ngữ văn 7 tuần 10

- Phần phiên âm và bản dịch thơ đều là ngũ ngôn tứ tuyệt , song ở bản dịch thơ , câu đầu không gieo vần - G giới thiệu : bài này tuy là ngũ ngôn nhưng không phải là Đường luật mà là cổ t

Ngày soạn: 22/10/2010 Ngày dạy: 26/10/2010 Tuần 10

Tiết 37 PHẦN VĂN BẢN.

CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH

Lí Bạch

I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức:

- Tình quê hương được thể hiện một cách chân thành, sâu sắc của Lí Bạch

- Nghệ thuật đối với vai trị của câu kết trong bài thơ

- Hình ảnh ánh trăng- vầng trăng tác động tới tâm tình nhà thơ

2 Kỹ năng:

- Đọc- hiểu bài thơ cổ thể qua bản dịch tiếng Việt

- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ

- Bước đầu so sánh bản dịch thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm

3 Thái độ:

- Tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước

II/PHƯƠNG PHÁP: phân tích ,giảng bình

III/CHUẨN BỊ: -Gv:giáo án ,SGK,…

-HS:soạn bài theo yêu cầu của Gv

IV/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định l ớ p;

2 Kiểm tra bài c ũ :

3 Bài mới :

BẢNG

Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung.

? Nhắc lại một vài nét về Lí Bạch và nội dung , phong cách viết

trong thơ ông ? Theo em , Lí Bạch sáng tác bài thơ trong hoàn

cảnh nào ?

 - Sống tha phương , trong cơn li loạn , nhìn trăng nhớ quê

- Tìm hiểu về thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt

- Phần phiên âm và bản dịch thơ đều là ngũ ngôn tứ tuyệt , song ở

bản dịch thơ , câu đầu không gieo vần

- G giới thiệu : bài này tuy là ngũ ngôn nhưng không phải là Đường

luật mà là cổ thể ( xuất hiện trước đời Đường , không bị những quy

tắc chặt chẽ về niêm , luật và đối ràng buộc )

* Hoạt động 2 : Tìm hiểu văn bản

- Gv đọc bản phiên âm và bản dịch thơ: chậm, buồn, tình cảm  HS

đọc lại

- Trong 4 bài thơ tuyệt cú ở cụm thơ Đường , đây là bài đơn giản , dễ

hiểu nhất Cả bài chỉ sử dụng 19 chữ đều rất quen thuộc nhưng

không thô kệch , nông cạn

I.Tìmhiểu chung

(Xem chú thích

 trang 123 )

1.Tác giả , tác phẩm

Hoàn cảnh sáng tác:sống tha phương trong cơn li loạn

2.Th ể th ơ :

Thể thơ ngũ ngôn cổ thể

II Tìm hiểu văn bản :

? So sánh 2 bài thơ XNTNL và CNTĐTT , em hãy nhận xét nội dung

miêu tả , không gian , thời gian và cảm xúc trong 2 bài có gì khác

nhau ?

- XNTNL : tả cảnh thiên nhiên hùng vĩ , thời gian ban ngày ; ánh

nắng mặt trời chiếu rọi; thể hiện thái độ ngợi ca cảnh đẹp quê

hương đất nước

- CNTĐTT : bức tranh thiên nhiên thanh tĩnh ; thời gian ban đêm ;

ánh trăng bàng bạc ; thể hiện cảm xúc nhớ quê trong đêm trăng

thanh tĩnh

? Có người cho rằng trong bài TDT , hai câu đầu là thuần tuý tả

cảnh , hai câu cuối là thuần tuý tả tình Em có tán thành ý kiếân

đó không ? Vì sao ?

- Không Vì 2 câu đầu tả ánh trăng sáng nhưng còn tả người ngỡ ánh

trăng như sương phủ mặt đất Hai câu sau tả tâm tư nhớ quê nhưng

còn tả cả bầu trời, vầng trăng sáng trên bầu trời Ở đây chủ thể

vẫn là con người

? Nội dung chính trong bài thơ là gì ?  niềm cảm xác nhớ quê của

tác giả trong đêm thanh tịnh

? Cảnh đêm thanh tịnh được gợi tả bằng hình ảnh tiêu biểu nào?

 ánh trăng

? Trăng xuất hiện ở những lời thơ nào?

