Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 Ngày 20 tháng 8 năm 2008 Tiết 1 - 2 Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh) A. Mục tiêu cần đạt Giúp HS : - Cảm nhận đợc những xúc cảm chân thật, trong sáng của tuổi thơ ngày đầu cắp sách tới trờng. Đó là những kỉ niệm đợc nhớ mãi trong cuộc đời mỗi con ngời. - Tình cảm tha thiết của tác giả đối với tuổi thơ, bạn bè và mái trờng ,quê hơng thân yêu. - Tích hợp với phần Tiếng Việt bài: Cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ ; phần Tập làm văn bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản. - Rèn luyện năng lực cảm thụ cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chơng. B. Chuẩn bị + GV: - Soạn bài, ảnh chân dung nhà văn Thanh Tịnh, nghiên cứu thêm các tài liệu liên quan khác . + HS: - Soạn bài, tìm đọc thêm các tài liệu liên quan khác . C.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học 1. ổ n định tổ chức: 2. Bài cũ: 3. Dạy bài mới: Hoạt động của GV Định hớng hoạt động của học sinh Giới thiệu bài Từ khi cắp sách tới trờng đến nay em đã mấy lần tham dự buổi tựu trờng?Em nhớ nhất là lần nào? Vì sao? GV cho HS tự nghiên cứu thông tin về tác giả ở chú thích (SGK, tr 8). ? Hãy trình bày những nét hiểu biết chính về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Thanh Tịnh? GV bổ sung thêm. Trớc cách mạng ông chủ yếu dạy học và viết thơ văn. Sau cách mạng tháng Tám, ông hoạt động tại Huế và vào bộ đội 1948, làm cộng tác Văn hoá, Văn nghệ tại Việt Bắc; từ năm 1954, ông tham gia phụ trách rồi làm Chủ nhiệm Tạp chí Văn nghệ Quân đội và tiếp tục viết thơ, văn. Đặc biệt là tập truyện thơ Đi từ giữa một mùa sen dài gần 2000 câu thơ kể về thời niên thiếu của Bác Hồ từ lúc chào đời đến năm 15 tuổi. - Nêu xuất xứ của truyện ngắn Tôi đi học? I. Đọc - tìm hiểu chú thích 1. Vài nét sơ lợc về tác giả, tác phẩm a. Tác giả - Thanh Tịnh tên thật là Trần Văn Ninh, sinh ngày 12- 12 - 1911, mất năm 1988. - Quê: xóm Gia Lạc, ven sông Hơng, ngoại ô thành phố Huế. - Năm 1933 đi làm, vào nghề dạy học và viết văn làm thơ. - Tác phẩm chính: tập thơ Hận chiến tr- ờng(1937), tập truyện ngắn Quê mẹ( 1941) và Ngậm ngải tìm trầm(1943) - Sáng tác của Thanh Tịnh nhìn chung đều toát lên vẻ đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo. b. Tác phẩm - Truyện Tôi đi học nh một trang hồi kí GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 1 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 GV truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh là trang văn thấm đẫm chất thơ, từng đợc nhiều thế hệ học trò yêu thích và học thuộc. GV hớng dẫn HS đọc với giọng điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển. GV gọi HS đọc. GV gọi HS nhận xét sau đó GV đánh giá. GV kiểm tra việc giải nghĩa một số từ ngữ khó của HS. GV nhắc HS lu ý các từ ngữ ở chú thích (1), (2), (6), (7). ? Truyện đợc kể theo lời của nhân vật nào? Có những nhân vật nào đợc kể và ai là nhân vật chính? ? Vì sao, em xác định đó là nhân vật chính? ? Truyện ngắn Tôi đi học đợc xẩy ra theo tình huống nào? Kể theo trình tự không gian và thời gian nào? ? Tơng ứng với các trình tự là ứng với các đoạn văn nào trong văn bản? ? Đoạn nào gợi cảm xúc thân thuộc, gần gũi nhất trong em? Vì sao? Theo dõi phần đầu văn bản và cho biết: ?Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờng của nhân vật tôi gắn với không gian, thời gian cụ thể nào? ?Vì sao không gian và thời gian ấy lại trở thành kỉ niệm đáng nhớ trong tâm trí của ghi lại những hoài niệm, kỉ niệm đẹp của tuổi thơ trong buổi tựu trờng. - Truyện đợc in trong tập Quê mẹ xuất bản năm 1941. 2. Đọc văn bản HS đọc bài HS nhận xét 3. Giải nghĩa từ ngữ khó HS trả lời HS nghe II. Đọc - hiểu văn bản 1.Tìm hiểu cấu trúc văn bản - Truyện đợc kể theo lời nhân vật tôi. Nhân vật chính là tôi và có thêm các nhân vật phụ khác: mẹ, ông đốc, những cậu học trò. - Vì: nhân vật tôi kể nhiều nhất. Mọi sự việc đều đợc kể từ cảm nhận của tôi. - Tình huống: kể lại buổi tựu trờng đầu tiên trong quãng đời học sinh và bộc lộ cảm xúc bỡ ngỡ. Kể theo trình tự thời gian và không gian trớc sau. + Đoạn 1: từ đầu đến nh một làn mây lớt ngang trên ngọn núi.=> Tâm trạng của tôi trên đờng tới trờng. + Đoạn 2: tiếp theo đến Và ngày mai lại đ- ợc nghỉ cả ngày nữa.=> Tâm trạng của tôi lúc ở sân trờng. + Đoạn 3: phần còn lại. => Tâm trạng của tôi trong lớp học. - HS tự bộc lộ 2. Tìm hiểu chi tiết văn bản a . Tâm trạng của tôi trên đờng tới trờng - Thời gian: buổi sáng cuối mùa thu (Một buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh) - Không gian: trên con đờng dài và hẹp. => Đây là thời điểm và nơi chốn quen thuộc, gần gũi, gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hơng. Là lần ghi dấu kỉ niệm đầu tiên trong đời đợc cắp sách tới trờng. Là khoảnh khắc bỡ ngỡ, nao nao của tâm GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 2 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 tác giả? ? Tìm những hình ảnh, chi tiết chứng tỏ tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của tôi trên đờng tới trờng? ?Tại sao nhân vật tôi lại có tâm trạng nh vậy? ?Tâm trạng đó chứng tỏ tôi là cậu bé nh thế nào? ? Hãy chỉ ra cái hay đợc sử dụng trong đoạn văn trên và phân tích ý nghĩa của nó. (Hết tiết 1 sang tiết 2) ? Tìm những hình ảnh, chi tiết chứng tỏ tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của tôi khi đứng trớc sân trờng? trạng con ngời trong lần đầu cắp sách tới trờng. Con đờng này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên thấy lạ. - Cảnh vật xung quanh tôi đều thay đổ, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi. Không còn đi thả diều và nô đùa nh các bạn. - Cảm thấy trang trọng đứng đắn với bộ quần âo. - Hai quyển vở mới trên tay đã bắt đầu thấy nặng nhng vẫn cố gắng bặt tay ghì thật chặt. Đề nghị mẹ đa thêm bút thớc để cầm. => Do lòng tôi đang có sự tháy đổi: hôm nay đi học. Đợc trở thành một học trò, hiện thực mà nh trong mơ. - Tình cảm và nhận thức của một cậu bé đã thay đổi: tự thấy nh đã lớn lên, con đ- ờng làng không còn dài rộng nh trớc, - Hiểu và ý thức đợc vai trò của học hành đối với bản thân mình. - Cho thấy sự nhận thức của cậu bé về sự nghiêm túc của học hành. => Cậu bé tôi là ngời có chí học hành ngay từ đầu, muốn tự mình đảm nhiệm việc học tập, muốn đợc chững chạc nh bạn, không thau kém bạn. Đây là ý thức tự lực muốn vơn lên trong học tập ngay từ buổi ban đầu còn bỡ ngỡ. -> Yêu học hành, yêu bạn bè và mái trờng quê hơng. HS thảo luận nhóm để trả lời. - Sử dụng nghệ thuật so sánh: Cái ý nghĩ chắc chỉ ngời thạo mới cầm nỏi bút thớc với làn mây lớt ngang trên ngọn núi. - Làm nổi bật ý nghĩ non nớt