Bài tiểu luận nhóm 2: Thành phần các loại sơn

Muốn nâng cao chất lượng màng sơn thì cần có nguyền liệu, máy móc thiết bị tốt, thực hiện đủ quy trình sản xuất và phương pháp gia công sơn cũng rất quan trọng, có như vậy thì màng sơn mới tốt, đẹp, bền. Và quan trọng nhất đó chính là thành phần cấu tạo nên sơn. Xuất phát từ thực tế đó mà Bài tiểu luận nhóm 2: Thành phần các loại sơn đã được thực hiện.

L I NÓ Ờ I Đ U Ầ

Trên th  gi i, công nghi p s n đang phát tri n m nh m ; nế ớ ệ ơ ể ạ ẽ ưởc ta đang trong quá trình công nghi p ho  và hi n đ i hoá nên c  nhu câu l n v  sôệ ả ệ ạ ỏ ớ ề  

lượng, ch t lấ ượng cũng nh  chùng lo i s n. Trong điêu ki n khi hư ạ ơ ệ ậụ nhi tệ  

đ i âm c a nớ ủ ước ta, các y u t  nh : đ   m,lế ố ư ộ ầ ượng b c x , nòng đ  mu i, ứ ạ ộ ố

n ng đ  các t p ch t COồ ộ ạ ấ 2, SO2   trong không khí, s  thăng giáng nhi tự ệ  

đ , s  gây ăn mòn và ph  hu  v t li u nhanh, dân đ n nh ng thi t h i l nộ ẽ ả ỳ ậ ệ ề ữ ệ ạ ớ  

vê kinh tê. Ch  v i riêng kim lo i, theo th ng kê hàng năm, s  hao t n kimỉ ớ ạ ố ự ổ  

lo i do ăn mòn thạ ường chi m 1ế ,7 đ n 4,5% GDP   m i n c.ế ở ỗ ướ

Nhi u ý tề ưởng và công ngh  đang đệ ược áp d ng đ  s n xu t các lo iụ ể ả ấ ạ  SCNT màng móng nhà c a, công s , m t ti n c a hàng,ô tô và nhi u s nử ở ặ ề ử ề ả  

ph m khác. Ngẩ ười tiêu dùng, các ngành công nghi p, các c  quan b o vệ ơ ả ệ môi   trường   trông   ch   nhi u   vào   lo i   s n   màng   m ng   có   đ   dày   vàoờ ề ạ ơ ỏ ộ  kho ng vài ph n trăm milimets.ả ầ

B  m t kim lo i khi đề ặ ạ ược ph  l p s n s  cách ly v i môi trủ ớ ơ ẽ ớ ường bên ngoài,b o v  ăn mòn,tăng tu i th  s n ph m, làm đ p b  m t.ả ệ ổ ọ ả ẩ ẹ ề ặ

Mu n nâng cao ch t lố ấ ượng màng s n thì c n có nguy n li u, máy móc thiêtơ ầ ề ệ  

b  tôt, th c hi n đ  quy trình s n xu t và phị ự ệ ủ ả ấ ương pháp gia công s n cũngơ  rât quan tr ng, cọ ó nh  v y thì màng s n m i t t, đ p, bên. Và quan tr ngư ậ ơ ớ ố ẹ ọ  

nh t đó chấ ính là thành ph n c u t o nên s nầ ấ ạ ơ

Ti p theo ta s  cùng ti m hi u v  các thành ph n c a s n.ế ẽ ề ể ề ầ ủ ơ

D u th c v t t o thành l p màng m ng trên b  m t s n ph m, cóầ ự ậ ạ ớ ỏ ề ặ ả ẩ  

lo i t o thành màng khô nhanh, có lo i t o thành màng khô ch m, có lo iạ ạ ạ ạ ậ ạ  không t o thành màng. Do s  hình thành màng, có th  phân làm ba lo i:ạ ự ể ạ  

lo i d u t o thành màng nhanh là d u khô, d u t o màng ch m g i là d uạ ầ ạ ầ ầ ạ ậ ọ ầ  bán khô, d u không th  t o màng g i là d u không khô.ầ ể ạ ọ ầ

D u th o m c là este c a glyxerin v i axit béo, lo i triglyxerit và cóầ ả ộ ủ ớ ạ  

ch a thêm m t lứ ộ ượng r t ít các ch t không béo. Thành ph n c a d u bi nấ ấ ầ ủ ầ ế  

đ i tu  theo phổ ỳ ương pháp s n xu t, đi u ki n và th i gian b o qu n d uả ấ ề ệ ờ ả ả ầ  

trước khi s  d ng.ử ụ

Khi nghiên c u d u th o m c c n bi t rõ các h ng s  lý và hoá h c.ứ ầ ả ộ ầ ế ằ ố ọ  Các h ng s  lý h c quan tr ng là tr ng lằ ố ọ ọ ọ ượng riêng, đ  nh t, nhi t đ  nóngộ ớ ệ ộ  

ch y, nhi t đ  đóng băng, h  s  chi t quang và các h ng s  hoá h c chả ệ ộ ệ ố ế ằ ố ọ ủ 

y u là ch  s  axit, ch  s  iot, ch  s  xà phòng hoá, ch  s  axetyl ế ỉ ố ỉ ố ỉ ố ỉ ố

Nước ta   vùng nhi t đ i có nhi u lo i d u th o m c nên vi c nghiên c uở ệ ớ ề ạ ầ ả ộ ệ ứ  

v  d u là v n đ  quan tr ng và c p bách, giúp chúng ta b o qu n và sề ầ ấ ề ọ ấ ả ả ử 

d ng d u đụ ầ ượ ốc t t

2.1.1.1 Các thành ph n ch  y u c a d u th o m c ầ ủ ế ủ ầ ả ộ

a Axit béo

C u t o và tính ch t hoá lý ấ ạ ấ

Axit béo là m t lo i axit m ch cacbon, đ n ch c, có c u t o th ng.ộ ạ ạ ơ ứ ấ ạ ẳ  Axit béo trong d u th o m c g m có nhi u lo i v i công th c t ng quátầ ả ộ ồ ể ạ ớ ứ ổ  

Trong m i m t lo i d u th o m c đ u có ch a vài ba lo i axit béoỗ ộ ạ ầ ả ộ ề ứ ạ  

k  trên và bao gi  cũng có c  axit no và axit không no. Thông thể ờ ả ường trong 

m t lo i d u có m t lo i axit béo ch  y u, chi m t  l  r t cao so v i cácộ ạ ầ ộ ạ ủ ế ế ỷ ệ ấ ớ  axit béo khác trong lo i d u đó.ạ ầ

B ng 2.1 và 2.2 dả ưới dây cho bi t c u t o và tính ch t c a m t s  axit béoế ấ ạ ấ ủ ộ ố  

ch  y u có trong các lo i d u th o m c.ủ ế ạ ầ ả ộ

B ng 2.1. c u t o và tính ch t m t s  axit béo lo i no ch  y uả ấ ạ ấ ộ ố ạ ủ ế

Tên g i ọ Công   th c   c u ứ ấ  

n tử Kh i ố

Tr n ọ g lư n ợ g riê ng, g/c

m 3

Hệ 

số  chi t ế   quan

g, 

n 20 0

Nhiệ t độ nóng

ch y, ả

°c

Nhi t ệ độ sôi,

°c

Chỉ 

số  axit

Axit 

palmitic CH 3 (CH 2 ) 14 COO

0,8 49 (70

°)

1,426 99 (80°) 62,0

215 (15mm )

218 ,9 Axit 

stearic CH 3 (CH 2 ), 6 COO

0,8 45 (70

°)

1,430 03 (80°) 70,5

238 (15mm )

197 ,3

Axit

Arasinoic CH 3 (CH 2 )

0,8 24 (10 0°)

1,425 0 (100°

)

75,4 328(60mm

)

179 ,6  

Tính ch t v t lý ấ ậ  c a axit béo nh  đã kê   b ng 2.2 ph  thu c vào c u t oủ ư ở ả ụ ộ ấ ạ  

và phân t  kh i.ử ố

 nhi t đ  th ng ph n l n các axit không no   tr ng thái l ng và các axit

no   tr ng thái r n. C  th  là các axit không no nóng ch y   nhi t đ  th pở ạ ắ ụ ể ả ở ệ ộ ấ  

h n nhi u so v i axit no cùng có m t s  nguyên t  cacbon. M t khác taơ ề ớ ộ ố ử ặ  

th y r ng đ  nh t c a axit béo không no bé h n đ  nh t c a axit no và lo iấ ằ ộ ớ ủ ơ ộ ớ ủ ạ  axit béo nào có phân t  kh i l n h n hay có ch a nhóm hydroxyl cũng cóử ố ớ ơ ứ  

đ  nh t l n h n.ộ ớ ớ ơ

Kh  năng hòa tan vào trong nả ước c a axit béo gi m d n khi phân tủ ả ầ ử 

kh i tăng lên, đó là do m ch cacbon không có c c càng dài ra mà v n ch  cóố ạ ự ẫ ỉ  

m t nhóm cacboxyl ­COOH có c c thôi. Phân t  các lo i axit có ch a t  14ộ ự ử ạ ứ ừ  nguyên t  cacbon tr  lên đ u không tan trong nử ở ề ước

Tr ng lọ ượng riêng c a axit béo đ u nh  h n 1, thủ ề ỏ ơ ường phân t  kh iử ố  tăng lên thì tr ng lọ ượng riêng gi m xu ng và axit béo không no có tr ngả ố ọ  

lượng riêng l n h n axit no tớ ơ ương  ng (cùng s  nguyên t  cacbon). Khiứ ổ ử  đun nóng axit béo thì th  tích giãn n  nên tr ng lể ở ọ ượng riêng gi m xu ng,ả ố  

c  tăng nhi t đ  lên 1 đ  thì tr ng lứ ệ ộ ộ ọ ượng riêng gi m xu ng kho ng 0,0007ả ố ả  g/cm5

Khi ch ng c t   áp su t thư ấ ở ấ ường các axit có phân t  cao t  Cio trử ừ ở lên b  phân h y nên ph i ch ng c t trong chân không hay b ng h i nị ủ ả ư ấ ằ ơ ướ  c,

nh ng dù sao các axit đó cũng b  bi n đ i ít nhi u (kh  nư ị ế ổ ề ử ước, trùng h p).ợ

Tính ch t hóa h c ấ ọ  c a axit béo ph  thu c vào s  có m t c a nhóm ­COOH,ủ ụ ộ ự ặ ủ  phân t  kh i và m c đ  không no c a axit béo đó.ử ố ứ ộ ủ

Các axit béo no còn có th  tham gia vào ph n  ng ể ả ứ este hóa, nguyên t  Hử  

c a nhóm cacboxyl s  b  thay th  b ng g c rủ ẽ ị ể ằ ố ượu:

Đây là m t ph n  ng thu n ngh ch. Khi có d  nộ ả ứ ậ ị ư ước, ki m, axit và các ch tề ấ  nhũ hóa thì ph n  ng s  theo chi u ngh ch ­ ả ứ ẽ ề ị este t o thành s  b  phân gi i.ạ ẽ ị ả  Các lo i ạ este này có th  dùng làm ch t hóa d o cho PVC.ể ấ ẻ

♦Axit béo lo i không no ạ  có kh  năng ph n  ng m nh h n nhi u. Kh  năngả ả ứ ạ ơ ề ả  

ph n  ng ph  thu c vào s  n i đôi và phân t  kh i. Các axit lo i n y đ uả ứ ụ ộ ố ố ử ố ạ ả ề  

có th  tham gia v o ph n  ng k t h p tr c ti p   v  trí n i đôi v iể ả ả ứ ể ợ ự ế ở ị ố ớ  halogen, oxy, hydro

B ng 2. C u t o v  tính ch t m t s  axit béo lo i không no ch  y uả ấ ạ ề ấ ộ ổ ạ ủ ể

Tên Công th c c u t o ứ ấ ạ

H   s ệ ố  chi t ế quang

n 20 0

Nhiệ

t   độ  nóng 

s  iot ố

Axitt 

oloic CH 3 (CH 2 )7CH=CH(CH 2 ) 7 COOH 282.4 0,898 1.4638 14,0 232,5

(15mm) 198 89.96Axit 

188 85.14

Linoleic CH 3 (CH 2 ) 4 CH=CHCH 2 CH

=CH(CH 2 )7COOH 280,4 0,9069 1,4711 ­9,5 229(15mm) 200 181,2Axit

Đ ng ồ   phân 

α 48° 

đ ng ồ   phân 

β  71°

235 (12mm) 202 181.2

­ Tác d ng c a halogen: ụ ủ   halogen k t h p r t d  vào v  trí n i đôi.ế ợ ấ ễ ị ố  

Ph n  ng k t h p c a iot vào n i đôi là ph n  ng đ c tr ng đ  xác đ nhả ứ ế ợ ủ ố ả ứ ặ ư ể ị  chi s  iot c a các h p ch t không no, ví d :ố ủ ợ ấ ụ