? Chữ “sàng” gợi cho em biết nhà thơ ngắm trăng trong hoàn cảnh

nào ?  Lí Bạch trong một đêm trăng cực sáng ở chốn tha hương

đã trằn trọc không ngủ được ; cũng có thể chợt tỉnh giấc trong đêm

, không ngủ lại được Một cuộc ngắm trăng bất ngờ

? Từ những câu thơ trên, hãy cho biết ánh trăng được xuất hiện như

thế nào qua cái nhìn của tác giả?  Trăng sáng quá , màu trắng

của ánh trăng khiến tác giả ngỡ là sương đã bao phủ khắp nới trên

mặt đất Hình ảnh miêu tả đó thể hiện một khoảnh khắc suy nghĩ

của con người

 Như vậy,trong 2 câu đầu,ta đã thấy sự hoạt động nhiều mặt của

chủ thể trữ tình : ánh trăng dù đẹp đẽ bao trùm cảnh vật vẫn chỉ là

đối tượng nhận xét,cảm nghĩ của chủ thể Trong 2 câu đầu ở

nguyên tác chỉ có 1 động từ “nghi” nhưng trong bản dịch thơ đã

thêm 2 động từ nữa là“rọi,phủ”.Do đó ý vị trữ tình của bài thơ trở

nên mờ nhạt và khiến nhiều người nhầm tưởng 2 câu đầu là chủ

yếu hoặc thuần tuý là tả cảnh

? Khi nhìn ngắm và miêu tả trăng sáng đẹp mơ màng như thế,tác

giả đã thể hiện tình cảm nào với thiên nhiên? ( yêu quý, thân

thiện, gần gũi)

? Trước đó nhà thơ thấy ánh trăng như sương, lúc này thấy một

vầng trăng sáng Với Lí Bạch đây là ánh trăng hiện tại, hay còn

1 Cảnh đêm thanh tĩnh:

Ánh trăng đẹp và sáng quá là đối tượng cảm xúc chủ thể trữ tình trong một đêm trằn trọc không ngủ được

2.Cảm nghĩ của tác giả trong đêm thanh tĩnh

-Thấy trăng lại lay động mối tình quê

là ánh trăng ngày xưa ở quê nhà?

? Vậy thì trăng gợi nỗi lòng nào của Lí Bạch? ( nỗi lòng nhớ quê)

? Cử chỉ cúi đầu trong lời thơ cúi đầu nhớ cố hương mang ý nghĩa

hình ảnh hay tâm trạng?

G: Cử chỉ cúi đầu vừa diễn tả được nỗi nhớ quê hương tha thiết, sâu

nặng vừa thể hiện nỗi tủi hổ của người con phải xa quê hương

Bởi ông là một người nặng tình với quê, cho nên ông có một tâm

trạng như vậy cũng là điều dễ hiểu.Vì vậy mới có cảnh nhớ quê,

không ngủ được…

? Tìm mối quan hệ giữa câu thơ thứ 3 với 2 câu trên và câu kết ?

- Hành động “ngẩng đầu” xuất hiện như một động tác tất yếu để

kiểm nghiệm điều mà câu thơ thứ 2 đặt ra : vùng sáng trước mặt là

sương hay trăng ?

- Ánh mắt Lí Bạch chuyển từ trong ra ngoài , từ mặt đất lên bầu

trời

- Từ chỗ chỉ thấy ánh trăng đầu giường đến chỗ thấy cả vầng trăng

- Và khi thấy vầng trăng cũng đơn côi lạnh lẽo như mình lập tức lại

cúi đầu không phải để nhìn một lần nữa sương trên mặt đất mà để

suy ngẫm về quê hương “Ngẩng đầu” , “cúi đầu”, chỉ trong

khoảnh khắc đã động mối tình quê  Tình cảm ấy thường trực ,

sâu nặng biết bao

? Từ đó, em hãy rút ra kết luận về mối quan hệ giữa cảnh và tình

trong bài thơ ?

