơ văn ông đậm chất trữ tình đằm thắm ,giàu cảm xúc êm dịu , trong trẻo

? Trong văn bản , những kỉ niệm của nhà văn

đ-ợc diễn tả theo trình tự nào ?

? Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn nào trong

văn bản ?

HĐ 2:

? Những gì đã gợi lên trong lòng tôi kỉ niệm về

buổi tựu trờng đầu tiên ?

? Khi nhớ lại kỉ niệm đó tâm trạng “tôi” nh thế

nào ?

? Thời gian và không gian của ngày đầu tiên

đến trờng đợc “tôi” nhớ lại cụ thể nh thế nào ?

? Vì sao thời gian và không gian này lại trở

thành những kỉ niệm khó quên đối với “tôi” ?

? Trên con đờng này “tôi” đã quen đi lại lắm lần

song trong buổi đầu tiên đến trờng “tôi”có cảm

giác nh thế nào ?Tại sao tôi có cảm giác đó

? Chi tiết nào cho thấy từ đây ngời học trò nhỏ

sẽ cố gắng học hành , quyết tâm và chăm chỉ ?

? Chi tiết này cho ta hiểu gì thêm về “tôi” ?

? Thông qua những cảm nhận của “tôi” trên con

đờng đến trờng , “tôi” đã tự bộc lộ đức tính gì ?

? Trong câu văn “ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí

tôi nhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang trên

ngọn núi”, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật gì ? Có tác dụng nh thế nào ?

- Từ đầu đến "”

- Tiếp theo đến : “trên ngọn núi”

- Tiếp đến “cả ngày nữa”

- Đoạn còn lại

II Đọc hiểu chi tiết văn bản :

-Biến chuyển của trời đất cuối thu và hình ảnh mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên

đi đến trờng -Nao nức mơn man , tng bừng , rộn rã

1.Cảm nhận của tôi trên đ ờng tới tr ờng

- Thời gian :buổi sáng cuối thu

- Không gian :trên con đờng làng dài và hẹp

- Vì thời điểm và nơi chốn này quen thuộc , gần gũi , gắn bó với tuổi thơ tác giả Đây cũng là thời điểm đặc biệt của “tôi” , lần đầu đợc cắp sách tới trờng

- Con đờng quen – lạ , cảnh vật thay đổi

- Cảm thấy mình trang trọng , đứng đắn Vì tình cảm và nhận thức của một cậu bé lần

đầu tiên đến trờng đã có sự chuyển biến mạnh

mẽ Đấy là cảm giác tự thấy mình đã lớn lên , vì thế mà thấy con đờnh làng không còn dài và rộng nh trớc nữa

- Ghì thật chặt hai quyển vở mới trên tay , muốn thử sức tự cầm bút thớc

- Một chú bé ngộ nghĩnh , ngây thơ và đáng yêu

- Yêu bạn bè , có ý chí học tập

- So sánh – làm cho ý nghĩ của “tôi” đợc ngời

đọc cảm nhận cụ thể , rõ ràng hơn

? Cảnh tợng này có ý nghĩa gì ?

? Ngôi trờng làng Mĩ Lí hiện ra trong mắt “tôi”

trớc và sau khi đi học có gì khác nhau ?

? Sự nhận thức có sự thay đổi đó về ngôi

trờng có ý nghĩa nh thế nào ?

? Với sự cảm nhận về ngôi trờng nh vậy nên

“tôi” có tâm trạng ra sao ?

? Khi tả những học trò nhỏ tuổi lần đầu tiên tới

trờng , tác giả đã dùng hình ảnh so sánh nào ?

? Em có suy nghĩ gì trớc thái độ của ông đốc ,

thầy giáo trẻ , các bậc phụ huynh đối với các em

bé lần đầu tiên đi học ?

? Khi bớc vào lớp học , “tôi” có cảm nhận nh

thế nào ?

? Vì sao “tôi” lại có cảm nhậnđó ?

? Ngoài ra , khi vào lớp học , “tôi”còn có những

cảm giác gì khác nữa ?

? Vì sao “tôi” có cảm giác nh vậy ?

2.Cảm nhận của tôi lúc ở trên sân tr ờng :

-Sân trờng rất đông ngời , ngời nào cũng đẹp

- Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai trờng thờng gặp ở nớc ta

- Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân

- Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trờng tuổi thơ

- Trớc : nhà trờng cao ráo , sạch sẽ hơn các ngôi nhà trong làng

- Nay : ngôi trờng xinh xắn , oai nghiêm nh

đình làng Hoà ấp

- Thể hiện sự thay đổi sâu sắc trong tình cảm và nhận thức của “tôi” Phép so sánh trên đã diễn tả đợc cảm xúc trang nghiêm , thành kính của

“tôi” đối với ngôi trờng ; tác giả đề cao tri thức , khẳng định vị trí quan trọng của trờng học trong

