Bài 20: Bức tranh của em gái tôi

A Mục tiêu và kết quả cần đạt:1 Về kiến thức: - Giúp học sinh nắm được nội dung ý nghĩa của truyện - Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong truyện 2 Về kĩ năng:

A ) Mục tiêu và kết quả cần đạt:

1) Về kiến thức:

- Giúp học sinh nắm được nội dung ý nghĩa của truyện

- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong truyện

2) Về kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng kể chuyện ở ngôi kể thứ nhất

- Kĩ năng miêu tả và phân tích tâm lí nhân vật

3) Về thái độ:

- Hình thành cho học sinh thái độ yêu thương quý trọng người thân và bạ bè

- Tránh thái độ tự ti, ích kỉ , đố kị trước sự thành công của bạn bè và người thân

B ) Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

- Giáo viên : giáo án, sách giáo khoa, sách giáo viên, tư liệu

- Học sinh : sách giáo khoa, vở soạn bài

C ) Tiến trình bài dạy:

1 ) Ổn định tổ chức lớp:

- Kiểm tra sĩ số lớp

- Quan sát tình hình bao quát lớp

2 ) Kiểm tra bài cũ ( có câu hỏi và đáp án )

- Câu hỏi: Theo em thiên nhiên vùng Cà Mau được miêu tả như thế nào?

Em có nhận xét gì về con sông và chợ Năm Căn ?

Trả lời :

- Thiên nhiên Cà Mau với không gian rộng lớn mênh mông Sông ngòi kênh rạch thì giăng chi chít Tất cả bao trùm trong màu xanh của trời, nước, rừng cây Tóm lại thiên nhiên nơi đây còn nguyên sơ, hoang dã, phong phú và đầy hấp dẫn

- Sông ngòi rộng lớn bao la, chợ thì họp ngay trên thuyền san sát nhau, nhưng hàng hoá vẫn rất phong phú đa dạng tạo nên sự độc đáo đông vui tấp nập và trù phú cho vùng sông nước Cà Mau

3 ) Lời dẫn vào bài :

- Đã bao giờ em cảm thấy ăn năn, hối hận vì thái độ cư xử của mình đối với những người thân trong gia đình chưa ? Đã bao giờ em cảm thấy mình thật tồi tệ và xấu xa không xứng đáng với những người thân trong gia đình của mình chưa ?

Nhưng có lỗi, biết ăn năn, hối hận và sửa chữa những lỗi lầm đó sẽ giúp cho con người ngày một hoàn thiện mình hơn, làm cho tâm hồn mỗi con người trở nên trong trẻo, lắng dịu hơn

Truyện ngắn '' Bức tranh của em gái tôi '' là một bài học điển hình cho việc đó

mà hôm nay tôi và các bạn sẽ cùng nhau đi tìm hiểu sâu hơn

BÀI 20 TIẾT 81

Văn bản: Bức tranh của em gái tôi

-Tạ Duy Anh –

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung

GV:  Sau khi đã đọc sách giáo khoa

Và chuẩn bị bài trước ở nhà, một em có thể

đứng lên nêu những hiểu biết của mình về tác

giả Tạ Duy Anh ?

Trả lời:

Tạ Duy Anh ( 9/9/2959 ) quê ở huyện

Chương Mĩ tỉnh Hà Tây Là cây bút trẻ nổi lên

trong thời kì đổi mới văn học nhũng năm tám

mươi

GV:  Sau khi tìm hiểu xong về tác giả ta

chuyển sang tìm hiểu tác phẩm Một em nêu

những hiểu biết của mình về tác phẩm?

Trả lời:

- '' Bức tranh của em gài tôi " là truyện

ngắn đoạt giải nhì trong cuộc thi viết '' Tương

lai vẫy gọi do báo Thiếu niên tiền phong tổ

chức

- Tác phẩm được in trong tập ''Con dế ma''

của NXB Kim Đồng- Hà Nội 1999

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1 Tác giả

- Tạ Duy Anh ( 9/9/1959 )

- Quê ở huyện Chương Mĩ tỉnh Hà Tây

2 Tác phẩm

-Truyện ngắn '' Bức tranh của em gái tôi " là tác phẩm đạt giải nhì trong cuộc thi viết '' Tương lai vẫy gọi của báo Thiếu niên tiền phong

GV: Gọi một học sinh đứng lên đọc bài

( khi đọc hương dẫn học sinh cần đọc phân biệt

rõ giữa lời kể, các lời đối thoại, diễn biến tâm lí

người anh)

GV: Sau khi đọc xong giáo viên giải thích

từ khó

- Mừng quýnh: mừng đến mức cuống quýt

- Thẩm định: là xem xét để giải quyết thẩm

định

- Xét nét: là để ý người khác từng li từng tí

- Thôi miên: là sự tác động vào tâm lí để

thu hút hoàn toàn trạng thái tinh thần của người

nào đó khiến họ làm theo những yêu cầu của

người điều khiển; ở đây '' thôi miên '' có nghĩa

là nhìn như bị thu hút tất cả tâm trí

GV:  Sau khi đã đọc và giải nghĩa xong từ

khó, gọi một học sinh đứng lên chia bố cục cho

tác phẩm?

Trả lời:

Tác phẩm này có thể chia làm 4 đoạn:

- Đoạn 1: Từ đầu Em không phá là được

– giới thiệu về nhân vật người em

- Đoạn 2: tiếp theo Chú còn hứa sẽ giúp

em gái tôi đê nó phát huy tài năng.- Người em

II Đọc và tìm hiểu chung:

1 Đọc

- Đọc to, rõ ràng

- Phân biệt được lời kể, lời đối thoại

2 Giải thích từ khó:

- Mừng quýnh

- Thẩm định

- Xét nét

- Thôi miên

3 Bố cục:

bí mật vẽ tranh, tài năng được phát hiện.

- Đoạn 3: tiếp theo Bây giờ tôi cảm thấy

nó như chọ tức tôi.- thể hiện tâm trạng, thái độ

của người anh

- Đoạn 4: còn lại.- Người em đi thi đoạt

giải và sự hối hận của người anh

GV: Sau khi đã đọc và tìm hiểu khái quát

về tác phẩm sau đây chúng ta cùng nhau đi vào

phân tích cụ thể tác phẩm

GV:  Trước khi đi vào phân tích cụ thể

văn bản cô muốn hỏi các em:

 Trong hai anh em Kiều Phương thì ai là

nhân vật chính ? vì sao?

 Việc tác giả chọn ngôi kể là ngôi thứ nhất

cho nhân vật người anh có tác dụng gì?

Trả lời:

Không phải cô em gái Kiều Phương là nhân

vật chính mà nhân vật chính của câu chuyện

này là người anh trai Bởi vì thông qua câu

chuyện này tác giả muốn thể hiện chủ đề về sự

ăn năn, hối hận để khắc phục tính đố kị ghen

ghét trong tình bạn và đặc biệt là trong cảm anh

em, chứ không phải chủ đề thể ca ngợi tài năng

và tâm hồn của người em gái

Việc tác giả chọn ngôi kể là ngôi thứ nhất

cho nhân vật người anh là rất thích hợp với chủ

đề - chủ đề thể hiện cho sự ăn năn hối hân được

bày tỏ một cách chân thành và đáng tin cậy hơn

GV: Thực chất của truyện này là thể hiện

II Phân tích văn bản:

diễn biến tậm trạng của người anh.

Sau đây chúng ta đi vào phần 1 diễn biến

tâm trạng của người anh

GV:  Trong cuộc sống thường ngày với

em gái người anh có thái độ như thế nào?

Trả lời:

- Trong cuộc sống thường ngày với em gái

người anh luôn tỏ ra coi thường em Gọi em gái

Kiều Phương là Mèo và luôn theo dõi những

việc làm bí mật của em

- Đây thể hiện sự tò mò, kẻ cả của một đứa

trai hơn tuổi được làm anh

GV:  Khi bí mật về tài vẽ của Mèo được

chú Tiến Lê phát hiện thì thái độ của mọi người

( bố, mẹ, chú Tiến Lê ) thế nào? Và đặc biệt là

thái độ của người anh thay đổi ra sao?

Trả lời:

- Mọi người thì xúc động mừng rỡ và rất

ngạc nhiên

- Người anh thì cảm thấy thất vọng vì mình

bất tài bị cả nhà lãng quên, bỏ rơi Người anh

cảm thấy khó chịu, hay gắt gỏng với em gái và

không thể thân thiết với em gái vì thấy em gái

giỏi hơn mình Từ tự ái đến tự ti đố kị với tài

năng của chính em gái mình

- Hơn nữa vốn quen coi thường em gái bẩn,

nghịch người anh luôn tự cho mình là hơn hẳn

1 Diễn biến tâm trạng của người anh.

a Trong cuộc sống

thường ngày với em gái

- Coi thường, gọi em gái là Mèo

- Luôn tỏ ra mình là một đứa kẻ cả, hơn tuổi

b Khi bí mật về tài vẽ

của Mèo được chú Tiến Lê phát hiện

- Mọi người thì vui mừng, ngạc nhiên, xúc động

- Người anh thì khó chịu, hay gắt gỏng với em, đố kị với tài năng của em

lại dứng ở vị trí anh trai Vậy mà giớ đây,

tình hình gia đình dường như đã đảo ngược thì

hỏi tại sao người anh ko buồn bực mặc cảm tự

ái Đây là nhưng biểu hiện rất tuej nhiên , phù

hợp với tâm lí lứa tuổi thiếu niên trai dang có ý

thức tự khẳng định mình

GV: Tâm trạng trên của người anh được tác

giả đẩy lên một mức cực đoan hơn khi người

anh lén xem trộm tranh của em gái

GV: Tâm trạng của người anh sau khi lén

xem trộm tranh của em gái như thế nào?

Trả lời:

Hành động lén xem trộm tranh của em gái

thể hiện tâm trạng mâu thuẫn vừa không muốn

quan tâm tới thành công của em vừa không nén

nổi tò mò Người anh tự coi khinh việc làm của

mình nhưng vẫn làm vì tò mò,đố kị, vì chưa

thoát hoàn toàn khỏi tính trẻ con

Nhưng khi tận mắt ngắm những bức tranh

ngộ nghĩnh, chân thật vá trong sáng của tâm

hồn em gái người anh bỗng '' lén trút ra một

tiếng thở dài'' – thể hiện sự buồn nản bất lực

Người anh cay đắng nhận ra rằng, quả thật

Mèo- con em gái bẩn thỉu ấy tài năng hơn mình

nhiều

Nhận ra sự thất đáng buồn đó người anh

càng rở nên hay gắt gỏng, bực bội, xét nét em

c Hành động lén lút xem

trộm tranh của em gái

- Thể hiện sự mâu thuẫn vừa như không muốn quan tâm tới thành công của em vừa không nén nổi tò mò

- Biết hành động xem lén tranh là đáng khinh nhưng người anh vẫn xem vì tò

mò, đố kị, vì chưa thoát ra khỏi tính trẻ con

- Khi nhận thấy tài năng thật sự của em thì người anh '' lén trút một tiếng thở dài''- thể hiện sự buồn nản bất lực và người anh ngày càng trở nên gắt gỏng, bực bội, xét nét em vô cớ

một cách vô cớ.

GV: Miễn cưỡng trước thành công của em

gái, người anh miễn cưỡng cùng gia đình đi

xem triển lãm tranh của đoạt giải của em,

chúng ta cùng chuyển sang ý tiếp theo ( d) để

xem diễn biến tâm trạng của người anh khi

đứng trước bức chân dung mình do em gái vẽ

ra sao

GV:  Bức chân dung của người anh được

miêu tả như thế nào? Tại sao tác giả viết '' mặt

chú bé như tỏa ra một thứ ánh sáng rất lạ.'' theo

em đó là thứ ánh sáng gì?

Trả lời:

Hình ảnh người anh trai trong bức tranh

đẹp, trong sáng Ánh sáng lạ ấy phải chăng là

ánh sáng của lòng mong ước, của bản chất trẻ

thơ: Cắp mắt suy tư và mơ mộng Rõ ràng

người em gái không vẽ bức chân dung người

nah bằng dáng vẻ hiện tại mà người em đã vẽ

bằng tình yêu, lòng nhân hậu, bao dung, và sự

tin tưởng vào bản chất tốt đẹp của người anh

GV: Tìm những từ ngữ tả thái độ và tâm

trạng người anh khi đứng trước bức chân dung

mình do em gái vẽ?

Phân tích tính lôgic của diễn biến tâm

trạng?

Trả lời:

Diễn biến tâm trạng người anh khi đứng

d Khi đứng trước bức

chân dung mình do em gái vẽ

- Bức chân dung đẹp, trong sáng được vẽ bằng tình yêu, lòng nhân hậu và

sự bao dung của người em

- Ngạc nhiên, ngỡ ngàng đến sững người vì bất ngờ

trước bức chân dung mình do em gái vẽ được

miêu tả rất ấn tượng và cụ thể:

Giật sững – bán lấy tay mẹ một cách vô

thức – ngỡ ngàng – hãnh diện, xấu hổ - tự hỏi,

không tin vào mắt mình – nhìn như bị thôi

miên – muốn khóc quá – im lặng trả lời thầm

trong tâm trí

GV: giải thích một số từ khó

Giật sững là từ ghép : giật mình và sững sờ

Thôi miên là từ chỉ trạng thái tinh thần của

con người bị chế ngự như mê man, không điều

khiển được lí trí, lúc này người anh bị thu hút

cả tâm trí vào bức tranh

Ngạc nhiên cao độ - người anh hoàn toàn

không ngờ em gái ( Mèo ) mình vốn coi thường

giận ghét bấy lâu nay lại có thể vẽ mình trong

bức tranh dự thi, vẫn coi mình là người thân

thuộc nhất Bức tranh đẹp quá ngoài sức tưởng

tượng của người anh

Hãnh diện hay tự hào cũng rất đúng và tự

nhiên vì hóa ra mình đẹp đẽ nhường ấy Vẻ

đẹp hình dáng và tâm hồn của mình đã được cô

em gái- họa sĩ tương lai thể hiện rất thành công

Niềm hãnh diện tự hào trẻ thơ rất chính đáng

của người anh

Xấu hổ, muốn khóc, lặng đi vì xúc động, vì

cảm thấy mình hèn kém nhỏ nhặt, cá nhân ích

kỉ trước em gái Hành động muốn khóc thể

hienj sự ăn năn hối hận của người ânh

- Hãnh diện, tự hào vì dáng vẻ của mình

- Xấu hổ vì thái độ, suy nghĩ và những hành động tồi tệ của mình đối với em gái bấy lâu nay – thấy mình không xứng đáng được em trân trọng như vậy

- Muốn khóc – thể hiện sự

ăn năn , hói hận

- Trong suy nghĩ người anh không nhận đó là bức chân dung của mình mà coi đó là tấm lòng nhân hậu và tâm hồn trong sáng của em gái- đây là sự nhân thức chân thành nhất

Câu nói thầm trong tâm trí thể hiện sự hối

hận chân thành, sự ăn năn xám hối Lúc này

người nah bị thuyết phục và đã tự nhân thức về

bản thân, vè em gái

GV:  Tóm lại, theo em nhân vật người anh

là đáng yêu hay đáng ghét? Vì sao ?

Trả lời:

Người anh đáng trách nhưng cũng đáng

cảm thông vì những tính xấu trên chắc chắn chỉ

là nhất thời Sự hối hận day dưt,nhận ra taig

năng quan trọng hơn, nhận ra tâm hồn trong

sáng, nhân hậu của em chứng tỏ người anh đã

biết sửa chữa nhưng sai lầm của mình, đã nhận

ra tính ghen ghét đố kị là xấu xa

GV: Tóm lại, trong ngôi kể thứ nhất người

anh có dịp bộc lộ sâu sắc, tinh tế chân thực diễn

biến tâm trạng của mình, tự phê phán những

khiếm khuyết trong tình cảm và cách đối xử

của mình với đứa em gái nghịch ngợm có tài và

rất yêu quý anh Người anh luôn tự dằn vặt,

day dứt, mặc cảm, hổ thẹn, ngạc nhiên, vui

mừng, hãnh diện đây chính là điểm hấp dẫn

của người anh

GV: Nêu nhận xét và cảm nghĩ của em

của em về nhân vật người em gái ( Kiều

Phương )?

Trả lời:

Qua cái nhìn và tâm trạng người anh Kiều

Phương hiện lên với nét mặt lọ lem và lanh lợi ,

2 Nhân vật người em gái, cô bé Kiều Phương – Mèo – hoạ sĩ tương lai.

- Tài năng và tính cách của Mèo được thể hiện qua cái nhìn và cảm nhận của anh

cử chỉ nhanh nhẹn, bản tính tò mò hiếu động,

rất thôninh hiếu động có tài năng hội hoạ

Người em hồn nhiên trong sáng và rất ngây

thơ Vì sao khi bị anh đối xử nghiêm khắc và

có phần quá đáng như vậy mà em vẫn đối xử

tốt với anh như thế? Phải chăng Mèo đã rất

hiểu tính cách của anh, vẫn yeu thương anh ?

Bức tranh '' Anh trai tôi '' không chỉ thể hiện tài

năng đặc biệt của cô bé mà chủ yếu muốn nói

đến tâm hồn và nhân cách của Mèo, đây là tấm

gương sáng để ngưòi anh soi vào mà sửa chữa

sai lầm, tự vượt lên tính tự ái, tự ti, đố kị cá

nhân Hình ảnh cô bé Mèo – hoạ sĩ nhí – thật

đáng yêu!

GV: Sau khi học xong chuyện em rút được

bài học gì cho bản thân ?

Trả lời:

Ghen ghét đố kị trước tài năng và sự thành

công của người khác là tính xấu, với ngưòi thân

lại càng nhở nhen và đáng trách

Tự ái cá nhân, tự ti, mặc cảmcũng là những

hạn chế nhược điểm cần khắc phục

Lòng nhân ái, độ lượng, bao dung một cách

trong sáng, hồn nhiên là những đức tính tốt cần

phát huy Nó góp phần giúp con người chiến

thắng bản thân,chiến thắng những hạn chế,

nhược điểm của mình đẻ vươn tới thành công

Tài năng là hiếm hoi, Nhưng tài năng luôn

đi cùng sự khiêm tốn giản dị, hòn nhiên có

trai

- Cô bé là một người nghịch ngợm và hiếu động

- Có tài hội hoạ bẩm sinh

- Tâm hồn trong sáng và nhân hậu

- Là tấm gương để người anh soi vào đó để sửa chữa lỗi lầm

3 Bài học về thái độ ứng xử.

- Cần vượt qua lòng mặc cảm, tự ti để có

sự trân trọng và niềm vui chân thành

- Lòng nhân hậu và

độ lượng giúp con người vượt lên bản thân mình

vậy thì tài năng mới vững bền và phát triển.

Cần sống gọn gàng ngăn nắp, sạch sẽ

GV:  Sau khi học xong các em có thể nêu

nội dung chính của truyện là gì?

Trả lời: ( học sinh đọc ghi nhớ SGK tr 35 )

GV: Ngoài nội dung đó chuyện còn mang

nội dung ý nghĩa nào?

Trả lời:

Thể hiện sự chiến thắng của tình cảm trong

sáng, nhân hậu với tính ghen ghét, đố kị

Truyện còn đề cao sức mạnh của nghệ

thuật: nghệ thuật chân chính có sức cảm hóa

mạnh mẽ đối với con người, hướng con người

tới những điều tôt đẹp

GV: Văn bản này cho em hiểu gì về nghệ

thuật viết truyện?

IV Tổng kết

1 Nội dung

- Ghi nhớ : SGK tr 35

Ngoài ra, truyện còn thể hiện sự chiến thắng của tình cảm đối với những tính xấu của con người

- Đề cao sức mạnh cảm hóa của nghệ thuật đối với con người

2 Nghệ thuật

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật

- Nghệ thuật kể chuyện bằng ngôi thứ nhất hồn nhiên, chân thực

- Diễn biến tâm lí nhân vật được miêu

tả tinh tế, lôgic