CH3(CH2)7CH = CH(CH2)7COOH + I2→ CH3(CH2)7CH ­ CH(CH2)7COOH                     │ │

       I        I      

Clo tác d ng m nh hon nhi u và bên c nh s n ph m k t h p v o H có cụ ạ ề ạ ả ẩ ế ợ ả ả 

s n ph m th  H.ả ẩ ế

Tác d ng c a rodan (SCN) ụ ủ 2 : rodan t  do c  th  t n t i trong dung d ch vàự ỏ ể ồ ạ ị  

k t h p vào v  tri n i đôi c a axit béo. Ví d  v i axit oleic 1 phân t  rodanế ợ ị ố ủ ụ ớ ử  

k t h p vào 1 v  tri n i đôi:  ế ợ ị ố

CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7CO OH+(SCN)2 →CH3(CH2)7CH­CH­(CH2)7COO      ∕         \

      SCN      SCN

Rodan c  tác d ng y u h n halogen nh ng l i có tính ch t ch n l c. Cỏ ụ ế ơ ư ạ ấ ọ ọ ụ 

th  là v i axit linoleic có 2 n i đôi, nh ng dù có d  cũng ch  có 1 phân tể ớ ố ư ư ỉ ừ rodan k t h p vào m t v  trí n i đôi; axit linolenoic có 3 n i đôi nh ng chế ợ ộ ị ố ố ư ỉ 

k t h p v i 2 phân t  rodan và đ c bi t axit eleostearic có 3 n i dôi cũngế ợ ớ ừ ặ ệ ố  chì k t h p v i 1 phân t  rodan.ế ợ ớ ừ

Nh  v y xác đ nh chi s  iot và ch  s  rodan có th  xác đ nh đư ậ ị ố ỉ ố ể ị ược thành 

ph n c a h n h p axit béo.ầ ủ ố ợ

Tác d ng c a hydro: ụ ủ  hydro có kh  năng k t h p vào v  trí n i đôi nh ngả ế ợ ị ố ư  

c n ph i có đi u ki n nhi t đ  cao và xúc tác là b t m n Ni, Pt, Pd:ầ ả ề ệ ệ ộ ộ ị

CH3(CH2)7CH = CH(CH2)7COOH + H2   CH→ 3(CH2)l6COOH 

Axit oleic đã bi n thành axit stearic   d ng r n, vi th  d u hydro hóa có tênế ờ ạ ắ ế ầ  

g i là d u c ng. Ngọ ầ ứ ười ta đã hydro hóa m t s  lo i d u thành đ u c ng độ ố ạ ầ ầ ứ ể 

s n xu t xà phòng.ả ấ

Đ i v i các axit béo không no có nhi u n i đôi thố ớ ề ố ường khó hydro hóa đượ  ctoàn b  nên bên c nh ph n  ng hydro hóa có c  s  chuy n d ch n i đôi t oộ ạ ả ứ ả ự ể ị ố ạ  thành các d ng phân.ồ

Tác d ng cua oxy: ụ  axit béo không no d  dàng b  oxy hóa trong không khíễ ị  

t o th nh oxy axit.ạ ả

Permanganat trong dung d ch ki m oxy hóa axit không no thành oxy axit vàị ề  sau đó n u đun nóng oxy axit s  bi n thành xetonaxit và phân h y thànhế ẽ ế ủ  axit phân t  th p, ví d :ử ấ ụ

CH3(CH2)7CH=CH(CH,)7COOH CH→ 3(CH2)7CH(OH)CH(OH)(CH2)7COOH

→  CH3(CH2)7COOH + HOOC(CH2)7COOH (axit adelaic)

Có th  dùng phể ương pháp oxy hóa axit béo không no đ  xác đ nh v  trí n iể ị ị ố  đôi c a chúng.ủ

Tác d ng c a axit   ụ ủ sunfuric:  axit  sunfuric  tác d ng v i axit béo t o thànhụ ớ ạ  sunfoaxit.

CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH+H2S04→CH3(CH,)7CH­CH­(CH2)7COOH            │ │       

CH3(CH2)14CH = CHCOONa        CH→ 3(CH2)14COOH + CH3COONa

Nh ng quan tr ng h n cà là axit béo không no và este c a chúng có khư ọ ơ ủ ả năng trùng h p t o thành phân t  l n h n dùng đ  ch  t o s n, ví d  khiợ ạ ử ớ ơ ể ế ạ ơ ụ  trùng h p axit eleostearic ta có:ợ

Khi oxy hóa và đun nóng d u thì glyxerit d  dàng b  xà phòng hóaầ ễ ị  thành axit béo và glyxerin. Vì th  trong công nghi p s n xu t xà phòngế ệ ả ấ  

người ta sàn xu t luôn c  glyxerin đ  ti t ki m.   các nấ ả ể ế ệ Ở ước có d u m  vàầ ỏ  công nghi p hóa ch t phát tri n ngệ ấ ể ười ta s n xu t glyxerin b ng phả ấ ằ ươ  ngpháp t ng h p t  khí propylen.ồ ợ ừ

Glyxerin đượ ử ục s  d ng nhi u trong qu c phòng, y dề ố ược. Trong ngành 

s n glyxerin dùng đ  sàn xu t s n polyeste.ơ ể ấ ơ

Dưới đây là các h p ch t không béo thợ ấ ường g p trong d u th o m c.ặ ầ ả ộ

Sáp:  sáp là este c a axit béo v i rủ ớ ượu cao phân t , ví d  nh  rử ụ ư ượ  uxerilic

C26HS53OH

Axit và rượu trong thành ph n c a sáp đ u thu c lo i no nên chi s  iotầ ủ ề ộ ạ ố  

c a sáp r t th p, thủ ấ ấ ường dưới 10

Phosphatit: là este c a glyxerin trong đó ngoài g c axit béo có c  g củ ố ả ố  axit ortophosphoric. Trong g c này m t nguyên t  hydro đố ộ ử ược thay thế 

b ng m t baz  có nit ằ ộ ơ ơ

Sterin: là rượu cao phân t  c u t o có nhiêu vòng và có nhánh ph  m chừ ấ ạ ụ ạ  

th ng. ẳ Sterin t  th c v t g i là phitosterin và ừ ự ậ ọ Sterin t  m  đ ng v t g i làừ ỡ ộ ậ ọ  holesterin

Phitosterin có trong d u lin, d u bông, d u đ u nành, d u ngô, d uầ ầ ầ ậ ầ ầ  

hướng dương và nhi u lo i d u khác.ề ạ ầ

Hàm lượng Sterin có đ n m t n a trong s  các ch t không b  xà phòng hóaế ộ ử ố ấ ị Chất màu:  ví d  nh  carotin trong d u lin, d u đ u nành, d u bông vàụ ư ầ ầ ậ ầ  nhi u d u khác, clorophin trong d u gai ề ầ ầ

Trong các lo i ch t màu c n chú ý đ n ch t gostipol trong h t bôngạ ấ ầ ế ấ ạ  

có đ c tính và có tác d ng gi m t c quá trình oxy hóa.ộ ụ ả ố

Men là nh ng ch t tăng nhanh các quá trinh hóa h c x y ra trong c  thữ ấ ọ ả ơ ể 

đ ng v t và trong th c v t. Lo i men ph  bi n là ộ ậ ự ậ ạ ổ ế lipaza. Khi đun nóng d uầ  men m t tác d ng.ấ ụ

Ngoài   ra   còn   m t   s   h p   ch t   không   béo   khác   n a   nh   mu iộ ố ọ ấ ữ ư ố  phosphat, hydrat cacbon (saccarit và tinh b t), axit h u c  phân t  th p, cácộ ữ ơ ừ ấ  glucoz.it là h p ch t d ng este c a hydrat cacbon v i h p ch t h u c , cácợ ấ ạ ủ ớ ợ ấ ữ ơ  

ch t có v  và có mùi, các ch t ch ng oxy hóa ấ ị ấ ố

Nh  v y, v  tính ch t hóa h c, axit béo không no có n i đôi ho tư ậ ề ấ ọ ố ạ  

đ ng m nh h n nhi u so v i axit béo no (không có n i đôi), d  tham giaộ ạ ơ ề ớ ố ễ  trong các ph n  ngả ứ  hóa h c. Ph n  ng hóa h c ph  bi n nh t là h p phọ ả ứ ọ ổ ế ấ ấ ụ 

khí oxy, có tác d ng oxy hóa, ngoài ra còn có tác d ng trùng h p nhi u phânụ ụ ợ ề  

t  c a các ch t không no thành m t phân t  l n. Khi axit béo không noử ủ ấ ộ ử ớ  (đ c bi t axit béo có nhi u n i đôi) t o thành màng s n, s  ti p xúc v iặ ệ ề ố ạ ơ ẽ ế ớ  oxy không khí, đ ng th i s  sinh ra ph n  ng trùng h p, màng s n   thồ ờ ẽ ả ứ ợ ơ ở ề 

l ng bi n thành màng s n   th  rán. ỏ ế ơ ờ ể Neu nh  axit béo no nhi u, ph n  ngư ề ả ứ  oxy hóa và ph n  ngtrùng h p ít, không t o màng.ả ứ ợ ạ

Màng s n khô nhanh, ch m có quan h  v i s  n i dôi, hình th c c uơ ậ ệ ớ ố ố ứ ấ  

t o n i đôi. S  n i đôi càng nhi u, t o màng nhanh, s  n i đôi ít, t o màngạ ổ ố ố ề ạ ố ố ạ  

ch m. Hình th c c u t o n i dôi (­CH=CH­CH=CH­) t o màng nhanh h nậ ứ ấ ạ ố ạ ơ  

c u t o (­CH=CH­ ấ ạ CHỊ­CH­CH­). D u tr u và d u đay cũng có ba n i đôi,ầ ẩ ầ ố  

nh ng hình th c c u t o n i đôi khác nhau nên ph n  ngoxy hóa và trùngư ứ ấ ạ ố ả ứ  

h p c a d u tr u nhanh h n, t o màng nhanh h n.ợ ủ ầ ẩ ơ ạ ơ

Vi v y d u là nguyên li u t o thành màng s n.ậ ầ ệ ạ ơ

2.1.1.2. Phân lo i d u thào m c và tính ch t c a d uạ ầ ộ ấ ủ ầ

Chúng ta nghiên c u d u th o m c dùng trong công nghi p s n nênứ ầ ả ộ ệ ơ  

c n ph i ch  ý đ n kh  năng khô c a các lo i d u đó. Vi c phân lo i cũngầ ả ủ ế ả ủ ạ ầ ệ ạ  

ph i d a vào kh  năng khô đó.ả ự ả

Kh  năng khô là do tính ch t không no c a axit béo trong d u quy tả ấ ủ ầ ế  

đ nh, vì th  thị ế ường căn c  vào chi s  iot đ  phân lo i d u.ứ ố ể ạ ầ

Thông th ườ ng phân ra làm 3 lo i d u: ạ ầ

D u khô ầ  có chi s  iot t  130 đ n 200, là lo i d u có ch a nhi u axitố ừ ế ạ ầ ứ ề  béo không no có 2, 3 n i đôi. Màng s n khô nhanh mà l i b n, ví d  nhố ơ ạ ề ụ ư 

d u tr u, d u ầ ẩ ầ lin

D u bán khô ầ  có ch  s  iot t  95 đ n 130 nh  d u bông, d u ngô, d uỉ ố ừ ế ư ầ ầ ầ  

đ u nành. Lo i này khô ch m, màng s n t o thành d  nóng ch y, d  hòaậ ạ ậ ơ ạ ễ ả ễ  tan nên khi ch  t o s n ph i dùng ph i h p v i d u khô.ế ạ ơ ả ố ợ ớ ầ

D u không khô ầ  có ch  s  iot dỉ ố ưới 95 nh  d u ve, d u d a  khôngư ầ ầ ừ  dùng đ  s n xu t s n để ả ấ ơ ược

Còn có cách phân lo i d u ti m  h n d a vào kh  năng khô và tính ch t kạ ầ ỉ ơ ự ả ấ ỹ thu t c a màng s n. Có 8 lo i nh  sau:ậ ủ ơ ạ ư

a.Nhóm dầu tr u g m các lo i d u khô r t nhanh t o thành màng s nẩ ồ ạ ầ ấ ạ ơ  khá b n. Thành ph n g m chù y u là axit béo không no có n i đôi cách m tề ầ ồ ế ố ộ  

nh  ax t eleostearic. D u này có ph n  ng oxy hóa, trùng h p vì v y d uư ỉ ầ ả ứ ợ ậ ầ  

tr u t o màng nhanh. S n ch  t o b ng d u tr u d o, ch u nẩ ạ ơ ế ạ ằ ầ ẩ ẻ ị ước, ch u ánhị  sáng, ch u ki m vì v y d u tr u đị ề ậ ầ ẩ ượ ử ục s  d ng r ng rãi trong s n. Nh ngộ ơ ư  

n u s  d ng đ n đ c ho c lế ứ ụ ơ ộ ặ ượng dùng nhi u thi màng s n m t bóng, dề ơ ấ ễ 

lão hóa, m t tính đàn h i  Đ  kh c ph c khuy t đi m này, d u tr uấ ồ ể ắ ụ ế ể ầ ẩ  

thường dùng ph i h p v i các lo i d u khô khác.   nố ợ ớ ạ ầ Ở ước ta cây tr u tr ngẩ ồ  