và ngây thơ, trong sáng và hồn nhiên của nhân vật''tôi'' trên đờng tựu trờng. b. Tâm trạng của tôi lúc ở sân trờng - Trớc sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời. - Ngời nào quần áo cũng sạch sẽ, gơng mặt cũng vui tơi và sáng sủa. - Nhìn thấy các bạn cũng sợ sệt, úng túng, vụng về nh mình. -> Phản ánh không khí đặc biệt của ngày GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 3 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 ? Cảnh tợng đợc nhớ lại có ý nghĩa gì? ? Khi cha đi học, nhân vật tôi chỉ thấy ngôi trờng Mĩ Lí cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng. Nhng lần đầu tới trờng, cậu bé lại thấy Trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp khiến lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ. ? Em hiểu nh thế nào về suy nghĩ của nhân vật tôi qua hình ảnh so sánh trên? ? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần đầu đến trờng học, tác giả dùng hình ảnh so sánh nào? ? Nhận xét về cái hay và ý nghĩa của các hình ảnh so sánh ấy? ? Khi nghe ông đốc gọi tên vào lớp tâm trạng của tôi nh thế nào? hội khai trờng thờng gặp ở nớc ta. Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta. Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trờng tuổi thơ. - HS nghe => So sánh lớp học với đình làng - nơi thờ cúng, tế lễ, nơi thiêng liêng cất giấu những điều bí ẩn. - Phép so sánh này diễn tả xúc cảm về mái trờng, đề cao tri thức của con ngời trong tr- ờng học. - Thể hiện sự ngây thơ, hồn nhiên của nhân vật tôi trong buổi tựu trờng. -> Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muối bay, nhng còn ngập ngừng e sợ. => Cách miêu tả rất độc đáo và sinh động vầ hình ảnh và tâm trạng của các em nhỏ lần đầu tới trờng học. - Bộc lộ những rung động và biến thái tâm lí đáng yêu của những cậu học trò mới. - Thể hiện khát khao đợc học hành, mơ ớc bay tới những chân trời xa, chân trời ớc mơ và hi vọng. - Cảm thấy nh quả tim tôi ngừng đập. Tôi quên cả mẹ tôi đứng sau tôi. Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng. - Khóc, một phần vì lo sợ( do phải tách rời ngời thân để bớc vào môi trờng hoàn toàn mới lạ),một phần vì sung sớng(lần đầu đợc tự mình học tập). - Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự trởng thành, những giọt nớc mắt ngoan chứ không phải nớc mắt vòi vĩnh nh trớc. => Giàu cảm xúc với trờng lớp, với ngời thân. - Có những dấu hiệu trởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đi học. GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 4 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 ? Đến đây, em hiểu thêm gì về nhân vật tôi ? ? Vì sao trong khi sắp hàng đợi vào lớp, nhân vật ''tôi'' lại cảm thấy trong thời thơ ấu tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này? ? Khi bớc vào lớp học nhân vật tôi đã có những cảm nhận đợc những điều gì ? ? Hãy lí giải những cảm giác đó của nhân vật tôi ? ? Những cảm giác đó cho thấy tình cảm nào của nhân vật tôi đối với lớp học của mình ? - ở đoạn cuối văn bản có hai chi tiết: - Một con chim Tôi đa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. - Nhng tiếng . Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc. ? Theo em, những chi tiết đó nói thêm điều gì về nhân vật '' tôi'' ? ? Em có cảm nhận gì về thái độ, cử chỉ của những ngời lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học? c. Tâm trạng của tôi khi ngồi trong lớp học - Vì tôibắt đầu cảm nhận đợc sự độc lập của mình khi đi học. - Bớc vào lớp học là bớc vào thế giới riêng của mình, phải tự mình làm tất cả, không còn có mẹ bên cạnh nh ở nhà, -> Một mùi hơng lạ xông lên. Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy lạ và hay hay; nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi .lạm nhận là vật riêng của mình; nhìn ngời bạn cha hề quen biết nhng lòng vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào, - Cảm giác lạ vì lần đầu tiên đợc vào lớp học, một môi trờng sạch sẽ, ngay ngắn và chắp cách cho những ớc mơ bay xa. - Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợc những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình bây giờ và mãi mãi. -> Tình cảm trong sáng, thiết tha gắn bó với bạn bè và lớp học - Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ. - Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và việc học hành của bản thân. - Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, yêu cả sự học hành để trờng thành, không phụ lòng thầy cô và bố mẹ. d. Thái độ cử chỉ của ngời lớn - Phụ huynh: đều chuẩn bị chu đáo cho con em buổi tựu trờng đầu tiên, đều trân trọng tham dự buổi lễ quan trọng này. Các vị cũng lo lắng, hồi hộp cùng con em mình. - Ông đốc: Là hình ảnh ngời thầy, một ng- ời lãnh đạo nhà trờng rất từ tốn, bao dung. Thầy giáo trẻ dạy học sinh lớp mói cũng chứng tỏ là một ngời vui tính, giàu tình th- ơng. => Qua đó là trách nhiệm, tấm lòng của gia đình, nhà trờng đối với thế hệ tơng lại. Đó là một môi trờng giáo dục ấm áp, là một nguồn nuôi dỡng các em trởng thành. GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 5 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 ? Hãy nêu giá trị về nghệ thuật và nội dung của truyện ngắn Tôi đi học ? GV: Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn Tôi đi học ? GV: Có ý kiến cho rằng: Truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh là một truyện ngắn đầy chất thơ. Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên? GV gọi HS đại diện các nhóm trình bày. GV gọi HS nhận xét. GV đấnh giá và chốt ý kết thúc bài học. III. Đọc - hiểu ý nghĩa văn bản 1. Nghệ thuật - Kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với bộc lộ cảm xúc tâm trạng. - Bố cục của truyện đợc sáp xếp theo dòng hồi tởng và trình tự thời gian của một buổi tựu trờng. - Tình huống truyện có dấu ấn in đậm nên không thể nào quên và rất trong sáng nên thơ đối với mỗi con ngời. - Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh mới lạ, ngôn ngữ đậm chất thơ. 2. Nội dung Là tình cảm hoài niệm về kỉ niệm lần đầu tiên tựu trờng nên rất trong sáng và hồn nhiên . - Thể hiện cảm xúc bỡ ngỡ, ngập ngừng và pha chút vui tơi, tự tin của cậu bé''tôi'' trong lần đầu tiên đi học. - Thể hiện tình yêu thiên nhiên, mái trờng. - Ca ngợi tình thơng yêu của mẫu tử .IV. Luyện tập củng cố 1.HS trả lời. 2.HS thảo luận nhóm. D. H ớng dẫn học ở nhà - Viết bài văn ngắn ghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng đầu tiên. - Soạn bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản Ngày 20 tháng 8 năm 2008 GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 6 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 Tiết 3: Cấp độ khái quát nghĩa của từ A. Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ. - Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và nghĩa hẹp. - Tích hợp với phần Văn bài: Tôi đi học; phần Tập làm văn bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản. B. Chuẩn bị của GV và HS + GV: Soạn bài, bảng phụ, tìm thêm các ngữ liệu khác ngoài SGK, . + HS: Soạn bài, đọc thêm các tài liệu khác có liên quan. C. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học Hoạt động của GV Định hớng hoạt động của học sinh * ổn định tổ chức: GV kiểm tra sĩ số HS * Bài cũ: - Thế nào là từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa? Cho ví dụ minh hoạ? * Giới thiệu bài mới : GV gợi dẫn vào bài GV cho yêu cầu HS quan sát vào SGK. GV: Nghĩa của từ động vật rộng hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá? Tại sao? GV: Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ voi, hơu? Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa từ tu hú, sáo? Tại sao? Nghĩa của từ cá rộng hay hẹp hơn từ cá rô, cá thu? Vì sao? GV: Nghĩa các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp hơn nghĩa của những từ nào? GV: Cho các từ: cây, cỏ, hoa. GV: Hãy tìm các từ có phạm vi nghĩa hẹp hơn cây, cỏ, hoa và từ ngữ có nghĩa rộng hơn? GV: Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp? GV: Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, - HS lên bảng trả lời, HS khác bổ sung. - HS liên tởng và tạo tâm thế vào bài. I.Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp * Xét ví dụ: HS theo dõi vào ví dụ ở SGK a. Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá. Vì: phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của từ thú, chim, cá. b.Nghĩa của các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu, . - HS giải thích lí do. c. Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật. - HS: Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây dứa, cây na, cây ổi, cây xoài, cây bang, cây xà cừ, cây bằng lăng, cỏ cỏ mật, cỏ gà, hoa cúc, hoa hồng, . - HS: 1- Một từ có nghĩa rộng khi phạm vi GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 7 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 vừa có nghĩa hẹp đợc không? Tại sao? GV chốt ý và rút ra bài học. GV gọi HS đọc phần ghi nhớ ở SGK. Hoạt động 3: Bài tập 1: GV hớng dẫn HS làm. GV gọi HS lên bảng làm, HS khác nhận xét, bổ sung. GV chữa bài. Bài tập 2: Tìm từ có nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ở mỗi nhóm từ sau đây? GV gọi HS lên bảng làm, HS khác nhận xét, bổ sung. GV chữa bài. Bài tập 3: Tìm từ có nghĩa rộng đợc bao hàm trong phạm vi của mỗi từ ngữ sau đây? GV gọi HS lên bảng làm, HS khác nhận xét, bổ sung. GV chữa bài. Bài tập 4: Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của của mỗi nhóm từ ngữ sau đây? GV cho HS thảo luận nhóm. GV goi HS đại diện trả lời, HS khác bổ sung. GV đánh giá và chữa bài. nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của những từ ngữ khác. - Một từ ngữ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác. 2. - Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp vì tính chất rộng hẹp của từ ngữ chỉ là đối tợng. * Ghi nhớ: ( SGK, tr 10). II.Luyện tập Bài tập 1:( SGK, tr 10 & 11). a. Y phục: - Quần: quần đùi, quần dài, áo dài, áo sơ mi, - áo: áo dài, áo sơ mi, áo ngắn