đời sống nhân loại

- Lo sợ vẩn vơ , ngập ngừng , e sợ

- Họ nh con chim con đứng bên bờ tổ nhìn quãng trời rộng muốn bay , nhng còn ngập ngừng e sợ

- Diễn tả sinh động , cụ thể hình ảnh cũng nh tâm trạng của đám học trò

- Nói : Các em phải gắng học để thầy mẹ vui lòng và để thầy dạy các em đợc sung sớng

- Nhìn học trò “ với cặp mắt hiền từ và cảm

động”

- Tơi cời nhẫn nại chờ

- Ông đốc : từ tốn , bao dung

- Ta nhận thấy trách nhiệm , tấm lòng của gia

đình , nhà trờng đối với thế hệ trẻ Đó là một môi trờng giáo dục ấp áp

3 Cảm nhận của tôi lúc ở trong lớp học“ ”

- Xa mẹ

- “Tôi” đã bắt đầu cảm thấy đợc sự tự lập của mình khi đi học

- Một mùi hơng lạ xông lên Trông hình gì treo trên tờng cũng thấy lạ và hay hay Bàn ghế chỗ mình ngồi là vật riêng của mình Nhìn ngời bạn cha hề quen biết nhng lòng vẫn không cảm thấy

? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết :

- Một con chim con liệng đến Tôi đa mắt

thèm thuồng nhìn theo cánh chim

- Nhng tiếng phấn của thầy tôi đa tôi về cảnh

thật Tôi vòng tay lên bàn lẩm nhẩm đánh

vần đọc

Những chi tiết này nói gì thêm về nhân vật tôi?

? Dòng chữ : Tôi đi học có ý nghĩa gì ?

? Đặc sắc nghệ thuật của văn bản này là gì ?

Cho HS thảo luận nhóm :

? Theo em , sức cuốn hút của tác phẩm này đợc

- Cảm nhận của nhân vật “ Tôi ” trong buổi tựu

trờng đợc thể hiện qua những giai đoạn nào?

- Mỗi giai đoạn cảm nhận của nhân vật “ Tôi ”

ra sao?

xa lạ => vừa xa lạ vừa gần gũi

- Lạ vì lần đầu đợc vào lớp học

- Không cảm thấy xa lạ với bàn ghế bạn bè vì bắt đầu ý thức đợc những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình bây giờ và mãi mãi

- Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ

- Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và việc học hành của bản thân

- Yêu thiên , yêu tuổi thơ nhng yêu cả sự học hành

- Dòng chữ này vừa khép lại bài văn và mở ra một thế giới mới , một khoảng không gian , thời gian mới , một tâm trạng , tình cảm mới , một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ thể hiện ý nghĩa của truyện ngắn này

* Tổng kết :

- Bố cục theo dòng hồi tởng của nhân vật tôi , theo trình tự thời gian của một buổi tựu trờng – Kết hợp hài hoà giữa kể , miêu tả và bộc lộ tâm trạng , cảm xúc

=> tạo nên chất trữ tình của tác phẩm

-Bản thân tình huống truyện

- Tình cảm ấm áp , trìu mến của những ngời lớn

đối với các em nhở lần đầu tiên đến trờng

- Hình ảnh thiên nhiên , ngôi trờng và các hình

ảnh so sánh => chất trữ tình thiết tha êm dịu

* Luyện tập :

- Dòng cảm xúc chân thành , tha thiết

* Dặn dò : - Học thuộc ghi nhớ , làm bài tập 2

- Xem kỹ bài : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Ngày soạn 17 / 8 / 2010 Ngày dạy 19 /8 /2010

Tiết 3

Bài 1

Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Gv treo bảng phụ , cho học sinh quan sát sơ đồ

? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ :thú, chim, cá ? Vì sao ?

? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa

của từ voi , hơu ? Vì sao ?

? Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ tu hú , sáo ?

?Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa

của từ cá rô , cá thu ?

? Qua việc xét mối quan hệ của các từ trên em

thử cho biết thế nào là một từ ngữ đợc coi là có

nghĩa rộng và một từ ngữ đợc coi là có nghĩa

hẹp ?

? Lấy ví dụ minh hoạ

? Nghĩa của các từ thú , chim ,cá rộng hơn

nghĩa của những từ nào , đồng thời hẹp hơn

nghĩa của từ nào ?

? Từ ví dụ này ta có thể rút ra kết luận ntn ?

