gãy xương chi dưới, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. 1 Chẩn đoán được các gãy xương thường gặp ở chi dưới: cổ xương đùi, LMC, thân xđùi, vùng gối, cẳng chân, vùng cổ chân 2 Thực hiện được xử trí ban đầu (biến chứng, gãy hở) 3 Biết hướng điều trị xương gãy

GÃY XƯƠNG CHI DƯỚI

BS Hoàng Đức Thái

MỤC TIÊU

gặp ở chi dưới: cổ xương đùi, LMC, thânxđùi, vùng gối, cẳng chân, vùng cổ chân

chứng, gãy hở)

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

điều trị cần phẫu thuật sớm

 Người già (chiếm đa số):

 nữ > nam

 Thường do chấn thương trong nhà

 Người trẻ, (số ít hơn nhiều), thường do chấn

thương nặng

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG

-không có can xương từ màng xương phía

ngoài mà chỉ có can xương từ bên trong giữahai mặt gãy - lâu lành và can xương lâu

chắc- phải cẩn thận sau khi mổ, thời gian

không chịu sức nặng khi đi thường thường

kéo dài

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙIGIẢI PHẪU CHỨC NĂNG

Ngay cả trường hợp không di lệch, các mạch máu

nuôi chính cũng bị tổn thương một phần, tạo nên tình trạng không liền hay hoại tử chỏm, nhất là khi có di lệch (không liền : 15% – 30%, hoại tử chỏm: 30%)

càng tốt

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG

 cổ xương đùi nằm trong vùng tác động của lực

xé nên dễ bị di lệch thứ cấp dù đã được kết hợp xương bên trong

 rất hiếm khi điều trị bảo tồn trong gãy cổ

xương đùi cho kết quả tốt

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

 Tam giác Bryant

 Đường Nélaton- Roser

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

CHẨN ĐOÁN

 Cận lâm sàng :

 X Quang thường : Chụp cổ xương đùi ở hai tư thế :

thẳng và nghiêng.

chân đau: xoay trong 15 độ

Cung cổ bịt (đường Shenton) Mấu chuyển lớn lệch lên trên

Tư thế nghiêng chụp kiểu chân ếch (frog leg) dành cho trường hợp đầu đèn không xoay được

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

Phân loại Garden

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

BIẾN CHỨNG

Cấp :

Nặng thêm các bệnh đã có nhất là ở người già

Gây suy nhược, rất đau nơi vùng gãy.

Do nằm lâu : loét, viêm phổi, NT tiểu,…

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

Sơ cứu: Đặt nẹp tạm, bột chống xoay với chân dang ngoài 15

độ, gối hơi co

Gãy cổ xương đùi mới:

 Gãy không di lệch: Xuyên đinh qua da

 Gãy có di lệch :

Tuổi dưới 70 : Xuyên đinh qua da Kết hợp xương trong bao

khớp nếu không sửa được

Tuổi trên 70 : Xương còn tốt : như trên Loãng xương nhiều

hay khó di chuyển: thay chỏm xương đùi, thay khớp toàn phần

.

GÃY CỔ XƯƠNG ĐÙI

 Vai trò của Bột chống xoay (hoặc nẹp chống xoay) trong gãy cổ xương đùi?

ĐẶC ĐiỂM:

GÃY LIÊN MẤU CHUYỂN

Classification

DHS

DHS plus TSP

ĐINH NỘI TỦY

Position of Implant in Head

 Deep in Head

 1cm from subchondral bone

 Best bone

 Center on AP and Lateral X-Ray

 Reduces Varus Migration (cut-out)

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

ĐẶC ĐIỂM

 Lớn nhất và dài nhất

 Chấn thương nặng nguy hiểm đến tính mạng, lượng máu

mất từ 0,5 đến 1 lít.

 Nhiều cơ lớn -thường bị lệch nhiều và khó được cố định

bằng các phương pháp bên ngoài Vì vậy việc sơ cứu và vận chuyển đúng rất quan trọng.

 Mọi lứa tuổi thường 20 - 30 tuổi, chủ yếu do tai nạn lưu

thông, nam > nữ.

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

Tổn thương kèm theo

Tìm các tổn thương khác : sọ não, ngực bụng, cột

sống, khung chậu, các chi

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

Các tổn thương khác ở vùng háng và gối

Cần phải chụp khung chậu, nhất là trường hợp đa thương.

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

BIẾN CHỨNG

Cấp :

 Xảy ra trong ngày đầu, nhất là 6 giờ đầu.

 Sốc do đau và mất máu

 Tắc mạch máu do mỡ

 Gãy hở

 Chèn cơ giữa ổ gãy.

 Chèn ép khoang:

 Hiếm thấy tổn thương mạch máu lớn hay thần kinh

 Các tổn thương xương khác, các cơ quan khác kèm theo.

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

BIẾN CHỨNG

Thứ cấp : Từ ngày thứ 02 đến tuần thứ 02

Trễ : Từ tuần thứ 03 do các tổn thương cũ còn lại và do sai sót của điều trị.

xoay), đơ gối, teo cơ, không liền.

hợp xương không vững, cong đinh, gãy đinh, gãy nẹp vít, can xấu.

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

ĐIỀU TRỊ

Sơ cứu :

Cố định tạm đúng cách

Chống sốc, hồi sức, giảm đau.

Di chuyển cẩn thận

Tại bệnh viện :

Gãy hở : Cắt lọc sạch - cố định xương bằng kéo tạ, hoặc nắn côù định ngoài

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

ĐIỀU TRỊ

Tại bệnh viện : Gãy kín

 Dưới 02 tuổi : Kéo tạ chỉ thiên kiểu Bryant (1876).

 Từ 02 - 12 tuổi : Kéo tạ kiểu Russell (1924)

 Từ 06 - 16 tuổi : có thể đóng đinh nội tủy loại dẽo

(Métaizeau 1988)

 Trên 12 tuổi : điều trị như người lớn : đinh nội tuỷ

hay nẹp vít

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

ĐIỀU TRỊ

Ở người lớn :

 Gãy kín đơn giản : Đóng đinh nội tủy ngay sau khi tai nạn

hay sau kéo tạ 1 - 2 tuần

 Gãy kín phức tạp : Có 3 phương pháp :

 Đối với người già yếu hay có chống chỉ định phẫu

thuật : Kéo ta,ï nẹp động

 đóng đinh nội tủy có chốt

 nẹp vít.

GÃY THÂN XƯƠNG ĐÙI

THEO DÕI

Diễn tiến điều trị : tư thế xấu, biến dạng do co rút đau, tập vận động phục

hồi chức năng, điều trị kịp thời biến chứng nhiễm trùng di lệch.

Thời gian lành xương tổng trạng hay loại gãy, ở trẻ em 4 - 6 tuần, ở thanh

niên khoảng 10 - 12 tuần, ở người già 16 - 22 tuần

Thời gian để trở lại làm việc thay đổi từ 04 tháng đến 08 tháng.

Thời gian lấy kim loại

– Ít nhất 01 năm sau đóng đinh nội tủy.

– Ít nhất 02 năm sau bắp nẹp vít