tay, b. Vũ khí: - Súng: súng lục, đại bác, súng trờng, súng a ka, . - Bom: bom bi, bom ba càng, bom nguyên tử, Bài tập 2: (SGK, tr 11). a. Từ ngữ có nghĩa rộng là chất đốt. b. Từ ngữ có nghĩa rộng là nghệ thuật. c. Từ ngữ có nghĩa rộng là thức ăn. d. Từ ngữ có ngiã rọng là nhìn. e. Từ ngữ có nghĩa rộng là đánh. Bài tập 3: (SGK, 11). Từ ngữ có nghĩa rộng đợc bao hàm trong phạm vi của mỗi từ sau là: a. Từ xe cộ bao hàm các từ xe đạp, xe máy, xe hơi, . b. Từ kim loại bao hàm các từ sắt, đồng, nhôm, c. Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam ,chuối, mít, . d. Từ họ hàng bao hàm các từ ngữ họ nội, họ ngoại, cô, bác, chú, gì, e. Từ mang bao hamf các từ xách, khiêng, gánh, . Bài tập 4: ( SGK, tr11). Những từ ngữ sau không thuộcphạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ trên là: a. Thuốc lào b. Thủ quỹ c. Bút điiện d. Hoa tai GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 8 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 Bài tập 5: Đọc đoạn trích sau và tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm vi nghĩa, trong đó một từ có nghĩa rộng và hai từ có nghĩa hẹp hơn? GV cho HS thảo luận nhóm. GV goi HS đại diện trả lời, HS khác bổ sung. GV đánh giá và chữa bài. Hoạt động 4: GV hớng dẫn HS học bài ở nhà Những từ ngữ trên không thuộc nhóm các từ ngữ đó là vi chúng không phải từ có nghĩa hẹp bi bao hàm trong mỗi nhóm từ. Bài tập 5: (SGK ,tr11). - Đoạn văn trên có 3 động từ cùng thuộc một phạm vi nhĩa là: khóc, nức nở, sụt sùi. - Động từ có nfghĩa rộng là: khóc. - Động từ có nghĩa hẹp là: nức nở, sụt sùi. III. H ớng dẫn học bài ở nhà - Làm các bài tập trong SGK, SBT vào vở. - Soạn bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản. Soạn ngày 26 tháng 8 năm 2008 Tiết 4 Tính thống nhất về chủ đề của văn bản A. Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Nắm đợc tính thống nhất về chủ đề của văn bản trên cả hai phơng diện hình thức và nội dung. - Vận dụng đợc kiến thứcvào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề. - Tích hợp với phần Văn bài: Tôi đi học; phần Tiếng Việt bài: Cấp độ khái quát nghiũa của từ. B. Chuẩn bị của GV và HS + GV: Soạn bài, su tầm, xây dựng thêm các ngữ liệu khác có liên quan, bảng phụ, tìm đọc thêm các tài liệu khác, . + HS : Soạn bài, tìm đọc thêm các tài liệu khác có liên quan, . C. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học Hoạt động của HS HĐ của HS và nội dung cần đạt Hoạt động 1 * ổn định tổ chức: GV kiểm tra sĩ số HS Lớp 8D vắng: * Bài cũ: Chủ đề là gì? * Giới thiệu bài mới Hoạt động 2 GV yêu cầu HS đọc thầm văn bản Tôi đi học của Thanh Tịnh. - HS lên bảng trả lời, HS khác bổ sung. - HS liên tởng và tạo tâm thế vào bài. I. Chủ đề của văn bản - HS đọc 1. Văn bản miêu tả những việc đã xẩy ra. Đó là những hồi tởng của tác giả về ngày GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 9 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 2008 - 2009 GV: Tác giả miêu tả những việc đang xấy ra hay đã xẩy ra? (Hiện tại, quá khứ?) GV: Tác giả viết văn bản này nhằm mục đích gì? GV: Hãy phát biểu chủ đề của văn bản Tôi đi học? GV: Từ các nhận thức trên, em hãy cho biết chủ đề của văn bản là gì? GV chôt: Chủ đề của văn bản là vấn đề chủ chốt, những ý kiến, những cảm xúc của tác giả đợc thể hiện một cách nhất quán trong văn bản(GV