Phát huy các hoạt động của trung tâm văn hóa trong giai đoạn hiện nay

thực tế hiện nay cho thấy việc xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở nói chung và Trung tâm văn hóa nói riêng vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy được hết những giá trị và đạt được những mục tiêu đề ra. Vì vậy cần làm gì để phát huy các hoạt động tại các Trung tâm văn hóa hiện nay ở Việt Nam là một câu hỏi rất cần lời giải đáp.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -   BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ

 ĐỀ TÀI: PHÁT HUY CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM VĂN HÓA

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

MỞ ĐẦU

Văn hoá là một thiết chế xã hội, có một vai trò quan trọng trong đời sống con người Bên cạnh các lĩnh vực kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng thì không ai có thể phủ nhận văn hoá là một nhân tố không thể thiếu để phát triển đất nước, một xã hội phát triển là một xã hội có nền văn hoá vững chắc,đậm đà bản sắc dân tộc Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ xã hội chủ nghĩa Đảng và Nhà nước ta luôn đánh giá cao vai trò của thông tin và văn hoá Ngành Văn hóa đã và đang tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nhằm xây dựng đời sống văn hóa cơ sở một cách tốt nhất, phát huy tối đa được hiệu quả các hoạt động tại Trung tâm văn hóa, Nhà văn hóa cho người dân tại các địa phương

Đơn vị cơ sở là hình thức tổ chức cơ bản của văn hóa Đó là những cộng đồng dân cư liên kết với nhau trong các sinh hoạt vật chất và tinh thần diễn ra trong đời sống hàng ngày của nhân dân Mỗi cộng đồng dân cư sống cố định và hình thành một tổ chức hành chính (xã, phường, trường học, bệnh viện) hay một cộng đồng nhỏ hơn (gia đình, tổ dân phố, khu dân cư ) Đơn vị cơ sở là nơi diễn ra mọi hoạt động kinh tế - chính trị - văn hóa xã hội là nơi thể hiện sự lãnh đạo của Đảng, nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân Đây cũng là nơi để quần chúng nhân dân xây dựng đời sống văn hóa và hưởng thụ các giái trị văn hóa, sáng tạo ra những văn hóa mới

Tuy nhiện, thực tế hiện nay cho thấy việc xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở nói chung và Trung tâm văn hóa nói riêng vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy được hết những giá trị và đạt được những mục tiêu đề ra Vì vậy cần làm

gì để phát huy các hoạt động tại các Trung tâm văn hóa hiện nay ở Việt Nam là một câu hỏi rất cần lời giải đáp

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT CHUNG 1.1 Trung tâm văn hóa

Trung tâm văn hóa là một đơn vị/ cơ quan nghiên cứu văn hóa, tổ chức sưu tầm; tổ chức các hoạt động văn hóa; bảo tồn các giá trị văn hóa; hướng dẫn các hoạt động câu lạc bộ; các nhóm sở thích ( câu lạc bộ Mỹ thuật, câu lạc bộ múa, khiêu vũ, sân khấu, âm nhạc, organ, piano, câu lạc bộ thả diều, hò khoan, bài chòi,

…) ; tổ chức du lịch, dịch vụ du lịch Nằm trong hệ thống của thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống của nhân dân Còn có cách gọi về Trung tâm văn hóa khác như: NhàVăn hóa, đối với đồng bảo Tây Nguyên thì gọi là nhà Rông, nhà Dài Trung tâm văn hóa là một cơ quan giáo dục ngoài nhà trường, là trung tâm tổ chức các hoạt động văn hóa - xã hội có nhiệm vụ để truyền tải những giá trị văn hóa - nghệ thuật của dân tộc và nhân loại về cho công chúng hưởng thụ

Trung tâm văn hóa còn là nơi đáp ứng nhu cầu giao lưu văn hóa, hưởng thụ thông tin, trao đổi và sáng tạo văn hóa của mọi tầng lớp nhân dân trong một địa bàn hay một cộng đồng người cùng nghề nghiệp trong một đơn vị xã hội, một đoàn thể Trung tâm văn hóa là nơi tổ để nhân dân tiếp thu những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực Đồng thời tạo

điều kiện để quần chúng phát triển và sáng tạo ra những giá trị văn hóa để giữ gìn, bảo lưu và xây dựng các nền văn hóa mới nhằm đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu của môi trường, thời gian rỗi Quần chúng đến tham gia hoạt động văn hóa, xã hội nhà văn hóa thời gian rỗi – thời gian mà người không lệ thuộc vào hoạt động sinh tồn nào, không lệ thuộc vào bổn phận Hay theo Các – Mác: “Thời gian rỗi không dành cho nghe nhạc, xem phim, trò chơi giải trí mà dành cho phát triển trí tuệ, cho việc tăng cường sức khỏe, phát triển lực thân Bản chất hoạt động rỗi sáng tạo, thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần, bổ sung, nâng cao chất lượng hoạt động tất yếu”