- Tình vừa là nhân , vừa là quả : nhớ quê , thao thức không ngủ ,

nhìn trăng Nhìn trăng , lại càng nhớ quê

* Tích hợp TTHCM : tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước

trong các tác phẩm thơ của Bác

? Tuy không phải là một bài thơ Đường luật , nhưng để diễn tả được

nỗi lòng của mình TDT cũng sử dụng phép đối Em hãy chỉ ra từ

ngữ đối nhau ( Em hãy so sánh từ loại của các chữ tương ứng ở 2

câu cuối để hiểu thế nào là phép đối ? )

- Cử đầu > < đê đầu ; vọng minh nguyệt > < tư cố hương

+ Từ loại của các chữ tương ứng ở 2 vế giống nhau

? Cho biết tác dụng của phép đối trong việc biểu hiện tình cảm quê

hương của tác giả ?

- “Vọng minh nguyệt , tư cố hương” thật ra chỉ là sự diễn đạt cụ thể

hơn thành ngữ “vọng nguyệt hoài hương” Sáng tạo của nhà thơ là

đưa thêm vào 2 cụm từ đối nhau “cử đầu” và “đê đầu” để hình

dung cái cách “vọng minh nguyệt” và “tư cố hương” ấy Ngẩng

đầu là hướng ra ngoại cảnh Cúi đầu là hoạt động hướng nội , trĩu

nặng tâm tư  lấp lánh cái ánh sáng của hoạt động tư duy

* Hoạt động 3: Tổng kết

- Phép đối cấu trúc chặt chẽ tạo nên tính thống nhất liền mạch của cảm xúc

 Niềm vui trăng sáng là bất tận Nỗi nhớ quê hương tha thiết sâu nặng là khôn cùng,vô tận

III.Tổng kết

? Chứng minh vai trò lNhận xét về bố cục bài thơ ? Cảm xúc của tác

giả ?  Đọc ghi nhớ / 124

iên kết ý thơ của các động từ trong bài thơ Gợi ý :

+ Bài thơ dùng mấy động từ ? – 5

+ Tìm chủ ngữ của 5 động từ trên ? - Tất cả đều bị lược bỏ

+ Vậy chủ ngữ của 5 động từ đó là gì ? – Chỉ có 1 chủ ngữ duy nhất :

từ xưng hô của chủ thể trữ tình Điều đó tạo nên tính thống nhất ,

liền mạch của cảm xúc trong bài thơ

 Đây là hiện tượng tương đối phổ biến trong thơ Việc lược bỏ CN

, đặc biệt đại từ xưng hô ngôi thứ nhất số ít làm cho sức hưởng của

thơ tăng lên rất nhiều Ở bài CNTĐTT ta có thể hiểu chủ thể trữ

tình là Lí Bạch cũng có thể là bất cứ ai

Thảo luận nhóm: qua hai văn bản đã học Cảm nghĩ trong đêm

thanh tĩnh và Xa ngắm thác núi Lư, em hiểu gì về tâm hồn và

tài năng nhà thơ Lí Bạch?

Nhận xét về bố cục bài thơ ? Cảm xúc của tác giả ?  Đọc ghi nhớ /

124

* Hoạt động 4: Luyện tập Bài tập ? 125

Có thể nhận xét như sau :

- Hai câu thơ dịch đã nêu được tương đối đủ ý , tình cảm của bài thơ

- Song cũng có một số điểm khác :

+ LB không dùng phép so sánh Sương chỉ xuất hiện trong cảm nghĩ

của nhà thơ

+ Bài thơ ẩn chủ ngữ , không nói rõ là LB

+ Năm động từ chỉ còn 3

(Ghi nhớ/124)

IV.Luyệntập Câu hỏi / 125

4 Củng cố: Nêu đặc điểm nghệ thuật và nội dung chung của bài thơ

5 Dặn dị :

* Học bài : học thuộc lòng bản phiên âm và dịch thơ ; nắm nội dung bài thơ

* Chuẩn bị : Soạn “ Hồi hương ngẫu thư” Trả lời các câu hỏi / 127

+ Đọc kĩ phần phiên âm và phần dich thơ

+ Tìm hiểu về tác giả và tác phẩm?

+ Tình yêu quê hương có gì độc đáo?

+ Nêu nội dung và nghệ thuật của bài thơ?