được kh p n i, quà sai, ép đắ ơ ược nhi u d u.ề ầ

Trong nhóm này ngoài d u tr u còn c  d u oitisic   ầ ẩ ỏ ầ ờ Brazil

D u ầ ữẩu ch ng luy n dùng làm s n c  th  s n ch ng nư ệ ơ ỏ ể ơ ố ước, ch ng  m,ố ẩ  

s n đ  g , tàu thuy n ơ ồ ỗ ề

b.Nhóm dầu lin g m các lo i d u khô cũng nhanh và t o thành màngồ ạ ầ ạ  

s n b n, bóng, đ p nên cũng đơ ề ẹ ược dùng chù y u đ  ch  t o s n. Thànhế ể ế ạ ơ  

ph n g m chù y u là axit béo không no có 2 và 3 n i đôi nh  axit linoleicầ ồ ế ố ư  

và axit linolenoic. Trong nhóm này có d u lin, d u perila, d u h  đào.ầ ầ ầ ồ

c.Nhóm d u c m trầ ẩ ướng g m các lo i d u khô ch m nên ch  c  thồ ạ ầ ậ ỉ ỏ ể 

ph i h p v i hai nhóm d u k  trên m i dùng đ  sàn xu t s n đổ ợ ớ ầ ể ớ ể ấ ơ ược. Thành 

ph n   đây g m ch  y u là axit béo không no có l và 2 n i đôi nh  axitầ ở ồ ủ ế ố ư  oleic và axit linoleic

Trong nhóm này có d u c m trầ ẩ ướng, d u đ u nành, dâu hầ ậ ướng dương, dầu ngô

S  n i đôi trong d u đ u nành nhò, do đó tính khô kém, là lo i d u bánố ố ầ ậ ạ ầ  khô. Màng s n có d u đ u nành khó bi n vàng, dùng đ  ch  t o s n trăng,ơ ầ ậ ế ể ế ạ ơ  

thường ph i h p v i d u tr u.ố ợ ớ ầ ẩ

d.Nhóm d u oliu g m các lo i d u khô r t ch m nên chi dùng m tầ ồ ạ ầ ấ ậ ộ  

lượng r t ít ph i h p v i các lo i d u khô. Thành ph n g m các lo i axitấ ố ợ ớ ạ ầ ầ ồ ạ  béo không no chù y u là có 1 n i đôi nh  axit oliũ, m t vài lo i d u cũngế ố ư ộ ạ ầ  

ch a khá nhi u axit béo không no có 2 n i đôi nh  axit linoleic.ứ ề ố ư

Trong nhóm này có d u ooliu, d u bông.ầ ầ

đ. Nhóm d u d a là lo i d u không khô, trong thành ph n h u h t làầ ừ ạ ầ ẩ ầ ế  axit béo lo i no và có ch a lạ ứ ượng r t ít axit không no.ấ

D u d a chi dùng m t lầ ừ ộ ượng r t ít đ  bi n tính nh a t ng h p dùngấ ể ế ự ổ ợ  

đ  ch  t o s n có màu sáng.ể ế ạ ơ

e Nhóm d u ve cũng là lo i d u không khô, trong thành ph n g m chầ ạ ầ ầ ồ ủ 

y u là oxy axit không no ­ axit ricinoleic và m t lế ộ ượng ít axit béo lo i no vàạ  không no

D u ve qua quá trình bi n tính c ng có th  làm thành s nầ ế ủ ể ơ

g.D u đay. S n có d u đay làm màng s n có đ  khô kém h n d uầ ơ ầ ơ ộ ơ ầ  

tr u, nh ng tính d o, tính đàn h i, đ  b n t t h n d u tr u, ch u ánh sángẩ ư ẻ ồ ộ ề ố ơ ầ ẩ ị  kém, màng s n d  bi n vàng, không th  làm s n tr ng. Khi dùng d u đayơ ễ ể ể ơ ắ ầ  

c n phài ch ng luy n.ầ ư ệ

h.D u th u d u là lo i d u không khô. Axit béo t o thành d u th uầ ầ ầ ạ ầ ạ ầ ầ  

d u có nhóm (­OH), khi làm m t nầ ấ ướ ờc   nhi t đ  cao, bi n nó thành axitệ ộ ế  béo, không no. Vì v y d u th u d u sau khi x  lí bi n thành d u khô, g iậ ầ ầ ầ ử ế ầ ọ  

là d u th u d u m t nầ ầ ầ ấ ước. Đ  khô c a nó nhanh h n d u đay, màng s nộ ủ ơ ầ ơ  khò bi n vàng.ế

Cách phân lo i th  hai này có ti mi h n nh ng ph c t p không c nạ ứ ơ ư ứ ạ ầ  thi t l m vì chúng ta có th  g p hai nhóm d u tr u và d u lin vào lo i d uế ắ ể ộ ầ ẩ ầ ạ ầ  khô theo cách phân lo i th  nh t, g p hai nhóm d u c m trạ ứ ấ ộ ầ ầ ướng, d u oliuầ  

và d u đay vào lo i d u bán khô và g p hai nhóm d u d a, d u ve và d uầ ạ ầ ộ ầ ừ ầ ầ  

th u d u vào nhóm d u không khô.ầ ầ ầ

Nh  v y, chi c n chú ý đ n cách phàn lo i th  nh t. Các lo i d u khôư ậ ầ ế ạ ứ ấ ạ ầ  

có th  dùng tr c ti p đ  ch  t o s n, lo i d u bán khô dùng ph i h p v iể ự ế ể ế ạ ơ ạ ầ ố ợ ớ  

d u khô đ  ch  t o s n hay dùng trong các quá trình bi n tính nh a t ngầ ể ế ạ ơ ế ự ồ  

h p ch  t o s n. Còn lo i d u không khô không nên dùng trong côngợ ế ạ ơ ạ ầ  nghi p s n mà dùng vào ngành s n xu t khác, ệ ơ ả ấ tr  d u ve sau khi bi n tínhừ ầ ế  dùng ch  t o s n đế ạ ơ ược. 

B ng ả 2.3 các s  li u c n thi t v  m t s  lo i d u th o m c ố ệ ầ ế ề ộ ố ạ ầ ả ộ

­ Nước ta   vùng nhi t đ i có r t nhi u lo i dâu th o m c vì thê cânờ ệ ớ ấ ề ạ ả ộ  nghiên c u phát hi n và s  d ng. B ng 2.3 ch  có m c đích gi i thi u m tứ ệ ử ụ ả ỉ ụ ớ ệ ộ  

sô dáu đ c tr ng, nhi m v  c a chúng ta ià ph i nghiên c u, phân tích xácặ ư ệ ụ ủ ả ứ  

đ nh tính ch t các lo i d u c a ta r i l p ra m t b ng kê các lo i d u thàoị ấ ạ ầ ủ ồ ậ ộ ả ạ ầ  

m c th c t  có trong nộ ự ế ước ta. Sau đó phân lo i chúng và đ t k  ho ch sạ ặ ế ạ ử 

d ng chúng vào các ngành s n xu t thích h p.ụ ả ấ ợ

­ Theo GS Đ ng Văn Luy n th y có kh  năng s  d ng đặ ế ấ ả ử ụ ược nhi uề  

lo i d u th o m c có s n trong nạ ầ ả ộ ẵ ước nh  sau:ư

­ v  ề lo i d u khô có khà năng s  d ng d u lai  ạ ầ ử ụ ầ Aleurites  moluccana, 

d u gai mèo ầ Cannabis sativa, d u rái ầ Dipterocarpus alatus;

­ v  ề các lo i d u bán khô và không khô có th  s  d ng r t nhi u lo iạ ầ ể ử ụ ấ ề ạ  

d u nh  d u ầ ư ầ so Camellia sasanqua, d u d c ầ ọ Garcinia tonkinensis, d u máuầ  

chó Knema corticosa, d u mù u ầ Calophyllum inophyllum

Trong ph n ầ trên đã nói k  v  tính ch t lí hóa c a các lo i axit béo là thànhỹ ề ấ ủ ạ  

ph n ch  y u   trong d u,   đây cũng c n bi t các tính ch t ch  y u c aầ ủ ế ở ầ ở ầ ế ấ ủ ế ủ  

d u th o m c đ  n m v ng h n cách b o qu n và s  d ng.ầ ả ộ ể ắ ữ ơ ả ả ử ụ

­ T t cà các d u th o m c đ u nh  h n nấ ầ ả ộ ề ẹ ơ ước và không tan trong 

nưởc. Chúng có th  hòa tan vào ete, ể benzen, cloroform, d u xăng (tr  d uầ ừ ầ  ve) và  ong m t vài đung môi khác. Riêng d u ve có kh  năng tan trongữ ộ ầ ả  

c n.ồ

­ Khi có tác d ng c a ki m d u b  xà phòng hóa t o thành glyxerin vàụ ủ ề ầ ị ạ  

mu i c a axit béo (xà phòng).ố ủ

­ Khi có tác d ng c a axit và men hay là khi đun nóng d u v i nụ ủ ầ ớ ướ ớ c 

áp su t cao và nhi t đ  cao thì d u b  th y phân t o thành glyxerin và axitấ ệ ộ ầ ị ủ ạ  béo t  do.ự

­ Khi đun nóng d u b  giãn n  nên tr ng lầ ị ỡ ọ ượng riêng gi m xu ng, cả ố ứ tăng lên lu c thì gi m xu ng ả ố 0,0007 g/cm3 và ti nhi t c a d u l i tăng lênệ ủ ầ ạ  

kho ng t  ả ừ 0,4 ­ 0,5   20ờ u c lên 0,65 ­0,75 cal/g­mol   280­290° c. ờ Nhi t ệ ðộ cháy bùng c a d u trong kho ng 1ủ ầ ả 90 ­ 235° c.

­ Dâu d  b  oxy hóa b i oxy c a không khí t o thành aldehyt và s nễ ị ờ ủ ạ ả  

ph m oxy hóa khác. Quá trình oxy hóa l i là m t quá trình t a nhi t nênẩ ạ ộ ỏ ệ  

d u có kh  năng t  b c cháy. Vì th  c n chú ý r ng các mành gi  rách cóầ ả ự ố ế ầ ằ ẻ  

t m d u lo i khò n u không gi  gìn c n th n có th  gây nên h a ho n.ẩ ầ ạ ế ữ ầ ậ ể ỏ ạ

­ Bình thường lượng axit béo t  do trong d u r t ít, nh ng trong nhi uự ầ ấ ư ề  

trường h p đ  axit c a d u có th  tăng lên làm ch m quá trình khô và khiợ ộ ủ ầ ể ậ  pha s n màu axit béo t  do có th  tác d ng v i b t màu ơ ự ể ụ ớ ộ bazic t o thành xàạ  phòng làm cho s n màu d  b  keo hóa khi b o qu n.ơ ễ ị ả ả

2.1.1.3 Làm s ch d uạ ầ

Ch  t o d u th o m c cho son, ch  y u ép t  qu  D u th o m c thôế ạ ầ ả ộ ủ ế ừ ả ầ ả ộ  ngoài   thành   ph n   d u,   còn   m t   s   t p   ch t   nh   axit   béo   t   do,   sáp,ầ ầ ộ ố ạ ấ ư ự  albumin, ch t màu  Hàm lấ ượng t p ch t d u th c v t khác nhau cũngạ ấ ầ ự ậ  khác nhau. Hàm lượng t p ch t trong d u tr u r t ít, nh ng trong d u đay,ạ ấ ầ ầ ấ ư ầ  

d u đ u có nhi u. Nh ng t p ch t này có h i đ i v i ch t lầ ậ ề ữ ạ ấ ạ ố ớ ấ ượng s n,ơ  chúng làm c n tr  t c đ  khô c a d u, màu s c s n không đ p, tăng cả ở ố ộ ủ ầ ắ ơ ẹ ườ  ngtính th m nấ ước màng s n.ơ

Ngoài ra, chúng còn gây khó khăn trong s n xu t: m t b  ph n b  cháyả ấ ộ ộ ậ ị  dính vào thành tháp ph n  ng, m t b  ph n l n trong d u, không l c đả ứ ộ ộ ậ ẫ ầ ọ ượ  c,

nh h ng đ n ch t l ng s n. Vì v y đ  b o đ m ch t l ng son, tr c

khi s  d ng d u th o m c c n ph i tinh luy n d u đ  kh  t p ch t. Trongử ụ ầ ả ộ ầ ả ệ ầ ể ử ạ ấ  công nghi p s n, ngoài d u ệ ơ ầ ừầu hàm lượng t p ch t ít, có th  s  d ngạ ấ ể ử ụ  

tr c ti p, còn các d u khác ph i tinh luy n m i s  d ng dự ế ầ ả ệ ớ ử ụ ược

Các t p ch t c n tách ra đó gây nhi u tác h i đ n màng s n nh :ạ ấ ầ ề ạ ế ơ ư

­ các h p ch t không béo   d ng huy n phù s  làm cho màng s n kémợ ấ ở ạ ề ẽ ơ  

đ ng nh t, kém ồ ấ óng ánh, dể hút nước và gây khó khăn trong quá trình s nả  

xu t nh  làm b n thi t b  n u d u;ấ ư ẩ ế ị ấ ầ

­ các h p ch t không béo   d ng hòa tan có tính keo nh  phosphatit,ợ ấ ờ ạ ư  

ch t nh n làm cho màng s n d  hút nấ ờ ơ ễ ước vi chúng là nh ng ch t  a nữ ấ ư ướ  c.Chúng d  b  trễ ị ương trong đi u ki n thề ệ ường nên cũng d  làm cho màng s nễ ơ  

b  r n n t. N u lị ạ ứ ế ượng phosphatit càng nhi u màng s n càng s m b  hề ơ ớ ị ư hông;