1.2 Đặc điểm của trung tâm văn hóa

1.2.1 Trung tâm văn hóa là một thiết chế đa năng tổng hợp

Trung tâm văn hóa là một thiết chế đa tổng hợp trước hết thể hiện qua nội dung giáo dục Trung tâm văn hóa giáo dục trên tất cả các mặt: trí, đức, thể, mĩ Trí: Khi quần chúng đến sinh hoạt tại trung tâm văn hóa sẽ cung cấp thêm nhiều kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác như: văn học – nghệ thuật, xã hội, tâm lý… Tuy nhiên, trung tâm văn hóa chỉ cung cấp kiến thức bổ sung trong nhà trường chứ không cung cấp kiến thức giống với nhà trường Những hội thi về

“Dân số kế hoạch hóa gia đình”, thi “Phụ nữ tài năng duyên dáng”; “Học sinh thanh lịch”… đều nhằm giáo dục mang tính cộng đồng, trách nhiệm đối với xã hội, giáo dục thẩm mỹ cho mọi người

Đức: Trung tâm văn hóa hướng dẫn quần chúng làm quen, thực hiện quy tắc, nguyên tắc, mối quan hệ xã hội, hành vi mà dư luận xã hội thừa nhận

Thể: Tại trung tâm văn hóa có nhiều hoạt động để nâng cao thể chất như: dạy

võ, bóng rổ, bơi lội… Ngoài ra, còn có các hoạt động tổ chức chuyên đề phòng bệnh, rèn luyện thể chất để quần chúng tham gia

Mĩ: Tại trung tâm văn hóa có hoạt động giúp con người hình thành thị hiếu thẫm mĩ, giúp con người cảm nhận đẹp, nâng cao nhận thức thẫm mĩ Các hoạt động trung tâm văn hóa giúp con người cảm thụ được cái đẹp trong nghệ thuật, trong cuộc sống và cả trong mối quan hệ người với người, hình thành năng lực phán đoán, đánh giá cái đẹp

Như vậy, các nội dung giáo dục tại trung tâm văn hóa phải đảm bảo tất cả các nội dung trên, phải xem xét các nội dung ấy có phù hợp hay không, các nội dung được thể hiện như thế nào, các hoạt động nào thích hợp cho từng nội dung để nội dung này được truyền tải đến quần chúng có hiệu quả, thu hút đông đảo quần chúng đến tham gia

Trung tâm văn hóa là một thiết chế đa năng tổng hợp còn thể hiện qua các phương tiện hoạt động, bao gồm tất cả dữ liệu, tư liệu, chất liệu, công cụ, số liệu chứa đựng các giá trị văn hóa mà nhà văn hóa phải biết khai thác để đưa vào hoạt động Các phương tiện bao gồm: cơ sở vật chất; ngôn ngữ nói; sách báo có giá trị; các hiện vật; các nhân vật điển hình, nhân vật lịch sử; phương tiện trực quan; phim, hình ảnh, băng rôn, áp phích; các loại hình nghệ thuật; các trò chơi dân gian,… Ngoài ra, trung tâm văn hóa còn đa dạng về hình thức hoạt động, bao gồm: Hoạt động đại chúng là hoạt động thu hút nhiều người tham quan, thường diễn ra vào các lễ hội; Hoạt động nhóm, đội, câu lạc bộ; Hoạt động cá nhân như họp lớp, buổi nói chuyện chuyên đề,…

1.2.2 Trung tâm văn hóa là thiết chế sử dụng thời gian rỗi, phát huy

tích cực của quần chúng

Như đã nói ở trên, quần chúng đã tham gia các hoạt động văn hóa xã hội tại trung tâm văn hóa trong thời gian rỗi, mọi người có thể tự do lựa chọn khung giờ sinh hoạt phù hợp với thời gian của mình mà không bị bắt buộc Do đó, trung tâm

văn hóa thường tập trung tăng cường, tổ chức nhiều hoạt động trong thời gian rỗi,

đó là những khoảng thời gian sau giờ học, sau giờ làm, đặc biệt vào những ngày cuối tuần, những ngày lễ, ngày hè,… Từ đó, trung tâm văn hóa có thể đáp ứng như cầu tham gia các hoạt động văn hóa- xã hội của nhiều đối tượng khác nhau Và các đối tượng ưu tiên thời gian rôi như: người già đã về hưu, trẻ em, người thất nghiệp, nông dân( nông nhàn), những người đam mê,

Xã hội hóa hoạt động ở trung văn hóa thực chất là xã hội hóa quyền tổ chức

và điều hành các hoạt động sản xuất văn hóa theo hướng đa dạng hóa chủ thể quản

lý nhằm thu hút đông đảo các lực lượng xã hội ( như tập thể, cơ quan, cá nhân, ) đứng ra chăm lo các hoạt động văn hóa theo đúng quy định pháp luật của nhà nước

đã quy định cho nhà văn hóa Trung tâm văn hóa phải tìm cách để phát huy được tính tích cực, chủ động của đông đảo quần chúng cùng tham gia

1.3 Vai trò của trung tâm văn hóa

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “thiết chế văn hóa là chỉnh thể văn hóa hội tụ đầy đủ các yếu tố: cơ sở vật chất, bộ máy tổ chức, nhân sự, quy chế hoạt động, nguồn kinh phí; chỉ riêng ngôi nhà hoặc công trình văn hóa chưa đủ để gọi là thiết chế văn hóa” Trung tâm văn hóa là một thiết chế văn hóa hàng ngày đồng hành với đời sống nhân dân và là một phần không thể thiếu của xã hội Vì vậy, trung tâm văn hóa có vai trò quan trọng trong việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ

sở tại địa phương

Thứ nhất, trung tâm đáp ứng nhu cầu sáng tạo, học tập, trao đổi, hưởng thụ, gìn giữ văn hóa, luyện tập thể dục thể thao của các tầng lớp nhân dân Cơ sở vật chất của hệ thống nhà văn hóa tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân thường xuyên đến sinh hoạt, trao đổi thông tin, rèn luyện thân thể để có sức khỏe làm việc, lao động, xây dựng, bảo vệ tổ quốc, học hỏi lẫn nhau và thắt chặt thêm tình đoàn kết Những điều này sẽ không có được nếu hệ thống trung tâm văn hóa yếu kém, thiếu thốn, lạc hậu, tạm bợ Thực tế đã cho thấy, nhiều giá trị văn hóa quý báu của dân

tộc, như hát xoan, hát bội, đờn ca tài tử, quan họ đã được giữ gìn, nuôi dưỡng, phát huy từ thế hệ này sang thế hệ khác từ những trung tâm văn hóa giản dị của xã, thôn mà không nhất thiết phải là ở các nhà hát, sân khấu lớn với trang thiết bị hiện đại

Thứ hai, hệ thống trung tâm văn hóa giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức các hoạt động tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, xã hội ở địa phương; là cơ sở vật chất, công cụ trực tiếp và đắc lực của cấp ủy, chính quyền trong lãnh đạo quần chúng thực hiện các nhiệm vụ chính trị Các quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước có đến được với đại đa số quần chúng nhân dân hay không một phần quan trọng là nhờ ở hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở Đây cũng là nơi để nhân dân “tăng thêm sức đề kháng” đối với những luận điệu sai trái, chống phá cách mạng, chống phá Đảng và Nhà nước trong tình hình nước ta vẫn phải cảnh giác, đấu tranh với âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch

Thứ ba, trung tâm văn hóa chính là nơi để nâng cao đời sống tinh thần và hiểu biết về pháp luật của nhân dân, từ đó giảm thiểu các tệ nạn xã hội, như ma túy, mại dâm, trộm cắp, vi phạm trật tự an toàn giao thông, vi phạm cảnh quan đô thị Các buổi sinh hoạt văn hóa ở cơ sở cũng chính là môi trường thuận lợi để nhân dân mạnh dạn đóng góp ý kiến với các cấp ủy đảng, chính quyền, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh Mỗi công dân tốt, mỗi gia đình văn hóa ngay tại địa phương chính là một viên gạch để xây dựng ngôi nhà tổ quốc Điều này đã, đang và sẽ được chứng minh từ hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa khi bà con nhân dân chủ yếu chỉ gần gũi với già làng, trưởng bản, cán bộ xã

Thứ tư, các trung tâm văn hóa đang góp phần phát triển xã hội một cách bền vững Cơ sở vật chất của hệ thống trung tâm văn hóa là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa phù hợp với tư tưởng, chuẩn mực đạo đức, lối sống và nhất là phong tục, tập quán của từng vùng, miền, dân tộc Con người không chỉ có nhu cầu ăn, mặc,

đi lại mà đang ngày càng hướng tới lối sống lành mạnh, chất lượng cuộc sống tốt

hơn Các trung tâm văn hóa hiện trong hệ thống thiết chế văn hóa đang góp phần phát huy tác dụng này

Thứ năm, hệ thống các trung tâm văn hóa có ý nghĩa thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, nhất là trong việc xây dựng nông thôn mới Trong 19 tiêu chí để được công nhận là nông thôn mới có tiêu chí: trung tâm văn hóa và khu thể thao xã đạt chuẩn của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, tỷ lệ thôn có trung tâm văn hóa và khu thể thao thôn đạt chuẩn của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch là 100% Tiêu chí này, một mặt góp phần xây dựng nông thôn mới; mặt khác, tạo điều kiện để người dân nông thôn nâng cao mức thụ hưởng văn hóa, khắc phục tình trạng chênh lệch về mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân giữa thành thị và nông thôn Thiết chế văn hóa của nông thôn hiện đại không chỉ có cây đa, bến nước, sân đình mà còn có nhiều cơ sở vật chất khác cũng như đội ngũ cán bộ có tâm, có tầm và nhất là tha thiết với di sản văn hóa của dân tộc

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM VĂN HÓA HIỆN NAY

2.1 Thực trạng hoạt động của Trung tâm văn hóa hiện nay

2.1.1 Thực trạng

Nghị quyết Trung ương V khóa VIII "Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc", Nghị quyết Hội nghị Trung ương IX khóa XI "Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước" Một số địa phương thực hiện tốt phương thức xã hội hóa, huy động được nguồn lực trong nhân dân tài trợ cho các hoạt động văn hóa thể thao; ký kết hợp đồng khai thác nguồn thu từ các cuộc hội nghị, hội thảo và chi lại cho các hoạt động văn hóa thể thao tại địa phương Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của các Trung tâm Văn hóa, Nhà văn hóa cấp xã trong tỉnh thời gian qua còn nhiều hạn chế

So với trước đây, phong trào văn hóa - văn nghệ trên toàn tỉnh đã hiện đại, hoành tráng hơn về quy mô tổ chức, thu hút đông đảo bà con nhân dân đến thưởng thức Các chương trình được đầu tư kỹ lưỡng về nhiều mặt như: sân khấu, phục trang, đạo cụ, âm thanh, ánh sáng… Thành công bước đầu là đáp ứng phần nào nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần, giải trí của người dân Song, đó chỉ là hoành tráng “theo mùa”! Tức là, khi nào các trung tâm văn hóa ở cơ sở có tổ chức chương trình văn nghệ theo dòng sự kiện của tỉnh hoặc tham gia các hội thi, liên hoan, hội diễn theo lời mời tỉnh bạn, Trung ương; đăng cai các hoạt động văn hóa - văn nghệ của tỉnh… thì tổ chức quy mô, người dân đến xem chật kín Còn tổ chức theo dạng phục vụ tại chỗ cho nhân dân địa phương thì thường rơi vào tình trạng đìu hiu Thậm chí vào ngày thường, trung tâm văn hóa còn làm nơi tổ chức các đám cưới, liên hoan tiệc tùng Hoặc xót xa hơn khi đây lại là nơi để chăn thả gia sức, làm mất cảnh quan của một thiết chế văn hóa

Một thực trạng nữa ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của các trung tâm văn hóa Một là, còn tồn tại một bộ phận cán bộ công nhân viên và người dân còn cho rằng những hoạt động nhà văn hóa không quan trọng, nên có tâm lý xem nhẹ Hai là, trong những năm gần đây, mặc dù lãnh đạo nhà văn hóa đã quan tâm và đầu

tư nâng cấp cơ sở vật chất để phục vụ hoạt động tại đây Tuy nhiên, do điều kiện kinh phí được cấp còn hạn chế nên cũng mới chỉ đáp ứng được phần nào nhu cầu của người dân Hiện nay, nhiều trang thiết bị như bàn ghế, hệ thống âm thanh, ánh sáng đã xuống cấp Bên cạnh đó, trung tâm văn hóa còn thực hiện nhiệm vụ chính trị theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao nên còn hạn chế trong việc thu hút người dân so với các cơ sở tổ chức hoạt động vui chơi giải trí thuần túy Ba là, công tác quản lý và giáo dục về đạo đức, lối sống trong thanh thiếu niên, học sinh của gia đình, nhà trường và các đoàn thể có lúc, có nơi còn buông lỏng, thiếu biện pháp đấu tranh kiên quyết Do vậy, một bộ phận thanh thiếu niên không còn xem những hoạt động cộng đồng là cần thiết và không có ý thức đến tham gia những hoạt động ở trung tâm văn hóa Bốn là, đội ngũ cán bộ trẻ còn thiếu, nhiều cộng tác viên của trung tâm văn hóa còn ít Đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu và yếu, đặc biệt là còn lúng túng trong phương thức hoạt động, mô hình hoạt động

Vấn đề kinh phí cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động của