GV : Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng vừa

có nghĩa hẹp Vì tính chất rộng- hẹp của một từ

1 Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp

- Rộng hơn vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm phạm vi nghĩa cùa từ thú , chim , cá

- Rộng hơn vì phạm vi nghĩa của từ thú bao hàm phạm vi nghĩa của từ voi , hơu

- Rộng hơn

- Rộng hơn

- Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa rộng khi phạm

vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

- Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp khi phạm

vi nghĩa của từ ngữ đó đợc bao hàm trong phạm

vi nghĩa của một từ ngữ khác

- Đồ dùng học tập : bút , thớc

- Có nghĩa rộng hơn các từ voi , hơu , tu hú ,

sáo , cá rô , cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp

hơn từ động vật

- Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với từ ngữ này ,

đồng thời có thể có nghĩa hẹp đối với một từ

Gọi HS đọc yêu cầu của bài tập

Lần lợt cho từng em xung phong làm

ngữ khác

2 Luyện tập :

Bài tập 1 :

Y phục quần áo

quần đùi , quần dài áo dài , áo sơ mi

Vũ khí

súng bom

súng trờng , đại bác bom ba càng .Bài tập 2 :

a) Chất đốt b) Nghệ thuật c) Thức ăn d) Nhìn e) Đánh Bài tập 3 :a) Xe đạp , xe máy , xe hơi b) Sắt , đồng ,nhôm

c) Chanh , cam , quýt d) Họ nội , họ ngoại , cô bác e) Xách , khiêng , gánh Bài tập 4 :

a) thuốc lào b) thủ quỹc) bút điện d) hoa tai Bài tập 5 :Khóc , nức nở , sụt sùi

Củng cố:

Cho 2 em đọc ghi nhớ

Dặn dò :

- Học thuộc ghi nhớ

- Viết đoạn văn ngắn có sử dụng từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp

- Xem kỹ bài : Tính thống nhất về chủ đề của văn bản

Tiết 4

Bài 1

Tính thống nhất về chủ đề

của văn bảnA/ Mục tiêu

Giúp HS :

- Nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề , biết xác định và duy trì đối tợng trình bày , chọn lựa , sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến , cảm xúc của mình

- Tích hợp với phần Văn ở văn bản ‘Tôi đi học’’

? Trong văn bản ‘ Tôi đi học’’ tác giả nhớ lại

những kỉ niệm sâu sắc nào trong thời thơ ấu của

? Căn cứ vào đâu em biết văn bản ‘Tôi đi học’’

nói lên những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu

tr-ờng đầu tiên ?

1 Chủ đề của văn bản

-Buổi đầu tiên đến trờng của mình

-Những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tác giả

-Là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản biểu

- Các câu : Hằng năm cứ vào cuối thu tựu

tr-? Em hãy phân tích sự thay đổi tâm trạng của

nhân vật tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên

GV : Các chi tiết , các phơng tiện ngôn từ trong

văn bản đều tập trung khắc hoạ , tô đậm cảm

giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật tôi ở

buổi tựu trờng đầu tiên => tính thống nhất về

chủ đề của văn bản

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn

bản ?

? Tính thống nhất vè chủ đề của văn bản đợc thể

hiện ở những phơng diện nào trong văn bản ?

? Làm thế nào để có thể viết một văn bản bảo

? Nêu chủ đề của văn bản này

? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn văn bản

Hãy chứng minh điều này

ờng Tôi quên thế nào đợc đãng Hai quyển

vở mới thấy nặng Tôi bặm tay xuống

đất

- Trên đờng đến trờng :+ Cảm nhận về con đờng : quen – lạ , cảnh vật thay đổi

+ Thay đôỉ hành vi : lội qua sông thả điều , đi ra

đồng nô đùa , - đi học , cố làm nh một học trò thực sự

-Trên sân trờng :+ Cảm nhận về ngôi trờng : cao ráo và sạch sẽ hơn các ngôi nhà trong làng – xinh xắn , oai nghiêm nh đình làng , sân rộng , cao hơn = lo sợ vẩn vơ

+ Cảm giác bỡ ngỡ , lúng túng khi xếp hàng vào lớp : đứng núp bên ngời thân cảm giác xa mẹ -Trong văn bản chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác

- Nội dung : đối tợng phản ánh , ý kiến , quan

điểm , cảm xúc

- Cấu trúc – hình thức : nhan đề , sự sắp xếp các phần mục , tính thống nhất của các đơn vị ngôn ngữ trong văn bản

- Đặc biệt lu ý nhan đề , quan hệ giữa các phần của văn bản , chú ý các câu , các từ ngữ tập trung biểu hiện chủ đề

Ghi nhớ( SGK )

3 Luyện tập

Bài tập 1: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản “ rừng cọ quê tôi’’

-Đối tợng : rừng cọ quê tôi

- Về vấn đề : cảm nhận của nhân vật tôi về rừng

Gọi 1 em đọc yêu cầu của bài

? ý nào sẽ làm cho bài viết lạc đề ?

* Củng cố:

? Thế nào là tính thống nhất về chủ

đề của văn bản?

? Tính thống nhất đó thể hiện nh thế nào?

