bài giảng hội thoại

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị: - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng ph

H c h c n a h c mãi ọ ọ ữ ọ

Người thực hiện: Lê Đình Viên

10

Kiểm tra bài cũ

Câu 1: Có mấy cách thực hiện hành động

nói?Cho ví d minh h a ? ụ ọ

Câu 2: Xác định hành động nói của các

câu sau:

(1) Thầy giáo mới ngày mai sẽ đến

(2) Hôm nay là bài học Anh văn cuối

cùng của các con

(3) Thầy mong các con hết sức chú ý.

(Buổi học cuối cùng)

Câu Kiểu câu Hành động nói Cách thực hiện (1)

(2)

(3)

Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

I Vai xã hội trong hội thoại:

Ví dụ 1:

Ví dụ 1:

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không? […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tơi, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

- Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nge Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một … hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn. […]

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về

Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói

tiếp:

-Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù

sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

( (Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

I Vai xã hội trong hội thoại:

Ví dụ 1:Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

-Hai nhân v t tham gia h i tho i : Hồng và người côậ ộ ạ

+ Người cô : vai trên

•+Bé Hồng : vai dưới  Quan hệ thân tộc trên dưới

Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người kháctrong cuộc thoại

Ngang vai với bố gọi là cô (Theo thứ bậc gia đình Hồng là cháu)

 Quan hệ trên dưới: Nữ Hoàng vai trên – Tể tướng vai dưới

( theo địa vị trong xã hội)

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Ví dụ 1: Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

Ví d 2:ụ

Ví dụ 3:

Vô-lô-đi-a đang chuẩn bị bài thì một bạn đến rủ đi bắn chim vì cậu ta vừa được bố mua cho khẩu súng mới Khẩu súng mới, điều đó thật hấp dẫn! Nghe bạn nói, Vô-lô-đi-a đứng dậy mở toang cửa sổ, ló đầu ra ngoài và hỏi bạn một cách tỉ mỉ về khẩu súng.

Nhưng rồi Vô-lô-đi-a trả lời bạn với vẻ

luyến tiếc:

- Mình bận học, không đi được!

Cậu bạn châm chọc:

-Học gạo để lấy điểm năm à?

-Mình không học gạo mà là học, học không phải vì điểm, hiểu không?

Ví dụ 3:

Vô-lô-đi-a đang chuẩn bị bài thì một bạn

đến rủ đi bắn chim vì cậu ta vừa được bố

mua cho khẩu súng mới Khẩu súng mới,

điều đó thật hấp dẫn! Nghe bạn nói,

Vô-lô-đi-a đứng dậy mở toang cửa sổ, ló đầu

ra ngoài và hỏi bạn một cách tỉ mỉ về khẩu súng.

Nhưng rồi Vô-lô-đi-a trả lời bạn với vẻ luyến tiếc:

- Mình bận học, không đi được!

Cậu bạn châm chọc:

-Học gạo để lấy điểm năm à?

-Mình không học gạo mà là học, học không phải vì điểm, hiểu không?

Đọc và chỉ ra sự khác nhau trong quan hệ giữa hai người vợ với chồng ở hai cuộc hội thoại sau:

[…] Chị dậu rón rén bưng một bát lớn đến chỗ chồng nằm:

-Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột […]

(Tắt đèn)

[…]Đồ ngu! Đòi một cái máng lợn thật à? Một cái máng thì thấm vào đâu! Đi tìm lại con cá và đòi một cái nhà rộng […]

(Ông lão đánh cá và con cá vàng)

Ví dụ 4:

Ch D u v i ch ng : thân mật, gần gũi ị ậ ớ ồ

 Mụ vợ với ông lão : xỉ vả, hống hách, coi thường

• *Ví dụ: Đoạn trích “ Trong lòng mẹ”

• - Vai trên: người cô.

• - Vai dưới: bé Hồng

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.

Quan hệ trên dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

 Quan hệ thân tộc trên dưới

Câu hỏi thảo luận

Trong cuộc hội thoại, có phải mỗi người tham gia hội thoại chỉ có một vai xã hội không? Em hãy cho một ví dụ để chứng

minh điều đó.

Mỗi người tham gia hội thoại thường có nhiều vai, đa chiều

Ví dụ: Chị Dậu vai dưới – Cai Lệ vai trên (theo địa vị xã hội)

Chị Dậu vai trên – Cai Lệ vai dưới (theo tuổi tác)

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Ví dụ 1: Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

Cách đối xử của người cô :

-Thiếu thiện chí khơng phù hợp với quan hệ ruột thịt, khơng thể hiện thái độ đúng mực của người trên đối với người dưới.

Ví dụ 1:

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không? […]

•Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất:

lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé

chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con? […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ

tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ

mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày

cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

• ( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Ví dụ 1:

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không? […]

•Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất:

lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé

chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con? […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ

tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ

mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày

cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

• ( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Ví dụ 1: Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

Thái độ của Hồng:

- Hồng phải kìm nén sự bất bình vì Hồng là người thuộc vai dưới.

Ghi nhớ:

Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội.

+ Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân

tình)

Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

Vai xã hội trong hội thoại được th ể hiện rất rõ qua cách xưng hô giữa những người tham gia hội thoại và c c ó thể thay đổi trong quá trình hội thoại.

*Ví dụ: Đoạn trích “ Trong lòng mẹ”

• - Vai trên: người cô

• - Vai dưới: bé Hồng

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người

khác trong cuộc thoại

Quan hệ trên dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

(SGK / 94)

II Luyện tập:

 Quan hệ thân tộc trên dưới

Bài 2: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:

sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phảng này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xướng đây, tôi đi luộc khoai, nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.

(Nam Cao, Lão Hạc)

Bài 2:

• a Dựa vào đoạn trích và những điều em biết về truyện

Lão Hạc, hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc hội thoại trên.

• b Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời

miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với lão Hạc.

• c Những chi tiết nào trong lời thoại của lão Hạc và lời

miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão đối vơí ông giáo? Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và sự giữ ý của lão Hạc?

a - Địa vị: ông giáo vai trên, lão Hạc vai dưới

- Tuổi tác: lão Hạc vai trên, ông giáo vai dưới.

b Thái độ vừa kính trọng vừa thân tình của ông giáo đối với lão Hạc:

- Nắm lấy vai gầy của lão, ôn tồn bảo

- Mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai

- Gọi lão Hạc là cụ, xưng hô gộp: “ông con mình”

c Thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão đối với ông

giáo:

Gọi là “ông giáo”, dùng từ “dạy” thay cho từ “nói”

Xưng hô gộp “ chúng mình”, cách nói chuyện xuề xoà

Chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và sự giữ ý của lão Hạc:

Lão Hạc chỉ cười như đưa đà, cười gượng, thoái thác lời mời của ông giáo.

Đọc mẫu chuyện sau:

Một sớm, thằng Hùng, mới “nhập cư” vào xóm tôi, dắt chiếc xe đạp gần hết hơi ra tiệm sửa xe của bác hai Nó hất hàm với bác Hai:

- Bơm cho cái bánh trước Nhanh lên nhé, trễ giờ học

rồi.

Bác hai nhìn thằng Hùng rồi nói:

- Tiệm của bác hổng có bơm thuê.

- Vậy mượn cái bơm, tôi bơm lấy vậy.

- Bơm của bác bị hư, cháu chịu khó dắt đến tiệm khác

vậy.

Vừa lúc ấy, cái Hoa nhà ở cuối ngõ cũng dắt xe đạp

chạy vào tíu tít chào hỏi:

- Cháu chào bác Hai ạ! Bác ơi, cháu mượn cái bơm nhé Chiều nay cháu đi học về, bác coi dùm cháu nghe, hổng biết sao nó cứ xì hơi hoài.

-Được rồi Nào để bác bơm cho Cháu là con gái, biết bơm không mà bơm!

Cháu cảm ơn bác nhiều.

(Theo Thành Long)

Hãy nhận xét về cách nói năng của hai bạn Hùng và Hoa.

Trước hết phải xác định rõ vai xã hội giữa bác Hai và hai bạn nhỏ ( quan hệ trên – dưới) Với vai

xã hội như vậy, cách nói của Hoa phù hợp, còn cách nói của Hùng tỏ ra hổn láo, xếch mé (nói

trống không).

Dặn dò Dặn dò :