Ngữ Văn 7 (hay hay)

Mục tiêu cần đạt: - HS cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha mẹ đối với con cái từ tâm trạng của mẹ trước ngày khai giảng của con - Thấy được ý nghĩa lớn lao

Trang 1

Ngày soạn:3/9/07 Ng÷ V¨n: Bµi 1 - TiÕt 1

Ngày dạy:5/9/07 Cæng trêng më ra

A Mục tiêu cần đạt:

- HS cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha mẹ đối với con cái từ tâm trạng của mẹ trước ngày khai giảng của con

- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi người

- Giáo dục tình cảm biết ơn, yêu kính cha mẹ và trách nhiệm của học sinh đối với gia đinh

- Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ, phân tích văn bản nhật dụng

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Soạn bài , giải bài tập bổ sung C

- Học sinh: soạn bài

C.Các bước lên lớp

1 Ổn định trật tự

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

Hoạt động 1: Khởi động

Trong lần khai giảng đầu tiên của em ai đưa em

đến trường? Em có nhớ đêm hôm trước ngày

khai trường đó mẹ em đã làm gì, nghĩ gì không?

- HS trả lời

Hôm nay học bài văn này chúng ta sẽ hiểu được

trong đêm trước ngày khai trường để vào lớp 1

của con, mẹ đã làm gì và nghĩ gì?

Hoạt động 2: Đọc, hiểu văn bản

GV hướng dẫn đọc: to, rõ ràng, thể hiện tâm

trạng hồi hộp, thao thức của mẹ, giọng đọc tâm

tình, trầm lắng

GV đọc mẫu

Gọi 2-3 HS đọc bài

HS nhận xét GV sửa chữa

Tóm tắt nội dung bằng một vài câu

? Em hiểu “ nhạy cảm” nghĩa là gì?

“ Háo hức “ là tâm trạng như thế nào?

HS đọc các chú thích còn lại

Văn bản nhật dụng “ Cổng trường mở ra” được

viết theo thể loại gì?( Phương thức biểu đạt

Trang 2

? Văn bản chia làm mấy phần? Nội dung chính

từng phần?

-Học sinh đọc từ đầu ….trong ngày đầu năm

học (trang 6, 7)

? Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng hai mẹ

con trong đêm trước ngày khai giảng?

mở, thỉnh thoảng chúm lại háo hức, trong lòng không có mối bận tâm, hăng hái tranh mẹ dọn dẹp đồ

? Hãy so sánh tâm trạng hai mẹ con?

? Theo em tại sao người mẹ không ngủ được?

(HS thảo luận nhóm 4 thời gian 2 phút)

Đại diện báo cáo: GV kết luận

- Lo lắng , chăm chút cho con, trăn trở suy nghĩ

về người con

- Bâng khuâng , hồi tưởng lại tuổi thơ của mình

? Từ đó em hiểu gì về tình cảm của mẹ đối với

? Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường đã để

đêm trước ngày khai giảng

P2: còn lại : tình cảm của mẹ đối với con

3 Tìm hiểu văn bản 3.1 Tâm trạng của hai mẹ con trong đêm trước ngày khai giảng.

- Tâm trạng của hai mẹ con đều khác thường nhưng không giống nhau:

+ Tâm trạng con: háo hức, thanh thản, nhẹ nhàng

+ Tâm trạng mẹ: bâng khuâng, xao xuyến, trằn trọc suy nghĩ miên man

3.2 Tình cảm của mẹ đối với con

- Mẹ yêu thương , lo lắng , chăm sóc, chuẩn bị chu đáo mọi điều kiện cho ngày khai trường đầu tiên của con

Trang 3

lại dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn mẹ?

( Sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại đến

trường, sự chơi vơi, hốt hoảng khi cổng trường

đóng lại)

? Vì sao tác giả để mẹ nhớ lại ấn tượng buổi

khai trường đó của mình?

(Mẹ có phần lo lắng cho đứa con trai nhỏ bé

lần đầu tiên đến trường

- Vì ngày khai trường có ý nghĩa đặc biệt với

mẹ, với mọi người)

? Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với con

không? Theo em, mẹ đang tâm sự với ai? Cách

viết dó có tác dụng?

- Mẹ tâm sự gián tiếp với con, nói với chính

mình -> nội tâm nhân vật được bộc lộ sâu sắc ,

tự nhiên Những điều đó đôi khi khó nói trực

tiếp Tác dụng truyền cảm

- HS theo dõi đoạn văn cuối

?Đoạn văn thể hiện điều gì qua hành động và lời

nói của mẹ?

? Câu văn nào nói về tầm quan trọng của nhà

trường đối với thế hệ trẻ?

“ Bằng hành động đó họ muốn… cả hàng dặm

sau này”

? Cách dẫn dắt của tác giả có gì đặc biệt?

- Đưa ra ví dụ cụ thể mà sinh động để đi đến kết

luận về tầm quan trọng của giáo dục

- GV mở rộng về giáo dục ở Việt Nam và sự ưu

tiên cho giáo dục của Đảng và Nhà nước ta

? Người mẹ nói: bước qua cổng trường là một

thế giới kì diệu sẽ mở ra Em hiểu thế giới kì

diệu đó là gì?

(HS thảo luận nhóm 4 trong 4 phút)

-Đại diện báo cáo Nhận xét

- Nhà trường mang lại tri thức, hiểu biết

- Bồi dưỡng tư tưởng tốt đẹp, đạo lí làm người

Trang 4

? Từ sự phân tích trên em có suy nghĩ gì về nhan

đề “ Cổng trường mở ra”?

- Hình ảnh nghệ thuật mang ý nghĩa tượng trưng

như cánh cửa cuộc đời mở ra

? Bài văn giúp ta hiểu gì về tình cảm của mẹ và

vai trò của nhà trường đối với cuộc sống mỗi

GV hướng dẫn: Viết đoạn văn 7-8 dòng

Chủ đề: Kỷ niệm đáng nhớ nhất trong ngày khai

giảng đầu tiên

Em tán thành ý kiến trên vì nó đánh dấu bước ngoặt, sự thay đổi lớn lao trong cuộc đời mỗi con người: sinh hoạt trong môi trường mới, học nhiều điều -> tâm trạng vừa háo hức vừa hồi hộp , lo lắng

Bài tập 2: về nhà

4 Củng cố:

? Em thấy người mẹ trong bài văn là người như thế nào?

- Tình cảm, sâu sắc, tế nhị, hiểu biết

? Kiểu nhân vật? Nhân vật tâm trạng

? Mượn tâm trạng mẹ trong đêm trước buổi khai trường để nói gì?

- Tầm quan trọng của việc học , nhà trường

Trang 5

- Có thái độ sửa chữa khuyết điểm mỗi khi mắc lỗi

- Biết kính trọng, yêu thương cha mẹ

B Chuẩn bị

- Giáo viên: Giáo án

2 Kiểm tra: ?Văn bản cổng trường mở ra giúp em hiểu gì về tâm trạng của người mẹ với con trong đêm trước ngày khai trường?

(Tâm trạng thao thức bâng khuâng nghĩ về con, nhớ về kỉ niệm ngày khai trường

đầu tiên của mình, cảm nhận được cảm nhận được vai trò to lớn của sự nghiệp giáo

dục trong nhà trường đói với mỗi con người)

Trong cuộc đời mỗi chúng ta, người mẹ có

vị trí và ý nghĩa hết sức lớn lao, thiêng

liêng, cao cả Nhưng không phải lúc nào ta

cũng nhận ra điều đó, chỉ khi mắc lỗi lầm

ta mới nhận ra tất cả Văn bản “ mẹ tôi” sẽ

cho ta bài học như thế

GV hướng dẫn đọc: thể hiện tâm tư và tình

cảm buồn khổ của người cha trước những

lỗi lầm của con -> sự trân trọng của ông đối

với vợ

GV đọc mẫu HS đọc , nhận xét, GV sửa

chữa

? Nêu vài nét về tác giả?

? Những tác phẩm chủ yếu của ông? ( SGK

11)

? Văn bản được trích từ đâu?

Về hình thức văn bản có gì đặc biệt?

( Mang tính chuyện nhưng được viết dưới

hình thức bức thư ( qua nhật ký của con)

- Nhan đề “ mẹ tôi”)

? Tại sao đây là bức thư người bố gửi con

mà tác giả lấy nhan đề là “ mẹ tôi”?

A Văn bản “ Mẹ tôi” trích trong tác phẩm “ Những tấm lòng cao cả” 1886

Trang 6

- Mẹ là tiêu điểm để hướng tới, để làm sáng

tỏ mọi vấn đề)

? Em hiểu lễ độ là gì?

(HS đọc từ khó)

? Nêu nguyên nhân khiến người cha viết

thư cho con?

- Chú bé nói không lễ độ với mẹ -> cha

viết thư giáo dục con

? Những chi tiết nào miêu tả thái độ của

người cha trước sự vô lễ của con?

(- Sự hỗn láo của con như một nhát dao

đâm vào tim bố vậy

- Bố không thể nén được cơn giận

- Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư?

- Thà bố không có con còn hơn là thấy con

bội bạc Con không được tái phạm nữa

- Trong một thời gian con đừng hôn bố)

? Qua các chi tiết đó em thấy được thái độ

của cha như thế nào?

GV phân tích thêm đoạn “ Khi ta khôn lớn

-> đó”

Vì sao ông lại có thái độ như vậy> Chúng

ta tìm hiểu phần 2

? Những chi tiết nào nói về người mẹ?

? Hình ảnh người mẹ được tác giả tái hiện

qua điểm nhìn của ai? Vì sao?

(Bố -> thấy hình ảnh, phẩm chất của mẹ ->

tăng tính khách quan, dễ bộc lộ tình cảm

thái độ đối với người mẹ, người kể)

? Từ điểm nhìn ấy người mẹ hiện lên như

thế nào?

? Thái độ của người bố đối với người mẹ

như thế nào?

(Trân trọng, yêu thương

Một người mẹ như thế mà En-ri-cô không

lễ độ -> sai lầm khó mà tha thứ Vì vậy thái

độ của bố là hoàn toàn thích hợp)

GV giải thích: nguyên văn lời dịch: Nhưng

thà rằng bố phải thấy con chết đi còn hơn là

Từ khó ( SGK 11)

II Tìm hiểu văn bản

1 Thái độ của người cha trước lỗi lầm của con.

- Sự hỗn láo của con như nhát dao đâm vào tim bố => so sánh

- Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư? => câu hỏi tu từ

- Thà bố không có con… bội bạc => câu cầu khiến

- Người cha Ngỡ ngàng , buồn bã , tức giận ,cương quyết , nghiêm khắc nhưng chân thành nhẹ nhàng

2 Hình ảnh người mẹ

- Thức suốt đêm,quằn quại, nức nở mất con

- Người mẹ sẵn sàng bỏ hết hạnh phúc tránh đau đớn cho con

- Có thể đi ăn xin để nuôi con, hi sinh tính mạng để cứu con

- Diu dàng, hiền hậu

- Là người hiền hậu, dịu dàng, giàu

Trang 7

thấy con bội bạc với mẹ

Người soạn thay: Bố không thấy con -> là

đoạn diễn đạt khá cực đoan -> nhưng có tác

dụng đề cao người mẹ, nhấn mạnh ý nghĩa

giáo dục và thái độ của bố đề cao mẹ

? Trước thái độ của bố En-ri-cô có thái độ

như thế nào?

- Xúc động vô cùng

? Điều gì đã khiến em xúc động khi đọc thư

bố?

(- Bố gợi lại những kỉ niệm mẹ và En-ri-cô

- Lời nói chân thành, sâu sắc của bố

- Em nhận ra lỗi lẫm của mình

? Nếu bố trực tiếp nói hoặc mắng em trước

mọi người liệu En-ri-cô có xúc động như

vậy không? Vì sao?

- Không: xấu hổ -> tức giận

- Thư: đọc, suy nghĩ, thấm thía, không thấy

bị xúc phạm

? Đã bao giờ em vô lễ chưa? Nếu vô lễ em

làm gì?

- HS độc lập trả lời

GV: Trong cuộc sống chúng ta không thể

tránh khỏi sai lầm, điều quan trọng là ta

biết nhận ra và sửa chữa như thế nào cho

tiến bộ

Hoạt động 3: Ghi nhớ

?Qua văn bản em rút ra được bài học gì?

HS đọc ghi nhớ

GV nhắc lại, giải thích rõ ý nghĩa hai câu

văn trong phần ghi nhớ

3- Thái độ của En- ri –cô:

Trang 8

- Giáo viên: Giáo án, bài tập bổ sung

2 Kiểm tra bài cũ

hiểu trong bài hôm nay

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

HS đọc BT1 ( SGK 13)

Xác định tiếng chính và tiếng phụ trong

hai từ ghép “ bà ngoại” và “ thơm phức”

Tiếng chính đứng trước và tiếng phụ đứng sau

Trang 9

? Em hiểu thế nào là từ ghép chính phụ?

HS trả lời

HS đọc ví dụ 2

? Các tiếng trong hai từ “ quần áo”, “ trầm

bổng” có phân ra tiếng chính và tiếng phụ

? Qua hai bài tập trên, em thấy từ ghép

được chia làm mấy loại? Đặc điểm của

? So sánh nghĩa của từ “ bà ngoại” với

nghĩa của “ bà”.? Nghĩa của từ “ thơm

phức” với từ “ thơm”?

- Nghĩa của từ “ bà ngoại “ hẹp hơn so với

nghĩa của từ “ bà”

- Nghĩa của từ “ thơm phức” hẹp hơn

nghĩa của “ thơm”

? Tương tự hãy so sánh nghĩa của từ “

quần áo” với nghĩa của tiếng “ quần, áo”?

Nghĩa của “ trầm bồng” với nghĩa “ trầm’

và “ bồng”?

- Nghĩa của “ quần áo” rộng hơn , khái

quát hơn nghĩa của “ quần, áo”

- Nghĩa của từ “ trầm bổng” rộng hơn

3 Ghi nhớ( SGK)

Trang 10

-HS đọc, xác định yêu cầu, làm bài

-Gọi HS lên bảng điền

-HS nhận xét

-GV nhận xét , bổ sung

HS đọc bài, nêu yêu cầu

HS độc lập suy nghĩ, gọi HS lên bảng ->

HS nhận xét

GV kết luận

-GV nêu yêu cầu

Có thể nói: Một chiếc xe cộ chạy qua ngã

tư

Em bé đòi mẹ mua năm chiếc bánh kẹo

được không?

Hãy chữa lại bằng hai cách

-HS thảo luận nhóm 4 trong ba phút

xanh ngắt, lâu đời, cười nụ

Chài lưới, cây cỏ,

ẩm ướt, đầu đuôi

2 Bài tập 2: Điền thêm tiếng để tạo

- Núi sông, núi đồi

- Ham muốn, ham mê

- Mặt mũi, mặt mày

- Tươi tốt, tươi vui

- Xinh đẹp, xinh tươi

- Học hành, học hỏi

4 Bài tập 4: Bổ sung cho HS khá, giỏi

Không vì xe cộ và bánh kẹo là từ ghép đẳng lập -> nghĩa chủ quan, khái quát nên không thể đi kèm số từ và danh từ chỉ đơn vị được

- Chữa:

+ Xe cộ tấp nập qua lại+ Một chiếc xe vừa chạy qua ngã tư+ Em bé đòi mẹ mua bánh kẹo+ Em bé đòi mẹ mua 5 chiếc bánh/kẹo

Trang 11

         Ngày soạn:6/9/07

Ngày dạy: 10/9/07 TiÕt 4

LIÊN KẾT TRONG VĂN BẢN

- Giáo viên: giáo án , đoạn văn mẫu

- Học sinh: soạn bài, HS khá ,giỏi viết đoạn văn

C Các bước lên lớp:

Trong cuộc sống cũng như trong học tập

chúng ta phải tiếp xúc với nhiều loại văn

bản, nhiều khi phải xây dựng văn bản

nữa Để văn bản dễ hiểu, mạch lạc giữa

các phần, các đoạn phải có sự liên kết

Vậy liên kết trong văn bản là gì? Sử dụng

PT gì khi liên kết văn bản, chúng ta cùng

học bài hôm nay

? Nếu bố của En-ri-cô chỉ viết mấy câu

như vậy thì En-ri-cô có hiểu điều bố

muốn nói không?

(Không)

? Vì sao En-ri-cô chưa hiểu, em chọn lí

do đúng trong các lí do dưới đây?

a Vì câu văn viết chưa đúng ngữ pháp

I Liên kết và phương tiện liện kết trong văn bản

1 Tính liên kết củavăn bản

a Bài tập

b Nhận xét

Trang 12

b Vì câu văn nội dung không được rõ

chất quan trọng nhất của văn bản giúp ta

dễ hiểu, giúp cho văn bản rõ nghĩa Vậy

phương tiện liên kết trong văn bản là gì?

Chúng ta cùng tìm hiểu phần 2?

-Đọc bài tập 2b SGK18

(HS thảo luận nhóm 4 trong 3 phút

Đại diện trình bày)

- Đoạn văn khó hiểu vì thiếu các từ ngữ

liên kết

- Muốn đoạn văn dễ hiểu -> điền các từ

ngữ liên kết các câu, các ý với nhau

* GV: Đoạn văn trên lủng củng, khó hiểu

vì thiếu từ ngữ liên kết, đó chính là thiếu

? Ngoài sự liên kết về hình thức, văn bản

muốn dễ hiểu cần có điều kiện gì nữa?

( Có sự liên kết về nội dung)

Nghĩa là các ý, các câu, các đoạn phải

thống nhất nội dung, cùng hướng về nội

dung nào đó

? Từ hai bài tập trên em hãy cho biết văn

bản có tính liên kết phải có điều kiện gì?

Sử dụng phương tiện gì?

HS đọc ghi nhớ

GV khái quát nội dung ghi nhớ

Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập

-HS đọc BT 1: làm bài, trình bày, nhận

xét

-GV sửa chữa , bổ sung

- Đoạn văn khó hiểu, lộn xộn, không rõ ràng vì không có tính liên kết

- Muốn văn bản rõ nghĩa , dề hiểu -> có tính liên kết

2 Phương tiện liên kết trong văn bản

a Bài tập

b Nhận xét:

- Liên kết hình thức: dùng phương tiện ngôn ngữ, từ, cụm từ, câu để nối các ý, câu, đoạn văn

- Liên kết về nội dung : cùng hướng về một nội dung nào đó

II Ghi nhớ SGK (18)

III Luyện tập

1 Bài tập 1: Sắp xếp các câu văn sau

Trang 13

-HS đọc BT 2: nêu yêu cầu BT, thảo luận

- Gọi 2-3 em HS khá , giỏi đọc bài Chỉ

rõ phương tiện liên kết

HS nhận xét

GV nhận xét

Phương tiện liên kết: thu(1), thu (2),

trăng thu (4), mùa thu (5), sắc thu(6),

3 Bài tập 3:

Để đoạn văn có liên kết chặt chẽ điền lần lượt theo thứ tự: bà, bà,cháu, bà, bà, cháu, thế là

4 Bài tập 4( bổ sung) Viết một đoạn

văn ngắn 5-7 câu trong đó có sử dụng sự liên kết, chỉ ra các phương tiện liên kết đóĐoạn văn:

Thu đã về Thu xôn xao lòng người Lá reo xào xạc Gió thu nhè nhẹ thổi, lá vàng nhẹ bay Nắng vàng tươi rực rỡ Trăng thu mơ màng Mùa thu là mùa của cốm, của hồng Trái cây ngọt lịm ăn với cốm vòng dẻo thơm Sắc thu , hương vị mùa thu làm say mê hồn người Nhất là khi ta ngắm trời thu trong xanh bao la

- HS thấy được những tình cảm chân thành sâu sắc của hai anh em trong truyện

- Cảm nhận được nỗi đau đớn, xót xa của những ban nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh bất hạnh Biết thông cảm và chia sẻ với những người bạn ấy

Trang 14

- Thấy được cái hay của truyện là cách kể rất chân thật và cảm động

B Chuẩn bị

- Giáo viên: giáo án

- Học sinh: vẽ tranh(SGK) , soạn bài

1 Ổn định

? Sau khi học xong văn bản “ Cổng trường mở ra” em có cảm nhận gì về hình ảnh người mẹ?

(Là người hiền dịu, yêu thương con, luôn hết lòng quan tâm, chăm sóc thậm chí sẵn sàng hi sinh tất cả ( kể cả tính mạng của mình ) cho con)

? Thái độ của cha trong bức thư( văn bản “ Mẹ tôi” ) như thế nào?

( Thái độ kiên quyết, nghiêm khắc, chân tình, nhẹ nhàng)

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:

Cuộc đời con người có nhiều nỗi bất hạnh

song với tuổi thơ bất hạnh nhất là sự tan vỡ

gia đình Trong hoàn cảnh ấy những đứa trẻ

sẽ ra sao, tâm tư, tình cảm của chúng như thế

nào? Chúng ta cùng tìm hiểu qua văn bản”

Cuộc chia tay của những con búp bê”

-GV hướng dẫn đọc: Giọng đọc thay đổi linh

hoạt phù hợp tâm tư , tình cảm của nhân vật:

đau đớn, xót xa, hồn nhiên, nhường nhịn

-GV đọc mẫu HS đọc

-HS nhận xét, GV nhận xét

?Hãy tóm tắt nội dung văn bản?

(Truyện kể về cuộc chia tay của anh em

Thành - Thuỷ do gia đình tan vỡ, bố mẹ li

hôn Trước khi chia tay hai anh em chia đồ

chơi Thành đã muốn nhường hết cho em

nhưng nghe mẹ thúc giục, Thành vội lấy hai

con búp bê đặt hai bên, thấy thế Thuỷ giận dữ

không muốn chia sẻ hai con búp bê Sau đó

hai anh em dắt nhau đến trường để Thuỷ chia

tay cô giáo và các bạn Cuộc chia tay thật xúc

động, Thuỷ và Thành trở về nhà thì xe đã

đến, mẹ cùng mấy người hàng xóm khuân đồ

lên xe Thuỷ để lại con vệ sĩ cho anh Đến khi

xe gần chạy, Thuỷ lại chạy lại để nốt con em

nhỏ cạnh con vệ sĩ rồi em nức nở chạy lên

Trang 15

? Nêu những hiểu biết của em về truyện?

? Em hiểu “ ráo hoảnh” là gì?

HS đọc từ khó SGK

Truyện viết về ai? Về việc gì? Ai là nhân vật

chính trong truyện?

(Truyện viết về hai anh em Thành - Thuỷ,

cuộc chia tay cảm động của họ

Nhân vật chính: Thành - Thuỷ)

? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?

Nhan đề truyện gợi lên điều gì?

( Truyện kể theo ngôi thứ nhất

Tác dụng: giúp tác giả thể hiện được một

cách sâu sắc suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng

của nhân vật, tăng thêm tính chân thực của

truyện -> sức thuyết phục cao

Tên truyện: Những con búp bê vốn là đồ chơi

của tuổi thơ gợi nên sự ngộ nghĩnh, vô tư,

ngây thơ, vô tội -> thế mà đành chia tay ->

tên truyện gợi tình huống buộc người đọc

theo dõi, góp phần thể hiện ý định của tác giả

Tiết 6

-HS đọc từ “ Gia đình tôi khá giả” đến “ vừa

đi vừa trò chuyện”

? Tìm những chi tiết trong truyện nói về tình

cảm của hai anh em Thành - Thuỷ?

- Rất thương nhau

- Thuỷ mang kim ra tận sân vận động vá áo

cho anh

- Thành chiều nào cũng đón em đi học về

- Nắm tay nhau trò chuyện

- Khi chia đồ chơi, Thành nhường hết cho em

- Thuỷ thương anh, để con vệ sĩ gác cho anh

? Em có nhận xét gì về tình cảm của hai anh

em?

Khi Thành chia hai con búp bê sang hai bên

Thuỷ nói và hành động gì?

- Tru tréo, giận dữ: Anh lại chia rẽ con vệ sĩ

với con Em nhỏ ra à? Sao anh ác thế?”

? Lời nói và hành động của Thuỷ lúc này có

1- T ình c ảm c ủa hai anh em Th ành v à Thu ỷ

- Rất thương nhau

- Thuỷ mang kim ra tận sân vận động

vá áo cho anh

- Thành chiều nào cũng đón em

- Chia đồ chơi: Thành nhường hết cho em

- Thuỷ để lại con vệ sĩ gác cho anh

=> Rất mực gần gũi, thương yêu, chia sẻ và quan tâm lẫn nhau

Trang 16

gì mâu thuẫn?

(Một mặt Thuỷ rất giận dữ không muốn chia

rẽ hai con búp bê, mặt khác Thuỷ lại thương

anh, muốn để con vệ sĩ canh giấc ngủ cho

anh)

? Theo em có cách nào giải quyết mâu thuẫn

này được không?(Thảo luận- 2p )

( Chỉ có một cách: gia đình Thuỷ phải đoàn

tụ)

? Kết thúc truyện , Thuỷ đã lựa chọn cách

giải quyết như thế nào?Cách giải quyết ấy

gợi cho em suy nghĩ tình cảm gì?

( Thuỷ để cả hai con búp bê gần nhau không

để chúng phải chia lìa)

GV: Búp bê không xa nhau nhưng con người

phải xa nhau, đó là chi tiết xúc động và hàm

chứa ý nghĩa sâu sắc khiến người đọc càng

thêm thương cảm một bé gái giàu lòng vị tha,

nhân ái bao la, nỗi xót đau càng như cứa vào

lòng người đọc -> sự chia tay của hai em nhỏ

thật không nên xảy ra

-HS quan sát tranh- trang 22

Mô tả nội dung của bức tranh

( Hai anh em chia đồ chơi, Thành để hai con

búp bê sang hai bên, Thuỷ giận dữ tru tréo

HS đọc “ gần trưa… 24”)

? Tìm những chi tiết miêu ta tình cảm của

Thuỷ với các bạn và cô giáo?

(-Thuỷ nức nở

- Cô giáo: sửng sốt, ôm chặt lấy Thuỷ, cô tái

mặt, nước mắt giàn giụa

- Các bạn: Khóc thút thít, sững sờ., nắm chặt

tay Thuỷ)

? Em có nhận xét gì về cuộc chia tay ấy?

Chi tiết nào khiến cô giáo bàng hoàng và

khiến em xúc động nhất? Vì sao?

- Thuỷ cho biết, em sẽ không đi học nữa do

nhà bà ngoại xa trường quá

GV: một em bé không được đến trường đó là

điều đau xót nhất đối với tất cả chúng ta

Các từ “ thút thít”, “ nức nở”, “ sững sờ”

miêu tả tâm trạng của Thuỷ và các bạn -> các

từ láy đó là những loại từ láy nào, chúng ta

Trang 17

? Khi dắt Thuỷ ra cổng trường tâm trạng của

Thành như thế nào?

(Kinh ngạc, thấy mọi người vẫn bình thường

và nắng vẫn vàng ươm trùm lên cảnh vật)

? Vì sao Thành có tâm trạng đó?

( Khi mọi vật vẫn bình thường, hai anh em

phải chịu đựng nỗi mất mát Tâm hồn mình

nổi giông bão, đất trời sụp đổ -> mọi người

bình thường)

Đọc đoạn cuối- trang 25

? Tìm chi tiết miêu tả tâm trạng của Thuỷ khi

thật sự phải rời xa anh?

* Thuỷ: như mất hồn, mặt xanh như tàu lá ->

so sánh

lấy vệ sĩ đặt lên giường anh -> hôn nó, khóc

nức nở, dặn dò, lấy con Em nhỏ đặt bên con

vệ sĩ

* Thành: mếu máo, đứng như chôn chân

? Tâm trạng của hai anh em?

HS quan sát tranh ( trang 25) mô tả bức

c Cuộc chia tay của hai anh em Thành - Thuỷ

- Thuỷ như mất hồn, mặt xanh như tàu lá -> so sánh

- Khóc nức nở, dặn dò Láy

- Thành: mếu máo, đứng như chôn chân

Sử dụng từ láy, so sánh-> Vô cùng đau đớn, buồn tủi

d Ýnghĩa

Hãy chấm dứt những cuộc chi tay đau đớn, gìn giữ và trân trọng những tình cảm tự nhiên trong sáng của trẻ nhỏ; hoàn thành trách nhiệm của con cái đối với trẻ nhỏ

- HS hiểu rõ tầm quan trọng của bố cục trong văn bản trên cơ sở đó ý thức xây dựng

bố cục khi tạo lập văn bản

Trang 18

- Hiểu thế nào là bố cục rành mạch và hợp lí để bước đầu xây dựng được những bố cục rành mạch hợp lí cho các bài văn Tính phố biến và sự hợp lí của các dạng ba phần, nhiệm vụ của mỗi phần trong bố cục, từ đó có thể làm mở bài, thân bài và kết bài đúng hướng hơn, đạt kết quả tốt hơn

? Liên kết là gì? Để văn bản có tính liên kết người viết, người nói phải làm gì?

- Liên kết là một tính chất quan trọng của văn bản -> văn bản có nghĩa, dễ hiểu

- Để có tính liên kết trong văn bản phải sử dụng phương tiện liên kết

Trong việc tạo lập văn bản, muốn cho văn

bản mạch lạc, dễ hiểu người viết phải sắp

xếp bố trí các phần , các đoạn sao cho hợp

lí Đó là bố cục văn bản mà chúng ta sẽ tìm

hiểu

HS đọc phần 1a (SGK 28)

? Nếu viết một lá đơn xin gia nhập vào đội

thiếu niên tiền phong HCM, em sẽ viết theo

? Nếu các nội dung trên bị đảo lộn không

theo trình tự trên có được không? Vì sao?

(Đảo lộn như vậy không được vì như vậy

làm cho bố cục văn bản không mạch lạc, rõ

1 Bố cục văn bản

a Bài tập

b Nhận xét

- Văn bản phải có sự sắp đặt các phần theo trình tự -> bố cục -> Bố cục văn bản là sự sắp xếp các

ý, các phần, các đoạn theo một trình tự

2 Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

Trang 19

?Đọc hai câu chuyện SGK 29

?Hai truyện trên có bố cục chưa?

( Chưa có bố cục )

? Cách kể chuyện như trên bất hợp lí ở chỗ

nào?

(Các câu, các ý trong văn bản không có sự

thống nhất về nội dung, không có sự liên kết

chặt chẽ về hình thức

-> Khó hiểu, lộn xộn)

? Theo em nên sắp xếp bố cục hai câu

chuyện trên như thế nào?

(HS thảo luận nhóm 4 trong 3 phút, nêu

(- Mở bài: giới thiệu đối tượng cần kể, tả

- Thân bài: tả, kể theo trình tự nhất định

- Kết bài:Khẳng định lại vấn đề, hứa hẹn,

cảm tưởng)

? Có phải cứ chia văn bản làm ba phần là

văn bản trở nên rành mạch, hợp lí không?

( Không Giữa mở bài, thân bài, kết bài

cũng phải có sự thống nhất)

HS đọc ghi nhớ

GV chốt

HS đọc , nêu yêu cầu bài tập làm bài, trình

bày

GV nhận xét

a Bài tập

- Muốn bố cục rành mạch , hợp lí các phần, các đoạn thống nhất, phân biệt rạch ròi Trình tự sắp xếp phải dễ dàng đạt mục đích giao tiếp

3 Các phần của bố cục

- Bố cục: ba phần+ Mở bài

+ Thân bài+ Kết bài

II Ghi nhớ ( SGK 30)

1 Bài tập 1: Tìm ví dụ thực tế để

chứng tỏ rằng nếu chúng ta không chú ý đến việc sắp xếp ý cho rành mạch thì bài văn không có hiệu quả cao

VD: Khi viết đơn xin nghỉ học, nếu chúng ta không sắp xếp theo trình tự Chẳng hạn:

- Lí do viết đơn

- Lời hứa

- Tên , lớp-> hiệu quả không cao

Trang 20

- §äc bµi tËp 2 ? Nªu yªu cÇu bµi tËp?

- Hai anh em chia đồ chơi

- Thuỷ đến trường chia tay cô giáo và các bạn

- Hai anh em phải chia tay

- Chú ý sự mạch lạc trong các bài tập làm văn

- Rèn kĩ năng viết văn bản có mạch lạc

B Chuẩn bị

- Học sinh: soạn bài , Tr¶ lêi c©u hái SGK

C Các bước lên lớp

? Bố cục trong văn bản là gì? Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

- Bố cục trong văn bản là sự sắp xếp các ý, các đoạn, các phần theo một trình tự hợp lí

- Muốn văn bản rành mạch, hợp lí, các phần , các đoạn phải thống nhất rạch ròi Trình tự sắp xếp phải dễ dàng, đạt mục đích giao tiếp

Nói đến bố cục là nói đến sự sắp đặt, sự phân

chia Nhưng văn bản lại không thể liên kết

Vậy làm thế nào để các phần, các đoạn của văn

bản vẫn được phân cắt rạch ròi mà không mất

Trang 21

đi sự liên kết chặt chẽ với nhau? Chúng ta cùng

tìm hiểu bài “ Mạch lạc trong văn bản”

? Giải thích nghĩa của từ “ mạch lạc”

- Đông y: mạch là vốn là mạch máu trong cơ

thể

? Mạch lạc trong văn bản có được dùng theo

nghĩa trên không?

- Không nhưng cũng không xa rời nghĩa đen,

nó có điểm giống với nghĩa đen của nó

? Dựa vào hiểu biết trên, em hãy xác định mạch

lạc trong văn bản có tính chất gì trong các tính

? Có ý kiến cho rằng trong văn bản, mạch lạc là

sự tiếp nối của các câu, các ý theo một trình tự

hợp lí? Em có tán thành ý kiến trên không? Vì

sao?

- Ý kiến trên là đúng

? Nhắc lại bố cục chính của văn bản “ Cuộc

chia tay của những con búp bê”? Các sự việc

được sắp xếp như thế nào?

( Mẹ bắt hai anh em chia đồ chơi

- Hai anh em rất thương nhau

- Thành đưa em đến trường chào cô và các bạn

- Hai anh em chia tay, Thuỷ để hai con búp bê

lại cho anh )

? Mặc dù nhiều sự việc nhưng nói chung các sự

việc này đều xoay quanh nội dung, sự kiện

chính là gì?

¸( Sù chia tay )

? Những con búp bê và hai anh em Thành có

vai trò gì trong truyện? Sù chia tay cã vai trß g×

- (Là nhân vật chính, sù viÖc chÝnh)

* GV: vậy trong văn bản muốn có tính mạch

lạc người viết phải để cho các sự việc xoay

quanh một sự việc chính, sự việc chính xảy ra

Trang 22

- HS đọc BT 2b

? Theo em đó có phải là chủ đề liên kết các sự

việc nêu trên thành một thể thống nhất không?

Đó có xem là mạch lạc trong văn bản không?

( Tất các TN trên đều xay quanh chủ đề: sự

chia li và tâm trạng không muốn chia li của hai

anh em Thành- Thuỷ )

- Đọc BT 2c(SGK) HS thảo luận nhóm lớn 5

phút

- Đại diện trình bày

+ Liên hệ thời gian x

+ Liên hệ không gian x

+ Liên hệ tâm lí( nhớ lại) x

+ Liên hệ ý nghĩa ( tương đồng tương phản)

HS đọc ghi nhớ SGK GV chốt

Hoạt động 4: Luyện tập

-HS đọc bài tập 1, nêu yêu cầu

-HS thảo luận theo tổ trong ba phút

-Đại diện trình bày

-HS nhận xét

-GV kết luận

- Các sự việc phải có mối liên hệ nào đó với nhau: thời gian, không gian, tâm lí…

- Các ý, các đoạn trong văn bản đều hướng về chủ đề đó

+ Thái độ của người cha về hành động của con

+ Người cha nhắc lại công lao và tình cảm của người mẹ đối với En-ri-cô

b Văn bản: Lão nông dân và các con

- Chủ đề: lao động là vàng

- Chủ đề xuyên suốt toàn bài+ Hai câu mở bài nêu chủ đề+ Đoạn giữa: kho vàng chôn dưới đất và sức lao động của con người làm nên lúa tốt “ vàng”+ Đoạn kết: 4 câu kết: nhấn mạnh chủ đề thêm một lần nữa

để khắc sâu

Trang 23

? Đọc đoạn văn của Tô Hoài

? Ý chính của đoạn văn là gì?

? Chỉ ra sự mạch lạc cuả đoạn văn?

c Đoạn văn ( bổ sung) của Tô Hoài

- Ý chủ đạo xuyên suốt đoạn văn: sắc vàng trù phú, đầm ấm của làng quê vào mùa đông giữa ngày mùa

+ Câu đầu giới thiệu bao quát về sắc vàng trong thời gian ( mùa đông, giữa ngày mùa) trong không gian( làng quê)

+ Miêu tả những biểu hiện phong phú của sắc vàng

+ Nhận xét , cảm nhận của tác giả về sắc vàng đó

-> Trình tự ba phần nhất quán, rõ ràng-> làm cho bố cục mạch lạc

Ngày dạy: 19/9/07 CA DAO DÂN CA

NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH

- Hiểu được khái niệm ca dao dân ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao dân ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình và chủ đề tình yêu quê hương đất nước

- Giáo dục lòng biết ơn tổ tiên, kính trọng ông bà, cha mẹ, anh chị em ruột thịt và các mối quan hệ khác Từ đó có ý thức trước những hành động của mình

- Rèn kĩ năng phân tích, cảm thụ thơ trữ tình dân gian

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Giáo án

Trang 24

- Học sinh: soạn bài, sưu tầm các bài ca dao về tình cảm gia đình

1 Ổn định trật tự:

? Qua câu chuyện “ Cuộc chia tay của những con búp bê” tác giả muốn nhắn gửi lại điều gì?

- Tổ ấm gia đình là vô cùng quý giá và quan trọng Mọi người hãy cố gắng bảo vệ giữ gìn, không nên vì bất kỳ lí do gì làm tổn hại đến những tình cảm tự nhiên trong sáng ấy Biết thông cảm chia sẻ với những bạn nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh bất hạnh

Trong cuộc đời mỗi con người chúng ta, ai

cũng được nghe tiếng ru của bà, của mẹ

Khúc tâm tình đó thấm sâu vào tiềm thức

mỗi người mà năm tháng không thể phai mờ

Đó chính là những làn điệu dân ca Việt Nam

được lưu truyền trong dân gian mà nhiều hơn

cả là tình cảm gia đình , con người Để hiểu

rõ về ca dao dân ca và những câu hát về tình

cảm gia đình, chúng ta cùng tìm hiểu bài học

- Là khái niệm chủ đạo trong các thể loại trữ

tình dân gian, kết hợp lời và nhạc diễn tả đời

sống nội tâm của con người

? Phân biệt ca dao và dân ca?

( Ca dao lời thơ dân gian, cả những bài thơ

dân gian mang phong cách nghệ thuật chung

với bài thơ dân ca

- Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và

nhạc)

- HS đọc các chú thích khác SGK

- HS đọc bài ca dao số 1, GV ghi bảng phụ

? Lời trong bài ca dao là lời của ai nói với ai?

Trang 25

người mẹ muốn nói với con về bổn phận làm

con.)

? Bài ca dao được làm theo thể thơ nào? Em

có nhận xét gì về âm điệu của bài?

(Thể lục bát, âm điệu tâm tình nhẹ nhàng,

thành kính , sâu sắc )

GV giới thiệu: Thể lục bát là thể thơ một câu

trên 6 tiếng câu dưới 8 tiếng

Tiếng 6 câu 1 vần tiếng 6 câu 2

Tiếng 8 câu 2 vần tiếng 6 câu 1

HS đọc hai câu đầu bài ca dao

? Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng

trong hai câu này?

(So sánh: Công cha – núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ - nước

? Em hiểu thế nào là công cha, nghĩa mẹ?

- Là công sinh thành và giáo dưỡng

? Lấy hình ảnh núi, nước để so sánh công

cha, nghĩa mẹ có tác dụng gì?

( Là hình ảnh tự nhiên vũ trụ rộng lơn, vĩnh

hằng -> công lao vô cùng to lớn của cha mẹ)

- HS theo dõi hai câu tiếp theo

? Chỉ ra nghệ thuật được sử dụng trong hai

câu này?

( Núi cao biển rộng -> ẩn dụ

- Cù lao chín chữ -> chữ Hán

Mênh mông -> từ láy gợi hình ảnh rộng lớn

-> có sức biểu cảm cao -> học sau)

? Trước công lao to lớn của cha mẹ qua lời

ca dao, cha mẹ muốn nhắn nhủ các con điều

gì?

( Ghi tạc công ơn trời biển của cha mẹ mà

đền đáp, làm trßn bổn phận của mình)

? Tìm đọc bài ca dao có nội dung tương tự

Công cha như núi Thái Sơn…

- HS đọc bài số 2

? Bài ca dao là lời tâm sự cuả ai?

( Người con gái lấy chồng xa)

? Tâm sự ấy được thể hiện qua những từ ngữ

nào?

(Chiều chiều -> điệp

- Đứng ngõ sau-> vắng vẻ

- Ruột đau chín chiều)

? Theo em “ chiều1 “ trong “chiều chiều” và

“ chiều2” trong “ chín chiều” có đồng nghĩa

- Công cha như núi Thái SơnNghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

-> so sánh

- Sử dụng hình ảnh so sánh -> công lao cha mẹ sinh thành giáo dưỡng vô cùng to lớn

- Núi cao biển rộng-> ẩn dụ

Trang 26

(Không , “ chiều1” chỉ thời gian vào buổi

chiều -> điệp -> nhiều buổi chiều

+ “ Chiều2” chỉ bề, chín bề -> nhiều bề)

? Tại sao người con gái lại đứng “ ngõ sau”

mà không phải nơi nào khác?

( “ Ngõ sau”: nơi vắng vẻ, hoang vắng , heo

hút, là nơi kín đáo để người con gái bộc lộ

cảm xúc , tâm trạng của mình đang dâng lên

trong lòng)

? Có thể thay từ “ trông” bằng từ “ nhìn”

được không?

( Không, “ trông” -> cái nhìn đăm đắm,

mòn mỏi của người con nhớ thương mẹ nơi

quê nhà)

? Qua đó em thấy tâm trạng của người con

gái lấy chồng xa như thế nào?

? Tại sao người con gái đi lấy chồng lại có

tâm trạng ấy?

( Xã hội phong kiến, thân phận người con

gái bị lệ thuộc hôn nhân -> không hạnh phúc

với tình duyên -> buồn đau day dứt khôn

nguôi.)

? Đọc bài ca dao có kiểu nhân vật là người

con gái lấy chồng xa?

( Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Muốn về quê mẹ mà không có đò

- Vẳng nghe chim vịt kêu chiều

Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau )

- HS đọc bài 3

? Bài ca dao là lời tâm sự của ai về diều gì?

(Lời của con cháu nói với ông bà)

? “ Ngó lên” thể hiện điều gì?

( Cái nhìn trân trọng , tôn kính)

? Chỉ ra nghệ thuật trong bài ca dao

(So sánh )

? Hình ảnh so sánh có gì độc đáo?

( Dùng hình ảnh nuột lạt -> sự việc bình

thường để chỉ sự kết nối bền vững cũng như

tình cảm huyết thống và công lao to lớn của

ông bà trong việc gây dựng gia đình)

- Nghệ thuật so sánh diễn tả nỗi nhớ

và lòng kính yêu của con cháu với ông bà

4 Bài 4:

Trang 27

? Tìm những bài ca dao có hình ảnh so sánh

bao nhiêu … bấy nhiêu?

( Qua cầu dừng bước trông cầu…

Qua đình ngả nón trông đình….)

- HS đọc bài ca dao số 4

? Lời trong bài ca dao là lời của ai nói với ai?

(Lời của anh em nói với nhau cũng có thể là

lời của ông bà nói với con cháu về tình cảm

anh em)

? Có người cho rằng “ người xa” là người ở

xa, ý kiến của em như thế nào?

(Không đúng, người xa -> người ngoài)

? Từ ngữ nào biểu thị mối quan hệ anh em

? Đọc hai câu tiếp

? Nhận xét từ ngữ sử dụng trong hai câu?

(Tác giả so sánh tay, chân với tình cảm anh

em)

? T¹i sao l¹i so s¸nh nh vËy ?

(Đó là những bộ phận trong cơ thể không

thể tách rời nhau -> anh em yêu thương gắn

bó)

? Qua bài ca dao chúng ta phải ghi nhớ điều

gì?

? Sau khi học xong 4 bài ca dao em thấy có

điểm gì chung về nghệ thuật Thảo luận

nhóm lớn trong 3 phút

( Thể lục bát trữ tình, âm điệu tâm tình

- Sử dụng các hình ảnh quen thuộc

- Là lời độc thoại có kết cấu một vế)

? Nội dung diễn tả của 4 bài ca dao

Anh em như thể chân tay -> so sánh

- Anh em trong một nhà phải sống hoà thuận, yêu thương gắn bó để cha mẹ vui lòng

II Ghi nhớ ( SGK)

Đọc thêm

Trang 28

4 Củng cố:

? So sánh thơ trữ tình dân gian với thơ trữ tình

- Giống: đều là thơ trữ tình, sử dụng các biện pháp nghệ thuật

- Khác: Thơ trữ tình dân gian thường rất ngắn; thể thơ: lục bát hoặc lục bát biến thểDùng hình thức lời ru, câu hát ru, lối ví von

NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG

ĐẤT NƯỚC – CON NGƯỜI

- HS nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao dân ca qua những bài ca về chủ đề tình yêu quê hương đất nước con người

- Thuộc các bài ca dao và biết thêm một số bài ca dao thuộc chủ đề

- Giáo dục tình yêu quê hương đất nước

- Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ và phân tích thơ trữ tình dân gian

B Chuẩn bị

- Học sinh: Soạn bài, sưu tầm các bài ca dao

2 Kiểm tra bài cũ: Ca dao dân ca là gì? Phân biệt ca dao và dân ca?

Đánh dấu vào ô trống mà em cho là đúng

1 Bốn bài ca dao đã học có nội dung

 Thể hiện tình cảm gia đình

Thể hiện tình yêu con người, quê hương

2 Bốn bài ca dao có nghệ thuật chủ yếu là:

 Thể thơ lục bát, âm điệu mượt mà

 Sử dụng so sánh, ẩn dụng hình ảnh gần gũi, quen thuộc

Trang 29

nước , con người là những chủ đề lớn của ca

dao dân ca, xuyên thấm trong nhiều câu hát

Những bài ca dao thuộc chủ đề này rất đa

dạng Có những cách diễn tả riêng, nhiều bài

thể hiện rõ màu sắc địa phương Để hiểu rõ

về chủ đề này chúng ta cùng học bài hôm

nay

Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản

- GV hướng dẫn đọc: Giọng mượt mà, tình

kiến nào trong các ý kiến sau:

a-Bài ca là lời của một người và có một

phần

xb-Bài ca có hai phần: phần đầu là câu hỏi

của chàng trai, phần sau là lời đáp của cô gái

xc-Hình thức đối đáp này có rất nhiều trong

ca dao dân ca

d-Hình thức đối đáp này không phổ biến

trong ca dao dân ca

? Trong bài vì sao chàng trai cô gái lại dùng

những địa danh ( với những đặc điểm của

từng địa danh) như vậy để hỏi đáp?

( Đây là hình thức trai gái thử tài đo độ

hiểu biết kiến thức địa lí, lịch sử Câu hỏi và

lời đáp hướng về địa danh ở Bắc Bộ Đó là

những vùng có dấu tích văn hoá nổi bật)

? Qua lời hỏi đáp em thấy chàng trai , cô gái

là những người như thế nào?

( Am hiểu lịch sử dân tộc, lịch sự , tế nhị)

? Chứng tỏ họ có tình cảm gì đối với quê

hương?

HS đọc bài số 2

? Bài ca dao mở đầu bằng cụm từ “ rủ nhau”

, hãy cho biết khi nào người ta dùng cụm từ

này?

(Khi người ta rủ và người được rủ có quan

hệ thân mật, gần gũi, cùng quan tâm và

Trang 30

( Rủ nhau đi cấy đi cày

Rủ nhau xuống biển mò cua)

? Em nhận xét gì về cách tả cảnh của bài 2?

(Bài ca dao gợi nhiều hơn tả)

? Địa danh và cảnh trí trong bài gợi lên điều

gì?

( Kiếm Hồ, cầu Thê Húc, đề Ngọc Sơn, đài

Nghiên, Tháp Bút là những địa danh từ lâu

đời đã đi vào tiềm thức của người dân Việt

Nam)

? Để tả cảnh, tác giả dân gian sử dụng biện

pháp nghệ thuật gì? Em nhận xét gì cảnh đó?

( LiÖt kª

-Cảnh trí đẹp giàu truyền thống lịch sử văn

hoá, cảnh đa dạng, thơ mộng, thiêng liêng ->

âm vang lịch sử văn hoá dân tộc)

? Em suy nghĩ gì về câu hỏi cuối bài “Hỏi ai

gây dựng nên non nước này”

( Câu hỏi tu từ giàu cảm xúc, tự nhiên, giàu

âm điệu nhắn nhủ tâm tình -> câu hỏi tu từ

học sau)

? Phân tích tác dụng của câu hỏi tu từ này?

? Bài ca dao thể hiện tình cảm gì của người

viết?

? Bài ca dao tả cảnh ở đâu?

( Xứ Huế )

? Cảnh đó được miêu tả như thế nào?

- Quanh quanh -> từ láy

- Non xanh nước biếc -> thành ngữ -> học

Ai vô xứ Huế thì vô

? Nhận xét gì về nghệ thuật trong câu cuối?

(Đại từ phiếm chỉ” ai” hàm chứa nhiều đối

- Kiếm Hồ, cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn, đài Nghiên, tháp Bút

- Sử dụng liệt kê -> gợi cảnh trí đẹp giàu truyền thống lịch sử văn hoá cảnh đa dạng, thơ mộng, thiêng liêng

Sử dụng câu hỏi tu từ -> khẳng định công lao xây dựng non nước của nhiều thế hệ

Nhắc nhở các thế hệ con cháu phải giữ gìn , xây dựng non nước cho xứng đáng truyền thống dân tộc

-> Niềm tự hào mãnh liệt và lòng yêu nước sâu sắc

c Bài 3

- Quanh quanh -> từ láy

- Non xanh nước biếc -> thành ngữ

- Tranh hoạ đồ -> so sánh

- Sử dụng hình ảnh so sánh -> cảnh

xứ Huế đẹp, tươi mát lên thơ

- Ai vô xứ Huế thì vô

+ Đại từ phiếm chỉ+ Dấu chẩm lửng

- Tình yêu tha thiết, tự hào về phong cảnh quê hương đất nước

Trang 31

tượng mà tác giả hướng tới

- Dấu chấm lửng -> tình ý da diết, mênh

mang )

? Em nhận xét gì về từ ngữ ở hai dòng thơ

đầu?

(Câu thơ dài -> sự rộng hoá, dàn trải, mênh

mông Các điệp từ, đảo ngữ, đối xứng)

? Tác dụng của những biện pháp nghệ thuật

này?

- GV đọc hai câu cuối

? Phân tích hình ảnh cô gái ở hai câu này?

Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì khi

miêu tả?

(So sánh: thân em -chẽn lúa đòng đòng)

? Tại sao tác giả so sánh như vậy, giữa thân

hình người con gái và chẽn lúa đòng đòng

có điểm gì tương đồng?

(Sự tương đồng ở nét trẻ trung, phơi phới

và sức sống đang xuân)

? Theo em bài ca là lời của ai? Người ấy

muốn biểu hiện tình cảm gì?

(Đây là lời của chàng trai thấy cánh đồng

mênh mông bát ngát và cô gái mảnh mai, trẻ

trung , đầy sức sống -> chàng trai ngợi ca vể

đẹp cánh đồng và cô gái -> bày tỏ tình cảm)

? Bốn bài ca dao có chung nội dung gì?

- Tự hào về quê hương, đất nước, tình yêu

chấn chất, tinh tế của con người Việt Nam

- Thể thơ lục bát

- Thể thơ lục bát biến thể ( bài 1)

- Thể thơ tự do ( hai dòng đầu bài 4)

Đọc phần đọc thêm SGK

d Bài số 4

- Câu thơ dài, điệp từ, đảo ngữ đối xứng, từ láy -> diễn tả sự rộng lớn, trù phú, đầy sức sống của cánh đồng

- Thân em như chẽn lúa đòng đòng -> so sánh

- Hình ảnh cô gái trẻ trung, phơi phới, tràn đầy sức sống

- Học thuộc các bài ca dao Nắm nghệ thuật, nội dung

- Sưu tâm thêm các bài ca dao nói về tình yêu quê hương, đất nước

- Chuẩn bị: “ Từ láy”, trả lời các câu hỏi SGK, xem trước các bài tập./.

Trang 32

- Nắm được cấu tạo của hai loại từ láy: từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ láy tiếng Việt

- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế tạo nghĩa của từ láy để sử dụng tốt từ láy

B Chuẩn bị

- Học sinh: soạn bài, tìm từ láy trong văn bản “ Cuộc chia tay của những con búp bê”

C.Các bước lên lớp:

? Có những loại từ ghép nào? Đặc điểm của từng loại

- Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ, tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đúng sau Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa, nghĩa từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa tiếng chính

- Từ ghep đẳng lập: các tiếng bình đẳng về NP Có tính chất hợp nghĩa, nghĩa của

từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó

Chúng ta đã được biết từ phức gồm hai loại

là từ ghép và từ láy Ở tiết trước các em đã

tìm hiểu về từ ghép, nắm được đặc điểm của

từ ghép Để giúp các em hiểu sâu sắc về từ

láy và các khái niệm phân biệt từ ghép đẳng

lập có tiếng giống nhau phụ âm đầu hoặc

vần Chúng ta sẽ đi sâu vào bài hôm nay

HS đọc bài tập SGK, chú ý những từ in đậm

? Các từ láy ( in đậm) có đặc điểm âm thanh

gì giống và khác nhau?

Phân loại các từ láy?

-> láy toàn bộ “đăm đăm”

-> mếu máo, liêu xiêu => láy bộ phận

? Vì sao người ta không gọi các từ láy “ bần

Trang 33

bật, thăm thẳm “ là “ bật bật, thẳm thẳm”?

- Các từ có sự biến đổi thanh điệu và phụ âm

cuối -> để dễ nói xuôi tai

? Theo em các từ bần bật, thăm thẳm thuộc

loại từ láy nào?

( Láy hoàn toàn )

GV giới thiệu quy luật biến đổi thanh điệu

và phụ âm cuối: ngang hỏi sắc, huyền ngã

HS đọc ghi nhớ GV khái quát

? Lấy ví dụ? Đặt câu với từ láy đó?

? Nghĩa cuả từ láy ha hả, oa oa, tích tắc, gâu

gâu được tạo thành do đặc điểm gì về âm

thanh?

? Các từ láy lí nhí, li ti, ti hí có đặc điểm

chung gì về âm thanh và nghĩa?

(Tạo nghĩa dựa vào khuôn vần có nguyên

âm I -> độ mở nhỏ nhất, âm lượng nhỏ nhất

-> biểu thị tính chất nhỏ bé, nhỏ nhẹ )

? Các từ láy nhấp nhô, phập phồng, bập bềnh

có đặc điểm gì chung về âm thanh và nghĩa?

(Nhóm từ láy bộ phận có tiếng gốc đứng

sau, tiếng đứng trước lặp lại phụ âm đầu của

tiếng gốc -> nghĩa biểu thị trạng thái vận

động khi nhô lên khi hạ xuống khi phồng khi

xẹp, khi nổi khi chìm)

? So sánh có nghĩa của các từ láy “ mềm

mại”, “đo đỏ” với nghĩa các tiếng gốc “

mềm” và “đỏ”( mềm: dễ bị biến dạng dưới

tác dụng cơ học- Mềm mại: có ST biểu cảm

rõ: mềm gợi cảm giác dễ chịu khi sờ tay vào,

có dáng nét lượn cong tự nhiên, đẹp mắt, âm

điệu uyển chuyển nhẹ nhàng, dễ nghe)

? Đặc điểm về nghĩa của từ láy?

- Liêu xiêu: các tiếng giống nhau phần vÇn (iêu)

- Tim tÝm: TiÕng sau lÆp l¹i tiÕng tríc nhng thªm thanh ®iÖu

- Nghĩa: lí nhí, li ti, ti hí tạo nghĩa dựa vào đặc tính âm thanh của vần

- Nghĩa nhấp nhô, phập phồng, bập bềnh được tạo thành dựa vào nghĩa tiếng gốc và sự hoà phối âm thanh giữa các tiếng

- Từ láy có tiếng gốc: nghĩa của từ láy có sắc thái riêng so với tiếng gốc

Trang 34

Từ láy bộ phận nức nở, tức tưởi,

rón rén, lặng lẽ, rực rỡ, ríu ran, nặng nề

2 Bài 2: Điền thêm các tiếng láy để

tạo thành từ láy

- Lấp ló, nho nhỏ, nhức nhối, khang khác, thâm thấp, chênh chếch, anh ách

3 Bài 3:

1 a nhẹ nhàng b nhẹ nhàng2.a xấu xa b xấu xí3.a tan tành b tan tác

4 Bài 5:

Các từ máu mủ, mặt mũi, tóc tai, râu ria, khuôn khổ, ngọn ngành, tươi tốt, nấu nướng, ngu ngốc, học hỏi, mệt mỏi, nảy nở là từ ghép đẳng lập

4 Củng cố:

? Có mấy loại từ láy? Đặc điểm của từng loại?

5 Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc hai ghi nhớ nắm đặc điểm hai loại từ láy

- Sự tạo thành nghĩa của từ láy

- ChuÈn bÞ bµi : Qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n b¶n

Ngày soạn:22/9/07

Ngày dạy: 24/9/07

QUÁ TRÌNH TẠO LẬP VĂN BẢN

Trang 35

- Giỳp HS : Củng cố những kiến thức cú liờn quan đến việc tạo lập văn bản và làm quen hơn nữa với cỏc bước của quỏ trỡnh tạo lập văn bản

- Cú khỏi niệm tạo lập văn bản đơn giản, gần gũi với đời sống và cụng việc học tập của cỏc em

- Cú thúi quen thực hiện đầy đủ cỏc bước trong quỏ trỡnh tạo lập văn bản

B Chuẩn bị:

- Giỏo viờn: giỏo ỏn

- Học sinh: vở soạn, xem cỏc bài tập và làm BT

Điều kiện: Cỏc cấu, đoạn, phần: cựng chủ đề, tiếp nối theo một trỡnh tự hợp lớ)

3 Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy và học.

Chỳng ta đó được học về liờn kết , bố cục ,

mạch lạc trong văn bản Vậy chỳng ta học

những kiến thức và kĩ năng ấy làm gỡ? Cú phải

chỉ để biết thờm về văn bản hay là để sử dụng

tạo lập văn bản Để hiểu rừ hơn điều này chỳng

ta cựng nghiờn cứu bài hụm nay

Hoạt động 2: Hỡnh thành kiến thức mới

- Đọc bài tập 1(sgk)

? Khi viét th cho bạn điều gì thôpi thúc em viết

th?

( thăm hỏi, báo tin )

? Khi cô giáo yêu cầu em viết bài văn miêu tả để

? Nếu cần viết thư cho bạn em sẽ xỏc định

những điều gỡ trước khi viết?

- Viết cho ai ( bạn) -> xỏc định đối tượng để

xưng hụ cũng như chọn nội dung phự hợp

- Viết để làm gỡ? Mục đớch viết thư -> định

hướng nội dung

II Cỏc bước tạo lập văn bản 1.Nhu cầu tạo lập văn bản

Khi có nhu cầu giao tiếp ( viết th, phát biểu, viết bài) thì ta tạo lập văn bản

Trang 36

- Viết cỏi gỡ -> xỏc định nội dung cần viết

- Viết như thế nào? -> hỡnh thức viết như thế

nào để đạt được mục đớch đề ra

? Xét văn bản "Mẹ tôi"

- Bố viết th cho ai? (En- ri- cô)

- Viết để làm gì?( giáo dục con)

- Viết về cái gì?(tấm lòng ngời mẹ)

* Chỉ cú ý và dàn bài thỡ ch đủ mà phải diễn đạt

thành câu, đoạn đạt yêu cầu, đúng chính tả

đúng ngữ pháp dùng từ chính xác, có bố cục có

liên kết, mạch lạc, Lời văn trong sáng, nếu là

văn tự sự có cả nội dung kể chuyện hấp dẫn

Bước tiếp theo phải làm gỡ?

- Học sinh đọc bài tập 5(45)

? Để đánh giá văn bản về nội dung và hình thức

ta phải làm gì?

? Qua cỏc bài tập trờn em hóy cho biết để tạo

lập văn bản cần tiến hành theo cỏc bước như

+ Quan tõm: xỏc định cỏch xưng hụ phự hợp,

lựa chọn được nội dung đỳng đối tượng mỡnh

muốn viết -> Hỡnh thức viết phự hợp

+ Khụng: cú sự thiếu thống nhất về cỏch xưng

hụ -> ảnh hưởng đến hỡnh thức

? Em cú lập dàn bài trước khi làm văn khụng?

- Cú

? Việc xõy dựng bố cục cú ảnh hưởng như thế

nào đến kết quả bài làm?

? Em cú kiểm tra sau khi làm khụng? Việc

kiểm tra cú tỏc dụng như thế nào?

-> Định hớng.(bớc 1)

b Bài tập 3 (45)

- Cần tìm y, sắp xếp y để có bố

cục hợp lí, đúng định hớng.(bớc 2)

c Bài tập 4 (45)

Phải diễn đạt thànhcâu, đoạn vă chính xác, mạch lạc , liên kết chặt chẽ, bố cục rõ ràng

- Việc kiểm tra giỳp phỏt hiện những nội dung chưa phự hợp, cỏc lỗi về chớnh tả, diễn đạt, ngữ phỏp…

Trang 37

HS đọc, xđ yêu cầu, làm bài -> nhận xét

GV kết luận

HS đọc, xđ yêu cầu,làm bài

GV hướng dẫn , bổ sung

Ví dụ: Mục lớn nhất kí hiệu số (M)

Ý nhỏ hơn lần lượt được kí hiệu bằng số

thường, chữ cái thường

- Sau mỗi phần, mục phải xuống dòng

- Các phần , mục có ý ngang bậc phải viết

thẳng hàng nhau Ý nhỏ hơn viết lùi so với ý

lớn hơn

HS đóng vai En-ri-cô viết bức thư cho bố nói

lên nỗi ân hận của mình vì đã nói lời thiếu lễ độ

với mẹ

(Để viết bức thư đó em phải làm gì?)

- Xác định đối tượng GT : bố: xưng con

a Nếu chỉ kể việc mình đã học thế nào và thành tích đạt được là chưa đủ điều quan trọng là phải

từ thực tế ấy rút ra những kinh nghiệm học tập để giúp các bạn học tốt hơn

b Bạn không xác định đúng đối tượng giao tiếp Bản báo cáo này được trình bày với thầy cô chứ không phải HS

3 Bài 3:

a Dàn bài cần rõ ý, ngắn gọn Lời lẽ trong dàn bài không nhất thiết là những câu văn hoàn chỉnh, đúng ngữ pháp, liên kết chặt chẽ

b Trong dàn bài: các phần , mục phải được thể hiện trong một hệ thống kí hiệu

- Vận dụng lý thuyết để làm bài tập làm văn viết

- Soạn” Ca dao: Những … than thân”

         BÀI VIẾT SỐ 1 – VĂN MIÊU TẢ

Trang 38

( BÀI VIẾT Ở NHÀ)

- Ôn lại kiến thức về văn miêu tả: Vận dụng kiến thức đó để tả khung cảnh làng quê

- Xây dựng bài có bố cục ba phần rõ ràng, chặt chẽ, câu văn mạch lạc, dùng từ trong sáng, chữ viết đúng chính tả

- Rèn kĩ năng viết văn miêu tả

B Chuẩn bị:

- Giáo viên : đề bài

- Học sinh: ôn lại kiến thức về văn miêu tả tìm đọc các bài văn mẫu miêu tả thiên nhiên

2 Thân bài: Tả cụ thể, chi tiết về cảnh đó

- Trời gần sáng: tiếng gà gáy râm ran, mọi vật con đang “ ngái ngủ” màn đêm dần tan

- Trời sáng: dần hiện lên những luỹ tre xanh rì, ngọn tre cong như một dấu hỏi lớn giữa trời Lấp ló giữa màu xanh là những ngôi nhà ngói đỏ còn vướng vất đâu đây làn khói mòng Dưới cây rơm, đàn gà rối rít gọi nhau đi kiếm mồi

- Người lớn vác cuốc ra đồng Trẻ em khăn quàng đỏ trênm vai í ới goijnhau đi học Tiếng cười , nói, tiếng còi xe vang vang

3 Kết bài ( 2 điểm)

-Đánh giá về khung cảnh đó

- Cảm xúc , tình cảm của em

III Yêu cầu và cách tính điểm

1 Điểm 9,10: Nội dung đảm bảo theo dàn ý trên, sâu sắc

- Xây dựng được bố cục rõ ràng, , KH Từ các nội dung làm nổi bật vẻ đẹp riêng của cảnh

- Trình bày sạch sẽ, câu đúng ngữ pháp, không sai chính tả, lời văn trong sáng, diễn đạt lưu loát

- Sử dụng tốt các biện pháp nghệ thuật khi tả

2 Điểm 7,8:

- Đảm bảo yêu cầu trên

- Còn vi phạm vài lỗi về chính tả, dùng từ, đặt câu

Trang 39

- Thuộc những bài ca dao trong văn bản

- Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ, phân tích thơ ca dân gian

- Giáo dục tình yêu, sự ham mê tìm tòi văn học dân gian đặc biệt là ca dao

B Chuẩn bị:

- Học sinh: soạn bài, sưu tầm những bài ca dao có nội dung than thân

? Đọc thuộc bài số 4 trong “ Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người” và phân tích nội dung, nghệ thuật?

- Nghệ thuật: hai câu thơ đầu : kéo dài -> cảnh đồng lúaemenh mông, bát ngát

- So sánh -> sức sống, trẻ trung, phơi phới của cô gái

Ca dao dân ca là tấm gương phản ánh đời sống,

tâm hồn nhân dân Nó không chỉ là tiếng hát

yêu thương , tình nghĩa mà còn là tiếng hát than

thở về những cuộc đời, cảnh ngộ khổ cực, đắng

Trang 40

cay Nỗi niềm ấy thể hiện như thế nào, chúng ta

cùng tìm hiểu bài hôm nay

GV hướng dẫn đọc: giọng mượt mà, tha thiết,

? Trong ca dao người nông dân xưa thường

mượn hình ảnh con cò diễn tả cuộc dời mình,

em hãy sưu tầm một số bài ca dao như vậy?

- Con cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo đưa chồng nước mắt nỉ non

- Trời mưa

Quả dưa vẹo vọ

Con ốc nằm co

Con tôm đánh đáo

Con cò kiếm ăn

? Vì sao người nông dân lại mượn hình ảnh con

cò để diễn tả cuộc sống của mình mà không

phải con vật nào khác?

( Con cò vốn gần gũi với đời sống ruộng

đồng của người nông dân, con cò có những

phẩm chất giống người nông dân: chịu khó, lặn

lội kiếm sống, gắn bó với đồng ruộng)

? Cuộc đời của cò được diÔn tả như thế nào?

(Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh)

? Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật trong hai câu

thơ này?

- Từ láy: lận đận -> vất vả vì gặp nhiều khó

khăn

- Đối lập: nước non >< một mình

Thân cò ( nhỏ bé, gầy guộc) >< thác

ngang tr¸i rÊt khã kiÕm ¨n

II Tìm hiểu văn bản

a Bài số 1:

- Nước non lận đận -> từ láy

- Lên thác xuống ghềnh-> §èi

- BÓ ®Çy ao c¹n -> Thµnh ng÷

=> khắc hoạ những hoàn cảnh khó khăn, ngang trái, gieo neo, cay đắng mà cò con gặp phải

- Hình ảnh con cò là biểu tượng chân thực và xúc động về người nông dân trong xã hội cũ

Tiêu đề	Cổng trường mở ra
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông Nguyễn Huệ
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Bài học
Năm xuất bản	2007
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	335
Dung lượng	2,98 MB