+ đoạn 2 : thân cọ , búp cọ , cây non , lá cọ + đoạn 3 : rừng cọ , tàu lá cọ

+ đoạn 4 : gắn bó với cay cọ , chổi cọ , móm lá

cọ ,nón lá cọ , mành cọ , làn cọ , trái cọ + đoạn 5 : rừng cọ quê mình

- Câu : câu đầu mỗi đoạn ( trừ đoạn 3) nói về một vấn đề liên quan đến rừng cọ quê hơng nhà văn

+ Hiểu đợc tình cảnh đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng , cảm nhận

đợc tình yêu thơng mãnh liệt của chú đối với mẹ

+ Bớc đầu hiểu đợc văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút của Nguyên Hồng : thấm đợm chất trữ tình , lời văn tự truyện chân thành , giàu sức truyền cảm

- Bồi dỡng cho HS tình yêu thơng đối với những ngời thân trong gia đình, cảm thông, chia sẻ với những bất hạnh của ngời khác

- Rèn các kỹ năng phân tích nhân vật , khái quát đặc điểm tính cách qua lời nói , nét mặt , tâm trạng ; phân tích cách kể chuyện kết hợp nhuần nhuyễn với tả tâm trạng , cảm xúc bằng lời văn thống thiết

B/ Phơng pháp - phơng tiện

1 Ph ơng pháp :

- Đọc sáng tạo

? Giải thích từ : hoài nghi , ruồng rẫy

GV tích hợp với TV : 2 từ này có chung một nét

nghĩa : chỉ thái độ

? Nhân vật chính trong truyện là ai ? Nhân vật

này có quan hệ nh thế nào với tác giả ?

? Đoạn trích “Trong lòng mẹ’’ có thể chia làm

- Đoạn trích “Trong lòng mẹ’’ ( tên do nhà biên soạn đặt ) là chơng 4

- Thể văn đợc dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời một con ngời cụ thể , thờng là của chính mình

2 Đọc , giải thích từ khó , phân tích bố cục :

- Hoài nghi : nghi ngờ

- Ruồng rẫy : hắt hủi , ghét bỏ , không nhìn gì

đến

- Tôi – nhân vật chính – ngời kể chuyện và trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ

- Bố cục :2 phần + Từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ’’ : cuộc đối thoại giữa ngời cô cay độc và chú bé Hồng , ý nghĩ , cảm xúc của chú về ngời mẹ bất hạnh + Đoạn còn lại : Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và

? Từ bố cục này em hãy rút ra hai vấn đề cơ bản

cần phân tích về nội dung của đoạn trích

? Cảnh ngộ của bé Hồng có điều gì đặc biệt ?

? Cảnh ngộ ấy dễ tạo nên điều gì trong tâm hồn

bé Hồng ?

? Theo dõi cuộc đối thoại giữa ngời cô và bé

Hồng , em thử cho biết nhân vật cô tôi có quan

hệ nh thế nào với bé Hồng ?

? Nhân vật ngời cô hiện lên trớc hết ở chi tiết

nào ?

? Theo em , điều gì đáng chú ý ở đây ?

? Bé Hồng cảm nhận nh thế nào về câu hỏi ấy

? Chú đã phản ứng ra sao ?

? Câu trả lời dứt khoát nhng đầy suy nghĩ ấy có

làm cuộc đối thoại chấm dứt không ?

? Ngời cô còn hỏi gì bé Hồng ? Nét mặt và cử

chỉ của ngời cô lúc này nh thế nào ?

? Bà ta muốn gì khi nói rằng mẹ chú đang “phát

tài’’ và nhất là cố ý phát âm hai tiếng “em bé’’

thật rõ , thật ngọt ? ( Lời nói của ngời cô lần

này nhằm mục đích gì ? )

? Cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra nh thế nào ?

? ở đoạn này tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?

? Ngời cô còn hiện lên trong chi tiết nào đáng

chú ý nữa ?

cảm giác vui sớng cực điểm của chú bé Hồng

- Tâm địa độc ác của ngời cô và tình yêu mãnh liệt của chú bé Hồng với ngời mẹ bất hạnh của chú

II Đọc - hiểu chi tiết văn bản : 1.Nhân vật ng ời cô :

- Mồ côi cha , mẹ do nghèo túng phải tha phơng cầu thực => cảnh ngộ thật thơng tâm

- Luôn cảm thấy cô đơn , đau khổ và khao khát tình thơng của mẹ

- Ruột thịt

- Một hôm ,cô tôi gọi tôi đến bên cời hỏi :

- Hồng mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với

- Cúi đầu không đáp , cời đáp lại :

- Không!Cháu không muốn vào

- Đối lập : tâm trạng đau đớn , xót xa của cháu với sự vô cảm , lạnh lùng của ngời cô

- Bỗng đổi giọng lại vỗ vai , nhìn vào mặt đứa cháu rồi nghiêm nghị , tỏ sự ngậm ngùi thơng

? Những lời lẽ nói với bé Hồng đã bộc lộ đợc

điều gì trong tính cách của ngời cô ?