RÚT KINH NGHIÊM:

………

………

………

………

……… Ngày soạn: 25/10/2010 Ngày dạy: 28/10/2010 Tuần 10:

Tiết 38 PHẦN VĂN BẢN NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI VỀ QUÊ

(Hồi hương ngẫu thư- HẠ TRI CHƯƠNG)

I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức:

- Sơ giản về tác giả Hạ Tri Chương

- Nghệ thuật đối và vai trị của câu kết trong bài thơ

- Nét độc đáo về tứ của bài thơ

- Tình cảm quê hương là tình cảm sâu nặng, bền chặt suốt cả cuộc đời

2 Kĩ năng:

- Đọc- hiểu bài thơ tuyệt cú qua bản dịch tiếng Việt

- Nhận ra nghệ thuật đối trong thơ Đường

- Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm

3 Thái độ:

- Giáo dục học sinh lịng yêu quê hương, đất nước

II/PHƯƠNG PHÁP: phân tích , bình giảng……

III/CHUẨN BỊ: -Gv;Giáo án, SGK , ……….

-HS:soạn bài theo yêu cầu của Gv

IV/TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định l ớ p:

2 Ki ểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng bản dịch thơ và phiên âm bài “Tĩnh dạ tứ” Nêu nội

dung và nghệ thuật chính của bài thơ

3 Bài mới :Trong “Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh” , tình cảm quê hương thể hiện qua nỗi

sầu xa xứ Với Hạ Tri Chương thì hoàn toàn khác , tình quê lại thể hiện ngay lúc vừa mới đặt chân tới quê nhà Đó chính là tình huống tạo nên tính độc đáo của bài thơ  Chúng ta sẽ hiểu rõ điều ấy khi tiếp cận với bài thơ HHNT

* Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung

- Dựa vào sự chuẩn bị ở nhà ( chú thích  trang 127 ) Hãy

nêu đôi nét cần nhớ về tác giả Hạ Tri Chương ? Bài thơ được

sáng tác trong hoàn cảnh nào ?

- Năm 744 , lúc 86 tuổi , Hạ Tri Chương xin từ quan về quê

* Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản

G hướng dẫn đọc:

-Đọc phiên âm chữ Hán:chú ý nhịp thơ 4/3,riêng câu 4 nhịp

2/5 Giọng đọc chậm buồn riêng câu 3 giọng hơi ngạc nhiên.

- Hai bản dịch thơ:

+Bản1: câu 1 nhịp 3/3,câu 2 nhịp 4/4,câu 3 nhịp 3/1/2, câu 4

nhịp 2/4/2.

+ Bản 2: câu 1 nhịp 2/4, câu 2 nhịp 4/4, câu 4 nhịp 2/4, câu 4

nhịp 2/1/3/2

Gọi H đọc bản phiên âm và dịch nghĩa

-Nhận xét

I.Tìm hiểu chung tác giả , tác phẩm

Xem chú thích  trang 127

II Tìm hiểu văn bản :

? Qua tiêu đề bài thơ , em thấy sự biểu hiện tình quê hương ở

bài thơ này có gì độc đáo ? So sánh với tình huống thể hiện

tình quê hương trong bài Tĩnh Dạ Tứ ?

- Tác giả bộc lộ tình cảm ngay lúc mới đặt chân tới quê nhà

? Em hiểu thế nào là ngẫu? Tại sao lại ngẫu nhiên viết? Vậy

ý nghĩa nhan đề bài thơ này có gì đáng chú ý?  Ngẫu

nhiên viết vì tác giả vốn không chủ định làm thơ ngay khi

mới đặt chân đến quê nhà

- Như vậy , xét về mặt chủ quan cũng như khách quan , việc

viết bài thơ là có tính ngẫu nhiên Tuy nhiên nếu chỉ là

duyên cớ ngẫu nhiên thì bài thơ không thể rung động lòng

người như thế

? Vậy đằng sau duyên cớ ngẫu nhiên ấy là gì ?