­ các axit béo t  do và sàn ph m phân h y c a chúng là axit và alđehytự ẩ ủ ủ  phân t  th p làm gi m t c đ  khô c a màng s n, gây hi n từ ấ ả ổ ộ ủ ơ ệ ượng keo hóa 

v i b t màu bazic (do t o thành xà phòng) và s  làm gi m ph m ch t c aớ ộ ạ ẽ ả ẩ ấ ủ  màng s n;ơ

­ các ch t màu nh  clorophin, xangtophin làm cho d u có màu th mấ ư ầ ầ  không dùng đ  s n xu t lo i s n tr ng và lo i s n có màu sáng để ả ấ ạ ơ ắ ạ ơ ược

Đ i v i m i lo i h p ch t có cách x  lí riêng, ví d  v i axit béo thìố ớ ỗ ạ ợ ấ ử ụ ớ  trung hòa, v i ch t màu thì t y tr ng, v i các h p ch t keo tan trong d uớ ấ ẩ ắ ớ ợ ấ ầ  thi   dùng   phương   pháp   hydrat   hóa   Nh ng   thông   thư ường   dùng   m t   vàiộ  

phương pháp làm s ch d u  ong đó k t h p x  lí chung các lo i h p ch tạ ầ ừ ế ợ ừ ạ ợ ấ  cân tách ra

Hi n nay có các phệ ương pháp làm s ch d u nh  sau:ạ ầ ư

a. Lắng: đ  láng d u trong th i gian lâu t  5 ngày ể ầ ờ ừ ừờ lên thì các h pợ  

ch t c  h c s  l ng xu ng, n u đ  lâu h n n a kho ng I năm các ch tấ ơ ọ ẽ ắ ố ế ể ơ ữ ả ấ  albumin cũng có th  tách riêng ra.ể

Đây là phương pháp đ n gi n nh t nh ng ch m quá nên rât ít dùng.ơ ả ấ ư ậ  Muôn cho quá trinh l ng ti n hành đắ ế ược nhanh h n c n nâng cao nhi t đơ ầ ệ ộ lên kho ng 35 ­ 45°c hay cho thêm vào vài ch t r n ho t đ ng b  m t nhả ấ ắ ạ ộ ề ặ ư 

đ t ho t tính.ấ ạ

N u mu n l ng nhanh mà dùng phế ố ắ ương pháp ly tâm thì không t t l mố ắ  

vì các h t bé ch a k p đ ng l i mà ph i dùng phạ ư ị ọ ạ ả ương pháp siêu ly tâm. 

Nh ng t t h n là nên l c d u qua màng l c.ư ố ơ ọ ầ ọ

b X  lí nhi t ử ệ : đun nóng d u th t nhanh lên nhi t đ  270 ­300°c, cácầ ậ ệ ộ  lóp ch t keo hòa tan và các ch t nh n s  keo t  l i. Sau đó l ng, l c hay lyấ ấ ờ ẽ ụ ạ ắ ọ  tâm s  tách đẽ ược chúng ra, thông thường đun nóng nhanh r i l c ly tâm.ồ ọ

Mu n l ng nhanh các t p ch t k  trên thêm vào m t ít đ t ho t tínhố ắ ạ ấ ể ộ ấ ạ  (dưới 3%), ví d  khi thêm 0,25% đ t ho t tính th i gian l ng kho ng 40ụ ấ ạ ờ ắ ả  

gi , khi thêm 0,5% đ t ho t tính th i gian l ng là 38 gi , nh ng n u khôngờ ấ ạ ờ ắ ờ ư ế  thêm đ t ho t tính thì th i gian l ng ph i trên 96 gi ấ ạ ờ ắ ả ờ

Trong quá trinh x  fí nhi t tính ch t c a d u có b  thay đ i.nh  chi sử ệ ấ ủ ầ ị ổ ư ố iot gi m xu ng, chì s  axit tăng lén  Mu n cho tính ch t c a d u ít b  thayả ố ổ ố ấ ủ ầ ị  

d i c n làm ngu i d u tổ ầ ộ ầ ương đ i nhanh.ố

c Hydrat hóa: là làm cho các ch t keo tan trong d u và phosphatit h pấ ầ ấ  

ph  nụ ướ ồc r i trương lên không còn kh  năng tan trong d u là ch t ghétả ầ ấ  

nước n a s  tách ra   d ng nh  bông kéo theo c  các h p ch t c  h c vàữ ẽ ờ ạ ư ả ợ ấ ơ ọ  

m t ph n các ch t màu.ộ ầ ấ

Thường dùng nước đ  hydrat hóa, ví d  v i d u lin, d u hể ụ ớ ầ ầ ướng dươ  ngdùng 5% nước cho vào d u đun nóng lên 70 ­ 80°c và khu y đ u h n h pầ ấ ề ỗ ợ  trong 45 phút. V i d u bông có th  dùng đ n 10% nớ ầ ể ế ước.

Có th  hydrat hóa liên t c b ng m t lu ng h i nể ụ ằ ộ ồ ơ ước (10 ­18% tr ngọ  

lượng d u)   nhi t đ  70 ­ 80°c.ầ ở ệ ộ

Cũng có th  hydrat hóa b ng dung d ch ch t đi n gi i, ví d  nh  dùngể ằ ị ấ ệ ả ụ ư  dung d ch m t s  lo i mu i ( 1 ­ 3 kg mu i/t n d u) hay dùng kho ngị ộ ố ạ ố ố ấ ầ ả  0,5% axit HC1 đ m đ c, 2% axit H2S04 n ng đ  0,25%.ậ ặ ồ ộ

C n chú ý là trong c n d u do l ng t  nhiên hay do x  lí d u b ng cácầ ặ ầ ắ ự ử ầ ằ  

phương pháp v t lý không dùng đ n hóa ch t còn khá nhi u d u c n ph iậ ế ấ ề ầ ầ ả  thu h i. Trong c n d u dó có kho ng 30 ­50% d u và 40 ­48% h p ch tồ ặ ầ ả ầ ợ ấ  không béo. Chúng ta có th  thu h i l i d u trong c n d u đó b ng hai cách:ể ồ ạ ầ ặ ầ ằ

­ trích ly d u ra b ng d u xăng (không có tác d ng đ n ch t nh n);ầ ằ ầ ụ ế ấ ờ

­ xà phòng hóa d u trong c n d u đó thành xà phòng n i lên trên dungầ ặ ầ ổ  

M c đ  t y tr ng ph  thu c vào th i gian t y tr ng nh ng chi đ nứ ộ ẩ ắ ụ ộ ờ ẩ ắ ư ế  

m t gi i h n nh t đ nh, n u đ  lâu quá m c t y tr ng s  gi m xu ng.ộ ớ ạ ấ ị ế ể ứ ầ ắ ẽ ả ố  Hàm lượng nước còn l i trong đ t ho t tính cũng có  nh hạ ấ ạ ả ường đ n khàế  năng t y tr ng, nói chung c n s y khô đ t ho t tính trẩ ắ ầ ấ ấ ạ ước khi s  d ng.ử ụKhi t y tr ng nh  th  này c n chú ý đ n kh  năng h p ph  d u c aẩ ắ ư ế ầ ế ả ấ ụ ầ ủ  

đ t ho t tính làm tiêu hao d u. Lấ ạ ầ ượng d u tiêu hao do b  h p ph  vào đ tầ ị ấ ụ ấ  

ho t tính kho ng 50 đ n 100% tr ng lạ ả ế ọ ượng đ t mà khi t y tráng thấ ẩ ườ  ngdùng lượng đ t ho t tính b ng 1,5 ­ 3,5% tr ng lấ ạ ằ ọ ượng d u cho nên lầ ượ  ng

d u tiêu hao cũng có th  đ n 1,5 ­ 3,5% là tầ ể ế ương đ i nhi u, c n ph i thuố ề ầ ả  

h i l i, có th  dùng các bi n pháp sau:ồ ạ ể ệ

­ trích ly d u và axit béo b ng dung môi không hòâ tan các h p ch tầ ằ ợ ấ  không béo cũng b  đ t h p ph , thị ấ ấ ụ ường dùng dung môi lá d u xăng;ầ

­ x  lí đ t ho t tính đã h p ph  d u b ng ki m làm cho d u đă bừ ấ ạ ấ ụ ầ ằ ề ầ ị 

h p ph  vào đ t s  chuy n thành xà phòng đ  dùng;ấ ụ ấ ẽ ể ể

­ dùng c  đ t ho t tính l n d u b  h p ph  đ  l m matit, làm ch tả ấ ạ ẫ ầ ị ấ ụ ể ả ấ  

ph i tr n d u v i đ t ho t tính trả ộ ầ ớ ấ ạ ước khi đun nóng

C n đ c bi t chú ý là d u t y tr ng b ng phầ ặ ệ ầ ẩ ắ ằ ương pháp này v  sauề  không nên gia nhi t cao n a nh  trùng h p, oxy hóa hay n u ch y v iệ ữ ư ợ ấ ả ớ  

nh a. Vì quá trinh t y tr ng ch  th c hi n   kho ng nhi t đ  100°c khôngự ẩ ắ ỉ ự ệ ờ ả ệ ộ  

b o đ m tách h t các h p ch t không béo cho nên các h p ch t này đunả ả ế ợ ấ ợ ấ  nóng   nhi t đ  cao 250 ­ 300°c s  l ng xu ng, b  phân h y và l m choờ ệ ộ ẽ ắ ố ị ủ ả  

s n ph m có màu. Do đó d u t y tr ng b ng phả ẩ ầ ẩ ắ ằ ương pháp h p ph  chấ ụ ỉ dùng đ  s n xu t s n d u thu n túy, không dùng đ  trùng b p sâu để ả ấ ơ ầ ầ ể ợ ượ  c;

d u dùng đ  trùng h p ph i t y s ch b ng phầ ể ợ ả ẩ ạ ằ ương pháp x  lí nhi t hayừ ệ  

b ng ki m.ằ ề

đ. T y s ch b ng ki m là d a vào ph n  ng trung hòa axit b ng dungầ ạ ằ ề ự ả ứ ằ  

d ch ki m trong nị ề ước. Xà phòng t o ra không hòa tan vào d u s  đạ ầ ẽ ược tách 

ra. Các h p ch t không béo nh  phosphatit, ch t nh n, ch t màu cũng đợ ấ ư ấ ờ ấ ượ  ctách ra

Tho t tiên dung d ch xà phòng t o thành v i d u m t lo i nhũ tạ ị ạ ớ ầ ộ ạ ương và sau khi đ  l ng nhũ tể ắ ương b  phá h y, d u s ch n i lên trên, còn l p bênị ủ ầ ạ ổ ớ  

dưới là dung d ch xà phòng ch a các h p ch t không béo và kéo theo cị ứ ợ ấ ả 

h p ch t c  h c. Mu n các t p ch t kia chóng k t t a pha thêm vào m t ítợ ấ ơ ọ ố ạ ấ ế ủ ộ  

nước nóng hay dung d ch mu i ăn.ị ố

Lượng ki m c n dùng ph i tính th t kh p v i lề ầ ả ậ ớ ớ ượng axit t  do căn cự ứ vào ch  s  axit, tránh dùng d  ki m. Nên dùng dung d ch NaOH n ng đ  10ỉ ố ư ề ị ồ ộ  

­ 20° Beaumé v  ti n hành   nhi t đ  30 ­ 80°c.ả ế ở ệ ộ

Còn có th  t y s ch b ng axit ho c dùng các ch t kh , ch t oxy hóaể ẩ ạ ằ ặ ấ ử ấ  

nh ng t t nh t là dùng phýõng pháp ph i h p bao g m các quá trinh hydratư ố ấ ố ợ ồ  hóa, t y s ch b ng ki m và t y tr ng b ng cách h p ph  Dùng phẩ ạ ằ ề ẩ ắ ằ ấ ụ ươ  ngpháp ph i h p đ  t y s ch d u s  có đố ợ ể ẩ ạ ầ ẽ ược lo i d u dùng ch  t o s n r tạ ầ ế ạ ơ ấ  

t t Phố ương pháp ph i h p bao g m các quá trinh c  th  nh  sau:ố ợ ồ ụ ể ư

­ hydrat hóa d u b ng axit HCI n ng đ  0,25% v i s  lầ ằ ồ ộ ớ ố ượng 2% so 

v i d u   nhi t đ  30 ­50°c trong 30 ­ 40 phút;ớ ầ ờ ệ ộ

­ trung hòa b ng dung d ch ki m NaOH n ng đ  15° Bé   50 ­ 70°cằ ị ề ồ ộ ờ  trong 35 ­ 40 phút v i s  lớ ố ượng 100 ­150% so v i lí thuy t (lớ ế ượng ki m líề  thuy t tính d a vào chl s  axit). Trung hòa xong rùa tách xà phòng t o thànhế ự ố ạ  

và s y chân không;ấ

­ t y trẩ ắng trong chân không v i 2% đ t ho t tính đã s y k    95 ­ớ ấ ạ ấ ỹ ờ  110°c trong kho ng 1 gi , sau đó l c l y d u s ch.ả ờ ọ ấ ầ ạ

Phương pháp ph i h p này có  u đi m là tách đố ợ ư ể ược hoàn toàn axit béo 

t  do cũng nh  thành ph n không béo trong d u mà lự ư ầ ầ ượng d u hao t n l iầ ổ ạ  