Cho HS thảo luận nhóm :

? Hình ảnh bà cô có ý nghĩa nh thế nào ?

? Mới đầu nghe bà cô hỏi : “ -Hồng mày có

muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không’’

trong Hồng sống dậy điều gì ?

? Nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói của

cô , mục đích của cô khi nhắc tới mẹ mình , bé

Hồng đã tự khẳng định điều gì ?

? Sau lời hỏi thứ hai của ngời cô , tâm trạng của

bé Hồng nh thế nào ?

? Khi mục đích mỉa mai , châm chọc của ngời

cô đã phơi bày ở câu hỏi thứ ba thì tâm trạng

của bé Hồng ra sao ?

? Tâm trạng đó đợc thể hiện qua chi tiết nào ?

? Vì sao bé Hồng có tâm trạng này ? Có phải vì

mẹ chửa đẻ với ngời khác khi cha đoạn tang bố

ngôn ngữ , hình ảnh của tác giả ở chỗ này ?

? ở phần 2 của đoạn trích , tình yêu thơng mẹ

của bé Hồng đợc biểu hiện trớc hết ở chi tiết

xót ngời quá cố

- Hẹp hòi , cay độc đến tàn nhẫn

- Mang ý nghĩa tố cáo hạng ngời sống tàn nhẫn , khô héo cả tình máu mủ , ruột rà trong xã hội thực dân nửa phong kiến

- Hình ảnh bà cô gây cho ngời đọc sự khó chịu nhng cũng chính là hình ảnh tơng phản giúp tác giả thể hiện hình ảnh ngời mẹ và tình cảm của

bé Hồng với mẹ mãnh liệt hơn

2.Tình yêu mẹ của bé Hồng : a) Trong cuộc đối thoại với ngời cô :

- Hình ảnh mẹ với vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ

-“ đời nào tình yêu thơng và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm

b) Trong cuộc gặp gỡ với mẹ và

trong lòng mẹ

- Thoáng thấy một bóng ngời ngồi trên xe kéo giống mẹ liền đuổi theo gọi bối rối :- Mợ ơi !

nào ?

Cho HS thảo luận nhóm :

? Tiếng gọi bối rối “ mợ ơi’’ của bé Hồng và cái

giả thiết mà tác giả đặt ra : Nếu ngời ngồi trên

xe ấy không phải là mẹ thì cảm giác tủi thẹn

của bé Hồng đã đợc làm rõ bằng một so sánh kì

lạ : khác gì cái ảo ảnh của một dòng nớc trong

suốt chảy dới bóng râm đã hiện ra trớc con mắt

gần rạn nứt của ngời bộ hành gục ngã giữa sa

mạc đã cho ta hình dung tâm trạng của bé Hồng

lúc này nh thế nào ?

? Đợc gặp mẹ , bé Hồng đã có cử chỉ và hành

động nh thế nào ?

? Những giọt nớc mắt lần này của Hồng có gì

khác với những giọt nớc mắt khi trả lời ngời

? Đến đây em hãy khái quát lại tâm trạng của bé

Hồng trong toàn bộ đoạn trích ?

? Theo em , tâm trạng đó của bé Hồng xuất phát

- dỗi hờn mà hạnh phúc , tức tởi mà mãn nguyện

- Cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt

- Hơi quần áo và hơi thở của mẹ thơm tho một cách lạ thờng

* Luyện tập :

Bài tập 1 : Chứng minh văn Nguyên Hồng giàu chất trữ tình

TL: - Tình huống và nội dung câu chuyện

Bài tập 2: Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và trẻ em Em hiểu nh thế nào về nhận định đó?

TL : - Là nhà văn viết nhiều về trẻ em và phụ nữ

- Dành cho phụ nữ và nhi đồng tấm lòng chan chứa thơng yêu và nâng niu , trân trọng

+ Hiểu đợc thế nào là trờng từ vựng , biết xác lập các trờng từ vựng đơn giản

+ B ớc đầu hiểu đợc mối liên quan giữa trờng từ vựng với các hiện tợng ngôn ngữ đã học nh

đồng nghĩa , trái nghĩa , ẩn dụ , hoán dụ , nhân hoá giúp ích cho việc học văn và làm văn

- Rèn luyện kỹ năng lập trờng từ vựng và sử dụng trờng từ vựng trong nói , viết

* Kiểm tra bài cũ :

? Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp ? Cho ví dụ

* Tổ chức dạy bài mới:

GV giới thiệu bài, nêu yêu cầu và nhiệm vụ học tập

? Các từ này có nét chung nào về nghĩa ?

? Qua đây em rút ra đợc kết luận nh thế nào?

? Do hiện tợng nhiều nghĩa , một từ có thể thuộc

nhiều trờng từ vựng khác nhau không ? Cho ví dụ

? Việc tác giả chuyển các từ này từ trờng từ vựng

“ ngời’’ sang trờng từ vựng “ thú vật’’ nh vậy có

tác dụng nh thế nào ?