- Là tình cảm quê hương sâu nặng , thường trực và lúc nào

cũng như một sợi dây đàn căng hết mực , chỉ cần khẽ chạm là

ngân lên , ngân mãi …

- Tóm lại , chữ “ngẫu” ở đề chẳng những không làm giảm ý

nghĩa của tác phẩm mà còn nâng lên gấp bội

Nhận biết phép đối qua 2 câu đầu

-Đọc lại 2 câu đầu

? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì trong 2 câu thơ

đầu? Chứng minh 2 câu đầu đã dùng phép đối

- G nhắc lại đặc điểm của phép đối trong câu : + ở thơ thất

ngôn : 4 chữ trước đối với 3 chữ sau + ở thơ ngũ ngôn : 2 chữ

trước đối với 3 chữ sau

- Chứng minh :

+ 2 vế ở câu đầu đối rất chỉnh về cả ý và lời : Thiếu tiểu li

gia > < lão đại hồi

+ Ở câu 2:có1 bộ phận đối chỉnh cả ý và lời:hương âm><

mấn mao;bộ phận không thật chỉnh về lời nhưng vẫn rất

chỉnh về ý (vô cải nói sự không đổi,tồi chỉ sự thay đổi)và

chức năng ngữ pháp ( đều đảm nhiệm chức năng VN ) : vô

cải > < tồi

? Nêu tác dụng của việc dùng phép đối ấy ?

- Câu 1:hái quát một cách ngắn gọn quãng đời xa quê làm

quan , làm nổi bật sự thay đổi về vóc ngườituổi tác song đồng

thơì cũng bước đầu hé lộ tình cảm quê hương của nhà thơ

- Câu 2 : dùng 1 yếu tố thay đổi ( mái tóc ) để làm nổi bật

yếu tố không thay đổi ( tiếng nói quê hương ) Tác giả đã

khéo dùng 1 chi tiết vừa có tính chân thực , vừa có ý nghĩa

tượng trưng để làm nổi bật tình cảm gắn bó với quê hương

.Nhưng qua đây ta cũng thấy được kịch tính mà ông gặp phải

1.Hai câu đầu.

- Thiếu tiểu ly gia >< lão đại hồi.

( tuổi trẻ xa nhà) ( già trở lại)

Hương âm vô cải >< mấn mao tồi

(Giọng quê không đổi tóc mai rơi rụng)

 Đối ý

- Thiếu >< lão ; ly >< hồi ;

(danh từ) ( động từ)

Hương âm >< mấn mao

( danh từ )

 Đối lời ( từ loại)

Vô cải >< tồi

( vị ngữ )  Đối cú pháp Các vế đối có tác dụng tao nên sự đối lập, kịch tính, hấp dẫn, bộc lộ được tâm trạng yêu quê hương da diết, chồng chất theo thời gian của tác giả

? Câu 1, 2 thuộc kiểu câu gì?

-Thảo luận nhóm: Phương thức biểu đạt: Đánh dấu ( X ) vào

ô thích hợp

Phương

thức

biểu đạt

Tự

sự Miêu tả Biểu cảm Biểu cảm

qua tự sự

Biểu cảm qua miêu tả

Giọng điệu thơ

Câu 2

 Như vậy , dù kể hay tả , xét về kiểu câu cũng như phương

thức biểu đạt , đều nhờ phép đối trong câu để gián tiếp biểu

lộ tình cảm

- G: Chuyển ý Cũng như hai câu thơ trên, hai câu cuối nhà

thơ đã chuyển tải được nhiều phương thức biểu đạt đặc sắc

-Đọc 2 câu cuối Phân tích sự khác nhau về giọng điệu trong

việc biểu hiện tình quê hương ở 2 câu trên và 2 câu dưới

? Ở câu 3 tác giả đã sử dụng biện pháp nào?

 Tình huống nghịch cảnh, kịch tính

G: Sử dụng tranh minh họa

? Khi gặp ông về làng mọi người đã có sự ứng sử như thế

nào? Những đứa trẻ đã có thái độ ra sao?

? Chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa 2 câu trên và 2 câu

dưới ? Vì sao về đến nhà mà chẳng ai nhận ra ông nữa ?

- Tác giả đã quá nhiều thay đổi ; bên cạnh còn có sự thay đổi

về phía quê nhà , người già đã chết , người cùng tuổi không

còn ai , trẻ con không biết …

? Sự thực ấy đã tạo nên một nghịch lí và tạo nên một nhãn

tự cho câu thơ Đó là từ nào ? ( Từ nào trong câu đã khiiến

cho HTC xót xa, buồn tủi, bận lòng đến thế? )

- Khách Là từ quan trọng , tạo nên kịch tính mang phong vị

bi hài Trở về nơi chôn nhau cắt rốn mà bị xem là “khách”

? Từ đó , em hãy phân tích tâm trạng của nhà thơ trước sự

xuất hiện của nhi đồng và tiếng cười , câu hỏi nhiệt tình của

các em ?