ít. Nh ng có nhi u khó khán là quá trình và thi t b  ph c t p, ch  nên dùngư ề ế ị ứ ạ ỉ  

v i lớ ượng d u c n t y s ch khá l n và c n ph i ki m tra k    nhi u gaiầ ầ ẩ ạ ớ ầ ả ể ỹ ờ ề  

đo n, đ c bi t là lúc trung hòa và r a s ch.ạ ặ ệ ử ạ

2.1.1.4. Lý thuy t v  quá trình làm khô c a d u ế ề ủ ầ

M c đ  bão hòa đ c tr ng b ng ch  s  iot có  nh h ứ ộ ặ ư ằ ỉ ố ả ưở ng r t l n ấ ớ  

đ n kh  năng khô c a d u nh ng ch  hoàn toàn căn c  vào m c đ ế ả ủ ầ ư ỉ ứ ứ ộ  không bão hòa thì ch a đ  C  th  là axit béo t  d u khô có ch  s  iot ư ủ ụ ể ừ ầ ỉ ố  

l n h n d u khô ban đ u nh ng không có kh  năng t o màng trong ớ ơ ầ ầ ư ả ạ  

đi u ki n mà lo i d u khô đó có th  t o thành màng đ ề ệ ạ ầ ể ạ ượ c. Còn ph i ả   chú ý đ n c  lo i r ế ả ạ ượ u làm nhi m v   ệ ụ este hóa axit béo không no thành 

d u khô. ví d  d u t ng h p t  axit không no v i r ầ ụ ầ ổ ợ ừ ớ ượ u đa ch c nh ứ ư  pentaerytrit d  khô h n nhi u so v i d u thiên nhiên. Nh ng ch  r ễ ơ ề ớ ầ ư ỉ ượ   u

đa ch c cùng không quy t đ nh đ ứ ế ị ượ c kh  năng khô c  th  là d u oliu ả ụ ể ầ   không khô thì este c a axit béo trong d u đó v i pentaerytrit cũng không ủ ầ ớ   khô.

 Màng s n  ơ bị bi n màu c ế òn do các ch t b n n m l n trong s n b ấ ẩ ằ ẫ ơ ị  oxy hóa thành nh ng ch t có màu ữ ấ  Ng ườ i ta gi i thích hi n t ả ệ ượ ng bi n ế   màu   ch  t i nhi u h n   ch  có ánh sáng nh  sau. Nói chung bi n ờ ỗ ố ề ơ ờ ỗ ư ế   màu là do có nhóm xeton nh ng khi có tác d ng c a tia t  ngo i thì ư ụ ủ ừ ạ   axeton b  phân h y: nghĩa là trong ch  t i axeton không b  phân h y nên ị ủ ỗ ố ị ủ  

kh  năng xu t hi n màu d  h n nhi u. Quá trình lão hóa nói chung k ả ấ ệ ễ ơ ề ể 

c  hi n t ả ệ ượ ng hóa giòn và hi n t ệ ượ ng bi n màu ti n hành t ế ế ươ ng đ i ổ  

ch m là do các ph n  ng, các hi n t ậ ả ứ ệ ượ ng k  trên x y ra ch m, nguyên ể ả ậ   nhân vì trong quá trình khô các phân t  d u đã kém linh đ ng và oxy ử ầ ộ   phân b  vào trong màng s n cũng khó khăn. Cũng có th  dùng m t s ổ ơ ể ộ ố 

ch t ch ng oxy hóa làm cho màng s n ít b  bi n đ i nh ng quá trình ấ ố ơ ị ế ổ ư   khô s  kéo dài vì th  trong th c t  không dùng.  ẽ ế ự ế

2.1.1.5 các quá trình ch  bi n d u  ế ế ầ

Ph ươ ng pháp ch  bi n d u ph  bi n nh t là làm đ c d u đ  ch ế ế ầ ổ ế ấ ặ ầ ể ế 

t o s n. Đ c đi m c a d u sau khi đã làm đ c là có đ  nh t khá l n và ạ ơ ặ ể ủ ầ ặ ộ ớ ớ  

ch  s  iot gi m xu ng nhi u. Ngoài ra tr ng l ỉ ố ả ố ề ọ ượ ng riêng và ch  s  axit ỉ ố  

c a d u đã làm đ c cũng thay đ i, có tăng lên m t ít. Các lo i d u khô ủ ầ ặ ổ ộ ạ ầ  

r t d  làm đ c l i, đ c bi t là lo i d u khô có ch a n i đôi cách m t ấ ễ ặ ạ ặ ệ ạ ầ ứ ố ộ  

nh  d u tr u; còn d u không khô không th  làm đ c đ ư ầ ấ ầ ể ặ ượ c. Có ba  

ph ượ ng pháp làm đ c d u là dùng nhi t (nhi t trùng h p), dùng oxy ặ ầ ệ ệ ợ  

c a không khí (trùng h p oxy hóa), dùng l u hu nh (trùng h p nh  l u ủ ợ ư ỳ ợ ờ ư  

hu nh). Tr ỳ ướ c khi ch  bi n c n ph i làm s ch ế ế ầ ả ạ  

th  cho thêm xúc tác đ  rút ng n th i gian trùng h p nh  naphtenat c a ể ể ắ ờ ợ ư ủ   nhôm, chì, canxi oxyt, k m oxyt  Th  đ  đ c c a d u b ng cách l y ẽ ử ộ ặ ủ ầ ằ ấ  

m u d u đ  ngu i r i dùng dung môi white spirit hòa tan. L ẫ ầ ể ộ ồ ượ ng dung   môi tùy theo đ  đ c c a d u ta yêu c u.  ộ ặ ủ ầ ầ

b) Trùng h p oxy hóa ợ  

Trùng h p oxy hóa là quá trình th ợ ổi dòng không khí hay oxy vào d u ầ   đun nóng ở kho ng nhi t đ  130 ­150°  ả ệ ộ C. Ph n  ng oxy hóa t a nhi u ả ứ ỏ ề   nhi t nên d u có kh  năng t  b c cháy, vì th  c n chú ý không nâng ệ ầ ả ự ố ế ầ   nhi t đ  lên quá 210°   ệ ộ C.  D u khô ch ầ ỉ  trùng h p đ n đ  d c 30 hay ợ ế ộ ặ   35%, còn d u bán khô thì trùng h p oxy hóa đ n đ  đ c 35% ầ ợ ế ộ ặ  Trong  quá trình trùng h p oxy hóa thì h u h t các ch  tiêu d u đ u b  thay đ i ợ ầ ế ỉ ầ ề ị ổ   khá nhi u, đ c bi t là tr ng l ề ặ ệ ọ ượ ng riêng, đ  nh t và hàm l ộ ớ ượ ng oxy   axit tăng lên nhi u. Còn làm l ề ượ ng peroxyt cũng nh  trong quá trình ư   khô, tho t tiên tăng lên và đ n m t th i gian nào đó l i gi m xu ng.  ạ ế ộ ờ ạ ả ố

c) K t h p l u hu nh vào d u  ế ợ ư ỳ ầ

Ph ươ ng pháp này ít dùng h n so v i ph ơ ớ ươ ng pháp nhi t trùng h p ệ ợ  

và trùng h p oxy hóa vì màng s n t  d u có k t h p l u hu nh không ợ ơ ừ ầ ế ợ ư ỳ  

s  d ng đ ử ụ ượ c lâu. Có th  đính l u hu nh vào d u b ng s ể ư ỳ ầ ằ 2 hay s2 Cl2.  d). Xà phòng hóa d u và phân riêng các axit béo  ầ

Ti n hành xà phòng hóa đ u b ng ki m r i cho tác d ng xà ế ầ ằ ề ồ ụ   phòng t o thành v i axit vô c  đ  có h n h p axit béo. Sau đó làm l nh ạ ớ ơ ể ỗ ợ ạ  

t  t  đ  k t tinh axit béo lo i no tách riêng ra đ  dùng cho ngành xà ừ ừ ể ế ạ ể   phòng, còn l i là ph n axit béo không no   pha l ng dùng đ  sán xu t ạ ầ ở ỏ ể ấ  

s n gliphtal r t thu n ti n.Còn có ph ơ ấ ậ ệ ươ ng pháp xà phòng hóa ch n l c, ọ ọ   axit béo lo i no s  đ ạ ẽ ượ c tách ra  ừướ c kh i d u làm cho d u giàu h n ỏ ầ ầ ơ  

v  t o thành ph n axit không no ề ạ ầ

 đ. Chuy n hóa esíe d u b ng r ế ầ ằ ượ u đa ch c  ứ

Quá trình chuy n hóa este các triglyxerit c a d u là quá trình thay ể ủ ầ  

th  m t ph n hay toàn b  glyxerin b ng r ế ộ ầ ộ ằ ượ u khác, axit béo b ng axit ằ   khác hay là đ ng th i thay th  m t ph n glyxerin, m t ph n axit béo ồ ờ ế ộ ầ ộ ầ  

b ng r ằ ượ u và axit khác.Th c hi n chuy n hóa este b ng ph ự ệ ể ằ ươ ng pháp  

r ượ u hóa hay axit hóa.

e). Quá trình kh  n ứ ướ c d u ve  ầ

D u ve ch a đ n 80 ­90% triglyxerit c a axit rixinoleic: ầ ứ ế ủ

CH3(CH2)s ÇH ­ CH2 ­ CH = CH ­ (CH2)7 ­ COOH OH 

Khi đun nóng   nhi t đ  trên 200°C và c  xúc tác d u ve b  kh ờ ệ ộ ỏ ầ ị ử 

n ướ c, m t phân t  n ộ ử ướ c thoát ra và xu t hi n thêm m t n i đôi ấ ệ ộ ố

2.1.1.6. Các quá trình bi n tính d u ế ầ  

a. Bi n tính d u b ng cmhydrit maleic ế ầ ằ  

Ng ườ i ta ch  bi n d u v i 2 ­ 10% anhydrit maleic v i m c đích ế ế ầ ớ ớ ụ   tăng nhanh t c  ố đ  trùng h p các lo i d u có ch a axit béo không no đó: ộ ợ ạ ầ ứ   quá trình này có th  g i là quá trình maleic hóa ể ọ  

b. Bi n tính d u b ng styrol ế ầ ằ  

Có th  bi n tính d u b ng styrol trong nhi u đi u ki n khác ể ế ầ ằ ề ề ệ   nhau: tr n h p d u v i styrol­monome không c n dung môi ho c là ộ ợ ầ ớ ầ ặ   thêm dung môi xylen; có th  thêm ch t gi m t c đ  trùng h p (phenol, ề ấ ả ố ộ ợ  

l u hu nh, metylstyrol ) hay không cũng đ ư ỳ ượ c. L ượ ng styrol dùng đ ể 

bi n tính tùy theo yêu c u v  tính ch t c a s n ph m nh ng th ế ầ ề ấ ủ ả ẩ ư ườ   ng không đ ượ c quá 45% h n h p d u và styrol. Nhi u lo i d u có kh ỗ ợ ầ ề ạ ầ ả  năng bi n tính b ng styrol   d ng ch a trùng h p ho c   d ng đã trùng ế ằ ở ạ ư ợ ặ ở ạ  

h p hay oxy hóa m t ph n ợ ộ ầ

2.1.2. Nh a thiên nhiên  ự

Nh a là h p ch t h u c  có phân t  kh i l n. Nh a có th  hòa ự ợ ấ ữ ơ ử ố ớ ự ể   tan trong dung môi h u c , không hòa tan trong n ữ ơ ướ c. Khi hòa tan nh a ự   trong dung môi h u c , quét lên b  m t s n ph m, dung môi bay h i s ữ ơ ề ặ ả ẩ ơ ẽ  hình thành màng c ng, trong su t.  ứ ố

Nh a chia làm ba lo i: nh a thiên nhiên, nh a nhân t o đ ự ạ ự ự ạ ượ c ch ế 

bi n t  h p ch t cao phân t  thiên nhiên và nh a t ng h p ch  bi n t ế ừ ợ ẩ ừ ự ổ ợ ế ế ừ  nguyên li u công nghi p hóa h c.  ệ ệ ọ

2.1.2.1. Nh a thông  ự

 n c ta nh a thông l y t  mù cây thông 

(thông hai lá) hay Pinus mossoniana (thông tàu). M  thông khi m i phây ủ ớ  

ra kh i v  cây thông là m t ch t l ng nh t màu sáng, nh ng qua m t ỏ ỏ ộ ấ ỏ ớ ư ộ  

th i gian thì đ c d n l i và xu t hi n các tinh th  axit nh a ờ ặ ầ ạ ấ ệ ể ự

1. Thành ph n c a nh a thông và các lo i axit nh a  ầ ủ ự ạ ự

Trong nh a thông có hon 90% là axit nh a và d ự ự ướ i 10% là ch t ấ   trung tính t c là ph n không b  xà phòng hóa c a nh a thông. Các c u ứ ầ ị ủ ự ấ  

t  không b  xà phòng hóa trong nh a thông l  lo i ch t l ng r t nh t ử ị ự ả ạ ấ ỏ ấ ớ   màu vàng r m có thành ph n không ôn đ nh, đó chính là ph n có nhi t ơ ầ ị ầ ệ  

đ  sôi cao c a d u thông còn l i trong nh a thông ộ ủ ầ ạ ự

2. Tính ch t c a nh a thông ấ ủ ự  

Nh a thông là m t ch t r n, giòn, trong su t, d  dính tay, ch y ự ộ ấ ắ ố ễ ả  

m m   kho ng nhi t đ  70 ­ 80°c và ch y l ng   nhi t đ  120° ề ở ả ệ ộ ả ỏ ở ệ ộ C. 