? Tìm các từ thuộc trờng từ vựng “ngời ruột thịt’’

trong văn bản “Trong lòng mẹ’’

? Đặt tên trờng từ vựng cho mỗi dãy từ

- mặt ,mắt , da, gò má , đùi, đầu , cánh tay , miệng

- chỉ bộ phận của cơ thể ngời

- là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa

- xoong , chảo , đũa , muôi , thìa

- Có Ví dụ :+ Chân : - Bộ phận của cơ thể ngời , động vật : tay , chân , mắt

- Bộ phận của một số đồ dùng : mặt, lng , đỉnh ,

+ Đầu : - Bộ phận của cơ thể ngời động vật

- Phần trên cùng của một số đồ vật

- Vị trí , thời điểm

- Ngời Cụ thể : + Suy nghĩ của con ngời : tởng + Tâm trạng của con ngời : mừng + Phẩm chất của con ngời : ngoan + Cách xng hô : cậu

- Thú vật

- Nhân hoá con chó vàng để thấy đợc tình cảm

và sự gắn bó , gần gũi của lão Hạc đối với con chó , từ đó tăng sức gợi cảm

Gọi HS đọc đoạn văn

? Các từ in đậm thuộc trờng từ vựng nào ?

b) Dụng cụ để đựng c) Hoạt động củ chân d) Trạng thái tâm lý e) Tính cách

f) Dụng cụ để viết Bài tập 3 :

Bài 2 Tiết 8 : Bố cục của văn bản

A Mục tiêu cần đạt

- Giúp HS :

+ Nắm đợc bố cục văn bản , đặc biệt là cách sắp xếp các nội dung trong phần thân bài

+ Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc , phù hợp với đối tợng và nhận thức của ngời đọc

? Mỗi phần này có nhiệm vụ gì ?

? Giữa các phần này có quan hệ nh thế nào với

nhau ?

? Từ việc phân tích trên , hãy cho biết một cách

khái quát : Bố cục của văn bản gồm mắy phần?

Nhiệm vụ của từng phần là gì ? Các phần của

văn bản quan hệ với nhau nh thế nào ?

1 Bố cục của văn bản

- ba phần :+ Từ đầu đến “ danh lợi’’

+ Tiếp theo đến “ vào thăm’’

+ Phần còn lại

- Phần 1: Mở bài : Giới thiệu thầy giáo Chu Văn

An – ngời thầy đạo cao , đức trọng

- Phần 2 : Thân bài : triển khai mở bài

- Phần còn lại – Kết bài : đánh giá chung - ông mất ai cũng thơng tiếc

- chặt chẽ , phụ thuộc

- Ghi nhớ 1,2

2 Cách bố trí , sắp xếp nội dung phần thân

? Phần thân bài văn bản “ Tôi đi học”của Thanh

Tịnh kể về những sự kiện gì ?

? Các sự kiện ấy đợc sắp xếp theo thứ tự nào ?

? Chỉ ra diễn biến tâm trạng bé Hồng trong phần

thân bài của đoạn trích “ Trong lòng mẹ’’

? Khi tả ngời , vật em sẽ lần lợt tả theo trình tự

nào ?

? Chỉ ra hai nhóm sự việc về Chu Văn An trong

phần thân bài của văn bản “ Ngời thầy đạo cao,

đức trọng’’

? Từ các bài tập trên , em hãy cho biết cách sắp

xếp nội dung phần thân bài của văn bản

thể hiện ở những thời điểm nào Trong những

thời điểm đó , tâm trạng của bé Hồng nh thế nào

- Niềm vui sớng cực độ của chú khi đợc ở trong lòng mẹ

- Có nhiều cách sắp xếp nội dung phần thân bài, nhng thờng đợc sắp xếp theo trình tự thời gian

và không gian ,theo sự phát triển của sự việc hay theo mạch suy luận sao cho phù hợp với sự triển khai chủ dề và sự tiếp nhận của ngời đọc

3 Luyện tập :

Bài tập 1:

a) Không gian : xa xa ,càng đến gần , thuyền chúng tôi tiếp tục chèo

b) Thời gian : về chiều , khi vầng sáng nan quạt

c) Theo tầm quan trọng của hai luận cứ Bài tập 2,3 :

D Dặn dò : - Học thuộc ghi nhớ , làm bài tập 2,3

- Soạn bài : “Tức nớc vỡ bờ’’

+ Qua đoạn trích thấy đợc bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ xã hội đơng thời và tình cảnh

đau thơng của ngời nông dân cùng khổ trong xã hội ấy ; cảm nhận đợc cái quy luật của hiện thực :

có áp bức có đấu tranh ; thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của ngời phụ nữ nông dân