- Với lòng hiếu khách , các em nhi đồng đã niềm nở vui cười

tiếp đón Thật trớ trêu Các em càng hớn hở bao nhiêu , lòng

tác giả càng ngậm ngùi bấy nhiêu Tình huống đặc thù ấy đã

tạo nên màu sắc đặc biệt của 2 câu thơ : một giọng điệu bi

hài thấp thoáng ẩn hiện sau những lời tường thuật khách

quan , hóm hỉnh

* Hoạt động 3 : Tổng kết

? Nghệ thuật nổi bật trong bài thơ này là gì?

2.Hai câu cuối

- Tương kiến >< bất tương thức

 Tình huống nghịch cảnh, kịch tính

 Tâm trạng ngỡ ngàng, buồn tủi

-Người hỏi: vui vẻ, hồn nhiên

Người nghe: xót xa, buồn tủi

Kịch tính tác giả lên đến đỉnh điểm

Sự đau đớn tâm hồn

 Dán bảng phụ.

? Nêu diễn biến tâm trạng của tác giả qua bài thơ.

Bảng phụ:

Thiếu tiểu ly gia lão đại hồi  thấy mình có lỗi vì xa quê quá

lâu

Hương âm vô cải mấn tao tồi An ủi là mình còn giữ được

tình cảm và bản sắc quê hương, dừ vóc dáng có thay đổi

Nhi đồng tương kiến, bất tương thức  Buồn khi thấy mình

có khoảng cách với người dân quê mình

Tiếu vấn: khách tòng hà xứ lai? Khoảng cách ấy đã quá lớn,

mình như người xa lạ với chính quê mình

=>Sự đau đớn tột cùng, nhưng càng yêu quí quê hương mình

hơn.=> Giáo dục

Cho H đọc phần ghi nhớ

* Hoạt động 4:Luyện tập : Bài tập / 128

So sánh 2 bản dịch thơ của Phạm Sĩ Vĩ và Trần Trọng

III.Tổng kết

1.Nghệ thuật: Thông qua hàng loạt các hình ảnh, tình tiết đối lập vừa chân thật, hóm hỉnh vừa ngậm ngùi một cách kín đáo

2.Nội dung: Thể hiện sự giằng xé nội tâm, bộc lộ tâm trạng buồn tủi, xót xa của một người rất mực yêu quy,ù thương nhớ khi trở về quê nhà

Ghi nhớ : Học sgk / 128

IV Luyện tập :

bài tập /128 4 Củng cố: Nêu nét độc đáo về sự biểu hiện tình cảm quê hương trong bài thơ? 5 Dặn dị : * Học bài : Học thuộc bản phiên âm và dịch thơ do Trần Trọng San dịch Nắm được nội dung và nghệ thuật sắc của của bài thơ ( phép đối , giọng điệu ) * Chuẩn bị bài : Từ trái nghĩa + Khái niệm ( xem lại kiến thức ở tiểu học ) + Cách sử dụng từ trái nghĩa + Xem trước các bài tập RÚT KINH NGHIỆM: ………

………

………

………

………

Ngày soạn: 25/10/2010 Ngày dạy: 29/10/2010 Tuần 10:

Tiết 39 PHẦN TIẾNG VIỆT

TỪ TRÁI NGHĨA

I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1.Kiến thức:

- Khái niệm từ trái nghĩa

- Tác dụng của việc sử dụng từ trái nghĩa trong văn bản.

2.

Kĩ năng:

- Nhận biết từ trái nghĩa trong văn bản

- Sử dụng từ trái nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.

3 Thái độ:

- Sử dụng các từ đồng nghĩa đúng nghĩa, phù hợp với thực tiễn giao tiếp của bản thân.

- Giao tiếp: trình bay suy nghĩ, ý tưởng, thảo luận và chia sẽ những ý kiến cá nhân về cách

sử dụng từ đồng nghĩa

II/PHƯƠNG PHÁP: qui nạp ,thực hành

III/CHUẨN BỊ: -Gv: giáo án,SGK,…

-HS:soạn bài theo yêu cầu của Gv

IV/TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định l ớ p:

2 Kiểm tra bài c ũ :

- Thế nào là từ đồng nghĩa Cho ví dụ

- Có mấy loại từ đồng nghĩa? Trình bày về các loại từ đó.Cho ví dụ

- Khi sử dụng từ đồng nghĩa cần lưu ý điều gì? Cho ví dụ

* Hoạt động 1 : Tìm hiểu thế nào là từ trái nghĩa

? Nhắc lại khái niệm thế nào là từ trái nghĩa ?