chốt bằng đèn chiếu hoạc bảng phụ). Hoạt động 3 GV: Để tái hiện những ngày đầu tiên đi học, tác giả đã đạt nhan đề của văn bản và sử dụng t ngữ, câu nh thế nào? GV: Để tô đậm cảm giác trong sáng của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đi học, tác giả đã sử dụng và các chi tiết nghệ thuật nào? GV chia lớp thành 3 nhóm và giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm. GV gọi HS đại diện trình bày. GV gọi HS khác bổ sung, nhân nhét. GV đánh giá. đầu tiên đi học. - Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu sác từ thủa thiếu thời. 2. Chủ đề văn bản Tôi đi học là: Những kỉ niệm sâu sác về buổi tựu trờng đầu tiên. 3. Chủ đề văn bản là đối tợng và vấn đề chính đợc tác giả nêu lên, đặt ra trong văn bản. * Ghi nhớ: ( HS quan sát ở bảng phụ hoặc đèn chiếu và đọc thầm) II.Tính thống nhất về chủ đè của văn bản - HS lắng nghe và trả lời. 1. Nhan đề Tôi đi học có ý nghĩa tờng minh, giúp chúng ta hiểu ngay nội dung của văn bản là nói về chuyện đi học. - Các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học đợc lặp đi, lặp lại là: tôi, đi học, quyển vở, sách, trờng, - Các câu nói về tâm trạng náo nức, ngỡ ngàng trong buổi đầu tiên đi học là: + Hôm nay tôi đi học. + Hằng năm cứ vào cuối thu . lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng. + Tôi quên thể nào đợc những cảm giác trong sáng ấy. + Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng. + Tôi bặt tay ghì thật chặt, nhng một quyển vở mới cũng xệch ra và chênh đầu cúi xuống đất, . 2. a) Trên con đờng đi học: + Con đờng quen đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên thấy lạ. + Hành động lội qua sông thả diều đã chuyển đổi thành việc đi học thật thiêng liêng, tự hào. b) Trên sân trờng (HS thảo luận) + Cảm nhận về ngôi trờng: trờng cao ráo và sạch sẽ, oai nghiêm giống đình làng nên có một chút lo sợ vẩn vơ. + Khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 10 [...]... II Từ ngữ và câu trong đoạn văn 1 Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề trong GV: Hãy đọc thầm lại đoạn văn trên và tìm đoạn văn a Tìm từ ngữ chủ của đoạn văn( 1) và (2) từ ngữ chủ đề cho mỗi đoạn văn? trong văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm Tắt đèn - Từ ngữ chủ đề ở đoạn (1) là: Ngô Tất Tố(ông, nhà văn) - Từ ngữ chủ đề ở đoạn văn (2) là: Tắt GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 30 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm... và sau đó đọc cho cả lớp nghe Trờng THCS Bình Thịnh 20 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 GV hớng dẫn HS học bài ở nhà III Hớng dẫn học ở nhà - Làm các bài tập trong SGK, tr 23 &24 - Soạn bài Bố c ục văn bản Soạn ngày 15 tháng 9 năm 20 08 Tiết 8 Bố cục của văn bản A.Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Hiểu rõ và biết cách sắp xếp các nội dung trong văn bản, đặc biệt là trong phần thân bài sao cho mạch lạc,... tiếp theo cụ thể hoá ý chính => Nội dung của đoạn văn đợc trình bày GV gọi HS đọc đoạn văn ở mục b(GSK, tr theo kiểu diễn dịch 35) - HS đọc GV: Đoạn văn trên có câu chủ đề không? Nếu có thì nó nằm ở vị trí nào? GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 31 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 b Đoạn văn này có câu chủ đề là: Nh GV: Nội dung của đoạn văn trên đợc trình vậy, lá cây có màu