+ Thấy đợc những đặc sắc nghệ thuật viết truyện của tác giả

- Tích hợp với phần Tiếng Việt ở bài “ Trờng từ vựng” , phần Tập làm văn ở làm bài văn tự sự

? Đánh giá khái quát về tác phẩm “ Tắt đèn”và

nêu xuất xứ của đoạn trích học

? Em đã đọc tiểu thuyết “Tắt đèn”cha ?Hãy tóm

tắt cốt truyện của cuốn sách ấy

- Sau cách mạng : phục vụ kháng chiến chống Pháp

- Không chỉ là nhà văn ông còn là một học giả, một nhà báo nổi tiếng Ông đợc nhà nớc truy tặng giải thởng Hồ Chí Minh về văn học , nghệ thuật

b)Tác phẩm

- Là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố

- Đoạn trích học thuộc chơng XVIII của tác phẩm Nhan đề do ngời biên soạn SGK trớc đây

đặt

- HS thực hiện

2 Đọc , giải thích từ khó , tìm bố cục

? Đoạn trích có thể chia thành mấy phần ?

? Theo dõi phần thứ nhất của đoạn trích , em

hãy cho biết tình cảnh của chị Dậu trớc khi bọn

tay sai xông vào nhà nh thế nào ?

? Ngô Tất Tố đã khắc hoạ hình ảnh cai lệ bằng

những chi tiết tiêu biểu nào ?

? Qua những chi tiết đó , em có nhận xét gì về

nghệ thuật khắc hoạ nhân vật của tác giả ?

? Bằng nghệ thuật đó tác giả đã giúp chúng ta

- Khoản tiền mà ngời đàn ông là dân thờng từ

18 đến 60 tuổi hằng năm phải nộp cho nhà nớc phong kiến thực dân ( thuế thân , thuế đinh )

- Ngời nông dân bị áp bức : anh Dậu , chị Dậu

ơng đầu với bọn cai lệ tay sai để bảo vệ chồng trong cơn nguy cấp

II/ ĐỌC HIỂU CHI TIẾT

- Giúp lý dịch làng này tróc thuế

- tróc thuế - đánh trói ngời thiếu su

- Hành động :Gõ đầu roi xuống đất , trợn ngợc hai mắt , giật phắt cái dây thừng chạy sầm sập đến chỡ anh Dậu bịch luôn vào ngực chị Dậu

- Ngôn ngữ : thét , quát ,hầm hè , nham nhảm

- Kết hợp các chi tiết điển hình về bộ dạng , lời nói , hành động để khắc hoạ nhân vật

- hống hách , thô bạo không còn một chút tính ngời

cảm nhận đợc tính cách của cai lệ nh thế nào?

? Theo em , vì sao cai lệ chỉ là một tên tay sai

mạt hạng lại có quyền đánh trói ngời vô tội vạ

? Chi tiết nào , hành động nào của chị khiến em

đồng tình và thú vị nhất ? Tại sao ?

? Câu văn nào theo em thể hiện tình cảm “thiên

vị” và “hả hê” của nhà văn khi đứng về phía chị

Dậu để mô tả cảnh “tức nớc vỡ bờ” ?

- Vì hắn đại diện cho “nhà nớc” , nhân danh phép nớc để hành động

- Một xã hội đầy rẫy những bất công , tàn ác

- Một xã hội có thể gieo hoạ xuống ngời dân

l-ơng thiện bất cứ lúc nào

- Một xã hội tồn tại trên cơ sở của các lý lẽvà hành động bạo ngợc

b) Chị Dậu

- Ban đầu chị nhũn nhặn , tha thiết van xin

- Sau đó , bằng lời nói , chị cứng cỏi thách thức bọn cai lệ

- Cuối cùng , chị ra tay hành động , chống cự quyết liệt với bọn chúng

- Hợp lý Vì bọn tay sai hung hãn đang nhân danh phép nớc , ngời nhà nớc để ra tay , còn chồng chị là kẻ cùng đinh đang có tội nên chị phải xin Vả lại kinh nghiệm lâu đời đã thành bản năng của ngời nông dân biết rõ thân phận mình cùng với bản tính mộc mạc , quen nhẫn nhục chịu đựng khiến chị chỉ biết van xin , gợi lòng trắc ẩn của cai lệ Nhng đến khi bị cai lệ

đáp lại bằng những quả bịch và xông vào chực trói anh Dậu chỉ đến lúc ấy chị mới tức quá không chịu nổi đã liều mạng cự lại

Đầu tiên chị cự lại bằng lý , nhng cai lệ không thèm nghe , càng không dừng lại , hắn tát vào mặt chị Dậu và xấn vào trói anh Dậu Vì cơn giận đã lên đến đỉnh cao , chị Dậu đã quát lại cai lệ bằng giọng nanh nọc , đanh đá và đấu lực với hắn

- Hành động quật lại hai tên tay sai Vì qua chi tiết đó ta thấy đợc sức mạnh ghê gớm và t thế ngang tàng của chị Dậu , đối lập với hình ảnh ,

bộ dạng thảm hại hết sức hài hớc của hai tên tay sai bị chị ra đòn

- Rồi chị túm lấy cổ hắn , ấn dúi ra cửa Sức lẻo khoẻo của anh chàng nghiện chạy không kịp sức xô dẩy của ngời đàn bà lực điền , hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất kết cục , anh chàng hầu cận

ông lý yếu hơn chị chàng con mọn , hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm

- Lựa chọn kết hợp các chi tiết điển hình về cử

? Nhà văn đã sử dụng các biện pháp nghệ thuật

nào để khắc hoạ nhân vật chị Dậu ?