? Vận dụng kiến thức cũ , hãy tìm các cặp từ trái

nghĩa trong bản dịch thơ bài “Cảm nghĩ trong đêm

thanh tinh” và “Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về

quê” Cơ sở chung cho mỗi cặp từ trái nghĩa trên là

gì?

-G gợi dẫn để H thấy rõ sự trái ngược về nghĩa là dựa

trên một cơ sở , một tiêu chí nhất định

+ ngẩng – cúi. trái nghĩa về hoạt động của đầu theo

hướng lên xuống

+ trẻ – già  trái nghĩa về tuổi tác ;

đi – trở lại  trái nghĩa về sự tự di chuyển rời khỏi

hay quay lại nơi xuất phát

G : Sử dụng bảng phụ:

Tuổi già ><

Già

Rau già><

Cau già><

? Hãy tìm các từ trái nghĩa với các từ gạch chân

trên.Em có nhận xét gì về các từ trái nghĩa này?

I Thế nào là từ trái nghĩa

1 *Ví dụ VD1:ngẩng >< cúi trẻ >< già

 Từ trái nghĩa

VD2:

Tuổi già ><Tuổi trẻ Già

Raugià><Rau non Cau già >< Cau non

 Các cặp từ trái nghĩa

? Từ những ví dụ trên Ta có thể rút ra kết luận gì

về từ trái nghĩa ?  Một từ nhiều nghĩa có thể

thuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau

 Đọc ghi nhớ 1 / 128

- Bài tập 1 + 2

* Hoạt động 2 : Tìm hiểu việc sử dụng từ trái nghĩa

? Nhắc lại tác dụng của việc sử dụng các từ trái

nghĩa trong 2 bài thơ đã học .CNTĐTT và

NNVNBMVQ

? Tìm 1 số thành ngữ cĩ sử dụng từ trái nghĩa? Nêu tác

dụng của nĩ?

(Chân cứng đá mềm ,ba chìm bảy nổi,…Tạo ấn

tượng mạnh,sinh động )

-G đưa thêm ví dụ cho H tập phân tích tác dụng

Thiếu tất cả , ta rất giàu dũng khí

Sống , chẳng cúi đầu ; chết , vẫn ung dung

Giặc muốn ta nô lệ , ta lại hoá anh hùng ,

Sức nhân nghĩa mạnh hơn cường bạo

 Đọc ghi nhớ 2 / 128

*G hướng dẫn làm bài tâp 3/129

*

Hoạt động 3 : Luyện tập

*Ghi nhớ SGK/ 128

*Bài tập :Bài tập1+ 2

-Bài 1/129 :Tìm từ trái nghĩa lành–rách;giàu–nghèo;ngắn-dài đêm – ngày ;sáng – tối

-Bài 2 /129 :cá tươi–cá ươn; hoa tươi–hoa héo;ăn yếu–ăn khoẻ; học lực yếu–học lực khá;chữ xấu–chữ đẹp ; đất xấu – đất tốt

II Sử dụng từ trái nghĩa

Ví dụ:2 bản dịch thơ trên (CNTĐTT và NNVNBMVQ) sử dụng các cặp từ trái nghĩa tạo ra các cặp tiểu đối (ngẩng

><cúi,trẻ><già,đi><trở lại,…) thể hiện sự tương phản ,gây ấn tượng mạnh

* Học ghi nhớ / 128

* Bài 3 /129 : + Chân cứng đá mềm + Có đi có ở

+ Gần nhà xa ngõ + Mắt nhắm mắt mở + Chạy sắp chạy ngữa +Vô thưởng vô phạt + Bên trọng bên khinh + Buổi đực buổi cái + Bước thấp bước cao + Chân ướt chân ráo

III Luyện tập : Bài 4/129 Viết đoạn văn ngắn về

tình cảm quê hương có sử dụng 2 cặp từ trái nghĩa

4 Củng cố: