đại cương về gãy xương

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. gãy xương là gì? nguyên nhân gãy xương? cơ chế gãy xương? ảnh hưởng của gãy xương tại chỗ và toàn thân? chẩn đoán gãy xương? phân loại gãy xương? điều trị?

Đại Học Y Dược TP.Hồ Chí Minh

BỘ MÔN CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH

ĐẠI CƯƠNG VỀ CHẤN

ĐỘNG

CHẤN THƯƠNG CƠ QUAN VẬN ĐỘNG

 Gãy xương hở

 Vết thương khớp

 Vết thương phần mềm

Điều làm ta quan tâm

Các vấn đề liên quan đến chẩn đoán

 Tuổi và giới tính

 Thời gian

 Vùng bị chấn thương (giải phẫu)

 Các triệu chứng lâm sàng

Các vấn đề liên quan đến điều trị

Chăm sóc và theo dõi

 Phát hiện các biến chứng

 Phát hiện các thương tổn bỏ sót

 Luyện tập phục hồi

 Đánh giá điều trị

 Tốt

ĐẠI CƯƠNG VỀ GÃY

XƯƠNG

Gãy xương là gì ?

là sự phá hủy đột ngột cấu trúc

nguyên nhân cơ học

Nguyên nhân gãy xương

Chấn thương Bệnh lý

Stress

Tùy lực chấn thương và hình thức gãy xương mà

chúng ta nghĩ đến nguyên nhân

Hình thức gãy xương

Gãy hoàn toàn

Tùy vị trí gãy là thân xương hay đầu xương (xương cứng hoặc xương xốp) và tùy theo tuổi có thể có

những dạng gãy khác nhau.

Gãy không hoàn toàn

Gãy đặc biệt

Các yếu tố ảnh hưởng đến

gãy xương

Tuổi và giới

Nguyên nhân và cơ chế chấn thương Vùng giải phẫu

Xương bình thường hay có bệnh

Các yếu tố ảnh hưởng đến gãy xương

Tuổi và giới

Trẻ con

Người trưởng thành

Người nhiều tuổi

Phụ nữ tuổi mãn kinh

Đây là yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc của xương

Các yếu tố ảnh hưởng đến gãy xương

Nguyên nhân và cơ chế

Lực tác động càng lớn thì tổn thương càng nặng (bao

gồm xương và mô mềm xung quanh)

Đây là yếu tố ảnh hưởng đến lực tác động trên xương

Cơ chế chấn thương có liên quan trực tiếp đến

dạng đường gãyCùng một cơ chế chấn thương có thể gặp

nhiều loại gãy khác nhau

Các yếu tố ảnh hưởng đến gãy xương

Vùng giải phẫu

Xương xốp có dạng gãy khác với xương

cứng

Đây là yếu tố chỉ rõ cấu trúc xương

Trên một xương dài gãy đầu xương khác với gãy thân xương về dạng gãy cũng

như cách điều trị

Các yếu tố ảnh hưởng đến gãy xương

Xương bình thường hay có bệnh

Xương bị bệnh làm mất chất xương hoặc phá hủy cấu trúc xương sẽ dễ gãy mặc dù lực chấn thương nhẹ, đó là các gãy

xương bệnh lý

Đây cũng là yếu tố chỉ cấu trúc xương

Gãy xương có ảnh hưởng như thế

nào đến xung quanh

và toàn thân?

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Chảy máu và Mất máu Đau do thương tổn thần kinh, kích ứng Sự di lệch các đầu gãy

Tổn thương các mô mềm xung quanh: da,

cơ, gân, bao khớp, dây chằng

Xương gãy có tác động đến vùng chi và toàn

thân do các nguyên nhân sau đây:

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Chảy máu và Mất máu

Máu chảy do tổn thương các mạch máu nhỏ trong tủy xương, vỏ xương, màng xương và các mô mềm xung quanh Trong gãy kín tuy không chảy ra ngoài nhưng máu đã ra khỏi mạch không còn tham gia lưu thông trong hệ tuần hoàn nên xem như đã mất

Mất máu nhiều là nguyên nhân gây nên sốc

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Chảy máu và Mất máu

Máu chảy ứ đọng lại thành ổ máu tụ Lượng máu tụ lớn là nguyên nhân gây chèn ép khoang, làm tăng áp lực trong ống tủy có thể là nguyên nhân gây nên tắc mạch mỡ Trong gãy hở, máu tụ là nơi giúp vi trùng sinh sôi nẩy nở

Trong gãy kín máu tụ có vai trò giúp liền xương

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Tổn thương các thần kinh cảm giác

Thần kinh cảm giác nằm trên màng xương và xung

quanh Vì vậy gãy xương sẽ làm BN rất đau Đau quá mức có thể gây ra sốc, gây co mạch và dễ gây nên hội chứng rối loạn dinh dưỡng về sau

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Sự di lệch của các đầu xương gãy

Các đầu xương gãy di lệch làm tổn thương các bộ phận xung quanh: thần kinh chính, mạch máu chính, cơ, bao khớp

Gãy xương ảnh hưởng như thế nào

đến xung quanh và toàn thân?

Mất máu, tụ máu, đau, sự di lệch các đầu xương gãy và tổn thương các mô mềm là mầm móng của các biến chứng sớm

 Sốc chấn thương

 Tắc mạch máu do mỡ

 Chèn ép khoang

 Tổn thương mạch máu chính

 Tổn thương thần kinh chính

 Gãy hở, nhiễm trùng

Chẩn đoán gãy xương dựa

vào cái gì ?

Chẩn đoán gãy xương dựa vào :

Bệnh sử

Khám lâm sàng

Cận lâm sàng

Chẩn đoán gãy xương dựa vào :

Bệnh sử

Tuổi,

nguyên nhân,

cơ chế

Chẩn đoán gãy xương dựa vào :

Khám lâm sàng

3 dấu hiệu đặc hiệu:

Biến dạng

Cử động bất thường

Tiếng lạo xạo

3 dấu hiệu nghi ngờ:

toàn

Chẩn đoán gãy xương dựa vào :

Cận lâm sàng

X-quang kinh điển: yêu cầu 3đ

Chụp đủ

Chụp đúng

Chụp đạt

CT-scan cần trong :

Gãy khung chậu và ổ cối

Gãy phức tạp vùng khớp

Chụp sai tư thế sẽ không chẩn đoán chính xác

được

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

tên giải phẫu

xương dài chia 3 phần:

 Đầu trên (đầu gần)

 Thân xương

 Đầu dưới (đầu xa)

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

 Ngang

 Chéo

 Xoắn

 Có mảnh thứ 3 (cánh bướm)

 Nát (nhiều mảnh)

Gãy ngang được xem là gãy vững

Gãy có mảnh thứ 3 và gãy nát là các gãy phức tạp

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

di lệch dựa vào đoạn gãy xa (ngoại vi)

 Phim chụp mặt : đọc di lệch trong - ngoài

 Phim chụp nghiêng : đọc di lệch trước – sau

Những hình ảnh khai thác từ X-quang

 Di lệch sang bên : lấy bề ngang thân xương làm chuẩn: 1 vỏ xương, 1/3 thân xương, ½ thân xương, 2/3 thân xương, 1 thân xương…

 Di lệch chồng : lấy đơn vị đo chiều dài (cm)

 Di lệch gập góc: đơn vị đo là độ (dùng

thước đo góc đo góc mà xương đã di lệch)

 Di lệch xoay: xác định có hay không

 Di lệch xa: đơn vị đo chiều dài

Gãy ngang

Gãy chéo Gãy có mảnh thứ 3

Gãy phức tạp nhiều mảnh

Gãy thấu khớp

Gãy bệnh lý Gãy hai tầng

PHÂN LOẠI GÃY XƯƠNG

Việc điều trị gãy xương phải dựa vào

phân loại

Phân loại gãy xương dựa vào :

Lâm sàng

Gãy kín:

Gãy xương không có vết thương đi kèm

Gãy hở :

Gãy xương có vết thương đi kèm

Vết thương thông vào ổ gãy

Chẩn đoán chính xác là gãy hở khi mổ cắt lọc

Phân loại gãy xương dựa vào :

X-quang

Phim X-quang cho biết:

Xương nào gãy

ĐIỀU TRỊ GÃY XƯƠNG

Hãy điều trị bệnh

nhân gãy xương chứ không phải điều trị cái

xương gãy

Điều trị gãy xương như thế nào ?

Ưu tiên 1: cứu mạng

Ưu tiên 2: cứu chi

Ưu tiên 3: PHCN

Ưu tiên 4: Thẩm mỹ

Ưu tiên 1: cứu mạng

Hãy cẩn thận ưu tiên xử

trí các biến chứng và

những tổn thương đi kèm

có thể gây tử vong

Ưu tiên 2: cứu chi

Hãy cẩn thận ưu tiên xử

trí các biến chứng mạch

máu có thể gây mất chi

Ưu tiên 3: phục hồi chức năng

Cách điều trị thích hợp

đem lại sự phục hồi chức

năng lao động tốt.

Ưu tiên 4: thẩm mỹ

Điều trị gãy xương cũng cần chú ý đến tính thẩm mỹ.

Muốn điều trị tốt cái xương gãy phải hiểu biết điều cơ bản gì?

Phải biết “sự liền xương”

và các rối loạn liền

xương

Điều trị gãy xương như thế nào ?

3 điều kiện cần có vni để có liền xương tốt

là gì?

Điều trị gãy xương như thế nào ?

1 Phục hồi tốt lưu thông máu vùng gãy

2 Áp sát hai mặt gãy, diện tích tiếp xúc

càng lớn càng tốt và phục hồi hình

dáng giải phẫu.

3 Cố định vững chắc, liên tục, đủ thời

gian.

Phục hồi lưu thông máu là làm thế nào ?

Bất động vững chắc, liên tục, đủ thời gian,

tránh phá hủy mạch tân tạo.

Tập vận động chủ động để tăng lượng máu

đến vùng gãy, mang theo các chất liệu hàn

gắn xương

Không làm tổn thương thêm màng xương, tủy

xương

Vai trò của việc áp sát hai mặt gãy ?

Chờ thời gian liền xương Xương không tự

mọc dài ra nếu hai đầu không tiếp xúc

Hình dáng giải phẫu sai lệch sẽ làm liền

xương can lệch

Yếu tố thứ 3: thời gian bất động

Tránh nguy cơ di lệch thứ phát đưa đến liền

xương xấu.

Phải có thời gian xương gãy mới liền vững

chắc được.

Thế nào là rối loạn

liền xương?

Rối loạn liền xương ?

Là sự liền xương không hoàn thành Sự

liền xương dừng lại ở giai đoạn can sụn Hậu quả là xương không liền

(khớp giả) hoặc chậm liền (chậm liền xương)

Nguyên nhân nào gây nên khớp giả và chậm

liền xương?

Nguyên nhân khớp giả và chậm liền xương ?

Không thực hiện tốt 3 điều kiện để có liền

xương:

Mất xương

Dinh dưỡng kém, vùng gãy nghèo mạch máu

Có yếu tố ngoại lai cản trở sự tiếp xúc

Xương gãy không được bất động tốt

Hậu quả cuối cùng của việc điều trị gãy xương

là gì ?

Việc điều trị gãy xương đem lại kết quả ?

Can xương liền xương

= liền xương bình thường

Can xương liền không vững

= rối loạn liền xương

phục hồi giải phẫu còn di lệch Liền xương kéo dài can sụn

Liền xương tốt Can xương lệch xấu Chậm liền xương Khớp giả

BIẾN CHỨNG CỦA LIỀN XƯƠNG