Mục tiêu: -Giúp học sinh hiểu đợc qua tâm trạng cô đơn buồn tủi và nỗi niềm thơng nhớ của Kiều cảm nhận đọc tấm lòng chung thuỷ và hiếu thảo của nàng -Thấy đợc nghệ thuật miêu tả nội tâm
Trang 1Tuần 7
Ngày soạn: 02-10-09 Tiết số: 31
Ngày dạy: 06-10-09 Số tiết: 1
Văn bản: Kiều ở lầu Ngng Bích ( Truyện Kiều- Nguyễn Du )
A Mục tiêu:
-Giúp học sinh hiểu đợc qua tâm trạng cô đơn buồn tủi và nỗi niềm thơng nhớ của Kiều cảm nhận đọc tấm lòng chung thuỷ và hiếu thảo của nàng
-Thấy đợc nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật của Nguyễn Du: diễn biến tâm trạng đợc thể hiện qua ngôn ngữ độc thoại nội tâm và nghệ thuật tả cành ngụ tình
-Rèn luyện kĩ năng cảm thụ văn thơ cổ
B Chuẩn bị:
Giáo viên: Nghiên cứu soạn bài, tranh về truyện Kiều
Học sinh: Học bài soạn bài mới–
C Tiến trình lên lớp
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng đoạn trích: Cảnh ngày xuân Cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên và con ngời trong đoạn trích
3 Bài mới
Phơng pháp
Học sinh nhắc lại tiểu sử tác giả Nguyễn
Du
?Vị trí của đoạn trích
G/V: Sau khi bị Mã Giám Sinh lừa gạt, làm
nhục, bị Tú Bà mắng nhiếc,Kiều nhất quyết
Nội dung
I Giới thiệu tác giả ,tác
phẩm
1 Tác giả
2 Tác phẩm
-Thuộc phần 2 của tác phẩm: Gia biến và lu lạc
Sau khi biết mình bị lừa vào chốn lầu xanh, Kiều uất ức
định tự vẫn Tú Bà vờ hứa hẹn
đợi Kiều bình phục sẽ gả chồng hẳn hoi Mụ cho nàng giam lỏng ở lầu Ngng Bíchđợi thực hiện âm mu mới
Trang 2không chịu tiếp khách làng chơi,không chịu
chấp nhận cuộc sống lầu xanh Đau đớn,
tủi nhục, nàng định tự vẫn Tú Bà sợ mất
vốn bèn lựa lời khuyên nhủ ,dụ dỗ Kiều
Mụ vờ chăm sóc thuốc thang hứa hẹn khi
nàng bình phục sẽ gả cho ngời tử tế Tú Bà
đa Kiều ra sống riêng ở lầu Ngng Bích,
thực chất là giam lỏng để thực hiện âm mu
mới đê tiện hơn, tàn bạo hơn
G/V nêu yêu cầu đọc
-Đọc chậm giọng trầm lắng ,xót xa
-Nhấn mạnh từ ngữ miêu tả-từ láy-Nhũng
câu hỏi tu từ
G/V đoc mẫu
Học sinh đọc Nhận xét
*Chú ý các chú thích
-Khoá xuân: khoá kín tuổi xuân-Kiều bị
giam lỏng
-Sân lai: (điển cố) Sân nhà lão Lai tử chỉ
sân nhà cha mẹ Kiều theo hiếu tử chuyện:
Lão Lai tử ngời nớc sở thời Xuân thu Rất có
hiếu 70 tuổi vẫn còn nhảy múa ngoài sân
mua vui cho cha mẹ
-Gốc tử: gốc cây tử- cây thị-chỉ cha mẹ đã
già yếu
?Bố cục của đoạn trích
(Chia làm mấy đoạn,ý từng đoạn)
II Đọc hiểu văn bản
1 Đọc hiểu chú thích, tìm bố cục
*Bố cục -Sáu câu thơ đầu:Hoàn cảnh cô đơn tội nghiệp của Kiều -Tám câu tiếp: nỗi thơng nhớ ngời yêu cha mẹ của Kiều
-Còn lại:Tâm trạng đau buồn,lo âu của Kiều thể hiện qua cách nhìn cảnh vật
2.Phân tích
a Sáu câu thơ đầu
Trang 3Hoc sinh đọc sáu câu đầu
?Tả chị em Thuý Kiều trong đoạn trích
Kiều gặp Kim Trọng,ND viết:Một nền đòng
tớc khoá xuân hai Kiều ở đay ông lại viết:
Trớc lầu Ngng Bích khoá xuân Theo em
xuân ở đây có nghĩa gì?
