VĂN HÓA ÂM NHẠC NƯỚC NGA

Là một đất nước có sự giao thoa giữa hai nền văn hóa Đông và Tây, nước Nga có truyền thống âm nhạc chuyên nghiệp tuy không phải sớm, nhưng khá nổi bật trên thế giới. Từ sau Cách mạng Tháng Mười đã hình thành một nền âm nhạc Xô Viết đa dạng, phong phú với nhiều màu sắc dân tộc khác nhau, trong đó âm nhạc Nga trở thành trụ cột quan trọng góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển các nền âm nhạc dân tộc khác trong cộng đồng Liên bang Xô Viết.

MỞ ĐẦU

Nước Nga - một cường quốc châu Âu rộng lớn, miền đất đầy tuyết trắngmênh mông với những dòng sông hiền hòa, mềm mại uốn quanh những hàngcây bạch dương thẳng tắp Có lẽ, thiên nhiên ở đây đã góp phần không nhỏtrong việc tạo nên tâm hồn, tính cách Nga: Con người Nga hiền lành, dịu dàng,nhưng cũng đầy kiên cường, dũng cảm Tâm hồn, văn hóa và tính cách Ngacàng được biểu hiện rõ nét trong âm nhạc - những giai điệu nhẹ nhàng, ngọtngào, đằm thắm, nghe như những lời tâm tình, tự sự

Là một đất nước có sự giao thoa giữa hai nền văn hóa Đông và Tây, nước

Nga có truyền thống âm nhạc chuyên nghiệp tuy không phải sớm, nhưng khánổi bật trên thế giới Từ sau Cách mạng Tháng Mười đã hình thành một nền âmnhạc Xô Viết đa dạng, phong phú với nhiều màu sắc dân tộc khác nhau, trong

đó âm nhạc Nga trở thành trụ cột quan trọng góp phần thúc đẩy sự hình thành

và phát triển các nền âm nhạc dân tộc khác trong cộng đồng Liên bang Xô Viết

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NƯỚC NGA

1.1 Đặc điểm tự nhiên

Nga (Russian) hay còn gọi là Liên Bang Nga trước đây là Liên bangCộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô Viết (viết tắt là Liên Xô) là quốc gia rộng nhấtthế giới với diện tích 17.075.400km2 (xấp xỉ diện tích Hoa Kỳ và Trung Quốccộng lại) trải dài từ miền Đông Châu Âu, qua trên phía Bắc Châu Á, sang đến

bờ Thái Bình Dương Phần đất liền của Nga tiếp giáp với 16 nước: Na Uy, PhầnLan, Estonia, Litva, Ba Lan Belarus, Ukraina, Gruzia, Azerbaizan, Kazahstan,Trung Quốc, Mông cổ, Bắc Hàn

Phần lớn đất đai Nga là các đồng bằng rộng lớn, ở cả Châu Âu và Châu Á.Các đồng bằng này chủ yếu là thảo nguyên về phía Nam và rừng rậm về phíaBắc, với các lãnh nguyên dọc theo bờ biển phía Bắc Các dãy núi chủ yếu nằm ởbiên giới phía Nam, chẳng hạn như Caucasus (ở đây có đỉnh Elbrus, là điểm caonhất thuộc Nga và Châu Âu với cao độ 5.633m) và dãy Altai, cũng như ở phầnphía Đông, chẳng hạn như dãy Verkhoyansk hoặc các núi lửa trên Kamchatka

Khí hậu ở Nga rất đa dạng và phong phú với diện tích lãnh thổ rộng lớnnên bao gồm nhiều loại vùng với các điều kiện khí hậu khác nhau Mặc dù cónhiều biển và đại dương bao quanh nhưng do vị trí địa lý, do lãnh thổ rộng lớn

nên Nga chủ yếu có khí hậu ôn đới lục địa Phần phía Bắc của Nga có khí hậuhàn đới và ven Biển Đen có khí hậu cận nhiệt đới Với đặc điểm này, mùa đông

ở Nga rất khắc nghiệt và lạnh, nhưng mùa hè và mùa thu thời tiết lại rất dễ chịu

và mát mẻ Địa lý tự nhiên là nét đặc trưng quan trọng của văn minh Nga Có sựtương ứng giữa sự bao la, vô bờ, bất tận thẳng cánh cò bay của đất đai nước Nga

và tâm hồn Nga Điều kiện địa lý tự nhiên đã ảnh hưởng đến việc hình thànhbản chất Nga, tính cách và tư duy dân tộc Nga

1.2 Đặc điểm dân cư, xã hội

Liên Bang Nga là đất nước đông dân, đứng thứ tám trên thế giới (năm2005) tuy nhiên do tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên âm và thập niên 90 của thế kỉ

XX có nhiều người Nga di cư ra nước ngoài nên dân số đã giảm đi Đây cũng làvấn đề mà Nhà nước hết sức quan tâm Liên Bang Nga là nước có nhiều dân tộc(hơn 100 dân tộc), 80% dân số là người Nga Ngoài ra còn có người Tác-ta,Chu-vát, Bát-xkia,…họ sống trong các nước cộng hoà, các khu tự trị nằm phântán trên lãnh thổ Nga Mật độ dân số trung bình là 8,4 người/km2 Trên 70%dân số sống ở thành phố (năm 2005), chủ yếu là ở các thành phố nhỏ, trung bình

và các thành phố vệ tinh Nga có tiềm lực văn hoá và khoa học lớn với nhiềucông trình kiến trúc, tác phẩm văn học, nghệ thuật, nhiều công trình khoa học cógiá trị cao, nhiều nhà bác học nổi tiếng thế giới như M.V Lô-mô-nô-xốp,

Đ.I.Men-đê-lê-ép,…nhiều văn hào lớn như A.X.Puskin, M.A.Sô-lô-khốp, nhàsoạn nhạc Trai-cốp-ski,…

Nga là nước đầu tiên trên thế giới đưa con người lên vũ trụ Khi Liên Xô

là siêu cường trong thập niên 60 và 70, đã chiếm tới 1/3 số bằng phát minh sángchế của thế giới Nga còn là quốc giàu mạnh về các ngành khoa học cơ bản.Người dân Nga có trình độ học vấn khá cao Tỉ lệ biết chữ 99% Đây là yếu tốthuận lợi giúp Nga tiếp thu thành tựu khoa học, kĩ thuật của thế giới và thu hútđầu tư nước ngoài Dự đoán 5 – 10 năm tới, với những thành tựu đổi mới đã đạtđược, các ngành công nghệ cao của Liên Bang Nga sẽ chiếm thị phần lớn trênthế giới và mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho đất nước

CHƯƠNG 2: NỀN ÂM NHẠC NGA

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Nền âm nhạc Nga đã trải qua nhiều thay đổi trong suốt quá trình lịch sử vàcho đến nay âm nhạc Nga vẫn đang từng bước hòa nhập và phát triển cùng với

nền âm nhạc thế giới Thế kỷ XVIII, Peter I đã có xu hướng giới thiệu và để âmnhạc Nga tiếp xúc với âm nhạc phương Tây Triều đại tiếp theo của hoàng hậuElizabeth và Katherine, triều đình Nga thu hút nhiều nghệ sỹ nổi tiếng từ Ýsang, họ mang theo truyền thống của Opera Ý (loại hình kết hợp giữa âm nhạc

và sân khấu, giai điệu gắn chặt với lời ca, có kỹ thuật thanh nhạc cao, với sựtham gia cộng hưởng của một tập thể diễn viên lớn, hợp xướng, dàn nhạc đệm,phục trang sân khấu, đôi khi kết hợp cả múa Đây là loại nhạc kịch có tính năngđặc biệt mạnh mẽ không thua kém các thể loại âm nhạc khác, với khả năng phảnánh cụ thể, miêu tả chi tiết diễn biến cảm xúc và hành động con người trên sânkhấu, tác động trực tiếp đến người thưởng thức) và nhạc cổ điển nói chung đếntruyền cảm hứng cho các thế hệ tương lai của các nhà soạn nhạc Nga

Một số nhạc sỹ được gửi đi đào tạo tại Ý, đã sáng tác những tác phẩmthanh nhạc, khí nhạc trong truyền thống cổ điển Ý Các nhà soạn nhạc dân tộckhông chỉ sáng tác những bản hợp xướng mà còn sáng tác những vở Opera, cáctác phẩm thính phòng và giao hưởng

Trong khoảng gần 100 năm, nền âm nhạc Nga đã có những bước tiến đáng

kể có thể sánh ngang với sự phát triển của các trường phái dân tộc trong nhữngnước lớn ở Châu Âu "Qua chủ nghĩa lãng mạn đến chủ nghĩa hiện thực" - là sựkhẳng định đường nét chung cho văn hóa Nga, trong đó có âm nhạc Đó là cuộcđấu tranh vì nhân dân, vì nghệ thuật độc lập dân tộc, vì những tư tưởng tự do, vì

sự độc lập của nhân cách con người Đó là những tác phẩm mang đậm dấu ấnlịch sử và dấu ấn thời đại, được thể hiện ở mọi góc cạnh, tập trung nhất vẫn làtình yêu tổ quốc, tình yêu con người, thiên nhiên, tình yêu đôi lứa Nổi bật,xuyên suốt là tính anh hùng ca, chất trữ tình, lãng mạn

Các nhà soạn nhạc thế kỷ XIX đã góp phần làm phong phú thêm cho đờisống âm nhạc của Nga Kho tàng âm nhạc Nga ngày càng đa dạng về thể loại,luôn gắn bó chặt chẽ với đời sống xã hội, tâm tư tình cảm của con người Cũng

như nền âm nhạc của các dân tộc khác trên thế giới, âm nhạc Nga kết hợp nhiềuthể loại từ âm nhạc dân gian đến cổ điển và hiện đại Dẫn đầu nhóm âm nhạcdân tộc của Nga theo phong cách cổ điển được sử dụng trong Opera - là những

vở đầu tiên sử dụng tiếng Nga, cũng như có những nét giai điệu đặc trưng củaNga với các chủ đề về đời sống người dân Nga Nhạc sĩ khai thác truyền thống

âm nhạc bản địa Nga vào lĩnh vực âm nhạc, cũng là người sáng tác ngôn ngữkịch Nga đầu tiên là M.Glinka, trong 2 vở Opera là “Ivan Susanin - Rusland” và

“Ludmila” được xem là những kiệt tác âm nhạc, nổi tiếng và được thế giới đánhgiá cao Cách mạng Nga đã làm thay đổi diện mạo đời sống mọi mặt của Nga kể

cả âm nhạc Nga, là thời đại của thí nghiệm tiên phong, lấy cảm hứng từ "tinhthần cách mạng" với xu hướng mới (như âm nhạc dựa trên âm tổng hợp ) âmnhạc buộc phải được chứa trong ranh giới nhất định của nội dung và đổi mới

Cổ điển được khuyến khích và thử nghiệm

Liên Xô sụp đổ, âm nhạc Nga chịu ảnh hưởng nhiều luồng âm nhạc củaphương Tây như jazz, pop, rock, rap giới ca sĩ Nga xuất hiện rất nhiều gươngmặt mới, nhưng hầu như không có ai nổi trội và nhiều ca sĩ nổi tiếng thời đó đãkết thúc sự nghiệp của mình một cách bi kịch.Trong thời kỳ Xô Viết gần như tất

cả mọi người dân Nga thuộc mọi tầng lớp thường xuyên đến nhà hát, phòng hòanhạc Tuy nhiên, âm nhạc Nga cũng như người biểu diễn, người thưởng thứcđều không thoát khỏi khủng hoảng thời hậu Xô Viết, họ tìm kiếm sự cân bằngtrong việc tôn vinh các tác phẩm kinh điển và thử nghiệm hướng nghệ thuật

mới Người hâm mộ nhạc cổ điển Nga vẫn luôn hướng tới các tác phẩm nổitiếng với tên tuổi của những nhà soạn nhạc lừng danh, và họ luôn tự hào về disản văn hóa của mình Mỗi khi âm thanh của nhà hát sân khấu Opera vang lên,niềm tin và sự hào hứng đã gắn kết mọi người lại với nhau - những người yêuthích và am hiểu loại hình nghệ thuật thanh nhạc đẹp đẽ và kỳ diệu này Tên tuổicủa những nghệ sĩ, nhạc sĩ đã cống hiến cho thế giới những tác phẩm bất hủ đivào lịch sử, mở ra thời kỳ âm nhạc mới, thời kỳ âm nhạc Nga cũng như âm nhạcthế giới mong muốn đạt đến: Chân - Thiện - Mỹ.

Bên cạnh những thể loại âm nhạc thì nhạc cụ cũng góp phần tạo nên nền

âm nhạc độc đáo của đất nước Nga xinh đẹp Đàn balalaika là một nhạc cụtruyền thống của Nga Nó không chỉ là một nhạc cụ đơn thuần, mà còn mangtrong mình cả tâm hồn Nga và đã trở thành một trong những biểu tượng của vănhóa Nga Nhiều người cho rằng, đàn balalaika được nghĩ ra ở nước Nga cổ,những người khác lại cho rằng nó xuất phát từ một nhạc cụ của người kirgiz –kaisak – dombra Còn có một giả thuyết nữa: có khả năng đàn balalaika đượcnghĩ ra trong thời gian quân Tatar chiếm đóng Do vậy khó có thể xác địnhchính xác năm cây đàn xuất hiện Có lẽ, đàn balalaika được những người nôngdân nghĩ ra để làm phong phú cho cuộc sống bị áp bức của mình Dần dần đànbalalaika được phổ biến trong những người nông dân và những anh hề biểu diễntại các hội chợ, mua vui cho người dân, kiếm tiền nuôi sống mình

2.2 Những cái tên làm nên lịch sử âm nhạc Nga

Âm nhạc Nga bắt nguồn từ thời kỳ lịch sử xa xưa với những cơ sở ban đầugắn liền với văn hóa và sinh hoạt của những bộ tộc Đông Xlavơ thời cổ đại.Trảiqua quá trình phát triển hàng thiên niên kỷ, phải đến thế kỷ XIX, âm nhạc Ngamới định hình hoàn toàn thành một nền âm nhạc chuyên nghiệp bác học thật sựkinh điển Tuy vào thế kỷ XVIII, trong sáng tác của các nhạc sĩ Fomin,Bortnyansky đã hình thành những nguyên tắc của tư duy giao hưởng, đã xuấthiện những tiền đề của nghệ thuật Opera, nhưng phải đến những năm 30 của thế

kỷ XIX, với sáng tác của Mikhail Ivanovich Glinka (1804-1857), âm nhạc Ngamới bước đầu được thế giới biết đến rộng rãi

• Mikhail Ivanovich Glinka (1804-1857)

Glinka là người sáng lập nền âm nhạc kinh điển dân tộc Nga và là tác giảngười Nga đầu tiên được thế giới công nhận Ông xuất thân từ một gia đình điềnchủ giàu có, có năng khiếu âm nhạc sớm phát triển, học và chơi đàn piano vàviolon từ thời còn nhỏ Sau khi chuyển về Sankt Peterburg vào năm 1817,Glinka theo học với một số thầy giáo về âm nhạc như John Field, M Mayer; sau

đó tiếp tục học tại Berlin để nâng cao kiến thức về lý thuyết âm nhạc.Thời giantrẻ, ông thường tham gia biểu diễn với tư cách một ca sĩ không chuyên và chỉ

đến năm 26 tuổi ông mới bắt đầu học sáng tác một cách nghiêm chỉnh 29 tuổiGlinka đã sáng tác vở opera đầu tay đồng thời cũng là vở opera tầm vóc quốc tếđầu tiên của nền âm nhạc Nga - vở Ivan Susanin, được trình diễn thành côngvào năm 1836 Lúc đầu tác phẩm này có tên gọi Cuộc đời vì Nga hoàng Năm

1837, ông lãnh chức nhạc trưởng của Đội nhạc Hoàng gia Nga cho đến năm1839.Vở opera thứ hai, vở Ruslan và Lyudmila đã được trình diễn vào năm

1842 Cuối đời, ông sống và sáng tác âm nhạc chủ yếu ở nước ngoài

Có thể nói sự ra đời của vở Opera Ivan Susanin đã khai sinh nền âm nhạckinh điển của Nga Glinka là người khai sáng những thể loại chủ yếu của âmnhạc chuyên nghiệp Nga Vở opera tráng ca-thần thoại Ruslan và Lyudmila đãvạch ra con đường phát triển của nghệ thuật opera Nga Những tuyệt tác củaông như bản Valse-Fantaisie, Làn gió nhẹ trong đêm các bản Ouverture ĐiệuHota vùng Aragon, Đêm ở Madrid và bản Kamarinskaya là những tác phẩmđóng vai trò quan trọng trong sự hình thành của nền nhạc giao hưởng Nga.Glinka đã thâu tóm được những gì ưu tú nhất của các nhạc sĩ Nga đi trước ông

và mở ra một giai đoạn phát triển mới cho nền văn hoá âm nhạc Nga

Vào nửa sau thế kỷ XIX, âm nhạc Nga đã phát triển lên đến đỉnh cao của

âm nhạc thế giới với những sáng tác của Piotr Ilich Tchaikovsky và của các

nhạc sĩ trong “Nhóm khỏe” Nhóm khoẻ hay “Nhóm năm người” là tên gọi củanhóm nhạc sĩ “Trường phái âm nhạc Nga mới”, bao gồm các nhạc sĩ Balakirev,Cesar Cui, Borodin, Rimsky-Korsakov và đặc biệt là Mussorgsky Làm nhiềunghề khác nhau, sống ở các nơi trên đất nước Nga, họ đã tập hợp ở Petersburgdưới sự lãnh đạo của Balakirev, do đó còn gọi là “Nhóm Balakirev” (tên gọi

“Nhóm khoẻ” là do nhà lý luận âm nhạc Nga Stasov đặt cho) Nhờ sự nỗ lực tựhọc và sáng tạo, chẳng bao lâu họ đã xây dựng được một trường phái âm nhạcnổi tiếng trong lịch sử âm nhạc thế giới, có ảnh hưởng lớn không những đối vớinền âm nhạc Nga mà cả nền âm nhạc Pháp và các dân tộc khác, đặc biệt làtrường phái ấn tượng

“Nhóm khoẻ” cộng tác với nhau trên cơ sở cùng một chí hướng, nhằm tậphợp các lực lượng của mình để đấu tranh cho những tư tưởng tiến bộ và nhữngnguyên tắc nghệ thuật dân chủ, đề cao tính hiện thực và tính nhân dân trongsáng tác của mình Nội dung của nghệ thuật là cuộc sống đó là khẩu hiệu quántriệt đường lối nghệ thuật của họ Chủ đề tổ quốc và chủ đề nhân dân là chủ đềquán xuyến của nhóm Nhân vật trung tâm trong các sáng tác của họ là ngườinông dân lao động do đó các nhạc sĩ trong “Nhóm khoẻ” đã dựa trên âm nhạcdân gian nhất là âm nhạc dân gian nông thôn làm cơ sở để sáng tác Các nhạc sĩtrong nhóm đánh giá rất cao Berlioz và Liszt là những nhạc sĩ thiên tài đã đi đầutrong việc coi tính chất tiêu đề là nguyên tắc cơ bản của sáng tác giao hưởng.Các tác phẩm của nhạc sĩ Pháp Hector Berlioz (1803-1869) thường xuyên đượcbiểu diễn trong các buổi hòa nhạc tại nhà của Balakirev và cuốn sách về phốikhí của Berlioz là sách gối đầu giường của các thành viên trong nhóm

• Hungari Ferencz Liszt (1811-1886)

Âm nhạc của Hungari Ferencz Liszt, đặc biệt là những tác phẩm có tiêu đề,thường được giới thiệu trong các cuộc hòa nhạc giao hưởng do Balakirev chỉhuy và được các nhạc sĩ trong nhóm nghiên cứu rất say sưa Bản thơ giao

hưởng Tamara của Balakirev và tranh giao hưởng “Giữa miền Trung Á” củaBorodin được đề tặng Ferenc Liszt Các tác phẩm giao hưởng Sadko, Antara củaRimsky-Korsakov có nhiều yếu tố gần với các thơ giao hưởng của Liszt,còn Đêm trên Núi trọc của Mussorgsky chịu ảnh hưởng của Điệu nhảy Thầnchết của Liszt.

• Mily Alexeyevich Balakirev ( 1836-1910)

Mily Alexeyevich Balakirev sinh ngày 2-1-1836 ở Nizhny Novgorod Năm

1855 ông đến St Petersburg gặp Glinka và tài năng của ông đã được Glinka chú

ý Ở đây ông mau chóng trở thành một nhà hoạt động âm nhạc nổi tiếng với tưcách là một nghệ sĩ biểu diễn pianô có tài, nhạc sĩ sáng tác, nhà chỉ huy và lýluận âm nhạc

Năm 1856, Balakirev thành lập “Nhóm khoẻ”, trở thành người lãnh đạo vàhướng dẫn cho nhóm Ông cũng như các thành viên trong nhóm luôn mongmuốn một thứ âm nhạc Nga thực thụ Mily Balakirev học vỡ lòng về âm nhạcvới người mẹ của mình, tiếp theo đó là tự học trong sách vở Năm 10 tuổi,Balakirev học piano với Dyubyuk ở Moskva Sau trở về quê nhà học với nhạctrưởng Eizich Nhờ có ông Ukibichev giúp đỡ, Barakirev được học tập và sau

đó làm nhạc trưởng cho dàn nhạc của ông này Trong những năm 1853-1855,Balakirev học trường đại học ở Kazan, trong khoảng thời gian đó, ông đã tiếpthu những tư tưởng có tính chất tiến bộ về chính trị Sau thời gian học ở trườngđại học này, ông đến Sankt Peterburg và gặp Mikhail Glinka Tuy là nhà soạnnhạc có tiếng ở lục địa già, nhưng Glinka đã bị thu hút bởi tài năng của ngườiđàn em Balakirev Tại Sankt Peterburg hoa lệ, Balakirev trở nên nổi tiếng với tưcách là một nghệ sĩ đàn piano có tài, nhà soạn nhạc xuất sắc, nhà chỉ huy và lýluận âm nhạc tuyệt vời Khi đã hơn 20 tuổi, năm 1861, Balakirev trở thành nhânvật trung tâm của “Nhóm khỏe” Ông thành lập một trường dạy nhạc miễn phí