Giáo án LS 10 trọn bộ

Các hoạt động của thầy và trò Kiến thức HS cần nắm vữngcầu của công việc và trình độ thời đó buộc phải hợp tác nhiều người, thậm chí của cả thị tộc.. Kiến thức - Những đặc điểm của điều

Trang 1

PHẦN MỘT LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI

XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

Bài 1 SỰ XUẤT HIỆN LOÀI NGƯỜI VÀ BẦY NGƯỜI NGUYÊN THUỶ

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sử chúng

ta đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó? Hình thái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài người xuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trước hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của

dân tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng

và chuyện Thượng Đế sáng tạo ra loài người) sau đó

nêu câu hỏi: Loài người từ đâu mà ra? Câu chuyện

1 Sự xuất hiện loài người và

đời sống bầy người nguyên thuỷ.

Trang 2

Các hoạt động của thầy và trò Kiến thức HS cần nắm vững

kể trên có ý nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện GV kể và đọc

SGK trả lời câu hỏi?

GV dẫn dắt, tạo không khí tranh luận

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ảnh xa xưa

con người muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song

chưa đủ cơ sở khoa học nên gửi gắm điều đó vào sự

thần thánh

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo

cổ học và cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên

sự phát triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc

thấp lên động vật bậc cao mà đỉnh cao của quá trình

này là sự chuyển biến từ vượn thành người

- GV nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra?

Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân

quan trọng quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày

nay quá trình chuyển biến đó có diễn ra không? Tại

sao?

- Loài người do một loài vượn chuyển biến thành? Chặng đầu của quá trình hình thành này có khoảng 6 triệu năm trước đây

Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm

- GV: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến

người diễn ra rất dài Bước phát triển trung gian là

Người tối cổ (Người thượng cổ)

 Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:

+ Nhóm 1: Thời gian tìm được dấu tích Người tối

cổ? Địa điểm? Tiến hoá trong cơ cấu tạo cơ thể?

+ Nhóm 2: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội

của người tối cổ

- HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo

luận thống nhất ý kiến trình bày trên giấy A1

Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình

GV yêu cầu HS nhóm khác bổ sung

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý

Nhóm 1:

Trang 3

+ Thời gian tìm được dấu tích của Người tối cổ

bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây

+ Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava (Inđônêxia),

Bắc Kinh (trung Quốc)… Thanh Hoá (Việt Nam)

+ Người tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôi tay

được tự do cầm nắm, kiếm thức ăn Cơ thể có nhiều

biến đổi: trán, hộp sọ …

Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đổi.

+ Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mảnh đá

hay cuội lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho sắc

và vừa tay cầm → rìu đá (đồ đá cũ - sơ kỳ)

+ Biết làm ra lửa (phát minh lớn) → điều quan

trọng cải thiện căn bản cuộc sống từ ăn sống → ăn

chín

+ Cùng nhau lao động tìm kiếm thức ăn Chủ yếu

là hái lượm và săn bắt thú

+ Quan hệ hợp quần xã hội, có người đứng đầu,

có phân công lao động giữa nam - nữ, cùng chăm

sóc con cái, sống quây quần theo quan hệ ruột thịt

gồm 5 - 7 gia đình Sống trong hang động hoặc mái

đá, lều dựng bằng cành cây… Hợp quần đầu tiên ⇒

bầy người nguyên thuỷ

- Bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây tìm thấy dấu vết của Người tối cổ ở một số nơi như Đông Phi, Inđônêxia, Trung Quốc, Việt Nam

- Đời sống vật chất của người nguyên thuỷ:

+ Chế tạo công cụ đá (đồ đá cũ)

Hoạt động 3: cả lớp

GV dùng ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS

hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về Người tối cổ , ảnh về

các công cụ đá, biểu đồ thời gian của Người tối cổ

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên

người nhưng Người tối cổ không còn là vượn

- Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng

công cụ (mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn

giản)

- Thời gian:

4 tr.năm 1 tr.năm 4 vạn năm 1 vạn năm

(Người tối cổ) - đi đứng thẳng

- Hòn đá ghè đẽo sơ qua

Trang 4

- Hái lượm, săn bắt thú

- Bầy người

Hoạt động 4: làm việc theo nhóm

GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống

của con người ngày càng phát triển hơn Đồng thời

con người tự hoàn thành quá trình hoàn thiện mình

→ tạo bước nhảy vọt từ vượn thành Người tối cổ Ta

tìm hiểu bước nhảy vọt thứ 2 của quá trình này

- GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho

từng nhóm:

+ Nhóm 1: Thời đại Người tinh khôn bắt đầu xuất

hiện vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình

dáng và cấu tạo cơ thể được biểu hiện như thế nào?

+ Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

việc chế tạo công cụ lao động bằng đá.

+ Nhóm 3: Những tiến bộ khác trong cuộc sống

lao động và vật chất.

- HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi đại

diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của nhóm

HS nhóm khác bổ sung Cuối cùng GV nhận xét và

chốt ý

Nhóm 1: Đến cuối thời đồ đá cũ, khoảng 4 vạn

năm trước đây Người tinh khôn (hay còn gọi là

người hiện đại) xuất hiện Người tinh khôn có cấu

tạo cơ thể như người ngày nay: xương cốt nhỏ nhắn,

bàn tay nhỏ khéo léo, ngón tay linh hoạt Hộp sọ và

thể tích não phát triển, trán cao, mặt phẳng, hình

dáng gọn và linh hoạt, lớp lông mỏng không còn nữa

đưa đến sự xuất hiện những màu da khác nhau (3 đại

chủng lớn vàng - đen - trắng)

Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

kỹ thuật chế tạo công cụ đá: Người ta biết ghè 2

cạnh sắc hơn của mảnh đá làm cho nó gọn và sắc

hơn với nhiều kiểu, loại khác nhau Sau khi được

mài nhẵn, được khoan lỗ hay nấc để tra cán ⇒ Công

cụ đa dạng hơn, phù hợp với từng công việc lao

2 Người tinh khôn và óc sáng

tạo

- Khoảng 4 vạn năm trước đây Người tinh khôn xuất hiện Hình dáng và cấu tạo cơ thể hoàn thiện như người ngày nay

- Óc sáng tạo là sự sáng tạo của Người tinh khôn trong công việc cải tiến công cụ đồ đá và biết chế tác thêm nhiều công cụ mới

+ Công cụ đá: Đá cũ → đá

Trang 5

động, trau chuốt và có hiệu quả hơn ⇒ Đồ đá mới

Nhóm 3: Óc sáng tạo của Người tinh khôn còn

chế tạo ra nhiều công cụ lao động khác: Xương cá,

cành cây làm lao, chế cung tên, đan lưới đánh cá,

làm đồ gốm Cũng từ đó đời sống vật chất được

nâng lên Thức ăn tăng lên đáng kể Con người rời

hang động ra định cư ở địa điểm thuận lợi hơn Cư

trú nhà cửa trở nên phổ biến

mới (ghè - mài nhẵn - đục lỗ tra cán)

+ Công cụ mới: Lao, cung tên

Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân

GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - đây là

một thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp với

thực tế phát triển của con người Từ khi Người tinh

khôn xuất hiện thời đá cũ hậu kì, con người đã có

một bước tiến dài: Đã có cư trú nhà cửa, đã sống ổn

định và lâu dài (lớp vỏ ốc sâu 1m nói lên có thể lâu

tới cả nghìn năm)

Như thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm

tới 3 vạn năm Từ 4 vạn năm đến 1 vạn năm trước

đây mới bắt đầu thời đá mới

GV nêu câu hỏi: - Đá mới là công cụ đá có điểm

khác như thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt lại: đá mới là công cụ đá được

ghè sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không

những vậy người ta còn sử dụng cung tên thuần thục

GV đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống

vật chất của con người có biến đổi như thế nào?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt ý

- Sang thời đại đá mới cuộc sống của con người

đã có những thay đổi lớn lao

+ Từ chỗ hái lượm, săn bắn ⇒ trồng trọt và chăn

nuôi (người ta trồng một số cây lương thực và thực

phẩm như lúa, bầu bí… Đi săn bắn được thú nhỏ

người ta giữ lại nuôi và thuần dưỡng thành gia súc

nhỏ như chó, cừu, lợn, bò …)

3 Cuộc cách mạng thời đá

Trang 6

+ Người ta biết làm sạch những tấm da thú để che

thân cho ấm và "cho có văn hoá" (tìm thấy cúc, kim

xương)

+ Người ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng vỏ

ốc và hạt xương, vòng tay, vòng cổ chân, hoa tai

bằng đá màu)

+ Con người biết đến âm nhạc (cây sáo xương,

đàn đá …)

GV kết luận: Như thế, từng bước, từng bước con

người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức ăn

nhiều hơn , sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống bớt

dần sự lệ thuộc và thiên nhiên Cuộc sống con người

tiến bộ với tốc độ nhanh hơn và ổn định hơn từ thời

đá mới

+ Trồng trọt, chăn nuôi

+ Làm sạch tấm da thú che thân

+ Làm nhạc cụ

⇒ Cuộc sống no đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn, bớt lệ thuộc vào thiên nhiên

4 Sơ kết bài học

- GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi

- Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá

- Thế nào là Người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện?

5 Dặn dò - ra bài tập về nhà

- Nắm được bài cũ Đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi trong SGK

TỔ TRƯỞNG DUYỆT

Trang 7

Tuần 2 Bài 2

XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Tranh ảnh

- Mẫu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

 Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người ? Mô tả đời sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

 Câu hỏi 2: tại sao nói thời đại Người tinh khôn cuộc sống của con người tốt hơn, đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người Sự hoàn thiện về vóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đời sống của con người tốt hơn - đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy ta thấy sự hợp quần của bầy người nguyên thuỷ - một tổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấy còn mang tính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầy đàn cùng sự tự hoàn thiện của con người Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình của một tổ chức xã hội loài người khác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hình đầu tiên của loài người đó, ta tìm hiểu bài hôm nay

Trang 8

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trước hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ,

sự hoàn thiện của con người trong thời đại Người

tinh khôn Điều đó đưa đến xã hội bầy người

nguyên thuỷ, một tổ chức hợp quần và sinh hoạt

theo từng gia đình trong hình thức bầy người

cũng khác đi Số dân đã tăng lên Từng nhóm

người cũng đông đúc, mỗi nhóm có hơn 10 gia

đình (đông hơn trước gấp 2-3 lần) gồm 2, 3 thế

hệ già trẻ chung dòng máu ⇒ Họ hợp thành một

tổ chức xã hội chặt chẽ hơn, gắn bó hơn, có tổ

chức hơn Hình thức tổ chức ấy gọi là thị tộc -

những người "cùng họ" Đây là tổ chức thực chất

và định hình đầu tiên của loài người

GV nêu câu hỏi: Thế nào là thị tộc? Mối quan

hệ trong thị tộc?

HS nghe và đọc SGK trả lời

HS khác bổ sung Cuối cùng GV nhận xét và

chốt ý

+ Thị tộc là nhóm người có khoảng hơn 10 gia

đình, gồm 2-3 thế hệ già trẻ và có chung dòng

máu

+ Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức,

chung lưng đấu cật, phối hợp ăn ý với nhau để

tìm kiếm thức ăn Rồi được hưởng thụ bằng

nhau, công bằng Trong thị tộc, con cháu tôn

kính ông bà cha mẹ và ngược lại Bảo đảm nuôi

dạy tất cả con cháu của thị tộc

GV phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái

niệm hợp tác lao động ⇒ hưởng thụ bằng nhau -

cộng đồng Công việc lao động hàng đầu và

thường xuyên của thị tộc là kiếm thức ăn để

nuôi sống thị tộc Lúc bấy giờ với công việc săn

đuổi và săn bẫy các con thú lớn, thú chạy nhanh,

con người không thể lao động riêng rẽ, buộc họ

phải cùng hợp sức thành một vòng vây, hò hét,

ném đá, ném lao, bắn cung tên, dồn thú chỉ còn

một con đường chạy duy nhất, đó là hố bẫy Yêu

1 Thị tộc - bộ lạc

Trang 9

cầu của công việc và trình độ thời đó buộc phải

hợp tác nhiều người, thậm chí của cả thị tộc

Việc tìm kiếm thức ăn không thường xuyên,

không nhiều Khi ăn, họ cùng nhau ăn (kể

chuyện… Qua bức tranh vẽ trên vách đá ở hang

động, ta thấy: Sau khi đi săn thú về, họ cùng

nhau nướng thịt rồi ăn thịt nướng với rau củ đã

được chia thành các khẩu phần đều nhau Hoặc

có nơi thức ăn được để trên tàu lá rộng từng

người bốc ăn từ tốn vì không có ,nhiều để ăn tự

do thoải mái) Việc chia khẩu phần ăn, ta thấy

ngay trong thời hiện đại này khi phát hiện thị tộc

Tasađây ở Philippines Tính công bằng - cũng

được thể hiện rất rõ

GV có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải tặng

của nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ

Qua câu chuyện, GV chốt lại: Nguyên tắc

vàng trong xã hội thị tộc là của chung, việc

chung, làm chung, thậm chí là ở chung một nhà

Tuy nhiên đây là một đại đồng trong thời kỳ

mông muội, khó khăn nhưng trong tương lai

chúng ta vẫn có thể xây dựng đại đồng trong

thời văn minh - một đại đồng mà trong đó con

người có trình độ văn minh cao và quan hệ cộng

đồng làm theo năng lực và hưởng theo ,nhu cầu

Điều đó chúng ta có thể thực hiện được - một

ước mơ chính đáng mà loài người hướng tới

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị

tộc Dựa trên hiểu biết đó, hãy:

- Định nghĩa thế nào là bộ lạc?

- Nêu điểm giống và điểm khác giữa BL và

TT?

HS đọc SGK và trả lời HS khác bổ sung GV

nhận xét và chốt ý

+ Bộ lạc là tập hợp một số thị tộc, sống cạnh

b Bộ lạc

- Bộ lạc là tập hợp một số thị tộc sống cạnh nhau và có cùng một nguồn gốc tổ tiên

- Quan hệ giữa các thị tộc trong bộ lạc là gắn bó giúp đỡ nhau

Trang 10

nhau, có họ hàng với nhau và có chung một

nguồn gốc tổ tiên

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị

tộc)

Mối quan hệ trong bộ lạc là sự gắn bó, giúp đỡ

nhau, chứ không có quan hệ hợp sức lao động

kiếm ăn

GV nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công

cụ đá và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn,

sắc hơn, sử dụng có hiệu quả hơn Không dừng

lại ở các công cụ đá, xương, tre gỗ mà người ta

phát hiện ra kim loại, dùng kim loại để chế tạo

đồ dùng và công cụ lao động Quá trình tìm thấy

kim loại - sử dụng nó như thế nào và hiệu quả

của nó ra sao, chia nhóm để tìm hiểu

Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm

thấy kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại

có ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất?

HS đọc SGK, trao đổi thống nhất ý kiến Đại

diện nhóm trình bày Các nhóm khác góp ý

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Quá trình con người tìm và sử dụng kim

loại: Khoảng 5500 năm trước đây, người Tây Á

và Ai Cập sử dụng đồng sớm nhất (đồng đỏ)

Khoảng 4000 năm trước đây, cư dân ở nhiều

nơi đã biết dùng đồng thau

Khoảng 3000 năm trước đây, cư dân Tây Á

và Nam Châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt

GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con

người tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa

nhau bởi lúc đó điều kiện còn rất khó khăn, việc

phát minh mới về kỹ thuật là điều không dễ

Mặc dầu con người đã bước sang thời đại kim

khí từ 5500 năm trước đây nhưng trong suốt 1500

2 Buổi đầu của thời đại kim

Trang 11

năm, kim loại (đồng) còn rất ít, quý nên họ mới

dùng chế tạo thành trang sức, vũ khí mà công cụ

lao động chủ yếu vẫn là đồ đá, đồ gỗ Phải đến

thời kỳ đồ sắt con người mới chế tạo phổ biến

thành công cụ lao động Đây là nguyên nhân cơ

bản tạo nên một sự biến đổi lớn lao trong cuộc

sống con người

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý

nghĩa lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng

suất lao động vượt xa thời đại đồ đá, khai thác

những vùng đất đai mới, cày sâu cuốc bẫm, xẻ

gỗ đóng thuyền, xẻ đá làm lâu đài; và đặc biệt

quan trọng là từ chỗ bấp bênh, tới chỗ đủ sống

tiến tới con người làm ra một lượng sản phẩm

thừa thường xuyên

b Hệ quả

- Năng suất lao động tăng

- Khai thác thêm đất đai trồng trọt

- Thêm nhiều ngành nghề mới

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và cá nhân

Trước tiên GV gợi nhớ lại quan hệ xã hội

nguyên thuỷ Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công

bằng và bình đẳng là "nguyên tắc vàng" nhưng

lúc ấy, con người trong cộng đồng dựa vào nhau

vì tình trạng đời sống còn quá thấp Khi bắt đầu

có sản phẩm thừa thì lại không có để đem chia

đều cho mọi người Chính lượng sản phẩm thừa

được các thành viên có chức phận nhận (người

chỉ huy dân binh, người chuyên trách lễ nghi,

hoặc điều hành các công việc chung của thị tộc,

bộ lạc) quản lý và đem ra dùng chung, sau lợi

dụng chức phận chiếm một phần sản phẩm thừa

khi chi cho các công việc chung

GV nêu câu hỏi: Việc chiếm sản phẩm thừa

của một số người có chức phận đã tác động đến

xã hội nguyên thuỷ như thế nào?

HS đọc SGK trả lời, các HS khác góp ý rồi

GV nhận xét và chốt ý

+ Trong xã hội có người nhiều, người ít của

cải Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng

thủ đoạn chiếm làm của riêng Tư hữu xuất hiện

trong cộng đồng bình đẳng, không có của cải bắt

đầu bị phá vỡ

3 Sự xuất hiện tư hữu và xã

hội có giai cấp

- Người lợi dụng chức quyền chiếm của chung ⇒ tư hữu xuất hiện

Trang 12

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm

công việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn

chính và thường xuyên ⇒ Gia đình phụ hệ xuất

hiện

+ Khả năng lao động của mỗi gia đình cũng

khác nhau

→ Giàu nghèo ⇒ giai cấp ra đời

⇒ Công xã thị tộc rạn vỡ đưa con người bước

sang thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại

- Gia đình phụ hệ thay gia đình mẫu hệ

- Xã hội phân chia giai cấp

 Thế nào là thị tộc - bộ lạc?

 Những biến đổi lớn lao của đời sống sản xuất - quan hệ XH của thời đại kim khí?

5 Bài tập - Dặn dò về nhà

- Trả lời câu hỏi:

 So sánh điểm giống nhau - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc

 Do đâu mà tư hữu Xuất hiện? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong XH như thế nào?

- Đọc bài 3:

 Các quốc gia cổ đại Phương Đông

 Ý nghĩa của bức tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12

Trang 13

CHƯƠNG II XÃ HỘI CỔ ĐẠI

CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG

(Tiết 3,4)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau:

1 Kiến thức

- Những đặc điểm của điều kiện tự nhiên của các quốc gia phương Đông và sự phát triển ban đầu của các ngành kinh tế; từ đó thấy được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và nền tảng kinh tế đến quá trình hình thành Nhà nước, cơ cấu xã hội, thể chế chính trị … ở khu vực này

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước, cơ cấu xã hội của xã hội cổ đại phương Đông

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhà vua,

HS còn hiểu rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại

Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Bản đồ thế giới hiện nay

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phương đông để minh hoạ (nếu có sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về những thành tựu của Ai Cập cổ đại)

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4 và 5.

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểu hiện?

Trang 14

- GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thực cho Hs như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn ở Châu Á và Châu Phi từ thiên niên kỷ IV (TCN) cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyện kim, làm nông nghiệp và chăn nuôi gia súc Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu số quý tộc thống trị đa số nông dân công xã và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền, con nối.

Qua bài học này chúng ta còn biết được Phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoa học khác

- GV treo bản đồ "Các quốc gia cổ đại" trên

bảng, yêu cầu HS quan sát, kết hợp với kiến

thức phần 1 trong SGK trả lời câu hỏi: Các

quốc gia cổ đại phương Đông nằm ở đâu, có

những thuận lợi gì?

- GV gọi 1 HS trả lời, các HS khác có thể bổ

sung cho bạn

- GV tiếp tục đặt câu hỏi: Bên cạnh những

thuận lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc phục

khó khăn cư dân phương Đông đã phải làm gì?

- GV gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung cho

bạn

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ và mềm

nên công cụ bằng gỗ, đá cũng có thể canh tác

và tạo nên mùa màng bội thu

+ Khó khăn: Dễ bị nước sông dâng lên gây

lũ lụt, mất mùa và ảnh hưởng đến cuộc sống

của người dân

- Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống của

mình, ngay từ đầu cư dân phương Đông đã phải

đắp đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi Công việc này

đòi hỏi công sức của nhiều người sống quần tụ,

gắn bó với nhau trong các tổ chức xã hội

Tiết 1

1 Điều kiện tự nhiên và sự phát

triển của các ngành kinh tế

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ,

gần nguồn nước tưới, thuận lợi cho sản xuất và sinh sống

- Khó khăn: dễ bị lũ lụt, gây mất

mùa, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân

- Do thuỷ lợi, … người ta đã sống quần tụ thành những trung tâm

Trang 15

- GV đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính trị các

quốc gia cổ đại phương Đông?

- GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV chốt lại: Nông nghiệp tưới nước, chăn

nuôi và thủ công nghiệp, trao đổi hàng hoá…

trong đó nông nghiệp tưới nước là ngành kinh

tế chính, chủ đạo đã tạo ra sản phẩm dư thừa

thường xuyên

quần cư lớn và gắn bó với nhau trong tổ chức công xã Nhờ đó Nhà nước sớm hình thành nhu cầu sản xuất và trị thuỷ, làm thuỷ lợi

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tưới nước là gốc, ngoài ra còn chăn nuôi và làm thủ công nghiệp

Hoạt động 2: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công cụ

chủ yếu bằng gỗ và đá, cư dân trên lưu vực các

dòng sông lớn ở Châu Á, Châu Phi đã sớm xây

dựng Nhà nước của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời,

các em khác bổ sung cho bạn

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất phát

triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện công

cụ bằng sắt, trong xã hội đã xuất hiện của cải

dư thừa dẫn đến sự phân hoá xã hội kẻ giàu,

người nghèo, tầng lớp quý tộc và bình dân

Trên cơ sở đó Nhà nước đã ra đời

- GV đặt câu hỏi: các quốc gia cổ đại

phương Đông hình thành sớm nhất ở đâu?

Trong khoảng thời gian nào?

- GV cho HS đọc SGK và thảo luận sau đó

gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại

Ai Cập hình thành như thế nào, địa bàn của các

quốc gia cổ ngày nay là những nước nào trên

Bản đồ Thế giới và liên hệ ở Việt Nam bên lưu

vực sông Hồng, sông Cả … đã sớm xuất hiện

nhà nước cổ đại (phần này sẽ học ở phần Lịch

sử Việt Nam)

- GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét

trong xã hội cổ đại phương Đông có những tầng

2 Sự hình thành các quốc gia cổ

đại.

- Cơ sở hình thành: Sự phát triển của sản xuất dẫn tới sự phân hoá giai cấp, từ đó Nhà nước ra đời

- Các quốc gia cổ đại đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Quốc vào khoảng thiên niên kỷ thứ IV - III TCN

Trang 16

lớp nào:

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông

dân công xã trong xã hội cổ đại Phương Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quý tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có

vai trò gì?

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng

các công trình thuỷ lợi khiến nông dân vùng

này gắn bó trong khuôn khổ của công xã nông

thôn Ở họ tồn tại cả "cái cũ" (những tàn dư

của xã hội nguyên thuỷ: cùng làm ruộng chung

của công xã và cùng trị thuỷ), vừa tồn tại "cái

mới" (đã là thành viên của xã hội có giai cấp:

sống theo gia đình phụ hệ, có tài sản tư hữu,…)

họ được gọi là nông dân công xã Với nghề

nông là chính nên nông dân công xã Với nghề

nông là chính nên nông dân công xã là lực

lượng đông đảo nhất, có vai trò to lớn trong sản

xuất, họ tự nuôi sống bản thân cùng gia đình và

nộp thuế cho quý tộc, ngoài ra họ còn phải làm

một số nghĩa vụ khác như đi lính, xây dựng các

công trình

+ Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão đứng

đầu các thị tộc, họ gồm các quan lại từ Trung

Ương xuống địa phương Tầng lớp này sống sung

sướng (ở nhà rộng và xây lăng mộ lớn) dựa trên sự

3 Xã hội có giai cấp đầu tiên

- Nông dân công xã: Chiếm số

đông trong xã hội, ở họ vừa tồn tại

"cái cũ", vừa là thành viên của xã hội có giai cấp Họ tự nuôi sống bản thân và gia đình, nộp thuế cho Nhà nước và làm các nghĩa vụ khác

- Quý tộc: Gồm các quan lại ở địa

phương, các thủ lĩnh quân sự và những người phụ trách lễ nghi tôn giáo Họ sống sung sướng dựa vào sự bóc lột nông dân

- Nô lệ: Chủ yếu là tù bình và

thành viên công xã bị mắc nợ hoặc

bị phạm tội Họ phải làm các việc

Quý tộc Nông dân công xã Nô lệ

Vua

Trang 17

bóc lột nông dân: họ thu thuế của nông dân dưới

quyền trực tiếp hoặc nhận bổng lộc của Nhà nước

cũng do thu thuế của nông dân

+ Nhóm 3: Nô lệ, chủ yếu là tù binh và

thành viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội

Vai trò của họ là làm các công việc nặng nhọc,

hầu hạ quý tộc, họ cũng là nguồn bổ sung cho

nông dân công xã

nặng nhọc và hầu hạ quý tộc Cùng với nông dân công xã họ là tầng lớp bị bóc lột trong xã hội

DUYỆT

Hoạt động 4: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời

câu hỏi: Nhà nước phương Đông hình thành như

thế nào? Thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại?

Thế nào là chế độ vua chuyên chế? Vua dựa

vào đâu để trở thành chuyên chế?

- Gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV nhận xét và chốt ý: Quá trình hình

thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do

nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình

thuỷ lợi, các liên minh bộ lạc liên kết với nhau

→ Nhà nước ra đời đề điều hành, quản lý xã

hội Quyền hành tập trung vào tay nhà vua tạo

nên chế độ chuyên chế cổ đại.

- Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo

để bắt mọi người phải phục tùng, vua trở thành

vua chuyên chế.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có

quyền lực tối cao (tự coi mình là thần thánh

dưới trần gian, người chủ tối cao ủa đất nước,

tự quyết định mọi chính sách và công việc) và

giúp việc cho vua là một bộ máy quan liêu thì

được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

- GV có thể khai thác thêm kênh hình 2

SGK tr.12 để thấy được CS sung sướng của vua

ngay cả khi chết (Quách vàng tạc hình vua)

- Phần văn hoá này GV có thể cho HS sưu

Tiết 2

4 Chế độ chuyên chế CĐ

- Quá trình hình thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợi nên quyền hành tập trung

vào tay nhà vua tạo nên Chế độ chuyên chế cổ đại.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền lực tối cao và một bộ máy quan liêu giúp việc thừa hành,

thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

Trang 18

tầm trước và lên bảng trình bày theo nhóm Nếu

có thời gian cho HS xem phần mềm Encarta

năm 2005 – phần Liïch sử thế giới cổ đại.

- GV đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Nhóm 1: Cách tính lịch của cư dân phương

Đông? Tại sao hai ngành lịch và thiên văn lại

ra đời sớm nhất ở Phương Đông?

- Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời? Tác dụng

của chữ viết?

- Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán học?

Những thành tựu của toán học phương Đông và

tác dụng của nó?

- Nhóm 4: Hãy giới thiệu những công trình

kiến trúc cổ đại phương Đông? Những công

trình nào còn tồn tại đến ngày nay?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

thành viên của các nhóm khác co1 thể bổ sung

cho bạn, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1: - Thiên văn học và lịch là 2

ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với

nhu cầu sản xuất nông nghiệp Để cày cấy

đúng thời vụ, người nông dân đều phải "trông

Trời, trông Đất" Họ quan sát sự chuyển động

của mặt Trăng, mặt Trời và từ đó sáng tạo ra

lịch – nông lịch (lịch nông nghiệp), lấy 365

ngày là một năm và chia làm 12 tháng (cư dân

sông Nin còn dựa vào mực nước sông lên

xuống mà chia làm 2 mùa: mùa mưa là mùa

nước sông Nin lên; mùa khô là mùa nước sông

Nin xuống, từ đó có kế hoạch gieo trồng và thu

hoạch cho phù hợp)

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng

nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo

trồng

- Mở rộng hiểu biết: Con người đã vươn tầm

mắt tới trời, đất, trăng, sao vì mục đích làm

ruộng của mình và nhờ đó đã sáng tạo ra hai

5 Văn hoá cổ đại phương Đông

a Sự ra đời của lịch và thiên văn học

- Thiên văn học và lịch là 2 ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản xuất nông nghiệp

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo trồng

Trang 19

ngành thiên văn học và phép tính lịch (trong

tay chưa có nổi công cụ bằng sắt nhưng đã tìm

hiểu vũ trụ )

- Nhóm 2: Chữ viết ra đời là do xã hội ngày

càng phát triển, các mối quan hệ phong phú, đa

dạng Hơn nữa do nhu cầu ghi chép, cai trị, lưu

giữ những kinh nghiệm mà chữ viết đã ra đời

Chữ viết xuất hiện vào thiên niên kỷ thứ IV

TCN mà sớm nhất là ở Ai Cập và Lưỡng Hà

Ban đầu là chữ tượng hình (vẽ hình giống vật

để biểu thị), sau này người ta cách điệu hoá

chữ tượng hình thành nét và ghép các nét theo

quy ước để phản ánh ý nghĩ con người một

cách phong phú hơn gọi là chữ tượng ý Chữ

tượng ý được ghép với một âm thanh để phản

ánh tiếng nói, tiếng gọi có âm sắc, thanh điệu

của con người Người Ai Cập viết trên giấy

papirút (vỏ cây sậy cán mỏng), người Lưỡng

Hà viết trên đất sét rồi đem nung khô, người

Trung Quốc viết trên mai rùa, thẻ tre, trúc hoặc

trên lụa bạch )

- GV cho HS xem tranh ảnh nói về cách viết

chữ tượng hình của cư dân phương Đông xưa và

hiện nay trên thế giới vẫn còn một số quốc gia

viết chữ tượng hình như : Trung Quốc, Nhật

Bản, Hàn Quốc

- GV nhận xét: Chữ viết là phát minh quan

trọng nhất của loài người, nhờ đó mà các nhà

nghiên cứu ngày nay hiểu được phần nào cuộc

sống của cư dân cổ đại xưa

- Nhóm 3: Do nhu cầu tính lại diện tích

ruộng đất sau khi bị ngập nước, tính toán vật

liệu và kích thước khi xây dựng các công trình

xây dựng, tính các khoản nợ nần nên toán học

sớm xuất hiện ở Phương Đông Người Ai Cập

giỏi về tính hình học, họ đã biết cách tính diện

tích tam giác, hình thang họ còn tính được số

Pi bằng 3,16 (tương đối) Người Lưỡng Hà hay

đi buôn xa giỏi về số học, họ có thể làm các

phép tính nhân, chia cho tới hàng triệu Người

b Chữ viết

- Nguyên nhân ra đời của chữ viết:

do nhu cầu trao đổi, lưu giữ kinh nghiệm m.à chữ viết sớm hình thành từ thiên niên kỷ IV TCN.1`

- Ban đầu là chữ tượng hình, sau đó là tượng ý, tượng thanh

- Tác dụng của chữ viết: đây là phát minh quan trọng nhất, nhờ nó mà chúng ta hiểu được phần nào lịch sử thế giới cổ đại

c Toán học

- Nguyên nhân ra đời: Do nhu cầu tính lại ruộng đất, nhu cầu xây dựng, tính toán mà toán học ra

Trang 20

Ấn Độ phát minh ra số 0

- GV nhận xét: Mặc dù toán học còn sơ lược

nhưng đã có tác dụng ngay trong cuộc sống lúc

bấy giờ và nó cũng để lại nhiều kn quy,ù chuẩn

bị cho bước phát triển cao hơn ở giai đoạn sau

- Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ đại:

Do uy quyền của các hoàng đế, do chiến tranh

giữa các nước, do muốn tôn vinh các vương

triều của mình mà ở các quốc gia cổ đại

phương Đông đã xây dựng nhiều công trình đồ

sộ như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn Lý Trường

Thành ở Trung Quốc, khu đến tháp ở Ấn Độ,

thành Babilon ở Lưỡng Hà

(GV cho HS giới thiệu về các kỳ quan này

qua tranh ảnh, đĩa VCD )

- Những công trình này là những kỳ tích về

sức lao động và tài năng sáng tạo của con

người (trong tay chưa có khoa học, công cụ cao

nhất chỉ bằng đồng mà đã tạo ra những công

trình khổng lồ còn lại mãi với thời gian) Hiện

nay còn tồn tại một số công trình như: Kim tự

Tháp Ai Cập, Vạn Lý trường thành, cổng thành

I-sơ-ta thành Babilon (SGK hình 3)

- Nếu còn thời gian GV có thể đi sâu vào

giới thiệu cho HS về kiến trúc XD Kim tự tháp,

hoặc sự hùng vĩ của Vạn Lý trường thành

đời

- Thành tựu: Các công thức sơ đẳng về hình học, các bài toán đơn giản về số học phát minh ra số 0 của

cư dân Ấn Độ

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sống lúc bấy giờ và đề lại kinh nghiệm quý cho giai đoạn sau

d Kiến trúc

- Do uy quyền của các nhà vua mà hàng loạt các công trình kiến trúc đã ra đời: Kim tự tháp Ai Cập, vườn treo Babilon, Vạn Lý trường thành

- Các công trình này thường đồ sộ thể hiện cho uy quyền của vua chuyên chế

- Ngày nay còn tồn tại một số công trình như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn lý trường thành, cổng Isơta thành babilon Những công trình này là những kì tích về sức lao động và tài năng sáng tạo của con người

Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức cơ bản của bài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông? Thể chế chính trị và các tầng lớp chính trong xã hội, vai trò của nông dân công xã? Những thành tựu văn hoá mà cư dân phương Đông để lại cho loài người (phần này có thể cho HS làm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp, hoặc giao về nhà)

- Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trước SGK bài 4

Trang 21

Tuần 5, 6 Bài 4

CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY – HY LẠP VÀ RÔMA

(Tiết 5,6)

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau:

3 Kỹ năng

- Rèn luyện cho HS kỹ năng sử dụng bản đồ để phân tích được những thuận lợi, khó khăn và vai trò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải

- Biết khai thác nội dung tranh ảnh

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại

- Phần mềm Encarta 2005- phần Lịch sử thế giới cổ đại

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 mục 2; Tiết 2 giảng mục 3.

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1:

Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm:

Hãy điền vào chỗ chấm:

- Các quốc gia cổ đãi phương Đông hình thành ở

- Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông

- Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông

Trang 22

- Giai cấp chính trong xã hội

- Thể chế chính trị

(Câu hỏi này có thể chuẩn bị ra khổ giấy A0 treo lên bảng cho HS điền vào hoặc

in ra giấy A4 kiểm tra cùng một lúc được nhiều HS

Câu hỏi 2:

Cư dân PĐ thời cổ đại đã có những đóng góp gì về mặt VH cho nhân loại?

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 2

Tại sao Hy Lạp, Rôma có một nền kinh tế phát triển? Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma là gì?

GV khái quát nội dung phần kiểm tra bài cũ (phần kiểm tra ở tiết 1) dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS như sau:

Hy Lạp và Rôma bao gồm nhiều đảo nhỏ, nằm trên bờ Bắc Địa Trung Hải Địa Trung Hải giống như cái hồ lớn, tạo nên sự giao thông thuận lợi giữa các nước với nhau,

do đó từ rất sớm đã có những hoạt động hàng hải, ngư nghiệp và thương nghiệp biển Trên cơ sở đó, Hy Lạp và Rôma đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hội làm cơ sở cho một nền văn hoá rất rực rỡ Để hiểu được điều kiện tự nhiên đã chi phối sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ đại Hy lạp, Rôma như thế nào? Thế nào là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nước dân chủ cộng hoà ra sao? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của cư dân cổ đại Hy lạp, Rôma để lại cho loài người? So sánh nó với các quốc gia cổ đại phương Đông? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời cho những vấn đề trên

GV gợi lại ở các quốc gia cổ đại phương

Đông hình thành sớm nhờ điều kiện tự nhiên

thuận lợi Còn điều kiện tự nhiên ở các quốc

gia Địa Trung Hải có những thuận lợi và khó

khăn gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, HS khác có

thể bổ sung cho bạn

GV nhận xét, bổ sung và chốt ý:

Trang 23

GV phân tích cho HS thấy được: Với công

cụ bằng đồng trong điều kiện tự nhiên như

vậy thì chưa thể hình thành xã hội có giai

cấp và Nhà nước

- GV nêu câu hỏi: Ý nghĩa của công cụ

bằng sắt đối với vùng Địa Trung Hải?

HS đọc SGK và trả lời câu hỏi

GV nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa

không chỉ có tác dụng trong canh tác cày

sâu, cuốc bẫm, mở rộng diện tích trồng trọt

mà còn mở ra một trình độ kỹ thuật cao hơn

và toàn diện (sản xuất thủ công và kinh tế

hàng hoá tiền tệ)

+ Thuận lợi: Có biển, nhiều hải

cảng, giao thông trên biển dễ dàng, nghề hàng hải sớm phát triển

+ Khó khăn: Đất ít và xấu, nên chỉ

thích hợp loại cây lâu năm, do đó lương thực thiếu luôn phải nhập

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa: Diện tích trồng trọt tăng, sản xuất thủ công và kinh tế hàng hoá tiền tệ phát triển

Như vậy, cuộc sống ban đầu của cư dân Địa Trung Hải là: sớm biết buôn bán, đi biển và trồng trọt

- GV đặt câu hỏi:

Nhóm 1: Nguyên nhân ra đới của thị

quốc? Nghề chính của thị quốc?

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc?

- Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận

với nhau sau đó gọi các nhóm lên trình bày

và bổ sung cho nhau

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1: Do địa hình chia cắt, đất đai

nhiều vùng nhỏ, không có điều kiện tập

trung dân cư ở một nơi Hơn nữa nghề buôn

bán và làm nghề thủ công là chính nên mỗi

bộ lạc sống ở từng mỏm bán đảo, khi hình

2 Thị quốc Địa Trung Hải

Thị quốc: tình trạng đất đai phân tán nhỏ và đặc điểm của cư dân sống bằng nghề thủ công và thường nghiệp nên đã hình thành các thị quốc

Trang 24

thành xã hội có giai cấp thì đây cũng hình

thành Nhà nước (Thị quốc)

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu

là thành thị với vùng đất đai trồng trọt bao

quanh Thành thị có phố xá, lâu đài, đền thờ,

sân vẫn động, nhà hát và quan trọng là có

bến cảng

GV cho HS tìm hiểu về thành thị Aten

(SGK) để minh hoạ

- Tổ chức của thị quốc : Về đơn vị hành chính là một nước, trong thành thị là chủ yếu Thành thị có lâu đài, phố xá, sân vận động và bến cảng

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể

GV đặt câu hỏi cho cả lớp suy nghĩ và gọi

một số HS trả lời:

Thể chế dân chủ cổ đại biểu hiện ở điểm

nào? So với phương Đông?

HS đọc SGK và trả lời, các cá nhân bổ

sung cho nhau

- Không chấp nhận có vua, có Đạiiôị

công dân, Hội đồng 500 như ở Aten, tiến bộ

hơn ở phương Đông (quyền lực nằm trong

tay quý tộc mà cao nhất là vua)

GV bổ sung cho HS và phân tích thêm,

lấy ví dụ ở Aten,

GV đặt câu hỏi để HS suy nghĩ tiếp: Có

phải ai cũng có quyền công dân hay không?

Vậy bản chất của nền dân chủ ở đây là gì?

HS suy nghĩ trả lời, GV bổ sung phân tích

và chốt ý:

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy

Lạp, Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô (phụ

nữ và nô lệ không có quyền công dân), vai

trò của chủ nô rất lớn trong xã hội vừa có

quyền lực chính trị vừa giàu có dựa trên sự

bóc lột nô lệ (là các ông chủ, sở hữu nô lệ)

- GV có thể cho HS tự đọc thêm SGK để

hiểu thêm về kinh tế của các thị quốc, mối

quan hệ giữa các thị quốc Ngoài ra gợi ý

cho HS xem tượng Pêriclet: Ông là ai? Là

- Tính chất dân chủ của thị quốc:: Quyền lực không nằm trong tay quý tộc mà nằm trong tay Đại hội công dân, Hội đồng 500,… mọi công dân đều được phát biểu và biểu quyết những công việc lớn của quốc gia

- Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở

Hy Lạp, Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô, dựa vào sự bóc lột thậm tệ của chủ nô đối với nô lệ

Trang 25

người thế ào? Tại sao người ta lại tạc tượng

ông? (Ông là người anh hùng chỉ huy đánh

thắng Ba Tư, có công xây dựng Aten thịnh

vượng đẹp đẽ Trong xã hội dân chủ cổ đại,

hình tượng cao quý nhất là người chiến sĩ

bình thường, gần gũi thân mật, được đặt ở

quảng trường để tỏ lòng tôn kính, ngưỡng

mộ)

GV khai thác kênh hình 6 trong SGK và

đặt câu hỏi cho Hs suy nghĩ: Tại sao nô lệ

lại đấu tranh? Hậu quả của các cuộc đấu

tranh đó? (Câu hỏi này nếu có thời gian thì

cho HS thảo luận trên lớp, nếu không còn

thời gian , GV cho HS về nhà suy nghĩ)

DUYỆT

- Kiểm tra bài cũ: Câu hỏi ở mục trên

GV dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế độ

dựa trên sự bóc lột của chủ nô đối với nô lệ

người ta gọi đó là chế độ chiếm hữu nô lệ,

nô lệ bị bóc lột và đã đấu tranh làm cho thời

cổ đại và chế độ chiếm hữu nô lệ chấm dứt

Nhưng cũng ở thời kỳ đó, dựa vào trình độ

phát triển cao về kinh tế công thương và thể

chế dân chủ, cư dân cổ đại Địa Trung Hải đã

để lại cho nhân loại một nền văn hoá rực rỡ

Những thành tựu đó là gì, tiết học này sẽ

giúp các em thấy được những giá trị văn hoá

đó

Hoạt động 4: Hoạt động theo nhóm

GV cho HS bài tập sưu tầm về văn hoá cổ

đại Hy Lạp, Rôma từ ở nhà trước, tiết này

HS trình bày theo nhóm theo yêu cầu đặt ra

của GV

GV đặt câu hỏi: Những hiểu biết của cư

dân Địa Trung hải về lịch và chữ viết? So với

cư dân cổ đại phương Đông có gì tiến bộ

hơn? Ý nghĩa của việc phát minh ra chữ viết?

Đại diện nhóm 1 lên trình bày các nhóm

- Chữ viết: Páht minh ra hệ thống chữ cái A, B, C, … lúc đầu có 20 chữ

Trang 26

khác bổ sung, sau đó GV chốt lại và cho

điểm (điều này sẽ động viên được HS) GV

nên có các câu hỏi gợi mở cho các nhóm

thảo luận và trả lời như: Quan niệm của cư

dân Địa Trung Hải về trái đất, mặt trời?

Cách tính lịch so với cư dân cổ đại phương

Đông? Chữ viết của cư dân Địa Trung hải có

dễ đọc, dễ viết hơn phương Đông không?

Những chữ trên Khải hoàn môn Trai-an có gì

giống với chữ viết chúng ta đang sử dụng bây

giờ?

GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những hiểu

biết của nhóm em về các lĩnh vực khoa học

của cư dân cổ đại Địa Trung hải? Tại sao

nói: "Khoa học đã có từ lâu nhưng đến Hy

Lạp, Rôma khoa học mới thực sự trở thành

khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các

lĩnh vực toán, lý, sử , địa về các định lý

Ta-lét, Pitagio hay Acsimet (câu chuyện về nhà

bác học Acsimet), có thể ghi lên bảng giới

thiệu cho cả lớp một định lý Các nhóm khác

bổ sung cho nhóm bạn

GV nhận xét, chốt ý và cho điểm nhóm

trình bày

- GV đặt câu hỏi: Những thành tựu về văn

hoá, nghệ thuật của cư dân cổ đại Địa Trung

Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác

bổ sung

- Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng

của Hômerơ là Iliat và Ôđixê; Kịch có nhà

viết kịch Xôphốclơ vở Ơđíp làm vua, Ê-sin

viết ở Ô-re-xti, …

- GV có thể kể cho HS nghe cụ thể một

câu chuyện và cho HS nhận xét về nội

dung? (mang tính nhân đạo, đề cao cái thiện,

cái đẹp, phản ánh các quan hệ trong XH, …)

cái, sau thêm 6 chữ nữa để trở thành hệ thống chữ cái hoàn chỉnh như ngày nay

- Ý nghĩa của việc phát minh ra chữ viết: đây là cống hiến lớn lao của cư dân địa Trung hải cho nền văn minh nhân loại

b Sự ra đời của khoa học

Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử, địa

- Khoa học đến thời Hy lạp, Rôma mới thực sự trở thành khoa học vì có độ chính xác của khoa học, đạt tới trình độ khái quát thành địa lý, lý thuyết và nó được thực hiện bởi các nhà khoa học có tên tuổi, đặt nền móng cho ngành khoa học đó

Trang 27

- Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về

các tác phẩm nghệ thuật mà các em sưu tầm

được, miêu tả đền Pác-tê-nông, Đấu trường

ở Rô-ma trong SGK, ngoài ra cho HS quan

sát tranh: tượng lực sĩ ném đĩa, tranh tượng

nữ thần Athêna, …

- GV đặt câu hỏi: Hãy nhận xét về nghệ

thuật của Hy Lạp, Rôma?

- GV gọi HS trả lời và các nhóm bổ sung

cho nhau, sau đó GV chốt ý:

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần và

nghệ thuật xây dựng các đền thờ thần

Tượng mà rất "người", rất sinh động, thanh

khiết Các công trình nghệ thuật chủ yếu

làm bằng đá cẩm thạch trắng: "Thanh thoát…

làm say mê lòng người là kiệt tác của muôn

đời"

d Nghệ thuật

- Nghệ thuật tạc tượng thần và xây đền thờ thần đạt đến đỉnh cao

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại đặc trưng về điều kiện tự nhiên, kinh tế, thể chế chính trị, xã hội và những thành tựu văn hoá tiêu biểu của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổ đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

Trang 28

CHƯƠNG III TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN Tuần 7, 8

Bài 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

(Tiết 7,8)

1 Kiến thức

- Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần - Hán cho đến thời Minh - Thanh Chính sách XL chiếm đất đại của các hoàng đế Trung Hoa

- Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu, hưng thịnh theo chu kỳ, mầm mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt

- Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

- Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến Các bài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh

- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung quốc, sơ đồ về bộ máy Nhà nước thời Minh - Thanh

Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rôma khoa học mới trở thành khoa học"?

Trang 29

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau:

Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuối công nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấp nên chế độ phong kiến ở đây đã sớm hình thành Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt đối Kinh tế phong kiến trung quốc chủ yếu là nông nghiệp phát triển thăng trầm theo sự hưng thịnh của chính trị Cuối thời Minh - Thanh đã xuất hiện mầm mống quan hệ sản xuất TBCN nhưng nó không phát triển được Trên cơ sở những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa truyền thống của nền văn mình cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu văn hoá rực rỡ

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Phát triển qua các triều đại như thế nào? Sự hưng thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao có các cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối các triều đại Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung quốc là gì? Bài học hôm nay giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên

Hoạt động 1: hoạt động cá nhân

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại kiến

thức đã học ở bài các quốc gia cổ đại phương

Đông, về các giai cấp cơ bản trong xã hội, sau

đó đặt câu hỏi:

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung

quốc vào thế kỷ V TCN có tác dụng gì?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo bảng và gọi

một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những

bài trước và dựa vào sơ đồ để trả lời GV củng

cố và giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc, từ khi đồ sắt

NDgiàuNDtự canhNDnghèo

Trang 30

xuất hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành

hai giai cấp mới địa chủ và nông dân lĩnh canh,

từ đây hình thành quan hệ sản xuất phong kiến,

đó là quan hệ bóc lột giữa địa chủ và nông dân

lĩnh canh thay thế cho quan hệ bóc lột quý tộc

và nông dân công xã

- Nhà Tần - Hán được hình thành như thế

nào? Tại sao nhà Tần lại thống nhất được

Trung Quốc?

Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và các

em khác bổ sung

GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng

Hà và Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước

ngỏ thường chiến tranh xâu xé thôn tính lẫn

nhau làm thành cục diện Xuân Thu chiến quốc

Đến thế kỷ IV - TCN, Nhà Tần có tiềm lực

kinh tế, quân sự mạnh hơn cả đã lần lượt tiêu

diệt các đối thủ Đến năm 221- TCN, đã thống

nhất Trung quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỷ

Hoàng, chế độ phong kiến Trung Quốc hình

thành Nhà Tần tồn tại được 15 năm sau đó bị

cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng

làm cho sụp đổ

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN - 220

Đến đây chế độ phong kiến Trung quốc đã

được xác lập

- GV cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ máy

Nhà nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ

chức bộ máy Nhà nước phong kiến thời Tần -

Hán ở Trung Ương và địa phương như thế nào?

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi

nghĩa của nhân dân ta chống lại sự xâm lược

của Nhà Tần, Nhà Hán? (gợi ý VD cuộc khởi

nghĩa của nhân dân ta chống quân Tần TCN,

cuộc khởi nghĩa Hai Bà trưng chống quân Hán

năm 40…)

a Sự hình thành nhà Tần - Hán:

- Năm 221 - TCN, nhà Tần đã thống nhất Trung Quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỹ Hoàng

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 -

Trang 31

- Ở TW: Hoàng đế có quyền tuyệt đối, bên dưới có thừa tướng, thái uý cùng các quan văn, võ

- Ở địa phương: Quan thái thú và Huyện lệnh (Tuyển dụng quan lại chủ yếu là hình thức tiến cử)

- Chính sách xâm lược của nhà Tần

- Hán: xâm lược các vùng xung quanh, xâm lược Triều Tiên và đất đai của người Việt cổ

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập như

thế nào? Kinh tế thời Đường so với các triều

đại trước? Nội dung của chính sách Quân điền?

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường có

gì khác so với các triều đại trước?

+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi

nghĩa nông dân vào cuối triều đại nhà Đường?

HS thảo luận từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả

lời và thảo luận với nhau

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, các

nhóm khác nghe và bổ sung

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Sau Nhà Hán, Trung Quốc lâm

vào tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý Uyên dẹp

được loạn, lên ngôi Hoàng đế, lập ra Nhà

đường (618 - 907)

- Kinh tế nhà Đường phát triển hơn các triều

đại trước đặc biệt trong nông nghiệp có chính

2 Sự phát triển chế độ phong kiến

dưới thời Đường

a Về kinh tế:

+ Nông nghiệp: chính sách quân điền, áp dụng kỹ thuật canh tác mới, chọn giống … dẫn tới năng suất tăng

+ Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển thịnh đạt: có các xưởng thủ công (tác phường) luyện sắt, đóng thuyền

→ Kinh tế thời Đường phát triển cao hơn so với các triều đại trước

Các quan võ

Quận

Huyện

Các chức quan khác

Huyện

QuậnHuyện Huyện

Trang 32

sách quân điền (lấy ruộng đất công và ruộng

đất bỏ hoang chia cho nông dân Khi nhận

ruộng nông dân phải nộp thuế cho Nhà nước

theo chế độ tô, dung, điệu, nộp bằng lúa, ngày

công lao dịch và bằng vải) Ngoài ra thủ công

nghiệp và thương nghiệp thịnh đạt dưới thời

Đường

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước nhà Đường

tiếp tục được củng cố từ TW đến địa phương

làm cho bộ máy cai trị phong kiến ngày càng

hoàn chỉnh Có thêm chức Tiết độ sứ Chọn

quan lại bên cạnh việc cử con em quan lại cai

quản ở địa phương còn có chế độ thi tuyển

chọn người làm quan

- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược

láng giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đường đã

từng đặc ách thống trị lên đất nước ta và đã bị

nhân dân ta vùng lên khởi nghĩa trong đó có

cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của Mai Thúc Loan

(năm 722), chống lại sự đô hộ của nhà Đường

+ Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà Đường, mâu

thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ quan

lại ngày càng gay gắt dẫn đến khởi nghĩa nông

dân và nhà Đường sụp đổ

quyền từ TW xuống địa phương, có

chức Tiết độ sứ

- Tuyển dụng quan lại bằng thi cử (bên cạnh cử con em thân tín xuống các địa phương)

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởi nghĩa nông dân thế kỷ X khiến cho nhà Đường sụp đổ

DUYỆT

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá nhân

GV đặt câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh, nhà

Thanh được thành lập như thế nào?

- Cho HS tìm hiểu SGK và trả lời, gọi một

HS trả lời, HS khác bổ sung

- GV nhận xét và chốt ý: sau nhà Đường

đến nhà Tống, nhà Nguyên

- Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu

Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh (1638 -

1644) Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm cho

nhà Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn

Thanh ở phía Bắc Trung quốc đã đánh bại Lý

Tự Thành lập ra nhà Thanho (1644 - 1911)

- GV đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh tế

Tiết 2

3 Trung Quốc thời Minh - Thanh

a Sự thành lập nhà Minh - nhà Thanh:

- Nhà Minh thành lập (1638 - 1644), người sáng lập là chu Nguyên Chương

- Nhà Thanh thành lập 1644 - 1911

b Sự phát triển kinh tế dưới triều Minh: Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện

mầm mống kinh tế TBCN:

Trang 33

Trung quốc có điểm gì mới so với các triều đại

trước? Biểu hiện?

- GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS trả

lời, các HS khác có thể bổ sung cho bạn

- GV nhận xét và chốt lại: Các vua triều

Minh đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi

phục, phát triển kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan

hệ sản xuất TBCN đã xuất hiện trong các

ngành nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương

nghiệp Các thành thị mọc lên nhiều và rất

phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinh không chỉ là

trung tâm chính trị mà còn là trung tâm kinh tế

lớn

- GV có thể giải thích thêm: Sự thịnh trị của

Nhà Minh còn biểu hiện ở lĩnh vực chính trị:

ngay từ khi lên ngôi, Minh Thái Tổ đã quan

tâm đến xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế

TW tập quyền (quyền lực ngày càng tập trung

vào tay nhà vua, bỏ chức thừa tướng, Thái uý,

giúp việc cho vua là 6 bộ, vua tập trung mọi

quyền hành trong tay, trực tiếp chỉ huy quân

đội)

GV đặt ra câu hỏi: Tại sao Nhà Minh với

nền kinh tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại

sụp đổ?

- Gọi HS trả lời và GV nhận xét và phân

tích cho HS thấy: Cũng như các triều đại phong

kiến trước đó, cuối triều Minh ruộng đất ngày

càng tập trung vào tay giai cấp quý tộc, địa chủ

còn nông dân ngày càng cực khổ ruộng ít, sưu

cao, thuế nặng cộng với đi lính phục vụ cho các

cuộc chiến tranh xâm lược, mở rộng lãnh thổ

của các triều vua, vì vậy mâu thuẫn giữa nông

dân với địa chủ ngày càng gay gắt và cuộc

khởi nghĩa nông dân của Lý Tự Thành làm cho

nhà Minh sụp đổ

GV đặt câu hỏi: Chính sách cai trị của Nhà

Thanh?

Gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung sau đó GV

+ Thủ công nghiệp: xuất hiện công trường thủ công, quan hệ chủ - người làm thuê

+ Thương nghiệp phát triển thành thị mở rộng và phồn thịnh

c Về chính trị: Bộ máy Nhà nước

phong kiến ngày càng tập quyền Quyền lực ngày cáng tập trung trong tay nhà vua

- Mở rộng bành trướng ra bên ngoài trong đó có sang xâm lược đại Việt nhưng đã thất bại nặng nề

d Chính sách của nhà Thanh:

Trang 34

nhận xét, chốt ý: Người Mãn Thanh khi vào

Trung Quốc lập ra nhà Thanh và thi hành chính

sách áp bức dân tộc, bắt người Trung Quốc ăn

mặc và theo phong tục người Mãn, mua chuộc

địa chủ người Hán, giảm thuế cho nông dân

nhưng mâu thuẫn dân tộc vẫn tăng dẫn đến

khởi nghĩa nông dân khắp nơi

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan

toả cảng" trong bối cảnh bị sự nhóm ngó của tư

bản phương Tây dẫn đến sự suy sụp của chế độ

phong kiến Cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã

làm cho nhà Thanh sụp đổ

- Đối nội: Aùp bức dân tộc, mua chuộc địa chủ người Hán

- Đối ngoại: thi hành chính sách

"bế quan toả cảng"

→ Chế độ phong kiến Nhà Thanh sụp đổ năm 1911

GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao

nhiệm vụ cho mỗi nhóm:

- Nhóm 1: Những thành tự trên lĩnh vực tư

tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nhóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh vực

sử học, văn học, khoa học kỹ thuật?

GV cho đại diện nhóm trình bày, và bổ sung

cho nhau, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan trọng

trong lĩnh vực tư tưởng Người khởi xướng nho

học là Khổng Tử Từ thời Hán Nho giáo đã trở

thành công cụ thống trị về mặt tinh thần với

quan niệm về vua - tôi, cha - con, chồng - vợ,

nhưng về sau Nho Giáo càng trở lên bảo thủ,

lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời

Đường Thời Đường, vua đường đã cử các nhà

sư sang Ấn Độ lấy kinh phật như cuộc hành

trình đầy gian nan vất vả của nhà sư Đường

Huyền Trang

+ Nhóm 2: bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học

4 Văn hoá Trung quốc

a Tư tưởng:

- Nho giáo giữa vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng phong kiến công cụ tinh thần bảo vệ chế độ phong kiến, về sau Nho giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời Đường

b Sử học:

Tư Mã Thiên với bộ sử ký

Trang 35

đã trở thành lĩnh vực độc lập, người đặt nền

móng là Tư Mã Thiên với bộ sử ký

Văn học: Thơ phát triển mạnh dưới thời

đường với những tác giả tiêu biểu: Đỗ Phủ, Lý

Bạch, Bạch Cư Dị, tiểu thuyết phát triển mạnh

ở thời Minh - Thanh với các bộ tiểu thuyết nổi

tiếng như Thuỷ Hử của thi Nại Am, tam Quốc

diễn nghĩa của La Quán Trung, Tây Du Ký của

Ngô Thừa Aân, Hồng Lâu Mộng của Tào tuyết

Cần, các tiểu thuyết của Trung Quốc đều dựa

vào những sự kiện có thật và hư cấu thêm "7

thực, 3 hư", nó phản ánh phần nào đời sống của

nhân dân Trung Quốc và các mối quan hệ xã

hội thời phong kiến (nếu còn thời gian GV có

thể kể ngắn gọn nội dung của một tác phẩm …)

Khoa học kỹ thuật: Người Trung Quốc đạt

được nhiều thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực hàng

hải như bánh lái, la bàn, thuyền buồm nhiều

lớp Nghề in, làm giấy, gốm, dệt, luyện sắt,

khai thác khí đốt cũng được người Trung Quốc

biết đến khá sớm (GV có thể cho HS quan sát

các tranh sưu tầm về đồ gốm, sứ, hàng dệt, cho

HS nhận xét và GV phân tích cho HS thấy trình

độ cao của người Trung Quốc trong việc sản

xuất ra những sản phẩm này)

- GV cho Hs xem tranh Cố cung Bắc Kinh và

yêu cầu HS nhận xét Sau đó GV có thể phân

tích cho HS thấy uy quyền của chế độ phong

kiến, nhưng đồng thời nó cũng biểu hiện tài

năng và nghệ thuật trong xây dựng của nhân

dân Trung Quốc

d Khoa học kỹ thuật: Đạt được

nhiều thành tựu trong lĩnh vực hàng hải, nghề in làm giấy, gốm, dệt, luyện sắt và kỹ thuật phục vụ cho chế độ phong kiến

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua các triều đại, điểm nổi bật của mỗi triều đại? Vì sao cuối các triều đại đều có khởi nghĩa nông dân? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của Trung Quốc thời phong kiến?

Trang 36

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới.

- Bài tập:

 Kể tên các triều đại phong kiến Trung Quốc, thời gian tồn tại? Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?

 Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Tìm hiểu

tác phẩm Sử ký của Tư Mã Thiên.

Tuần 9

Tiết 9

Trang 37

CHƯƠNG IVẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN

Bài 6 CÁC QUỐC GIA ẤN VÀ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ẤN ĐỘ

1 Kiến thức

Qua bài học giúp Hs nhận thức được:

- Ấn Độ là quốc gia có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng Trung quốc có ảnh hưởng sâu rộng ở Châu Á và trên thế giới

- Thời Gúp-ta định hình văn hoá truyền thống Ấn Độ

- Nội dung của văn hoá truyền thống

2 Tư tưởng

- Văn hoá Ấn Độ có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên mối quan hệ kinh tế và văn hoá mật thiết giữa hai nước Đó là cơ sở để tăng cường hiểu biết, quan hệ thân tình, tôn trọng lẫn nhau giữa hai nước

3 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng phân tiùch, tổng hợp

- Lược đồ Ấn Độ trong SGK phóng to

- Bản đồ Ấn Độ ngày nay

- Tranh ảnh về các công trình nghệ thuật của Ấn Độ

- Câu 1: Hãy nêu những nét cơ bản trong bộ máy Nhà nước phong kiến Thời Tần

- Hán và Đường?

- Câu 2: Mầm mống kinh tế TBCN xuất hiện ở Trung Quốc khi nào? Biểu hiện? Tại sao nó không được tiếp tục phát triển?

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau:

Ấn Độ là một trong những quốc gia cổ đại phương Đông có nền văn minh lâu đời khoảng 3000 năm đến 1500 năm, nền văn minh ở phía Tây Bắc Ấn Độ nằm ở vùng sống Ấn Khoảng 1500 năm TCN là khởi đầu cho nền văn minh sông Hằng, bài học của chúng ta chỉ nghiên cứu từ nền văn minh sông Hằng nằm ở vùng Đông Bắc, là đồng

Trang 38

bằng rộng lớn màu mỡ, quê hương, nơi sinh trưởng của nền văn hoá truyền thống và văn minh Ấn Độ Để hiểu được văn hoá truyền thống Ấn Độ là gì? Nó phát triển ra sao? Nó ảnh hưởng ra bên ngoài như thế nào? Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ như thế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được những vấn đề trên.

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

GV đặt câu hỏi: Vì sao một số Nhà nước đầu

tiên lại hình thành bên lưu vực sông Hằng?

HS đọc SGK trả lời câu hỏi, các HS khác bổ

sung

GV nhận xét và chốt ý: Khoảng 1500 năm

TCN, vùng lưu vực sông Hằng ở phía Đông

Bắc có điều kiện tự nhiên thuận lợi, các bộ lạc

đã đến đây sinh sống và hình thành các Nhà

nước, đứng đầu là các tiểu vương quốc Các

tiểu vương quốc lớn mạnh và tranh giành ảnh

hưởng lẫn nhau

GV đặt câu hỏi: Quá trình hình thành và

phát triển của nước Magađa?

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Vai trò của vua

Asôca?

- GV gọi một HS trả lời, các HS khác bổ

sung, sau đó GV chốt ý:

- Asôca là vua thứ 11 của nước Magađa, lên

ngôi vào đầu thế kỷ III TCN Ông đã xây dựng

đất nước hùng cường, đem quân đi đánh các

nước nhỏ, thống nhất Ấn Độ (thống nhất gần

hết bán đảo Ấn Độ, chỉ trừ cực Nam (Panđia)

GV chỉ trên lược đồ trong SGK phóng to treo

trên bảng, đồng thời cho HS thấy lãnh thổ Ấn

Độ cổ đại rộng lớn hơn so với Ấn Độ ngày nay

(chỉ trên bản đồ thế giới Ấn Độ ngày nay)

- Sau khi thống nhất Ấn Độ, chán cảnh binh

đao, ông một lòng theo đạo Phật đến tận

Xrilanca Ông còn cho khắc chữ lên cột sắt "cột

Asôca" nói lên chiến công và lòng sùng kính

của ông

Asôca qua đời vào cuối thế kỷ III TCN, Ấn

1 Thời kỳ các quốc gia đầu tiên

- Khoảng 1500 năm TCN ở đồng bằng sông Hnằg đã hình thành một số nước, thường xảy ra tranh giành ảnh hưởng nhưng mạnh nhất là nước Magađa

- Vua mở nước là Bimbisara, nhưng kiết xuất nhất (vua thứ 11) là Asôca (thế kỷ III TCN)

+ Đánh dẹp các nước nhỏ thống nhất lãnh thổ

+ Theo đạo Phật và có công tạo điều kiện cho đạo Phật truyền bá rộng khắp Ông cho dựng nhiều

"cột Asôca"

Trang 39

Độ lại rơi vào giai đoạn khủng hoảng

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Quá trình hình thành vương triều

Gúpta? Thời gian tồn tại? Vai trò về mặt chính

trị của vương triều này?

+ Nhóm 2: Điểm nổi bật trong văn hoá Ấn

Độ dưới thời Gúp ta? Nội dung cụ thể?

+ Nhóm 3: Văn hoá Ấn Độ thời Gúp ta đã

ảnh hưởng như thế nào đến Ấn Độ giai đoạn

sau và ảnh hưởng văn hoá Ấn Độ ở những lĩnh

vực nào?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

các nhóm khác bổ sung cho bạn, sau đó GV

nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Đầu Công nguyên, miền Bắc Ấn

Độ được thống nhất - nổi bật vương triều Gúp -

ta (319- 467), vương triều này chứng tỏ sức

kháng cự không cho người Tây Á xâm lấn từ

phía Tây Bắc, thống nhất Miền Bắc Ấn Độ,

làm chủ gần như toàn bộ miền Trung Ấn Độ

Sự phát triển và nét đặc sắc của vương triều

gúp ta còn giữ được ở thời Hácsa giai đoạn sau

(606 - 647)

+ Nhóm 2: Điểm nổi bật của thời kỳ Gúpta

là sự định hình và phát triển của văn hoá

truyền thống Ấn Độ

+ Đạo Phật tiếp tục được phát triển sau

hàng năm ra đời ở Ấn Độ đến thời Gúpta được

truyền bá khắp Ấn Độ và truyền nhiều nơi

Cùng với đạo Phật phát triển kiến trúc ảnh

hưởng của đạo, như chùa Hang mọc ở nhiều

nơi và những pho tượng phật điêu khắc bằng

đá, trên đá (giới thiệu chùa Hang Aùtgianta…)

+ Đạo Ấn Độ hay đạo Hinđu vốn là đạo cổ

xưa của người Ấn cũng ra đời và phát triển, thờ

2 Thời kỳ vương triều Gúpta và

sự phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ

Quá trình hình thành và vai trò về mặt chính trị:

- Đầu công nguyên, miền Bắc Ấn Độ được thống nhất - nổi bật vương triều Gúpta (319 -467), Gúpta đã thống nhất miền Bắc Ấn Độ, làm chủ gần như toàn bộ miền trung Ấn Độ

- Về văn hoá dưới thời Gúpta

+ Đạo Phật: Tiếp tục được phát triển truyền bá khắp Ấn Độ và truyền ra nhiều nơi Kiến trúc Phật giáo phát triển (Chuà Hang, tượng phật bằng đá)

+ Đạo Ấn Độ hay đạo Hinđu ra đời và phát triển, thờ 3 vị thần chính:

Trang 40

3 vị thần chính: Thần Sáng Tạo, Thần Thiện,

Thần Aùc và nhiều vị thần khác Cùng với đạo

Hinđu phát triển thì các công trình kiến trúc thờ

thần cũng được xây dựng Các ngôi đền được

xây dựng bằng đá cao đồ sộ, hình chóp núi, là

nơi ngự trị của các thần và nơi tạc nhiều tượng

thần thánh bằng đá, (giới thiệu cho HS xem

đền tháp hình núi Mênu, lăng mộ hình bán cầu,

hình bát úp …)

+ Chữ viết: từ chữ viết cổ Brahmi đã nâng

lên, sáng tạo và hoàn chỉnh hệ chữ sanskrit

(chữ Phạn) là chữ viết phổ biến ở Ấn Độ thời

bấy giờ và là cơ sở hình thành chữ viết ấn Độ

ngày nay Chữ viết hoàn chỉnh đã tạo điều kiện

rực rỡ với các tác giả và tác phẩm tiêu biểu

như Sơkuntala của Kaliđasa.

+ Nhóm 3: Văn hoá thời Gúpta đã phát triển

khắp Ấn Độ, nó còn rực rỡ sang cả thời Hácsa

Ngày nay, dân số Ấn Độ đa số theo đạo Ấn

Độ, chữ viết ngày nay của Ấn Độ dựa trên chữ

sanskrit Trong quá trình buôn bán với các quốc

gia Đông Nam Á, văn hoá Ấn Độ đả ảnh

hưởng sang các nước này chủ yếu là tôn giáo

đạo Phật, đạo Hinđu và chữ sankrit, đạo Bà la

môn của người Chăm và kiến trúc tháp Chàm,

đạo Phật và các công trình chùa mang kiến trúc

ảnh hưởng của Phật giáo của Ấn Độ …)

Thần Sáng tạo, Thần Thiện, Thần Aùc Các công trình kiến trúc thờ thần cũng được xây dựng

+ Chữ viết: từ chữ viết cổ Brahmi đã nâng lên, sáng tạo và hoàn chỉnh hệ chữ sanskrit Văn học cổ điển Ấn Độ - văn học Hinđu, mang tinh thần và triết lý Hinđu giáo rất phát triển

Tóm lại, thời Gúp ta đã định hình văn hoá truyền thống Ấn Độ với những tôn giáo lớn và những công trình kiến trúc, tượng, những tác phẩm văn học tuyệt vời, làm nền cho văn hoá truyền thống Ấn Độ có giá trị văn hoá vĩnh cửu

- Người Ấn Độ đã mang văn hoá, đặc biệt là văn hoá truyền thống truyền bá ra bên ngoài mà Đông Nam Á là ảnh hưởng rõ nét nhất Việt Nam củng ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ (tháp Chàm, đạo Phật, đạo Hinđu)

Tiêu đề	Giỏo ỏn liùch sử lớp 10
Tác giả	Vừ Thanh Tựng
Trường học	Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội
Chuyên ngành	Lịch Sử
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	248
Dung lượng	1,35 MB