soạn giáo án triết học

GIÁO ÁN LÝ THUYẾT Số………… Học phần: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN Tên bài : Chương I: Chủ nghĩa duy vật biện chứng Tổng số tiết: 6 Tiết giảng: Tiết 1 Ngày giảng: ……………… I. PHẦN GIỚI THIỆU: Chủ nghĩa duy vật biện chứng là hạt nhân lý luận triết học của thế giới quan khoa học Mác Lê nin; là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật; là hệ thống lý luận, phương pháp luận được xác lập trên cơ sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng đối với vấn đề cơ bản của triết học. Do đó,nắm vững những nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng là điều kiện tiên quyết để nghiên cứu toàn bộ hệ thống quan điểm khoa học của chủ nghĩa Mác Lê nin.

GIÁO ÁN LÝ THUYẾT Số…………

Học phần: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

Tên bài : Chương I: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Tổng số tiết: 6

Tiết giảng: Tiết 1

Ngày giảng: ………

I PHẦN GIỚI THIỆU:

Chủ nghĩa duy vật biện chứng là hạt nhân lý luận triết học của thế giới quan khoa học Mác Lê- nin; là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật; là hệ thống lý luận, phương pháp luận được xác lập trên cơ sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng đối với vấn đề cơ bản của triết học Do đó,nắm vững những nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng là điều kiện tiên quyết để nghiên cứu toàn bộ hệ thống quan điểm khoa học của chủ nghĩa Mác Lê- nin

II MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1.Về kiến thức:

Trang bị cho người học kiến thức cơ bản về khái niệm vấn đề cơ bản, các quan điểm của chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm về các vấn đề cơ bản của triết học Nắm rõ được khái niệm chủ nghĩa duy vật biện chứng

2.Về kỹ năng:

- Thấy được sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

- Phân biệt được các khái niệm chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa duy tâm Phân biệt được các trường phái triết học.

3 Về thái độ:

- Nhận thức đúng đắn về tính khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, từ đó có thái độ tích cực học tập và nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin

- Hiểu và vận dụng một cách khoa học để có cái nhìn đúng đắn, biện chứng về các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên cũng như trong xã hội

III CHUẨN BỊ:

1.Giảng viên

- Đề cương bài giảng, giáo trình môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tài liệu tham khảo

- Chuẩn bị phương tiện, đồ dùng dạy học: phấn, bảng

- Dự kiến hình thức, phương pháp đánh giá, kỹ năng của sinh viên: Thông qua qua các câu trả lời tình huống ở lớp và bài tập ở nhà để đánh giá kết quả giờ giảng

2 Sinh viên

- Sinh viên đã được trang bị kiến thức về chủ nghĩa duy vật biện chứng, từ đó có cái nhìn biện chứng về tất cả các vấn

đề trong đời sống xã hội cũng như mọi biến đổi trong giới tự nhiên

- Sinh viên có thái độ học tập tốt, tập trung và tiếp thu những kiến thức của giáo viên truyền đạt, hăng hái phát biểu ý kiến, sôi nổi trong quá trình học tập

IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp (Thời gian 1 phút)

- Kiểm tra sĩ

số

- Tên sinh viên vắng………

- Nội dung cần nhắc

nhở

2 Kiểm tra bài cu (Thời gian 1 phút)

1 Vũ Việt Hùng Những yêu cầu về phương pháp học tập, nghiên cứu chủ

nghĩa Mác Lê-nin?

3 Giảng bảng mới (Thời gian 41 phút)

Đặt vấn đề vào bài mới: (Thời gian 1 phút)

Nội dung Thời gian Phương pháp

Hoạt động của giảng viên và sinh viên Thiết bị

đồ dùng dạy học Giảng viên Sinh viên

I Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa

duy vật biện chứng.

1.sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và

chủ nghĩa duy tâm trong việc giải

quyết vấn đề cơ bản của triết học

a Vấn đề cơ bản của triết học

* Khái niệm vấn đề cơ bản của triết

học:

- Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý

thức là vấn đề cơ bản của triết học

10 Phút

Diễn giảng

Nhận xét

- Viết bảng, trình bày đề mục nội dung

- Tại sao vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là vấn đề cơ bản của triết học?

Bởi: + Đây là mối quan hệ bao trùm của mọi sự vật hiện tượng trong thế giới

Đây là vấn đề nền tảng và

xuất phát điểm để giải quyết những vấn đề còn lại của

Tập trung lắng nghe và ghi bài

Trả lời câu hỏi

Bảng, Phấn

* Hai mặt của vấn đề cơ bản của

triết học:

- Mặt thứ nhất: Giữa vật chất và ý thức

thì cái nào có trước, cái nào có sau và

cái nào quyết định cái nào?

- Mặt thứ hai: Ý thức có phải là sự phản

ánh thế giới vật chất hay không? Hay

con người có khả năng nhận thức được

thế giới hay không?

triết học

+ Là tiêu chuẩn để xác định lập trường, thế giới quan của triết gia và học thuyết của họ

+ Các học thuyết triết học đều trực tiếp hay gián tiếp phải giải quyết vấn đề này

b Các trường phái triết học:

* Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa

duy tâm:

Có ba cách giải quyết vấn đề cơ bản

của triết học:

- Nhất nguyên luận duy vật: cho

rằng vật chất có trước, ý thức có

sau, vật chất quyết định ý thức

- Nhất nguyên luận duy tâm: Cho

rằng ý thức có trước, vật chất có

sau, ý thức quyết định vật

chất.Chủ nghĩa duy tâm có hai

hình thức cơ bản:

+ Chủ nghĩa duy tâm chủ

quan: thừa nhận tinhd thứ nhất của ý

thức con người, phủ nhận sự tồn tại

khách quan của hiện thực CNDT chủ

quan khẳng định: mọi sự vật hiện tượng

Diễn giảng

Giải thích

Tập trung chú ý, nghe và ghi bà

Tập trung chú ý và ghi bài

Bảng, Phấn

chỉ là “phức hợp những cảm giác”của

cá nhân, chủ thể

+ Chủ nghĩa duy tâm khách

quan:thừa nhận tính thứ nhất của thứ

tinh thần khách quan có trước và tồn tại

đọc lập với con người, theo họ thực thể

tinh thần ấy chính là”ý niệm tuyệt đối”,

“tinh thần tuyệt đối”…

- Nhị nguyên luận, hoài nghi luận:

cho rằng vật chất và ý thức tồn

tại độc lập, chúng không nằm

trong quan hệ sản sinh hay quyết

dịnh nhau

 Khả tri luận và bất khả tri luận:

( đây là sự thể hiện các cách giải

quyết vấn đề thứ hai của vấn đề

Giảng giải

- Trường phái này có khuynh hướng điều hòa CNDV và CNDT, nhưng xét đến cùng thì trường phái này bản chất cũng là triết học duy tâm

cơ bản).

- Khả tri luận: thừa nhận khả năng

nhận thức của con người

- Bất khả tri luận: họ phủ nhận

hoặc hoai nghi về khả năng nhận

thức của con người

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng-

hình thức phát triển cao nhất của

chủ nghĩa duy vật.

a Chủ nghĩa duy vật:

Thể hiện ở ba hình thức cơ bản:

- CNDV chất phác: là đặc trưng

của triết học thời cổ đại Khi

thừa nhận tính thứ nhất của vật

chất, họ đã đồng nhất vật chất

với một hay một số chất cụ thể

như: nước, đất, lửa, không khí…

Đặt câu hỏi

- Hầu hết các nhà triết học đều thừa nhận khả

năng nhận thức thế giới của con

người.Nhưngmỗi nhà

triết học đều có cách giải thích khác nhau

CNDV chất phác là như thế

Những kết luận đó được rút ra từ

những quan sát trực tiếp

- CNDV siêu hình: là đặc trưng

của triết học duy vật thế kỷ

XVII- XVIII, CNDV thời kì này

nhìn nhận, xem xét thế giới như

một cỗ máy khổng lồ mà mỗi bộ

phận tạo nên nó luôn ở trong

trạng thái biệt lập và tĩnh tại

Đặt câu hỏi

 Bởi: thời kì đó khoa học chưa phát triển, mọi cái mới chỉ là sơ khai bước

đầu hình thành…

Nguyên nhân do đâu dẫn đến đặc trưng của triết học thời kì này?

 Nguyên nhân: đây là

thời kì phát triển rực rỡ của cơ học, khoa học thực nghiệm nên lối tư duy siêu hình ảnh hưởng đến CNDV

Trả lời

- CNDV biện chứng: xây dựng

vào những năm 40 của thế kỷ

XIX, CNDV thời kỳ này xem xét

thế giới trong sự vận động và

biến đổi không ngừng Mọi sự

vật, hiện tượng đều biến đổi

trong không gian thời gian và

biến đổi ngay trong bản thân sự

vật

 Kết luận:

- Hiểu biết căn bản về vấn đề cơ

bản của triết học, các trường phái

triết học

- Thấy được CNDV biện chứng là

hình thức phát triển cao nhất của

chủ nghĩa duy vật

Giải thích  - đây là nội dung cơ

bản nhất để hiểu mọi vấn đề trong quá trình học triết học Mác Lê-nin

4 Củng cố bài học: Tóm tắt nội dung chính của tiết giảng (Thời gian 1 phút)

- Vấn đề cơ bản của triết học

- Các trường phái triết học

- Các hình thức cơ bản của CNDV

5 Giao nhiệm vụ về nhà cho sinh viên: (Thời gian 1 phút)

- So sánh cách giải quyết vấn đề cơ bản của CNDV và CNDT

- Lấy một số ví dụ để hiểu rõ hơn các vấn đề của bài học

- So sánh CNDV siêu hình và CNDV biện chứng

6 Rút kinh nghiệm sau tiết giảng

7.Tài liệu tham khảo:

-Hội đồng Lý luận Trung ương - Giáo trình kinh tế chính trị Mác- Lênin, xb Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2003

- Bộ Giáo dục và Đào tạo - Giáo trình kinh tế chính trị học Mác- Lênin (dùng trong các trường đại học, cao đẳng), Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội năm 2004

- Bộ Giáo dục và Đào tạo - Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác- Lênin (dùng cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2009

- Đề cương bài giảng môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, do khoa Mác - Lênin trường Đại học Công nghiệp Hà Nội biên soạn

Hà Nội, ngày11 tháng 04 năm 2013

Trưởng khoa thông qua Trưởng bộ môn thông qua Giáo viên

Bùi Thanh Phương Phùng Danh Cường Trần Thị Hồng Trang

ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG Chương I

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

I,Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện chứng

1,Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

a Vấn đề cơ bản của triết học

* Khái niệm vấn đề cơ bản của triết học

- Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là vấn đề cơ bản của triết học.

* Hai mặt của vấn đề cơ bản của triết học

- Mặt thứ nhất: Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?

- Mặt thứ hai: Ý thức có phải là sự phản ánh thế giới vật chất hay không? Hay con người có khả năng nhận thức thế

giới hay không?

b Các trường phái triết học

* Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm:

- Nhất nguyên luận duy vật: cho rằng vật chất có trước, ý thức có sau và vật chất quyết định ý thức Cách giải quyết này thừa nhận tính thứ nhất của vật chất, tính thứ hai của ý thức

- Nhất nguyên luận duy tâm: Cho rằng ý thức có trước, vật chất có sau và ý thức quyết định vật chất Cách giải quyết này thừa nhận tính thứ nhất của ý thức, tính thứ hai của vật chất Hình thức cơ bản của CNDT:

+ CNDT chủ quan: thừa nhận tính thứ nhất của ý thức con người, phủ nhận sự tồn tại khách quan của hiện thực CNDT chủ quan khẳng định: mọi sự vật hiện tượng chỉ là “ phức hợp những cảm giác” của cá nhân, chủ thế

+ CNDT khách quan: thừa nhận tính thứ nhất của thứ tinh thần khách quan có trước và tồn tại độc lập với con người Theo các nhà duy tâm khách quan, thực thể tinh thần ấy chính là “ý niệm tuyệt đối”, “tinh thần tuyệt đối”,…

 So sánh CNDT triết học và CNDT tôn giáo

 Nguồn gốc của CNDT triết học: + Nguồn gốc tự nhiên

+ Nguồn gốc xã hội

- Nhị nguyên luận, hoài nghi luận: cho rằng vật chất và ý thức tồn tại độc lập, chúng không nằm trong quan hệ sản sinh hay quyết định nhau Triết học nhị nguyên có khuynh hướng điều hòa CNDV và CNDT nhưng về bản chất, triết học nhị nguyên theo CNDT

* Khả tri luận và bất khả tri luận:

- Khả tri luận: Thừa nhận khả năng nhận thức của con người

- Bất khả tri luận: Phủ nhận hoặc hoài nghi khả năng nhận thức của con người

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng – hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vậtđược thể hiện dưới ba hình thức cơ bản:

- CNDV chất phác: là đặc trưng của triết học duy vật thời cổ đại Khi thừa nhận tính thứ nhất của vật chất, họ đồng

nhất vật chất với một hay một số chất cụ thể như: nước, lửa, không khí, … Nguyên nhân : những kết luận triết học chủ yếu rút ra từ những quan sát trực tiếp, trình độ nhận thức còn hạn chế, khoa học cụ thể chưa phát triển

- CNDV siêu hình: là đặc trưng của triết học duy vật thế kỷ XV-XVIII mà đỉnh cao là vào thế kỷ XVII- XVIII, thời kì

này nhìn nhận, xem xét thế giới như một cỗ máy khổng lồ mà mỗi bộ phận tạo nên nó luôn ở trong trạng thái biệt lập và tĩnh tại Nguyên nhân: Đây là thời kỳ phát triển rực rỡ của cơ học, khoa học thực nghiệm khiến cho CNDV thời kỳ này chịu sự tác động mạnh mẽ của phương pháp tư duy siêu hình, máy móc

- CNDV biện chứng: Với sự kế thừa tinh hoa của các nhà học thuyết triết học trước đó và sử dụng những thành tựu của

khoa học đương thời CNDV biện chứng đã khắc phục được những hạn chế của CNDV chất phác thời cổ đại và CNDV siêu hình , thể hiện đỉnh cao của sự phát triển CNDV biện chứng đã xem xét sự vật trong trạng thái vận động và biến đổi, trong mối quan hệ

Ngoài ba hình thức trên còn có : CNDV nhân bản, CNDV tầm thường, CNDV kinh tế…

-