-Khoá xuân 1:Chỉ ngời con gái cấm cung
-Khoá xuân 2:Kiều bị giam lỏng
G/V Khoá xuân có ý nghĩa mỉa mai đó là”
cảnh ngộ chớ trêu của Kiều: vừa bị lừa,
vừa bị mắng, tự tử nhng không thành lại bị
giam lỏng ở đây
?Những chi tiết ,hình ảnh nào miêu tả cảnh
thiên nhiên ở lầu Ngng Bích
-Vẻ non xa, tấm trăng gần
-Bốn bề bát ngát
-Cát vàng cồn nọ
? Thiên nhiên ở lầu Ngng bích trong cảm
nhận của Kiều đợc hiện lên nh thế nào?
(Không gian, cảnh vật)
?Tởng tợng miêu tả khung cảnh thiên nhiên
ấy
-Nàng Kiều trơ chọi gi akhông gian thiên
nhiên mênh mông hoang vắng Từ lầu Ngng
Bích nhìn ra Kiều chỉ thấy những dãy núi
mờ xa, những cồn cát bụi bay mờ mịt Cái
lầu chơi vơi ấy chỉ có một mình Kiều không
ai thân thích nàng muốn kéo núi xa trăng
gần làm bạn
? Cảnh non xa trăng gần cát vàng bụi
hồnggợi lên hình ảnh lầu Ngng Bích chơi
vơi giữa mênh mang trời nớc-1 hình ảnh
mang tính ớc lệ tợng trng> Không gian
rộng lớn ấy góp phần diễn tả tâm trạng của
Kiều nh thế nào?
-Không gian rộng lớn ,cảnh vật rợn ngợp
*Không gian thiên nhiên rộng lớn mênh mông,cảnh vật rợn ngợp không một bóng ngời
Trang 4quạnh hu_Con ngời nhỏ bé cô đơn
? Tâm trạng cô đơn còn đợc diễn tả cụ thể
nh thế nào?
-Bẽ bàng mây sớm Tấm lòng
? Cụm từ mây sớm đèn khuya gợi con suy
nghĩ gì về tình cảnh tâm trạng nàng Kiều
-Gợi thời fgian tuần hoàn khép kín Thời
gian cũng nh không gian giam hãm con
ng-ời Sớm và khuya ngày và đêm Kiều thui tủi
quê ngời một thân Nàng chỉ biết làm bạn
với mây sớm đền khuya và rơi vào hoàn
cảnh cô đơn tuyệt vọng
?Câu thơ nửa tình nửa cảnh nh chia tấm
lòng là câu thơ diễn tả chính xác nhất tâm
trạng của Kiều trớc thiên nhiên+ từ bẽ
bàng đã giúp ta hiểu thêm số phận chớ trêu
của nhân vật Phân tích giá trị biểu cảm
của nó trong đoạn thơ
-Bẽ bàng :Xấu hổ, buồn tủi-một tâm trạng
ngổn ngang trăm mối bên lòng
-Nửa tình nửa cảnh: cảnh vật buồn tình
cảm bị chia cách tâm hồn bị trà đạp
-Chia tấm lòng: diễn tả một nỗi niềm một
nỗi đau đớn tuyệt vọng
*Sáu câu đầu là một không gian nghệ thuật
và một tâm trạng nghệ thuật đồng hiện
G/V: Cảnh lầu Ngng Bích không đơn thuần
là bức tranh thiên nhiên mà còn là bức
tranh tâm trạng Sáu câu đầu tác giả mợn
cảnh để giãi bày tâm sự đó là biện pháp
nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
Học sinh đọc
?Tám câu thơ diễn tả tình cảm của Kiều cụ
thể là gì?
-Tâm trạng thơng nhớ cha mẹ, nhớ ngời yêu
?Tâm sự ấy thể hiện nh thế nào? (Nói với
ai ) Sự thể hiện có gì đặc biệt
-Kiều ở một mình ,nói thầm với chính mình
*Tâm trạng Kiều cô đơn buồn tủi
Nỗi lòng Kiều đau đớn tủi hổ
và ngao ngán vô cùng
Trang 5G/V; Tâm trạng của Kiều đợc thể hiện qua
nghệ thụt điêu luyện bậc thầy của ND-
nghệ thuật độc thoại nội tâm
? ở lầu Ngng Bích nỗi nhớ đầu tiên nàng
giành cho ai?
-Ngời yêu- Kim Trọng
? Nỗi nhớ ấy đợc biểu hiện qua hình ảnh
nào?
-Tởng ngời mai chờ
? Hình dung lại nỗi nhớ đầu tiên đó
-Nhơ đến chàng Kim nàng nhớ lờ thề
nguyền dới trăng Chén rợu thề nguyền cha
ráo ,vầng trăng nh vẫn còn kia thế mà giờ
đây mỗi ngời một nơi Nàng thơng ngời yêu
ngày ngày ngóng ntrông tin tức của mình
cũng bơ vơ sầu tủi
? Những hình ảnh dới nguyệt chén đồng,
tin sơng, rày trông mai chờ, bên trời góc
bể, tấm son gột rửa là những hình ảnh chỉ
không gian thời gian cách biệt giữa 2 ngời
Ngoài ra nó còn góp phần diễn tả điều gì?
G/V: Lời thơ ít ý thơ nhiều trong lời thơ nh
có nhịp thổn thức của một trái rtim yêu say
đắm Câu thơ tấm son gột rửa bao giờ cho
phai có thể hiểu theo hai cách
-Tấm lòng son sắt chung thuỷ của Kiều
-Tấm lòng son của Kiều bị vùi dập hoen ố
biết bao giờ mới gột rửa đợc
? Theo con trong 8 câu thơ này những yếu
tố nào đã kết nối trực tiếp làm thành một
hệ thống ngôn ngữ độc thoại nội tâm
-Những động từ: Tởng ,trông, chờ ,bơ vơ,
gột rửa, phai làm vị ngữ
G/V: Kiều nói với lòng mình, những câu thơ
ẩn chủ ngữ chứa đựng tâm sự xót xa cho
mối tình nặng lời thề son sắt đã bị tan vỡ
b Tám câu thơ tiếp
• Nỗi nhớ chàng Kim
*Kiều nhớ ngời yêu da diết
đau đớn khi phải từ bỏ tình yêu nhng không bao giờ quên mối tình đầu trong sáng Nàng
là một ngời tình chung thuỷ
Trang 6Học sinh đọc 4 câu thơ
?Nghĩ tới song thân tình cảm của Kiều đợc
biểu hiện là gì?
-Xót xa thơng nhớ
?Hình dung lại nỗi nhớ đó
- Nàng thơng cha mẹ khi sáng khi chiều khi tựa cửa ngóng trông tin con trông mong sự đỡ đần> Nàng xót
xa lúc cha mẹ tuổi già sức yếu mà nàng không đợc tự tay chăm sóc và hiện giờ ai trông nom
? Diễn tả nỗi nhớ, ND biểu đạt bằng những
nét nghệ thuật độc đáo nào?
-Thành ngữ: Quạt nồng ấp lạnh
-Điển cố: Sân lai, gốc tử
? Dựa vào chú thích sgk và trong nỗi nhớ
của Kiều những nét nghệ thuật này gợi lên
nét tâm trạng của Kiều nh thế nào?
-Thành ngữ, điển cố đều nói lên tâm trạng
nhớ thơng tấm lòng hiếu thảo của nàng
Kiều tởng tợng nơi quê nhà tất cả đã đổi
thay mà sự đổi thay lớn nhất là Gốc tử đã”
vừa ngời ôm Nghĩa là cha mẹ ngày thêm”
già yếu Cùng với nó cụm từ cách mấy nắng
ma đã vừa nói đợc sức mạnh tàn phá của tự
nhiên với cảnh vật và con ngời vừa nói đợc
thời gian xa cách bao mùa ma nắng
G/V: Lần nào khi nhớ về cha mẹ Kiều cũng
nhớ ơn chín chữ cao sâu và luôn ân hận
mình phụ công sinh thành nuôi dỡng của
cha mẹ
? Trong cảnh ngộ ở lầu Ngng bích con thấy
Kiều là ngời nh thế nào
? Tại sao ND để Thuý Kiều nhớ Kim Trọng
trớc mới nhớ đến cha mẹ mình
-Đây là dung ý nghệ thuật của ND (Với
Kim Trọng nang cha thực hiện đợc lời hen
-*Nỗi nhớ cha mẹ
*Xót xa , lo lắng cho cha mẹ
Trang 7ớc còn vơi mẹ cha nàng đã thực hiện đợc
tấm long hiếu thảo của mình: Nàng đã bán
mình chuộc cha )
G/V:
ND dẫ sử dụng ngôn ngữ độc thoại kết hợp
giữa phong cách cổ điển và phong cách
dân tộc tạo nên những vần thơ biểu cảm thể
hiện một tâm trạng bi kịch của Kiều Giọng
thơ rng rng lệ nỗi đau của nàng nh thấm
vào cảnh vật thời gian và lòng ngời bấy lâu
nay
Học sinh đọc 8 câu thơ cuối
? Tâm trạng của Kiều trong 8 câu thơ cuối
đợc thể hiện trực tiếp bằng từ nào?
-Buồn trông
? Cách sử dụng từ có gì đặc biệt ( buồn
trông có nghĩa nh thế nào)
-Buồn trông- buồn mà nhìn xa, càng nhìn
thì càng trông, càng trông thì càng buồn
-Cụm từ mở đầu câu thơ 6 chữ tạo âm hởng
trầm buồn là điệp khúc của đoạn thơ và là
điệp khúc của tâm trạng
-Mỗi cặp lục bát là nét tâm trạng buồn
trông
? Trong tâm trạng buồn trông ấy cảnh vật
hiện dần lên nh thế nào?
-Cánh buồm thấp thoáng xa xa nơi cửa bể
chiều hôm
-Hoa trôi man mác không biết về đâu
-nội cỏ dầu dầu ,chân mây mặt đất trải dài
-Tiếng sóng ầm ầm ,gió cuốn mặt duềnh
? Nhận xét về cảnh vật ở đây qua con mắt
Thuý Kiều
-Cảnh từ xa đến gần
-Màu sắc từ nhạt đến đạm
-Âm thanh từ tĩnh đến động
?Và nỗi buồn từ man mác đến lo âu kinh
sợ, mức đọ mỗi lúc một tăng Mỗi cảnh vật
nhuốm đầy tâm trạng Hãy chỉ rõ
*Kiều là ngời đáng thơng nhất nhng nàng quên cảnh ngộ bản thân để nghĩ về Kim Trọng về cha mẹ Kiều là ngời tình thuỷ chung ,là ngời con hiếu thảo,
Là ngời có tấm lòng vị tha
đáng trân trọng
c Tám câu thơ cuối
Trang 8? Tiếng sóng ầm ầm kêu vang gợi con liên
tởng tới điều gì?
-Tiếng sóng định mệnh- sóng gió cuộc đời
đang rình rập bủa vây và đe doạ nàng, tai
hoạ khủng khiếp sắp giáng xuống số phận
ngời con gái nhỏ bé đáng thơng
? Diễn tả tâm trạng Thuý Kiều ND vận
dụng linh hoạt những thủ pháp nghệ thuật
nào?
-Tả cảnh ngụ tình: Mỗi cảnh vật là một nỗi
đau, nỗi buồn
-Điệp từ buồn trông
-Câu hỏi tu từ nh những đợt sóng xoáy sâu
vào tâm trạng bế tăc tuyệt vọng
-Các từ láy: bát ngát thấp thoáng xa xa
,man mác, ầm ầm
?Ngoài việc khắc hoạ tâm trạng các từ láy
đó còn có giá trị biểu cảm nh thế nào nữa
-Tạo nên sắc điệu trầm buồn, âm điệu giàn
trải
-Tô đậm cảm hngs nhân đạo của ND
G/V: Hai chữ buồn trông là cảm xúc chủ
đạo của đoạn thơ tâm trạng tê tái đau
th-ơng Ngọai cảnh và tâm cảnh, Khung cảnh
thiên nhiên và diễn biến tâm trạng của
nhân vật đợc diễn tả qua một hệ thống hình
toựng mang tính ớc lệ mở ra một trờng liên
tởng
? Nhắc lại những nét nghệ thuật độc đáo
của đoạn trích
? Nêu cảm nghĩ của mình sau khi học trích
đoạn này?
G V: Đoạn thơ Kiều ở lầu Ngng Bích chứa
đầy lệ-Lệ của ngời con gái lu lạc đau khổ
• Kiều cô đơn lẻ loi ,thân phận nổi nênh vô định, nỗi buồn tha hơng, nỗi nhớ, nỗi
lo sợ cứ vò xé trong lòng Kiều
*Tâm trạng bế tắc tuyệt vọng
Trang 9vì ccô đơn lẻ loi buồn thơng chua xót vì mối
tình đầu tan võ, xót xa vì thơng nhớ mẹ cha,
lo cho than phận của mình Lệ của nhà
thơ ,của một trái tim nhân đạo bao la đồng
cảm xót thơng cho ngời thiếu nữ hiếu thảo
thuỷ chung mà bạc mệnh
3 Củng cố, dặn dò:
-Về học bài
-Soạn bài :Thuý Kiều báo ân báo oán
2 Tổng Kết
–Nghệ thuật
–Nội dung
D Rút kinh nghiệm:
Ngày soạn: 02-10-09 Tiết số: 32
Ngày dạy: 07-10-09 Số tiết:
Miêu tả trong văn bản tự sự
A Mục tiêu:
-Giúp học sinh thấy đợc vai trò của yếu tố miêu tả hành đông, sự việc , cảnh
vật và con ngời trong văn bản tự sự
-Rèn luyện kĩ năng vận dụng các phơng thức biểu đạt trong một văn bản
B Chuẩn bị:
Giáo viên: Nghiên cứu soạn bài
Học sinh: Học bài và làm bài tập
C Tiến trình lên lớp
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ: Kết hợp trong giờ
3 Bài mới:
Phơng pháp
Học sinh đọc sgk
? Đoạn trích kể về trận đánh nào? Nhân
vật vua Quang Trung làm gì, xuất hiện
nh thế nào?
-Kể về lần kéo quân ra bắc của vua
Quang Trung và đánh vao đồn Ngọc Hồi
Nội dung
I Tìm hiểu yếu tố miêu tả trong văn
bản tự sự
Trang 10-Vua Quang Trung dùng cảm tử quân
khiêng ván đánh giáp lá cà
-Vua Quang Trung xuất hiện dũng mãnh
trực tiếp chỉ huy trận đánh có tài thao
l-ợc
?.Chỉ ra các chi tiết miêu tả trong đoạn
văn
-Khói toả mù trời, cách gang tấc không
thấy gì
-Bỏ chạy toán loạn giày xéo lên nhau mà
chết
-Thừa thế chém giết lung tung, thây nằm
đầy đồng ,máu chảy thành suối
? Các chi tiết miêu tả ấy nhằm thể hiện
đối tợng nào
-Cảnh quân giặc hun khói
-Sự thất bại thảm hại của kẻ thù
Học sinh đọc tình huống c/91
? So sánh đoạn văn c/91 với đoạn văn
của tác giả Ngô Gia Văn Phái
(Các sự việc chính bạn nêu đầy đủ cha)
-Các sự việc chính đợc nêu khá đầy đủ
? Hãy nối các sự việc thành 1 đoạn văn
Học sinh thực hành
? Nếu chỉ kể lại sự việc diễn ra nh thế
thì câu chuyện có sinh đọng không? tại
sao
-Không sinh động vì chỉ đơn giản kể lại
các sự việc tức là chỉ mới trả lời câu
hỏi : việc gì ? chứ cha trả lời đợc câu
hỏi việc đó diễn ra nh thế nào
? Nh vậy đoạn văn ta vừa kể không có
yếu tố nào?