? Qua đoạn trích , em thấy đặc điểm nổi bật

? Em hiểu nh thế nào về nhan đề “ Tức nớc vỡ

bờ”đặt cho đoạn trích ? Theo em đặt nh vậy có

thoả đáng không ? Tại sao ?

chỉ , lời nói , hành động để khắc hoạ nhân vật ,

đồng thời kết hợp các phơng thức biểu đạt : miêu tả và biểu cảm khi tự sự

- Dịu dàng mà vẫn cứng cỏi , quyết liệt trong ứng xử

- Giàu tìmh yêu thơng đối với chồng con , làng xóm

- Tiềm tàng một tinh thần phản kháng chống áp bức

*Tổng kết :

+Nội dung :

- Ngời nông dân : Số phận cực khổ Phẩm chất : giàu tình yêu thơng , có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ

- Giúp HS :

+ Hiểu đợc khái niệm đoạn văn , từ ngữ chủ đề , câu chủ đề , quan hệ giữa các câu trong đoạn văn và cách trình bày nội dung đoạn văn

+ Viết đợc các đoạn văn mạch lạc đủ sức làm sáng tỏ một nội dung nhất định

- Tích hợp với phần Văn ở văn bản “ Tức nớc vỡ bờ”, với Tiếng Việt qua bài “ Trờng từ vựng”

- Rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn hoàn chỉnh

? Mỗi ý đợc viết thành mấy đoạn văn ?

? Em thờng dựa vào dấu hiệu nào về hình thức

để nhận biết đoạn văn ?

Cho HS thảo luận theo bàn :

? Khái quát các đặc điểm cơ bản của đoạn văn

? Từ đặc điểm của đoạn văn nh vậy , em thử cho

biết : thế nào là đoạn văn ?

Gv: Đoạn văn thờng do nhiều câu tạo thành Nó

có vai trò quan trọng trong việc tạo lập văn bản

Cho HS đọc đoạn 1

? Tìm các từ có tác dụng duy trì đối tợng trong

đoạn văn văn

GV: các câu trong đoạn văn đều thuyết minh

cho đối tợng này

Cho HS đọc đoạn 2

? ý khái quát bao trùm cả đoạn văn là gì ?

? ý này chủ yếu đợc biểu hiện ở câu nào ?

? Câu này có đặc điểm ra sao ?

đối trọn vẹn

II/ Từ ngữ và câu trong đoạn văn

1) Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn

- Ngô Tất Tố – Từ ngữ chủ đề có tác dụng duy trì đối tợng đợc biểu đạt

- Đánh giá những thành công xuất sắc của Ngô Tất Tố trong việc tái hiện thực trạng ở nông thôn Việt Nam trớc cách mạng tháng Tám và khẳng định phẩm chất tốt đẹp của những ngời lao động chân chính

- Câu mở đầu đoạn văn

- Ngắn gọn , đủ hai thành phần chính đứng ở

đầu đoạn văn

- Nêu lên ý khái quát nhất của đoạn văn

- là câu mang nội dung khái quát , lời lẽ ngắn gọn , thờng đủ hai thành phần chính và đứng ở

? Đoạn văn thứ nhất trong văn bản trên có câu

GV : trình bày theo kiểu song hành

? Câu chủ đề của đoạn văn thứ hai trong văn

bản trên đợc đặt ở vị trí nào ?

? ý của đoạn văn này đợc triển khai theo trình

tự nào ?

GV : trình bày theo cách diễn dịch

Gọi một em đọc đoạn văn trang 35

? Đoạn văn có câu chủ đề không ?ở vị trí nào?

? Nội dung của đoạn văn đợc trình bày theo

? Văn bản bạn vừa đọc có thể chia thành mấy ý?

? Mỗi ý đợc viết thành mấy đoạn văn?

Gv lu ý HS khái niệm đoạn văn

Gọi một em đọc đoạn văn a)

? Đoạn văn trình bày ý theo cách nào? Vì sao

em biết?

Đoạn b),c)cách làm tơng tự

đầu hoặc cuối đoạn văn

2) Cách trình bày nội dung trong đoạn văn

- Tiết sau mang vở làm văn để viết bài tập làm văn số 1