Tr ng l ọ ượ ng riêng   20° ở C là 1,090, h  s  khúc x    20°  ệ ố ạ ờ Clà 1,536 và  chi s  axit kho ng 170, ch  s  iot đ n 170 ­ 204 ố ả ỉ ố ế  Nh a thông hòa tan ự   trong   các   l ai   r ọ ượ u   metylic,   etylic,   amylic,   trong   benzen,   axeton,   cloroform, d u thông, cacbon sunfua, d u thào m c, este, axit axetic ầ ầ ộ   Khi hòa tan vào ki m s  t o thành xà phòng. Hàm l ề ẽ ạ ượ ng ch t không xà ấ   phòng hóa th ườ ng là 5%, có khi lên đ n 10%. Nh a thông cũng có ế ự   nhi u tính ch t hóa h c quan tr ng t orng t  nh  tính ch t c a axit ề ấ ọ ọ ư ự ư ấ ủ  

nh a đã nêu   trên.  ự ở

a. Tính ch t c a nh a thông có quan h  đ n nhóm cacboxyl COOH ấ ủ ự ệ ế  

Do có ch a nhóm COOH nh a thông có kh  năng tham gia vào ứ ự ả   các ph n  ng t o thành redinat kim lo i, xà phòng natri, este và anhydrit ả ứ ạ ạ  

nh a thông, r ự ượ u nh a.  ự

b. Tính ch t c a nh a thông có quan h  đ n tính ch t không b o hòa ấ ủ ự ệ ế ấ ả  

c a nó ủ

Nh a thông là m t ch t không bão hòa nên có kh  năng ph n ự ộ ấ ả ả  

ng t ng đ i d  dàng. Có tr ng h p ph n  ng x y ra không có l i

nh  là ph n  ng t  oxy hóa c a nh a thông, vì thé có khi c n ph i ư ả ứ ự ủ ự ầ ả   hydro hóa tr ướ c khi s  d ng. Nh ng trong nhi u tr ử ụ ư ề ườ ng h p thì các ợ  

ph n  ng x y ra r t có l i cho ta nhi u lo i s n ph m nh  ph n  ng ả ứ ả ấ ợ ề ạ ả ẩ ư ả ứ   két   h p   v i   anhydrit   maleic   t o   thành   nh a   maleic;   ng ng   t   v i ợ ớ ạ ự ư ụ ớ   aldehyt, phenol và c  v i nh a phenol formaldehyt; trùng h p v i nhau ả ớ ự ợ ớ   cùng nh  tác d ng v i do, hypoclorit, axit sunfunc ư ụ ớ

2.1.1.6. Các quá trình bi n tính d uế ầ

a. Bi n tính d u b ng anhydrit maleic ế ầ ằ

Người ta ch  bi n d u v i 2 ­ 10% anhydrit maleic v i m c đích tăngế ế ầ ớ ớ ụ  nhanh t c đ  trùng h p các lo i d u có ch a axit béo không no đó: quá trìnhố ộ ợ ạ ầ ứ  này có th  g i là quá trình maleic hóa.ể ọ

S n ph m d u đã bi n tính v i anhyđrit ả ẩ ầ ế ớ maleic hay là s n ph m d uả ẩ ầ  maleic  hóa   còn   g i   là   ađuc   (addukt)   có   th   este   hóa   b ng   glyxerin   hayọ ể ằ  pentaerytrit. Cũng có th  trung hòa d u ể ầ maleic hóa b ng ki m, amoniac hayằ ề  amin đ  có s n ph m tan trong nể ả ẩ ước dùng làm s n màu nhũ tơ ương trong 

nước

D u đã đầ ược bi n tính b ng anhydrit ế ằ maleic có nhi u  u vi t h n soề ư ệ ơ  

v i d u thớ ầ ường, c  th  nh : d  dàng nhi t trùng h p, khi trùng h p xongụ ể ư ễ ệ ợ ợ  

v n có màu sáng và màng s n đóng r n t t, ch u đẫ ơ ắ ố ị ược tác d ng c a nụ ủ ước và khí quy n t t h n.ể ố ơ

b Bi n t nh d u b ng styroế ỉ ầ ằ ỉ

Có th  bi n tính d u b ng styrol  ong nhi u đi u ki n khác nhau: tr nể ế ầ ằ ư ề ề ệ ộ  

h p d u v i styrol­monome không c ri dung môi ho c là thêm dung môiợ ầ ớ ầ ặ  xylen;   có   th   thêm   ch t   gi m   t c   đ   trùng   h p  ể ấ ả ố ộ ợ (phenol,  l u   hu nh,ư ỳ  metylstyrol ) hay không cũng được. Lượng styrol dùng đ  bi n tính tùy theoể ế  yêu c u v  tính ch t c a s n ph m nh ng thầ ề ấ ủ ả ẩ ư ường không được quá 45% h nỗ  

h p d u và styrol. Nhi u lo i d u có kh  năng bi n tính b ng styrol   d ngợ ầ ề ạ ầ ả ế ằ ở ạ  

ch a trùng h p ho c   d ng đã trùng h p hay oxy hóa m t ph n.ư ợ ặ ở ạ ợ ộ ầ

Ví d , dùng h n h p g m 55% d u lin v i 45% h n h p styrol và ụ ỗ ợ ồ ầ ớ ỗ ợ a­ 

metylstyrol (dùng 70% styrol và 30% a­metylstyrol) kích đ ng trùng h p b ngộ ợ ằ  3% benzoin peroxyt và th c hi n quá trình bi n tính nh  sau: trự ệ ế ư ước tiên đun nóng d u   160°c trong 6 gi  r i thêm styrol và  ầ ở ờ ồ benzoin  peroxyt vào ti nế  hành bi n tính   160 ­250°c trong 5 gi  r i   250°c trong 6 gi ,   250 ­ 300°cế ở ờ ồ ở ờ ở  trong 3 gi  và cu i cùng 300°c trong 1 gi ờ ố ờ

S n ph m d u đã bi n tính r t nh t, đ c l i nh  nh a m m và có mùiả ẩ ầ ế ấ ớ ặ ạ ư ự ề  

c a styrol, hòa tan r t d  trong nhi u lo i dung môi.ủ ấ ễ ề ạ

Bây gi  c n xét đ n thành ph n c a s n ph m d u bi n tính b ngờ ầ ế ầ ủ ả ẩ ầ ế ằ  

styrol và c  c u phàn  ng k t h p ơ ẩ ứ ế ợ

Trong s n ph m d u đã bi n tính có 3 thành ph n:ả ẩ ầ ế ầ

c polystyrol v i đ  trùng h p khác nhau;ớ ộ ợ

d axit béo c a d u;ủ ầ

e axit béo c a d u có đính thêm styrol.ủ ầ

Ta c n xét k  ph n  ng k t h p c a styrol v i d u. Trầ ỹ ả ứ ế ợ ủ ớ ầ ường h p d uợ ầ  Nhóm 2

Hai ph n  ng trên thả ứ ường ti n hành  ế ở nhi t đ     ệ ộ 140°c  và axit béo 

đóng vai trò ch t đi u ch nh s  phát tri n c a m ch polystirol.ấ ề ỉ ự ể ủ ạ

Khi tăng nhi t đ  và gi m n ng đ  stirol trong h n h p ph n  ng thìệ ộ ả ồ ộ ỗ ợ ả ứ  

s  gi m kh  năng t o thành polystirol và tăng t c đ  tác d ng c a stirol v iẽ ằ ả ạ ố ộ ụ ủ ớ  axit béo. Nh ng n u tăng nhi t đ  cao qu  (trên 300°C) thì ch t đ ng trùngư ế ệ ộ ả ấ ồ  

h p c a stiroi v i axit béo s  b  phân h y và s  ch  t o thành polystyrol phânọ ủ ớ ẽ ị ủ ẽ ỉ ạ  

t  th p.ử ấ

Dưới đây là m t s  đi u ki n c  th  c a quá trinh bi n tính d u b ngộ ố ề ệ ụ ể ủ ế ầ ằ  styrol:

­Trường h p đ ng trùng h p kh i: đun nóng d u r i thêm vào d n d nợ ồ ợ ố ầ ồ ầ ầ  

h n h p styrol v i ỗ ợ ớ benzoin peroxyt hay ch t kh i đ u khác, sau đó nâng caoấ ơ ầ  nhi t đ  lên  ệ ộ 200°c  và h n n a. Nên dùng nhi u peroxyt (kho ng 2 ­3%ơ ữ ề ả  

tr ng lọ ượng styrol) đ  gi m phân t  kh i c a polyme. Thể ả ử ố ủ ường nên dùng 

thêm b ­ metylstyrol (kho ng ả 20% lượng styrol) đ  đi u ch nh m ch polymeể ề ỉ ạ  làm cho s n ph m đ ng nh t h n.ả ẩ ồ ấ ơ

f Trường h p đ ng trùng h p trong dung môi: đun nóng ợ ồ ợ ở 

140 ­ 150°c h n h p styrol và d u oxy hóa hay trùng h p s  b  trongỗ ợ ầ ợ ơ ộ  môi trường dung môi tr , thơ ường là xylen (kho ng 50%) trong th iả ờ  gian dài. Dung môi có tác d ng làm ch m quá trình trùng h p t oụ ậ ợ ạ  thành polystyrol

v  nguyên li u d u có m y đi m c n chú ý:ề ệ ầ ấ ể ầ

g Không nên dùng nguyên d u tr u vi axit eleostearic ngănầ ẩ  

ch n quá trình trùng h p styrol.ặ ợ

h Không nên dùng d u   d ng ch a ch  bi n (ch a trùngầ ở ạ ư ế ế ư  

h p) vì s n ph m s  kém đ ng nh t và có ch a nhi u polystyrol.ợ ả ẩ ẽ ồ ấ ứ ề

i Nên dùng d u ve đã kh  nầ ử ước; d u lin và d u hầ ầ ướ  ng

dương đã được oxy hóa hay trùng h p s  b  tr n thêm v i 5­10% d uợ ơ ộ ộ ớ ầ  

j.thành ph n polystyrol khá l n nên quá trình khô có tính ch t lý h cầ ớ ấ ọ  nhi u h n là hóa h c, do đó mà màng s n khô r t nhanh;ề ơ ọ ơ ấ

k h  s  khúc x  c a polystyrol l n nên màng s n r t bóng.ệ ố ạ ủ ớ ơ ấ

Nh ng màng s n này cũng có khuy t đi m là không ch u đư ơ ế ể ị ược tác 

d ng c a nhi u lo i dung môi và không có tính v n năng: có ch  không có gìụ ủ ề ạ ạ ỗ  thay th  đế ược mà có ch  l i không th  s  d ng đỗ ạ ể ử ụ ược

2.1.2.Nh a thiên nhiênự

Nh a là h p ch t h u c  có phân t  kh i l n. Nh a có th  hòa tanự ợ ấ ữ ơ ử ố ớ ự ể  trong dung môi h u c , không hòa tan trong nữ ơ ước. Khi hòa tan nh a trongự  dung môi h u c , quét lên b  m t s n ph m, dung môi bay h i s  hình thànhữ ơ ề ặ ả ẩ ơ ẽ  màng c ng, trong su t.ứ ố

Nh a chia làm ba lo i: nh a thiên nhiên, nh a nhân t o đự ạ ự ự ạ ược ch  bi nế ế  

t  h p ch t cao phân t  thiên nhiên và nh a t ng h p ch  bi n t  nguyênừ ợ ấ ử ự ổ ợ ế ế ừ  

li u công nghi p hóa h c.ệ ệ ọ

Nh a thiên nhiên là các ch t h u c  ngu n g c t  th c v t. Đ c tínhự ấ ữ ơ ồ ố ừ ự ậ ặ  

c a chúng là không tan trong nủ ước mà tan trong m t s  dung môi nh t đ nh.ộ ố ấ ị  Nhi u lo i nh a khi đun nóng thì hóa m m r i hóa l ng nh ng cũng có vàiề ạ ự ề ồ ỏ ư  

lo i nh a khi đun nóng thì phân h y và không hòa tan trong dung môi thôngạ ự ủ  

thường (tr  epicloridrin) c n ph i ch  bi n s  b  trừ ầ ả ế ế ơ ộ ước khi hòa tan

Nh a thiên nhiên tham gia vào thành ph n c a s n có tác d ngự ầ ủ ơ ụ  tăng đ  dính c a màng s n vào b  m t s n, làm tâng đ  bóng, đ  c ng,ộ ủ ơ ề ặ ơ ộ ộ ứ  

đ  b n đ i v i đ   m và tính không th m khí. Tuy nhiên nh a thiênộ ề ố ớ ộ ẩ ấ ự  nhiên c ng không c nh tranh n i v i nh a t ng h p và càng ngày ngủ ạ ổ ớ ự ổ ọ ườ  i