_Chi tiết miêu tả cụ thể
? Yếu tố miêu tả có vai trò nh thế nào
đối với văn bản tự sự
Học sinh đọc ghi nhớ sgk
Giáo viên kết luận lại
* Trong văn bản tự sự ,sự miêu tả cụ thể ,chi tiết về cảnh vật, nhân vật và sự việc có tác dụng làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn gợi cảm, sinh động
II Luyện tập
1 Bài tập 1
–Chị em Thuý Kiều
Mai cốt cách Vẹn 10
Khuôn trăng màu da
Trang 11Học sinh đọc bài tập
Yêu cầu bài tập: Tìm yếu tố miêu tả ngời
và cảnh vật trong hai đoạn trích: Chi em
Thuý Kiều và Cảnh ngày xuân
Học sinh làm
? Phân tích giá trị của những yếu tố
miêu tả ấy trong việc thể hiện nội dung
mỗi đoạn trích
Học sinh làm
Giáp viên chữa
( Tác giả sử dụng thủ pháp nghệ thuật gì
để miêu tả gợi lên nét đẹp nh thế nào )
Yêu cầu bài tập: Dựa vào đoạn trích
Cảnh ngày xuân viết một đoạn văn kể về
việc chị em Thuý Kiều đi chơi trong buổi
chiều thanh minh
-Gợi ý: Khung cảnh ngày xuân
(Không gian, thời gian, cảnh vật )
Chị em Kiều xuất hiện
-Vẻ đẹp từng ngời họ đi trong khung
cảnh lễ hội nh thế nào? Tâm trạng của
họ ra sao?
(Hội đông, tan hội )
Học sinh làm
Giáo viên chữa ( đọc một đoạn mẫu)
Làn thu thuỷ kém xanh -Cảnh ngày xuân
Cỏ non bông hoa Gần xa nh nêm Nao nao bắc ngang
-Tác giả sử dụng bút pháp ớc lệ tợng trng lấy vẻ đẹp của tự nhiên so sánh với vẻ
đẹp của con ngời Biện pháp so sánh ẩn
dụ miêu tả vẻ đựep đoan trang phúc hậu , đài các viên mãn, mơn mởn đầy sức sống của Thuý Vân cũng nh vẻ đẹp sắc sảo , mặn mà nghiêng nớc nghiêng thành của Thuý Kiều
-Cảnh ngày xuân : những yếu tố miêu tả gợi nên một mùa xuân đẹp mới mẻ giàu sức sống mang màu sắc đồng qê qua biện pháp ớc lệ tợng trng
2 Bài tập 2 Ngày xuân thấm thoắt trôi mau ,tiết trời
đã bớc sang tháng 3 Trong tháng cuối cùng của mùa xuân, giữa bầu trời bao la mênh mông là những cánh én bay qua bay lại nh thoi đa Trên nền vanh bao la của từng thảm cỏ điểm xuyết vài bông hoa lê trắng muốt Trên các nẻo đờng gần xa, những dòng ngời cuồn cuộn trẩy hội ,nào là những yến anh, những tài tử giai nhân hoà vào dòng ngời trẩy hội tấp nập Ba chị em thuý Kiều ,Thuý Vân,
V-ơng quan trong những bộ quần áo rực rỡ sắc màu cùng sánh vai nhau hoà vào dòng ngời trẩy hội Gơng mặt họ tơi sáng, trên môi nở nụ cời toi Cùng với mọi ngời ba chị em Kiều đốt giấy vàng
