Thực vật học - Họ trôm - Cây ca cao

BỘ BÔNG (malvales) Bao gồm những cây khá đa dạng: gỗ lớn , gỗ nhỏ, bụi đôi khi là thân cỏ. Bộ bông sớm đi ra từ bộ hoa tím vì có nhiều đặc điểm chung với họ mùng quân trong bộ này, chúng cũng gần gũi với các đại diện nguyên thuỷ của bộ chè. Có 10 họ 20 chi, 80 loài thân gỗ to hay nhỏ. Lá đơn mọc so le, phiến lá nguyên hay có khía răng hoặc xẻ thuỳ chân vịt. Cụm hoa hay xim. Đôi khi hoa đính ở thân. Hoa đều lưỡng tính, mẫu 5

PHÂN LOẠI THỰC VẬT

 Việc phân chia bộ, họ tùy theo tác giả: hệ thống của Takhtajan (1980) căn cứ theo giải phẫu, phấn hoa, sinh hóa và tế bào học

 2 loại: song tử diệp và đơn tử diệp

- Lớp song tửu diệp (2 lá mầm):

 Phôi có 2 lá mầm: lá mầm thường có 3 bó mạch chính

 Hệ rễ hình trụ, rễ chính phát triển mạnh

 Các bó mạch xếp thành vòng tầng phát sinh libe – mộc

 Thân phân hóa thành miền vỏ và miền tủy

 Lá thường có cuống, phiến lá

 Hoa thường 5n, ít 4n, hiếm 3n

 Ngành Ngọc lan (lớp song tử diệp): 589 họ, 232 bộ, 11 phân lớp

- Phân lớp Ngọc lan (Magnoliidae)

- Phân lớp Sung (Nymphaeidae)

- Phân lớp Sen (Nulumboidae)

- Phân lớp Hoàng liên (Ranunculidae)

- Phân lớp Cẩm chướng (Caryophyliidae)

- Phân lớp Sau sau (Hamamelididae)

- Phân lớp Sổ (Dilleniidae)

- Phân lớp Hoa hồng (Rosidae)

- Phân lớp Thù du (Cornidae)

- Phân lớp Cúc (Asteridae)

- Phân lớp Hoa môi (Lamiidae)

I. PHÂN LỚP NGỌC LAN (Magnaliidae)

 Thực vật hạt kín nguyên thủy nhất

 Hoa thường riêng lẻ, đế lồi, thành phần hoa nhiều, xếp xoắn ốc Hạt phấn có 1 rãnh

 Mạch chưa có hoặc mạch ngăn hình thang

 18 bộ, 39 họ

 Bộ Ngọc Lan (3 họ):

- Họ Ngọc lan: ngọc lan trắng, ngọc lan ngà…

 12 chi, 210 loài Cây gỗ lớn, lá nguyên, mọc cách, thường có lá kèm Thân và lá có

tế bào tiết mùi thơm Lá kèm bao lấy chồi, rụng sớm Hoa to, mọc đơn độc, lưỡng tính Bao hoa chưa phân hoá thành đài và tràng Chỉ nhị, đầu vòi nhuỵ chưa phân hoá rõ Quả kép, hạt có nội nhũ trơn

 Bộ Na (1 họ):

- Họ Na: ngọc lan tây, bình bát, mãng cầu ta, na

 120 chi, 2000 loài Cây gỗ nhỏ or cây bụi Lá đơn nguyên mọc cách, ko có lá kèm, lá thường có lông Hoa lưỡng tính, đơn độc, đài gồm 3 mảnh rời, tràng 6 cánh xếp 2 vòng Nh ị nhiều xếp xoắn ốc, chỉ nhị ngắn Lá noãn nhiều, rời, xếp xoắn Qu ả k ép,

h ạt có phôi nhỏ, nội nhũ lớn, xếp nếp

 Bộ Máu chó:

- Họ Máu chó: đ ậu kh ấu

 3 chi, 25 loài Thân gỗ, lá đơn mọc cánh, gân lá hình lông chim Cụm hoa xim, chùm

ở nách lá , hoa đơn tính khác gốc Bao hoa 3 mảnh dinh liền hình chén Quả mọng,

áo hạt màu đỏ, nội nhũ nhăn

 Bộ Long não (6 họ):

- Họ Long não: tơ xanh, long não, qu ế rừng, bơ,…

 50 chi, 2000 loài C ây gỗ lớn hoặc nh ỏ Lá mọc cách, ít khi mọc đối, ko có lá kèm thân và lá có tế bào tiết mùi thơm Hoa nhỏ mọc thành cụm, xim, tán giả ở đ ầu cành, nách lá Bao hoa 6 mảnh xếp 2 vòng Nhị 9 xếp 3 vòng Bao phấn 2-4 ô, mở bằng , lỗ có nắp đậy quả mọng, hạch

 Bộ Hồi (2 họ):

- Họ Hồi: h ồi n úi, h ồi

 10 – 15 loài, 1 chi

 Th ân b ụi, g ỗ v ừa, c ó m ùi th ơm Lá đơn, nguyên, mọc cách Hoa riêng lẻ, đều lưỡng tính Quả đại xếp thành vòng trên đế chung

 Công thức hoa:

 Bộ Hồ tiêu:

- họ giấp cá: giấp cá, hàm ếch,…

- Họ hồ tiêu: rau c àng cua, l á l ốt, tr ầu, ti êu, ti êu d ài,…

 100 loài, 10 chi Thân cỏ, leo Hoa trần, đơn tính Quả nạc có phôi rất nhỏ

II PHÂN LỚP SÚNG (2 liên bộ, 3 bộ, 6 họ)

 Bộ súng (Nyphaeales)

- Họ súng (Nyphaeaceae)

 60 loài, 4 chi Cây than cỏ, sống lâu năm dưới nước, than rễ lớn Lá lớn, cuống dài, Hoa to, đơn dộc, có sự chuyển tiếp từ nhị hoa sang cánh hoa Quả kép, hạt nhỏ

 Công thức hoa:

III. PHÂN LỚP SEN (Nelumbonaeidae)

Bộ sen

 Họ sen (Nelumbonaceae)

- 2 loài, 1 chi.Hoa lưỡng tính, đơn độc, khá lớm Đài tràng ít phân biệt, nhiều mảnh, xếp xoắn, càng về phìa trong kích thước càng nhỏ, dài Hạt nhiều, xếp xoắn, hạt không có nội nhũ

IV. PHÂN LỚP HOÀNG LIÊN (9 bộ)

 Bộ Hoàng liên:

- Họ Hoàng lien: dây ông lão, hoàng lien,…

 45 chi, 200 loài Cây than cỏ or leo Lá đơn ng xẻ thuỳ, có bẹ to Quả kép

 Bộ Tiết dê:

- Họ Tiết dê: Bình vôi, dây kí ninh,…

 70chi, 450 loài Cây leo, than sần sùi,có nhiều sẹo lá rễ đôi khi phình ra thành củ cuống lá phình to, có u ở gốc hoa đơn tính, # cây, mẫu 3

 Bộ Thuốc phiện:

- Họ á phiện: Mùi cua, thuốc phiện,…

 26 chi, 450 loài Thân cỏ, thường có ống or tbào tiết nhựa mủ màu vàng Lá mọc cách, đơn, xẻ thuỳ Hoa lớn, đơn độc, đều, lưỡng tính

V PHÂN LỚP CẨM CHƯỚNG (4 liên bộ, 4 bộ, 24 họ)

 Gồm phần lớn các cây thân cỏ, ít hi là cây bụi, cây nhỡ Hoa thường nhỏ, tiến tới đơn tính, cánh rời hay không cánh, có khi cánh dính Tính chất đặc trưng của phân lớp là thường có ngoại nhũ và phôi cong

 Cây mọng nước: họ Xương rồng, họ Rau sam, họ Mồng tơi

 Cây không mọng nước: họ Cẩm chướng, họ Rau rền, họ Hoa giấy

1 Bộ Cẩm chướng (Caryophyllales)

1.1 Họ Hoa phấn: sâm đất, bông giấy, bông phấn,…

- 7 loài, 4 chi.Thân cỏ hoặc cây gỗ, đôi khi có gai.Lá thường mọc đối.Cụm hoa mọc riêng

lẻ hoặc tụ lại thành xim ít hoa Hoa lưỡng tính, lá bắc có thể tạo thành tổng bao

1.2 Họ Xương rồng (Cactaceae): qu ỳnh hoa, thanh long, vợt gai,…

- 2000 loài, 200 chi

- Cây mọng nước, lá tiêu giảm biến thành gai Thân thường có màu lục, hình trụ, hình nhiều cạnh, hình cầu hoặc hình bản dẹp Cây sống thích nghi với môi trường khô nóng

- Hoa to, mọc đơn độc, xoắn hoặc xoắn vòng, hoa đều Thành phân các bộ phận của hoa không cố định Nhị nhiều, màng hạt phân 3 – nhiều rãnh Bộ nhụy gồm 3 – nhiều lá noãn, thường dính lại thành bầu dưới, 1 ô trong chứa nhiều noãn, đính bên Quả mọng, hạt với phôi thẳng hoặc cong, có ngoại nhũ

2 Họ Rau dền: cỏ xước, dền gai, nở ngày,…

- 30 loài, 15 chi

- Thân cỏ hay bụi.Lá màu xanh hay đỏ, đơn, phiến nguyên.Cụm hoa: gié hoặc hình xim hoặc đầu Bao hoa khô xác, có màu, tồn tại ở quả

3 Bộ Rau răm (Polygonales):

3.1 Họ Rau răm : hà thủ ô đỏ, rau răm, nghể răm,…

- 900 loài, 40 chi

- Cây thân cỏ hoặc cây bụi, đôi khi là dây leo Lá thường mọc cách Các lá kèm ở gốc lá dính lại với nhau thành một ống gọi là bẹ chia (tính chất đặc trung dễ nhận biêt họ)

- Cụm hoa kép gồm nhiều xim Hoa nhỏ thường lưỡng tính ít khi đơn tính, đều mẫu 3 Không có cánh hóa, đài gồm 3 – 6 mảnh, màu lục, trắng, đỏ hồng, rời nhau hay dính,

tồn tại ở quả Bộ nhị xếp thành 2 vòng; đôi khi có 9 nhị (chi Rheum).

- Công thức hoa:

4 Bộ Đuôi công (Plumbaginales):

4.1 Họ Đuôi công (:

- 4 – 5 loài, 3 chi

- Thân cỏ, đôi khi là cây bụi Lá đơn, nguyên, mọc so le hoặc tụ lại thành hoa thị Cụm hoa gié, đầu hay chùm Hoa mọc về 1 phía của trục hoa Hoa lưỡng tính mẫu 5

VI PHÂN LỚP SAU SAU (Hamanelididae) (17 bộ, 23 họ)

 Phần lớn cây thân gỗ.

 Hoa đơn giản, nhỏ, đơn tính xếp thành cụm hoa phức tạp

 Bao hoa đơn hay mất hẳn Nhị và nhụy có số lượng ít Yếu tố mạch có mạch ngăn thủng,

lỗ đơn

1 Bộ Phi lao (Casuarinales)

 Họ phi lao (phi lao

60 loài, 1 chi.Cây gỗ, lá tiêu giảm, cành nhỏ, mỗi đốt mang 1 vòng lá dạng vảy nhỏ, dính liền nhau ở gốc tạo thành bẹ.Hoa đơn tính cùng cây, ít khi khác cây Hoa trần, hoa đực thành cụm hình đuôi sóc, có 2 lá bắc bao ngoài Hoa cái hình đầu.Quả phức hình trụ ngắn, gồm nhiều quả đơn, dạng quả khô có 2 lá bác nhỏ hóa gỗ bao ngoài Hạt có phôi to, không nội nhũ

2 Bộ Dẻ (Fagales):

 Họ Dẻ (Fagaceae)

200 loài, 5 chi.Cây to, lá đơn nguyên hay xẻ thùy, mọc cách, có lá kèm, thường xanh hay rụng lá Các yếu tố mạch cơ bản ngăn hình thang hay đơn.Hoa mọc thành cụm hình xim, các xim này họp thành đuôi sóc Hoa nhỏ đơn tính, cùng cây hay đôi khi khác cây, không cánh họa, thụ phấn nhờ gió hay côn trùng

Công thức hoa: ♂K5-7C0A6-12; ♀K3+3C0G(3) (bầu trên)

3 Bộ Hồ đào (Iugladales):

 Họ Hồ đào (Iuglaceae): h ồ đ ào

10 loài, 6 chi.Thân gỗ.Lá kép hình lông chim, mọc so le.Cụm hoa: đuôi sóc dài mang hoa đực, đuôi sóc ngắn mang hoa cái

VII PHÂN LỚP SỔ (10 li ên b ộ, 4 b ộ, 109 h ọ)

 Các đặc điểm đa dạng

 Hoa lưỡng tính, đều, ít khi không đều

 Tiến hóa theo hướng thụ phấn nhờ sâu bọ

 Hạt có phôi thẳng

 Bộ Chè:

Họ Chè: ch è, tr à mai,…

 11 chi, 100 loài lá mọc cách, đơn ng, trong lá thường c tbào đã phân nhánh Hoa lưỡng tính, thường mọc đơn độc quả mở, 1 or nhiều hạt, ko có nội nhũ, phôi lớn

 Bộ Ban:

Họ Bứa : m ù u, m ăng c ụt,…

 40 chi, 350 lo ài c ây g ỗ or b ụi, th ư ờng xanh, c ành m ọc ngang c ây c ó b ộ ph

ận ti ết nh ựa m ủ l á m ọc đ ối hoa l ư ỡng t ính, đ ôi khi đ ơn t ính kh ác c ây, qu ả

m ở v ách or qu ả m ọng

 Bộ Nắp ấm:

Họ Nắp ấm: Bình nước kỳ quan

1 chi, 5 loài lá đơn, ko có l á kèm, gồm 3 phần: bản mỏng giống phiến lá để đồng hoá C, phần giữa thu hẹp giống sợi ong, ngọn ình binh dài có nắp đậy đáy bình tiết ra d2 có k/n tiêu hoá côn trùng

 Bộ Đỗ quyên:

VIII Họ Đỗ quyên: Đỗ quyên

11 chi, 45 loài thân gỗ or dây leo lá đơn mọc so le, phiến lá ng có r ăng cưa.cụm hoa ch ùm, tán, ngù ở dầu cành

 Bộ Bồ đề:

IX Họ Thị: m ặc n ưa, h ồng, th ị,…

7 chi, 450 lo ài c ây g ỗ l ớn, lá đơn ng, mọc cach, hoa đơn tính, # cây quả mọng,

h ạt có v ỏ mọng,…

 Bộ Hồng xiêm:

X Họ Hồng xiêm: Vú sữa, Hồng xiêm

60 chi, 800 lo ài c ây gỗ nhỏ or cây bụi lá mọc cách, đơn ng, gân lá hình lông chim, thân có ồng tiết nhựa mủ màu trắng hoa đều, lg tính

 Bộ Hoa tím:

Họ Hoa tím: Hoa tím thơm, b ồ qu ân,…

4 chi, 35 loài thân cỏ, sống lâu năm nhờ thân rễ lá đơn, mọc so le, có lá kèm Hoa

k o đều, lg tính, có 2 lá bắc con

 Bộ Lạc tiên:

Họ Lạc tiên: Lạc tiên, Mắc mát, Dưa gang tây

2 chi, 20 lo ài thân leo nhờ tua cuốn ở nách lá do cành biến đ ổi lá đơn, mọc so le,

có lá kèm, phiến lá có răng, thuỳ chân vịt, cuống l á có tuyến

 Bộ Đu đủ:

Họ Đu đủ: Đu đủ

1 lo ài, th ân h ình trụ ko phân nhánh, có 1 chùm lá ở ngọn lá to, mọc so le, cuống

lá to, d ài, rỗng,la só thuỳ sâu, gân lá hình chân v ịt c m hoa hình xim ở nách, hoa đều, mẫu 5, thg đ ơn tính # gốc

 Bộ Liễu:

Họ Liễu: Liễu

th ân g ỗ to, nh án c ó đ ốt gi ống l á L á đ ơn ng, so le, c ó l á k èm c ụm hoa đu

ôi s óc, đ ơn t ính, g ốc

 Bộ Bầu bí:

Họ Bầu bí: Dưa hấu, Dưa chuột, Bí, Mướp hương, Khổ qua, Gấc, Dưa gang

120 chi, 1000 loài thân cỏ, leo nh ờ tua cuốn, bò m ăt đất l á mọc cach, cuống l á

d ài, l á chia thuỳ chân vịt ko có lá kèm, thân phủ lông cứng hoa đ ơn tính c ùng

or # g ốc

 Bộ Màn màn:,

Họ Cải: , Cải thìa, Cải bẹ xanh, Bông cải, Cải bắp, Cải ngọt, Cải trắng, Sà lách son

350 chi, 3000 lo ài th ân c ỏ, cây bụi lá đơn ng mọc cách Hoa t ập hợp thành chùm, ko có lá bắc

 Bộ Cistales:

Họ Điều nhuộm: Điều nhuộm

1 lo ài cây gỗ to, cây bụi ,lá đơn, so le, có l á kèm, cụm hoa ngù Hoa đều lg tính

 Bộ Bông:

Họ Bông:Đậu bắp,Sâm bố chính,Cối xay,Bông vải,Phù dung,Bụp, Bụp giấm

7 chi, 65 lo ài th ân c ỏ, g ỗ to or nh ỏ l á đ ơn, m ọc so le, fi ến l á ng, x ẻ thu ỳ Hoa ri êng l ẻ, ch ùm or xim ở n ách l á, đ ều, lg t ính, m ẫu 5

Họ Đay: Đay quả dài (rau đay)

12-14 chi, 55 loài thân gỗ to, bụi or cỏ lá đơn, mọc so le, phiến l á có răng cưa or

x ẻ thu ỳ ch ân vịt c ụm hoa ngù or xim, hoa đều, lg tính, mẫu 5

Họ Dầu:Dầu con rái,Sao đen

6 chi, 45 lo ài c ây gỗ to, thg đứng, cành tập trung ở ng ọn lá đơn ng, mọc so le, cụm hoa chùm or gié, hoa đều, lg tính, mẫu 5

Họ Trôm: Lười ươi, Ca cao

20 chi, 80 lo ài cây gỗ to or nhỏ, lá đơn, mọc so le, fiến ng, răng cưa or xẻ thuỳ cụm hoa cùm, xim, đính ở thân Hoa đều, lg tính, mẫu 5

Họ Gạo:Gòn,Sầu riêng

5-6 chi, 10 lo ài thân gỗ, l á kép hình chân vịt, so le, có lá kèm Cụm hoa riêng lẻ or

tụ hình xim Hoa đều, lg tính, mẫu 5

 Bộ Gai:

Họ Dâu tằm: Mít, Si,Đa búp đỏ, Sung thằn lằn,Sung,Bồ đề,Dâu tằm

11 chi, 120 lo ài th ân g ỗ or c ỏ, thg c ó nh ựa m ủ tr ắng l á đon, so le or đ ối hoa nh ỏ,

đ ơn t ính, c ụm hoa xim, du ôi s óc or đ ầu

Họ Gai:Gai,Thuốc vòi (bọ mắm)

20 chi, 100 lo ài th ân c ỏ or nh ỡ l á m ọc so le or đ ối, c ó l á k èm hoa đ ơn t ính, c ụm hoa xim, ch ùm gi é

 Bộ thầu dầu:

Họ thầu dầu: Cỏ sữa lá nhỏ,Thầu dầu,Dầu lai có củ,Chó đẻ,Bồ ngót

XI PHÂN LỚP HOA HỒNG (Rosidae) (13 liên bộ, 45 bộ, 130 họ)

 Cây gỗ, thân cỏ hay leo Mạch dẫn có mặt ngăn cách đơn Hoa đều tiến tới không đều, mẫu 5, cánh hoa rời, nhiều nhị

 Bộ Cỏ tai hổ:

Họ Thuốc bỏng:Thuốc bỏng,Trường sinh rách (Sừng hươu),Trường sinh muỗng Than cỏ mập, sống dai Lá đon mọc cách or đối, fiến lá dầy hoa đều, lg tính, mẫu 4

or 5

 Bộ Hoa hồng:

Họ Hoa hồng:Dâu tây,Táo tây,Mơ,Đào,Lê,Hoa hồng

20 chi, 120 lo ài th ân c ỏ, b ò g ỗ, s ống h àng n ăm or dai c ây th ư ờng c ó gai Hoa đ

ều, lg t ính, m ẫu 5

 Bộ Đước:

Họ Đước: Đước đôi

5 chi, 15 loài, than gỗ lá đơn ng mọc đối,hoa đều, lg tính,mọc ở nách lá

 Bộ Sim:

Họ Sim: Bạch đàn xanh,Bạch đàn chanh,Đinh hương,Mận,Tràm gió

15chi, 100 loài fiến lá ng, dày cứng, có nhiều chấm mờ do túi tiết tạo ra.hoa đều, lg tính, mẫu 4 or5

Họ Bàng:Lựu,Trâm bầu,Sử quân tử,Bàng biển

6 chi, 30 loài Cây gỗ or than trườn lá đơn ng mọc đối hoa đều, lg tính, mẫu 4 or

5 cụm hoa gié đầu tròn, ngù ở nách lá or ngọn cành

Họ Mua: Mua nhiều hoa,Mua long

Than cỏ, gỗ, dây leo, fụ sinh lá đơn ng, ọc đối chéo chũ thập hoa to, màu sắc tươi đều, lg tính, mẫu 4 or 5 cụm hoa chum, xim

Họ Rau dừa: Rau dừa nước

th ân c ỏ, g ỗ, leo m ọc n ơi ẩm ư ớt or c ạn l á đ ơn m ọc c ách or đ ối hoa đ ều, lg t ính,

m ãu 4, c ụm hoa m ọc ri êng l ẻ or t ụ l ại th ành ch ùm, gi é

Họ Củ ấu: Củ ấu

c ây c ỏ h ằng n ăm, s ống d ư ới nc l á n ổi c ó f ao ở cu ống, l á ch ìm ch ỉ c òn đg g ân Hoa c ô đ ộc, 4 l á đ ài, 4 c ánh m àu tr ắng

 Bộ Đậu:

Phân họ Trinh nữ:Keo bông vàng,Keo giậu,Trinh nữ,Rau ngúc (Rau rút),Me keo

Phân họ Vang: Điệp cúng,Ô môi,Xây (xoay),Bồ kết,Muồng trâu,Me Phân họ Đậu: Đậu phộng,Kim tiền thảo,Vông nem,Cam thảo bắc,Đậu xanh

 Bộ Bồ hòn:

Họ Bồ hòn:Nhãn,Vải,Chôm chôm,Bồ hòn

 Bộ Cam:

Họ Cam: Chanh,Bưởi, Quýt,Cam,Nguyệt quế

Họ Xoan:Ngâu ,Bòn bon ,Xoan

 Bộ Trám:

Họ Đào lộn hột: Đào lộn hột,Thanh trà,Xoài,Cóc

 Bộ Lanh:

Họ Coca: Coca

 Bộ Chua me đất:

Họ Chua me đất: Khế,Chua me đất

 Bộ táo ta:

Họ Táo ta:Táo tàu,Táo ta,Táo rừng

 Bộ nho:

Họ nho: Nho

IX PHÂN LỚP THÙ DU (3 liên bộ, 17 bộ, 42 họ)

1 Bộ ngũ gia bì (Araliales)

1.1 Họ hoa tán: c ần t ây, rau m á, ng ò, c à r ốt, ng ò t ây,…

- Thân cỏ đứng hay cỏ bò Thân thường rỗng, mặt ngoài có khía dọc Rễ có thể phù lên thành củ Lá mọc cách, phiến lá thường xẻ theo hình lông chim 2 – 3 lần giống như kép; bẹ lá phát triển Hoa tán

- Công thức hoa:

1.2 Họ ngũ gia bì: ngũ gia bì, đinh lăng gai, sâm triều tiên, tam thất, sâm ngọc linh, ,…

- Lá thường mọc cách ở gốc thân, mọc đối ở ngọn, đôi khi mọc vòng Hoa nhỏ, đều, lưỡng tính mẫu 5, 4 vòng

X PHÂN LỚP CÚC (2 liên bộ, 6 bộ và 14 họ)

1 Bộ hoa chuông (Campanulales)

1.1 Họ hoa chuông: Nam sa sâm, Sâm ruộng,

- Lá mọc đối hay cách, đơn nguyên.

2 Bộ hoa cúc (Asterales)

2.1 Họ cúc: Ngải cứu, Actiso, thược dược, vạn thọ,…

- Thân cỏ, rễ có thể phù lên thành củ - chất dự trữ là inulin Lá hình dạng biến thiên Cụm hoa đầu, có thể mang rất nhiều hoa hay ít hoa

- Công thức hoa:

XI PHÂN LỚP HOA MÔI (Lamcidae)

Hoa cánh đính 4 vòng, chỉ có 1 vòng nhị xếp xen kẽ với cánh hoa và đính trên ống tràng Phần lớn mẫu 5, bộ nhụy thu hẹp còn 2 lá noãn Noãn chỉ có 1 lớp vỏ

 Bộ long đởm:

- Họ mã tiền: lá ngón, mã tiền,…

 thân gỗ to, nhỏ hoặc dây leo, số ít thân cỏ Lá đơn, mọc đối, ko có lá kèm, hoa đều, lưỡng tính, mẫu 5, ít khi mẫu 4

 Bộ cà phê:

- Họ cà phê: canhquin a, c à ph ê, d ành d ành, …

 Cây gỗ vừa, cỏ đứng, bò hoặc dây leo, lá đơn nguy ên, mọc đối, có lá kèm

 Bộ trúc đào:

- Họ trúc đào: sữa, dừa cạn, mướp sát, thiên lí, hà thủ ô trắng,…

 cây có mủ trắng, thường độc

 Bộ cà:

- Họ cà: Cà độc dược, ớt, dạ lý hương, khoai tây, cà tím, thuốc l á,…

 Bộ khoai lang:

- Họ khoai lang: rau mu ống, khoai lang, rau mu ống bi ển, t óc ti ên,…

 Bộ vòi voi:

- Họ vòi voi: c ùm r ụm, l á tr ắng, v òi voi,…

 Bộ nhài:

- Họ nhài: nh ài,…

 Bộ mõm chó:

- Họ mõm chó: cam th ảo nam

- Họ mã đề: m ã dề

- Họ chùm ớt: đ ào ti ên

- Họ vừng: v ừng

- Họ ô rô: ắc ó, kim vàng, xuyên tâm liên, cát đằng hoa to, trái nổ,…

 Bộ hoa môi:

- Họ cỏ roi ngựa: thanh quan, gia t ị, th ơm ổi, ng ũ tr ào,…

- Họ bạc hà: kinh gi ới, ích m ẫu, r ây m èo, h ư ơng nhu, b ạc h à nam,…

o Thân và cành có tiết diện vuông, cây có mùi thơm do lông tiết tinh dầu ở thân và lá Lá đơn, mọc đối chéo chữ thập, ít khi mọc vòng Hoa không đều, lưỡng tính

o Công thức hoa:

 Lớp đơn tử diệp gồm 6 phân lớp:

- Phân lớp Hành (Liliidae)

- Phân lớp Thài lài (Commalinidae)

- Phân lớp Cau (Arecidae)

- Phân lớp Trạch tả (Alismatidae)

- Phân lớp Rảo hợp (Trurididae)

- Phân lớp Ráy (Aridae)

 Lớp một lá mầm:

- Phôi chỉ có một lá mầm Lá mầm có 2 bó mạch chính

- Hệ rễ chùm (rễ chính bị trụi xuống, thay thế bằng rễ phụ, cấu tạo c.1)

- Các bó mạch phân bố rải rác Không có tầng phát sinh libe – mộc

- Thân không phân miền vỏ và miền tủy

- Lá không có cuống Gân lá song song hoặc hình cung

- Hoa 3n, ít 2n, ít khi 4n

- Cây mầm: chỉ có một lá mầm

- Thân thường là thân cỏ, không phân nhánh (trừ Bambusa)

- Cây sống dai nhờ thân rễ, hành hoặc củ

- Lá đơn, không cuống, gân lá song song

- Hoa mẫu 3: * K3C3A3+3G(3)

I Phân lớp Hành (2 liên bộ, 18 bộ, 74 họ)

 Bộ Hành: Họ Hành: kiệu, hành tây, măng tây, hẹ, tỏi ta, lô hội,…

 Bộ Ladon: Họ Ladon: rẻ quạt, ladon, sâm đại hành,…

 Bộ Lan: Họ Lan: sâm cuốn chiếu,…

 Bộ Thủy tiên: Họ Thủy tiên: tỏi lơi, náng hoa đỏ, tỏi lơi lá rộng,…

 Bộ Củ nâu: Họ Củ nâu: khoai sơn, khoai ngọt, khoai từ,…

II Phân lớp Thài lài (4 liên bộ, 21 bộ, 30 họ)

 Bộ Chuối: Họ Chuối: chuối, chuối hạt, chuối rẻ quạt,…

 Bộ Gừng: Họ Gừng: nghệ, gừng, tam thất gừng, riềng nếp,…

 Bộ Dong riềng:

- Họ Dong riềng: chuối hoa, dong riềng,…

- Họ Hoàng tinh: dong, củ dong,…

 Bộ Cói: Họ cói: cói, cỏ cú, lắc dù, củ năng,…

 Bộ Lúa: Họ lúa: lúa, bắp, sả, mía, cỏ tranh, cỏ mần trầu

III Phân lớp Cau

 Bộ Cau:

- Họ Cau: cau, thốt nốt, dừa, cọ dầu, dừa lá, cau kiểng vàng,…

III Phân lớp Trạch tả (41 bộ)

 Bộ Trạch tả:

- Họ trạch tả: trạch tả, rau mác,…

- Họ Nê thảo: kèo nèo

IV Phân lớp Ráy (4 liên bộ, 5 bộ)

 Bộ Ráy:

- Họ Ráy: ráy, bạc hà, môn đốm, bèo cái, thạch xương bồ,…

- Họ Bèo tấm: bèo tấm, bèo phấn,…