xanh là do... giải thích nghĩa đen và nghĩa bóng của câu tục ngữ Sau đó chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ trong đời sống hàng ngày IV Hớng dẫn học ở nhà Làm các bài tập oẻ GSK và SBT vào vở Trờng THCS Bình Thịnh 24 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 Soạn bài Tức nớc vỡ bờ Soạn ngày 17 tháng 9 năm 20 08 Tiết 9 Văn bản: Tức nớc vỡ bờ ( Tắt đèn, Ngô Tất Tố ) A Mục tiêu cần đạt Giúp HS : - Thấy đợc bộ mặt tàn... ngời cùng khổ đợc nói đến một cách chân thực Trờng THCS Bình Thịnh 28 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 IV Luyện tập củng cố 1 HS đứng tại chổ thực hiện HS khác bổ sung, nhận xét 2 HS thảo luận và trả lời Phản ánh đúng quy luật: có áp bức thì có đấu tranh Sức mạnh phản kháng tiềm tàng của ngời phụ nữ nông thôn - Cảnh chị Dậu đánh lại hai tên tay sai có ý GV chốt ý nghĩa khơi nguồn rc mạnh cho một... dựng đoạn van trong văn bản Hoạt động 6: GV hớng dẫn HS học bài ở nhà Soạn ngày 16 tháng 9 năm 2007 Tiết 10 Xây dựng đoạn văn trong văn bản A Mục tiêu cần đạt Giúp HS : - Hiểu đợc khái niệm đoạn văn, câu chủ đề, quan hệ giữa các câu trong đoạn văn và cách trình bày nội dung đoạn văn - Tích hợp với phần Văn bài: Tức nớc vỡ bờ - Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn mạch lạc, đủ sức làm sáng tỏ một nội dung... Thịnh 29 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 B Chuẩn bị của GV và HS + GV: Soạn bài, bảng phụ, tìm thêm các ngữ liệu khác ngoài sách, nghiên cứu thêm các tài liệu khác liên quan + HS: Soạn bài, tìm đọc thêm các tài liệu khác liên quan C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học Hoạt động 1 * ổn định tổ chức: GV kiểm tra sĩ số Lớp 8E vắng: Lớp 8G vắng: * Bài cũ: Bố cục là gì? Một văn bản... sung, nhận xét GV đánh giá và chữa bài GV chốt ý toàn bài IV.Hớng dẫn học bài ở nhà Hoạt động 5: GV hớng dẫn HS học bài ở - Về nhà đọc thuộc phần ghi nhớ nhà - Làm các bài tập ở SGK và GBT - Soạn bài: Trong lòng mẹ Tiết 5- 6 Văn bản: Ngày 06 tháng 9 năm 20 08 Trong lòng mẹ (Trích Những ngày thơ ấu, Nguyên Hồng) GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 12 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 A Mục... văn GV: Đoạn văn 1 có câu chủ đề không? a.+) Đoạn văn (1) ở mục I không có câu GV: Đoạn văn trên mặc dù không có câu chủ đề chủ đề nhng nó vẫn diễn đạt một ý hoàn Yếu tố duy trì đối tợng trong đoạn văn đó chỉnh Vậy theo em đối tợng nào trong là từ ngữ ( Ngô Tất Tố) đoạn văn duy ttrì tính liên kết của đoạn văn? GV: Quan hệ ý nghĩa giữa các câu trong - Quan hệ ý nghĩa giữa các trong đoạn đoạn văn ? văn. .. Bình Thịnh 21 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 GV: Phân tích mối quan hệ giữa các phần rõ ràng trong văn bản trên? + HS thảo luận nhóm - Mở bài: Giới thiệu khái quát về ngời thầy Chu Văn An - Thân bài: + Trình bày công lao và tính tình của ngời thầy Chu Văn An + Trình bày về thái độ của mọingời đối với ngời thầy Chu Văn An - Kết bài: Khẳng định lại tài đức của ngời thầy Chu Văn An + Mối quan hệ: . Giáo án Ngữ Văn 8 Năm học 20 08 - 2009 Ngày 20 tháng 8 năm 20 08 Tiết 1 - 2 Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh) A. Mục. 06 tháng 9 năm 20 08 Văn bản: Trong lòng mẹ (Trích Những ngày thơ ấu, Nguyên Hồng) GV: Dơng Thị Thanh Huyền Trờng THCS Bình Thịnh 12 Giáo án Ngữ Văn 8 Năm