Nh a thiên nhiên ph n l n l y t  bên trong v  cây nh  nh aự ầ ớ ấ ừ ỏ ư ự  thông và nh a th o m c vùng nhi t đ i, m t s  l y t  dự ả ộ ệ ớ ộ ố ấ ừ ướ ấi đ t lên g iọ  

là nh a m  nh  nh a copal. Riêng bitum là m t lo i nh a đ c bi t thìự ỏ ư ự ộ ạ ự ặ ệ  

có lo i thi n nhiên có s n dạ ệ ẵ ưới đ t và lo i nhân t o, đấ ạ ạ ược ch  t oế ạ  

b ng cách nhi t phân d u m , nh a và các ch t khác. Nh a thiên nhiênằ ệ ầ ỏ ự ấ ự  

c  nhi u lo i, nh ng trong công nghi p s n thì nh a ch  y u l y tỏ ề ạ ư ệ ơ ự ủ ế ấ ừ 

nh a thông, nh a trai, nh a trám. Các lo i cây này   nự ự ự ạ ở ước ta có r tấ  nhi u.ề

Bước đ u nh a trai s ng m i khai thác ra, theo kinh nghi m cầ ự ổ ớ ệ ổ truy n, thùng nh a đ  ít hôm, l p d u trong s  n i lên trên m t, ta ch tề ự ể ớ ầ ẽ ổ ặ ắ  

l y th  nấ ứ ước trong đó dùng làm d u bóng quang nón, quang d u bàn,ầ ầ  

gh , t  N u là nh a thông ho c nh a trám ta đem ch ng c t b ng h iế ủ ế ự ặ ự ư ấ ằ ơ  

nu c, l y ra đớ ấ ược lo i d u nh  g i là ạ ầ ẹ ọ xăng thông. Lo i xăng này dùngạ  

đ  pha l n v i d u s n dùng làm dung môi r t t t. Ph n đ c còn l i g iể ẫ ớ ầ ơ ấ ố ầ ặ ạ ọ  

là tùng h ươ  Tùng h ng ương thông có màu vàng sáng. Neu màu th m l iẫ ạ  thì có nhi u t p ch t c n ti n hành kh  b ề ạ ấ ầ ế ử ỏ

Nh a thông có th  c t đự ể ấ ượ ừc t  25 ­ 27 kg d u xăng/100 kg nh a.ầ ự  

Nh a trám có th  c t đự ề ấ ượ ừc t  15 ­18 kg d u xăng/100 kg nh a.ầ ự

Trong nh a thông s ng có kho ng 30% là tùng hự ố ả ương, ph n cònầ  

l i là d u và t p ch t khác.ạ ầ ạ ấ

Thành ph n hóa h c c a tùng hầ ọ ủ ương có kho ng 90% là axit nh aả ự  

và kho ng ả 10% các h p ch t trung tính, ph n không b  xà phòng hóa c aợ ấ ầ ị ủ  tùng hương

Tùng hương có nhi t ệ đ  ộ hóa m m ề 60 ­ 70 °c. Công th c c a nh aứ ủ ự  tùng hương là C20 30O2  ỈỈ Chúng ta l n lầ ượt xét t ng lo i nh a thiênừ ạ ự  nhiên

2.1.2.1 Nh a thôngự

 n c ta nh a thông l y t  m  cây thông 

(thông hai lá) hay Pinus mossoniana (thông tàu). M  thông khi m i ph yủ ớ ả  

ra kh i v  cây thông là m t ch t l ng nh t màu sáng, nh ng qua m tỏ ỏ ộ ấ ỏ ớ ư ộ  

th i gian thì đ c d n l i và xu t hi n các tinh th  axit nh a.ờ ặ ầ ạ ấ ệ ể ự

Axit nh a c a nh a thông trự ủ ự ước ti n là axit nh a b c m t nhế ự ậ ộ ư các lo i axit dectropimaric (nóng ch y  ạ ả ở  nhi t đ  211 ­ 212°C), axitệ ộ  Levopimaric(nóng ch y   ả ở 150 ­ 151°C), axit capinoic (nóng ch y   144 ­ả ở  148°C); sau đó chúng đ ng phân hóa thành axit nh a b c hai là axitồ ự ậ  abiétic (nóng chày   155 ­ 190°C) và axit dehydroabiétic (nóng ch y ở ả ở 

173 ­ 174°). Axit abiétic C19H29COOH là  n đ nh nh t.ổ ị ấ

Nh a thông có đ c tính cách đi n, nên khi đự ặ ệ ược ph i h p v i d uố ợ ớ ầ  

tr u, màng s n s  có thêm tính năng cách đi n r t t t. Nh a thông cũngẩ ơ ẽ ệ ấ ố ự  

có nhược đi m là tr  s  axit cao, làm cho màng s n d  b  r n n t, s n dể ị ố ơ ễ ị ạ ứ ơ ễ 

b  xà phòng hóa, trị ương lên ho c đông đ c l i, khi ta pha v i các lo i b tặ ặ ạ ớ ạ ộ  

có ki m tính cao nh  b t nhôm chì, b t vàng th , xanh chì, xanh k m,ề ư ộ ộ ư ẽ  

tr ng k m v.v.ắ ẽ

Do đó c n ph i ti n hành kh  axit trong nh a thông. Thầ ả ế ử ự ườ  ng

người ta dùng glyxerin đ  kh  v i nhi t đ  ể ử ớ ệ ộ 270°c,  nh a thông s  trự ẽ ở thành m t th  nh a trung tính g i là este.ộ ứ ự ọ

Trong m  thông có kho ng 30% nh a thông và g n 70% d uủ ả ự ầ ầ  thông. Sau khi ch ng tách d u thông thì nh a thông còn l i là m t ch tư ầ ự ạ ộ ấ  

r n trong su t, giòn, màu vàng sáng hay nâu nh t (tùng hắ ố ạ ương). Màu càng sáng thì ph m ch t nh a thông càng t t.ẩ ấ ự ố

Ngoài ra còn có m t vài phộ ương pháp khác đ  l y nh a thông n a là:ề ấ ự ữ

­ Trích ly nh a thông trong các đo n g  lá nh n đã hóa nh a b ngự ạ ỗ ọ ự ằ  dung môi h u ữ c  ơ (d u xăng hay ầ CCI4)

­ Trường h p dùng ki m đ  trích ly không t t b ng và ít dùng vi t oợ ề ể ố ằ ạ  thành các mu i  xit nh a và mu i axit béo, hi u su t tách ch t nh a raố ạ ự ố ệ ấ ấ ự  cũng kém, không quá 70%

­ Ch ng c t b ng h i nư ấ ằ ơ ước và có chân không d u ta  (ph  ph m c aầ ỉ ế ẩ ủ  nhà máy s n xu t sunfat xenluloza) s  thu đả ấ ẽ ược đ n 50% nh a thông.ế ự  Ngoài nh a thông ra còn m t lự ộ ượng l n axit béo.ớ

Đ c bi t   nặ ệ ờ ước ta còn có lo i nh a r t gi ng nh a thông g i làạ ự ấ ố ự ọ  

nh a trám l y t  cây trám đen ự ấ ừ Canarium nigrum Engler và cây trám tr ngắ  

Canarium   a bum   ỉ Raeusch   Nh a   trám   có   màu   th m   h n   nh a   thôngự ẫ ơ ự  

nh ng l i có  u đi m là ch  s  axit th p.ư ạ ư ể ỉ ố ấ V

Thành ph n c a nh a thông và các lo i axit nh aầ ủ ự ạ ự

Trong nh a thông có h n 90% là axit nh a và dự ơ ự ưới 10% là ch tấ  trung tính t c là ph n không b  xà phòng hóa c a nh a thông. Các c u tứ ầ ị ủ ự ấ ử không b  xà phòng hóa trong nh a thông là lo i ch t l ng r t nh t màuị ự ạ ấ ỏ ấ ớ  vàng r m có thành ph n không  n đ nh, đó chính là ph n có nhi tơ ầ ổ ị ầ ệ

đ  sôi cao c a d u thông còn l i trong nh a thông.ộ ủ ầ ạ ự

Trong nh a thông có 5 lo i axit nh a là đ ng phân c a nhau ự ạ ự ồ ủ  

v i thành ph n chung  ớ ầ C20H30O2  Công th c c u t o c a các axit nh ứ ấ ạ ủ ựạ 

đó đ u có khung c a ề ủ  

fenantren:

Các axit nh a đó đ u ch a các nhóm hóa h c gi ng nhau và có ự ề ứ ọ ố   tính ch t g n gi ng nhau: ấ ầ ố

Axit abiétic là thành ph n chù y u trong các lo i axit nh a. Có th ầ ế ạ ự ể  tách axit abiétic ra kh i nh a thông b ng cách k t tinh nh a thông  ỏ ự ằ ế ự ờ  trong đung d ch c n đã axit hóa b ng axit clohydric, c n chú ý đun sôi ị ồ ằ ầ   dung d ch trong th i gian ng n đ  chuy n toàn b  axit neoabiétic thành ị ờ ắ ể ể ộ   axit abiétic.

Có th  tách axit abiétic ra nh  sau: hòa tan nh a thông vào c n ể ư ự ồ   (v i  ớ 1 kg nh a thông dùng kho ng 1,5 lít c n), đun sôi cho đ n khi hòa ự ả ồ ế   tan h t r i thêm vào 30 ml đung d ch HC1 trong n ế ồ ị ướ c. Ti p t c đun sôi ế ụ   trong 15 phút và thêm vào m t ít hydroquinon đ  tránh ph n  ng oxy ộ ể ả ứ   hóa axit abiétic. Sau đó v a khu y v a làm ngu i dung d ch s  thu ừ ấ ừ ộ ị ẽ  

đ ượ c kh i tinh th  axit abiétic ố ể

Các lo i axit nh a k  trên đ u có ch a nhóm cacboxyl và đ u ià ạ ự ể ề ứ ề   không bão hòa nên có nhi u tính ch t hóa h c quan tr ng nh : ề ấ ọ ọ ư

­ là m t axit nên có th  t o thành mu i, este, anhydrit axit; ộ ể ạ ố

­ các este c a axit nh a có th  kh  thành r ủ ự ể ử ượ u nh a, b ng xúc tác; ự ằ

do ch a bão hòa nên có th  hydo hóa, k t h p thêm halogen, tác d ng ư ể ế ợ ụ  

v i anhyđritmaleic ; ớ

Trong nh a thông có 5 lo i axit nh a là đ ng phân c a nhau v i thành ph nự ạ ự ồ ủ ớ ầ  chung C20H30O2 . Công th c c u t o c a các axit nh a đó đ u có khung c aứ ấ ạ ủ ự ề ủ  fenantren: 

 Các axit nh a đ  đ u ch a các nhóm hóa h c gi ng nhau và có tính ch tự ố ề ứ ọ ố ấ  

g n gi ng:ầ ố

Axit abietic là thành ph n ch  y u trong các lo i axit nh a. Có thầ ủ ế ạ ự ể tách axit abietic là thành ph n ch  y u trong các lo i axit . Có th  tách axitầ ủ ế ạ ể  abietic ra kh i nh a thông b ng cách k t tinh nh a thông   trong   trongỏ ự ằ ế ự ở ở  dung d ch c n đã axit hóa b ng axit clohydric, c n chú ý đun sôi dung d chị ồ ằ ầ ị  trong th i gian ng n đ  chuy n toàn b  axit neobietic thành axit abietic.ờ ắ ể ể ộ

Có th  tách axit abietic ra nh  sau: hòa tan nh a thông vào c n ( v i 1 kgể ư ự ồ ớ  

nh a thông dùng kho ng 1,5 lít c n ), đun sôi trong kho ng 15 phút và thêmự ả ồ ả  vào m t ít hydroquinon đ  tránh ph n  ng oxy hóa axit abietic. Sau đó v aộ ể ả ứ ừ  khu y v a làm ngu i dung d ch s  thu đấ ừ ộ ị ẽ ược kh i tinh th  axit abietic ố ể

Các lo i axit nh a k  trên đ u có ch a nhóm cacboxyl và đ  làạ ự ể ề ứ ể  không bão hòa nên có nhi u tính ch t hóa h c quan trong nh :ề ấ ọ ư

­ Là m t axit nên có th  t o thanhfnmuoois,  t anhydrit axit;ộ ể ạ ế

­ Các este c a axit nh a có th  kh  thành rủ ự ể ử ượu, b ng xúc tác; ằ

­ Do ch a bão hòa nên có th  hydro hóa, k t h p thêm halogen, tácư ể ế ợ  

d ng v i anhydric maleic…;ụ ớ

­ Kh  hdro thành axit dehydroabietic và thành peten hay pinantren.ử  

Đ ng th i cũng d  b  oxy hóa nh ng ch  b  oxy hóa l p b  m t vì th  khiồ ờ ễ ị ư ỉ ị ớ ề ặ ế  

b o qu n c n đ    d ng kh i to, không nên nghi n nh ;ả ả ầ ể ở ạ ố ề ỏ

­ Do tác d ng c a nhi t axit nh a bi n thành axit piroabietic và thànhụ ủ ệ ự ế  

d u nh a, d u nh a thông.ầ ự ầ ự

­ Có kh  năng trung h p, ng ng t  v i aldehyt và tham gia vào cácả ợ ư ụ ớ  

ph n  ng v i HNO3, H2SO4, hypoclorit.ả ứ ớ

2. Tính ch t c a nh a thôngấ ủ ự

Nh a thông là m t ch t r n, giòn, trong su t, d  dính tay, ch yự ộ ấ ắ ố ễ ả  

m m   kho ng nhi t đ  70 ­ ề ở ả ệ ộ 80°c và ch y l ng   nhi t đ  ả ỏ ở ệ ộ 120°c

Tr ng lọ ượng riêng   20° là 1,090, h  s  khúc x    20° là 1,536 vàở ệ ố ạ ờ  chi s  axit kho ng 170, ch  s  iot đ n 170 ­ 204.ố ả ỉ ố ế

Nh a thông hòa tan trong các l ai rự ọ ượu metylic, etylic, amylic, trong benzen, axeton, cloroform, d u thông, cacbon sunfua, d u thào m c, este,ầ ầ ộ  axit axetic. Khi hòa tan vào ki m s  t o thành xà phòng.ề ẽ ạ

Hàm lượng ch t không xà phòng hóa thấ ường là 5%, có khi lên đ nế  10%

Nh a thông cũng có nhi u tính ch t hóa h c quan tr ng t orng tự ề ấ ọ ọ ư ự 

nh  tính ch t c a axit nh a đã nêu   trên.ư ấ ủ ự ở

a. T nh ch t c a nh a thông c  quan h  đ n nhóm cacboxyl COOHỉ ấ ủ ự ỏ ệ ế

Do có ch a nhóm COOH nh a thông có kh  năng tham gia vào cácứ ự ả  

ph n  ng t o thành redinat kim lo i, xà phòng natri, este và anhydrit nh aả ứ ạ ạ ự  thông, rượu nh a.ự

* Red nat kim lo i ỉ ạ : đó là s n ph m thay th  toàn b  hay m t ph nả ẩ ế ộ ộ ầ  

các nguyên t  hydro trong nhóm COOH cua nh a thông b ng kim lo i.ử ự ằ ạ

Redinat kim lo i ki m  a nạ ề ư ước, tan trong nước và dung môi có 

ch a nhóm OH mà không tan trong hydrocacbon. Còn redinat kim lo i khácứ ạ  thì ghét nước, không tan trong các dung môi h u c  không có c c, đ c bi tữ ơ ự ặ ệ  

là trong hydrocacbon

Redinat   kim   lo i   không   ph i   ki m   đạ ả ề ược   s   d ng   nhi u   h n,ử ụ ề ơ  

thường chia ra làm hai lo i nóng ch y và k t t a căn c  vào phạ ả ế ủ ử ương pháp 

ch  t o. Redinat lo i nóng ch y ch  t o b ng cách cho kim lo i oxytế ạ ạ ả ế ạ ằ ạ  nghi n nh  tác d ng v i nh a thông nóng ch y   trong kho ng nhi t đề ỏ ụ ớ ự ả ở ả ệ ộ 

200 ­ 270°c

Redinat kim lo i két tùa ché t o b ng cách cho mu i kim lo i tácạ ạ ằ ố ạ  

d ng v i dung d ch xà phòng natri c a nh a thông trong c n hay trongụ ớ ị ủ ự ồ  

nước

Redinat kim lo i có 2 tác d ng chù y u trong ng nh s n:ạ ụ ế ả ơ

­ Redinat Ca, Zn và AI (v n còn m t n a s  nhóm axit không b  thayẫ ộ ử ố ị  

đ i) tham gia vào thành ph n ch t t o màng. N u cho vào nhi u oxyt cácồ ầ ấ ạ ế ề  kim lo i kạ ề

trên không thê có s n phâm trong su t và đ ng nh t đả ố ồ ắ ược. Các redinat kề trôn là nh ng ch t trong su t, h i có màu, tan trong dung môi h u c  vàữ ấ ố ơ ữ ơ  

d u th c v t, c ng h n nh a thông ban đ u, ch y m m   nhi t đ  caoầ ự ậ ứ ơ ự ầ ả ề ở ệ ộ  

h n kho ng 120°c (nh a thông ch y m m   70 ­80°C). Các redinat kimơ ả ự ả ề ờ  

lo i k  trcn có th  dùng   d ng r n nh ng t t h n   d ng dung d ch 50%ạ ể ề ở ạ ắ ư ố ơ ở ạ ị  trong dung môi

­ Redinat Mn, Co lo i nóng ch y hay k t t a dùng nh  ch t làm khôạ ả ế ủ ư ấ  cho s n. Lo i két t a thơ ạ ủ ường ch a đ n 8% kim lo i, g p đôi lứ ế ạ ấ ượng kim 

lo i có trong redinat lo i nóng ch y. Nh ng redinat nóng ch y ch  t o tạ ạ ả ư ả ế ạ ừ 

mu i kim lo i c a axit h u c  mà kh ng ph i t  kim lo i oxyt l i có khố ạ ủ ữ ơ ỏ ả ừ ạ ạ ả năng ch a nhi u kim lo i h n redinat kim lo i kct t a.ứ ề ạ ơ ạ ủ

Redinat kim lo i nên dùng   d ng dung d ch ch  không nên đ    d ng b tạ ở ạ ị ứ ể ờ ạ ộ  tránh ph n  ng oxy hóa làm gi m kh  năng hòa tan trong dung môi.ả ứ ả ả

Xà phòng natri c a nh a thông. Khi cho nh a thông tác d ng v iủ ự ự ụ ớ  

m t   lộ ượng   tương   ng   dung   d ch   ki m   5%  trong   nứ ị ề ướ ởc     100°C   trong kho ng 2 gi  s  đả ờ ẽ ược dung d ch xà phòng trong su t. Dung d ch này đị ố ị ế ngu i s  đ c l i và hóa keo, nh ng n u dung d ch có n ng đ  thích h p thìộ ẽ ặ ạ ư ế ị ồ ộ ợ  

Lo i este c a nh a thông v i rạ ủ ự ớ ượu đ n ch c nh  metylic, etylic, benzylic làơ ứ ư  

nh ng este nh t nh  d u dùng làm ch t hóa d o cho nh a t ng h p đ cữ ớ ư ầ ắ ẻ ự ồ ợ ặ  

bi t cho nitroxenluloza.ệ

Còn este c a nh a thông v i rủ ự ớ ượu đa ch c nh  glyxerin pentaerytrit làứ ư  

nh ng s n ph m r n có kh  năng k t h p v i b t màu bazic tham gia vàoữ ả ẩ ắ ả ế ợ ớ ộ  thành ph n ch t t o màng nh  redinat Ca, Zn, AI mà ph m ch t l i t t h nầ ấ ạ ư ẩ ấ ạ ố ơ  các lo i redinat đó. Este lo i này thạ ạ ường g i là este nh a thông hay esteọ ự  

nh t, h i có màu, không tr n l n v i nớ ơ ộ ẫ ớ ước mà tan trong nhi u dung môi. ề

Rượu nh a có th  b  este hóa, oxy hóa thành aldehyt  Rự ổ ị ượu nh a este hóaự  

b ng axit nh a cho ta s n ph m r n dùng làm ch t t o màng cho s n.ằ ự ả ẩ ắ ấ ạ ơ

Đ c bi t rặ ệ ượu nh a có khà năng két h p v i axetylen thành etc vinylic dùngự ợ ớ  

d  trùng h p thành m t lo i h p ch t cao ph n t ề ợ ộ ạ ợ ấ ả ừ

b. Tính ch t c a nh a thông có quan h  đ n tính ch t không b o hòaấ ủ ự ệ ế ấ ả  

c a nóủ

Nh a thông là m t ch t không bão hòa nên có kh  năng ph n  ngự ộ ấ ả ả ứ  

tương đ i d  dàng. Có trố ễ ường h p ph n  ng x y ra không có l i nh  làợ ả ứ ả ợ ư  

ph n  ng t  oxy hóa c a nh a thông, vì thé có khi c n ph i hydro hóaả ứ ự ủ ự ầ ả  

trước khi s  d ng. Nh ng trong nhi u trử ụ ư ề ường h p thì các ph n  ng x y raợ ả ứ ả  

r t có l i cho ta nhi u lo i s n ph m nh  ph n  ng két h p v i anhydritấ ợ ề ạ ả ẩ ư ả ứ ợ ớ  maleic t o thành nh a maleic; ng ng t  v i aldehyt, phenol và c  v i nh aạ ự ư ụ ớ ả ớ ự  phenol   formaldehyt;   trùng   h p   v i   nhau   cùng   nh   tác   d ng   v i   do,ợ ớ ư ụ ớ  hypoclorit, axit sunfunc

Nh a thông hydro hóaự

Nh a thông hydro hóa khó h n axit nh a, c n có xúc tác có áp su t cao vàự ơ ự ằ ấ  nhi t đ  cao. Trung bình có 3 nguyên t  hydro đính vào phân t  axit nh aệ ộ ử ử ự  trong nh a thông.ự

Nh a thông hydro hóa dùng trong trự ường h p c n tránh quá trình t  oxy hóaợ ầ ự  

c a nh a thông, có th  dùng d  dán gi y, dùng làm ch t làm khô, dùngủ ự ể ẻ ấ ắ  trong ngành xà phòng

Nh a maleic­abiétic (t  ađuc abiétic­maleic)ự ừ

Nh a abiétic­maleic là s n ph m este hóa ađuc abiétic­maleic băng glyxerinự ả ẩ  hay là s n ph m do tác d ng c a este nh a thông glyxerin v i anhydritả ẩ ụ ủ ự ớ  maleic. Cũng có th  là s n ph m do tác d ng c a ađuc nh a thông ­ maleicề ả ẩ ụ ủ ự  

v i m t s  lo i rớ ộ ố ạ ượu và sau đó có cho tác d ng thêm v i kim lo i oxyt.ụ ớ ạ đây tr c hét c n xét đ n ph n  ng két h p c a anhydnt maleic vào các

axit nh a t o th nh ađuc.ự ạ ả

Axit levopimaric tác d ng v i anhydrit maleic   nhi t đ  thụ ớ ở ệ ộ ường:

Axit abiétic và axit neoabiétic tác d ng v i anhydrit maleic   kho ng nhi tụ ớ ờ ả ệ  

đ  180 ộ oC và cũng t o thành aduc nh  th  Ađuc có nhi t đ  nóng ch y kháạ ư ế ệ ộ ả  cao, den

­ ađuc dc k t h p v i rế ợ ớ ượu đa ch c và do đó có th  nâng cao nhi t đứ ề ệ ộ nóng ch y c a s n phâm.ả ủ ả

Bây gi  xét dcn các s n ph m este hóa ađuc: s n ph m estc hóa m t ph nờ ả ẳ ả ẳ ộ ầ  còn ch a nhóm axit tan trong c n; sàn ph m rán không tan trong c n mà tanứ ồ ẩ ồ  trong hydrocacbon th m và d u th c v t và c  lo i s n ph m không hòaơ ầ ự ậ ả ạ ả ẩ  tan có th  dùng làm b t ép để ộ ược

­ s n ph m nh a tan trong c n ché t o b ng cách đun nóng nh aả ẩ ự ồ ạ ằ ự  thông v i anhydrit maleic   200°c, sau đó este hóa m t ph n b ng rớ ở ộ ầ ằ ượu đa 

ch c. S n ph m cu i cùng có chi s  axit t  80 đ n 110 và màu s c nhứ ả ẩ ố ố ừ ế ắ ư 

nh a thông ban đ u, có th  tan trong ki m loãng và dung d ch mu i kimự ẩ ề ề ị ố  

lo i ki m trong nạ ề ước

­ s n ph m nh a thông ­ maleic este hòa tan trong d u ch  t o b ngả ẩ ự ầ ế ạ ằ  cách tương t  nh ng   nhi t đ  cao h n (225 ­ 260°C). T  l  gi a nh aự ư ở ệ ộ ơ ỉ ệ ừ ự  thông, anhydrit maleic và rượu đa ch c tính toán th  nào đ  este hóa toànứ ế ể  

b  các nhóm axit c a ađuc. S n ph m este hóa có chi s  axit t  15 đ n 40.ộ ủ ả ẩ ố ừ ế  

Thường dùng 8 phân t  gam axit abiétic tác d ng v i 4 ph n t  gam ử ụ ớ ả ử

anhydrit maleic r i cste hóa bàng 5 phân t  gam glyxerin.ồ ử

Lo i s n ph m nh a này tr n thêm v i nitroxenluloza làm cho màngạ ả ẩ ự ộ ớ  

s n bóng h n; nh ng do đ  c ng c a nh a khá l n nên ph i thêm nhi uơ ơ ư ộ ứ ủ ự ớ ả ề  

ch t hóa d o.ắ ẻ

Lo i nh a này khi pha tr n thêm v i d u th c v t có th  dùng d  ché t oạ ự ộ ớ ầ ự ậ ế ế ạ  

s n b n v i tác d ng c a khí quy n và không b  bi n màu nên thơ ề ớ ụ ủ ể ị ế ườ  ngdùng đ  s n xu t s n màu tr ng hay s n men màu sáng.ề ả ấ ơ ắ ơ

 Nh a đa tự ụ

Nh a thông có kh  năng ng ng t  v i formaldehyt và aldehyt khác, v iự ả ư ụ ớ ớ  phenol    dây chi xét ph n  ng ng ng t  c a nh a thông v i nh a phenolở ả ứ ư ụ ủ ự ớ ự  formaldehyt t o thành albertol (h c ín nhân t o). Nh a này thạ ẩ ạ ự ường dùng thay nh a copal thiên nhiên nên g i là nh a copal nhân t o.ự ọ ự ạ