THÀNH PHẦN SÂU HẠI CHÍNH, ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ HIỆU LỰC PHÒNG TRỪ BỌ XÍT MUỖI Helopeltis theivora WAT. (HEMIPTERA: MIRIDAE) TRÊN CÂY CA CAO CỦA MỘT SỐ LOẠI NÔNG DƯỢC TẠI TRẢNG BOM ĐỒNG NAI VÀ THỦ ĐỨC TP. HỒ CHÍ MINH

Nội dung nghiên cứu được chia làm 3 phần chính: - Điều tra thành phần sâu hại và diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi trên cây ca cao tại Trảng Bom - Đồng Nai và Thủ Đức - TP.. - Thí

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

THÀNH PHẦN SÂU HẠI CHÍNH, ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ HIỆU

LỰC PHÒNG TRỪ BỌ XÍT MUỖI Helopeltis theivora WAT

(HEMIPTERA: MIRIDAE) TRÊN CÂY CA CAO CỦA MỘT SỐ LOẠI NÔNG DƯỢC TẠI TRẢNG BOM-

THÀNH PHẦN SÂU HẠI CHÍNH, ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ HIỆU

LỰC PHÒNG TRỪ BỌ XÍT MUỖI Helopeltis theivora WAT

(HEMIPTERA: MIRIDAE) TRÊN CÂY CA CAO CỦA MỘT SỐ LOẠI NÔNG DƯỢC TẠI TRẢNG BOM-

Giáo viên hướng dẫn

LÊ CAO LƯỢNG

Tháng 08/2009

LỜI CẢM ƠN

Thành kính khắc ghi công ơn cha mẹ đã nuôi dưỡng, dạy dỗ con đến ngày hôm nay Xin trân trọng biết ơn Thầy Lê Cao Lượng, Thầy Phạm Hồng Đức Phước đã tận tình hướng dẫn, chỉ dạy và giúp đỡ em trong suốt thời gian thực tập hoàn thành khóa luận Chân thành cảm ơn:

- Ban Giám Hiệu Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh

- Ban Chủ Nhiệm Khoa Nông học

- Cùng toàn thể qúy thầy cô Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh đã tận tình dạy dỗ, giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập ở trường

- Gia đình bác Phan Khắc Tụ tại Trảng Bom - Đồng Nai

- Các cô chú, anh chị làm việc ở 2 vườn ca cao trường Đai học Nông Lâm tại khu phố 6, phường Linh Trung, quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh và xã Quảng Tiến, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai đã nhiệt tình giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện đề tài

- Công ty Hóa nông Hợp Trí đã hỗ trợ thông tin và nguồn thuốc BVTV cho thí nghiệm trong quá trình thực hiện đề tài

- Các anh chị, các bạn trong và ngoài lớp đã tận tình giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

TÓM TẮT

Để góp phần tìm hiểu sâu hại trên cây ca cao đề tài nghiên cứu “Thành phần sâu

hại chính, đặc điểm sinh học và hiệu lực phòng trừ bọ xít muỗi Helopeltis theivora

Wat (Hemiptera: Miridae) trên cây ca cao của một số loại nông dược tại Trảng Bom - Đồng Nai và Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh” đã được thực hiện từ thàng 3 đến tháng 6 năm 2009

Nội dung nghiên cứu được chia làm 3 phần chính:

- Điều tra thành phần sâu hại và diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi trên cây ca cao tại Trảng Bom - Đồng Nai và Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh

- Nghiên cứu đặc điểm sinh học và khả năng chích hại của bọ xít muỗi hại ca cao bằng phương pháp nhân nuôi cá thể bọ xít muỗi trong lồng lưới tự chế, đo kích thước của vết chích bằng thước kẹp

- Thí nghiệm khảo sát hiệu lực của một số loại nông dược trừ bọ xít muỗi gây hại ca cao được bố trí ngoài vườn ca cao trong những lồng lưới theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên với 5 nghiệm thức, 3 lần lập lại, mỗi nghiệm thức gồm 2 lồng, mỗi lồng chứa 5 con bọ xít muỗi 4 ngày tuổi

Kết quả thu được:

- Đã ghi nhận được 12 loài sâu hại chính trên cây ca cao trong đó có 4 loài sâu

hại rất phổ biến (tần số xuất hiện trên 75 %) đó là: Rệp sáp (Planococcus sp.), sâu đục trái (Conogethes punctiferalis Gunenée.), rầy bướm trắng (Lawana sp.) và bọ xít muỗi (Helopeltis theivora Wat.)

- Mật số bọ xít muỗi, tỷ lệ trái và đọt ca cao bị hại có biến động nhưng không đều trong các tháng điều tra Mật số bọ xít muỗi biến động từ 0,02 - 0,31 con/trái, từ 0

- 0,01 con/ngọn, tỷ lệ trái bị hại biến động từ 66,06 - 93,91 %, tỷ lệ ngọn bị hại biến động từ 5,97 - 23,3 %

- Trong 4 loại thuốc sử dụng trong thí nghiệm có 2 loại thuốc gốc Emamectin benzoate ở nồng độ 0,3125 g/l và Dimethoate ở nồng độ 1,4 ml/l có hiệu quả diệt bọ xít muỗi cao: Sau 3 ngày phun thuốc hiệu lực diệt bọ xít muỗi của thuốc đã đạt lần luợt

là 90,51 % và 99,98 %, sau 5 ngày phun thuốc hiệu lực diệt bọ xít muỗi của cả 2 loại thuốc đều đạt 99,98 % và có sự khác biệt rất có ý nghĩa so với 2 nghiệm thức sử dụng

thuốc gốc Azadirachtin, Bacillus thuringiensis var kurstaki và nghiệm thức đối chứng Hai loại thuốc gốc Azadirachtin ở nồng độ 0,015 ml/l và Bacillus thuringiensis var

kurstaki ở nồng độ 0,08 g/l không có hiệu quả diệt bọ xít muỗi: Sau 3 và 5 ngày phun

thuốc số lượng bọ xít muỗi chết không có sự khác biệt so với nghiệm thức đối chứng

MỤC LỤC

Trang tựa i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iiii

MỤC LỤC v

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH SÁCH CÁC BẢNG viii

DANH SÁCH CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ ix

Chương 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Giới hạn đề tài 2

Chương 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Giới thiệu sơ lược về cây ca cao 3

2.1.1 Nguồn gốc 3

2.1.2 Đặc điểm hình thái 3

2.1.3 Một số yêu cầu sinh thái của cây ca cao 4

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ ca cao trên thế giới và trong nước 5

2.2.1 Trên thế giới 5

2.2.2 Trong nước 6

2.3 Thành phần sâu hại trên cây ca cao 7

2.3.1 Trên thế giới 7

2.3.2 Trong nước 8

2.4 Đặc điểm hình thái, sinh học và triệu chứng gây hại của một số loài sâu hại chính 9 2.4.1 Rệp sáp giả ca cao (Planococcus lilacinus CKll.) 9

2.4.2 Sâu đục thân mình hồng (Zeuzera coffeae Neitn.) 9

2.4.3 Sâu đục trái (Conogethes punctiferalis Gunenée.) 10

2.4.4 Sâu khoang (Spodoptera litura Fab.) 10

2.4.5 Bọ nâu (Adoretus sp.) 11

2.5 Bọ xít muỗi Helopeltis spp 11

2.5.1 Đặc điểm hình thái và sinh học 11

2.5.2 Biện pháp phòng trừ 12

Chương 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

3.1 Vật liệu nghiên cứu 14

3.2 Phương pháp nghiên cứu 14

3.2.1 Điều tra thành phần sâu hại trên cây ca cao 14

3.2.2 Điều tra diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi Helopeltis spp .15

3.2.3 Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học chính của bọ xít muỗi Helopeltis spp 15

3.2.4 Đánh giá khả năng chích hại của bọ xít muỗi Helopeltis spp trên trái ca cao 17

3.2.5 Khảo sát hiệu lực trừ bọ xít muỗi hại ca cao của một số thuốc trừ sâu 17

3.3 Phương pháp xử lý số liệu 19

Chương 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 20

4.1 Thành phần sâu hại trên cây ca cao 20

4.2 Diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi H theivora trên cây ca cao 25

4.3 Đặc điểm hình thái và sinh học của bọ xít muỗi H theivora 27

4.3.1 Đặc điểm hình thái và thời gian phát triển các pha cơ thể 27

4.3.2 Tuổi thọ của thành trùng, khả năng đẻ trứng của thành trùng cái và tỷ lệ trứng nở của bọ xít muỗi H theivora 31

4.3.3 Tập tính gây hại, triệu chứng gây hại và khả năng chích hại của bọ xít muỗi H theivora trên cây ca cao 31

4.3.3.1 Tập tính gây hại và triệu chứng gây hại 31

4.3.3.2 Khả năng chích hại của bọ xít muỗi trên trái ca cao 33

4.4 Hiệu lực phòng trừ bọ xít muỗi H theivora của một số loại thuốc trừ sâu dùng trong thí nghiệm 35

Chương 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 38

5.1 Kết luận 38

5.2 Đề nghị 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40 PHỤ LỤC

F: Sự khác biệt giữa các nghiệm thức

CV (Coefficient of variation): Hệ số biến động

TĐ: Thực đo

CĐ: Chuyển đổi

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Sản lượng ca cao thế giới năm 2007 – 2008 và 2008 – 2009 6 Bảng 3.1 Các loại thuốc trừ sâu dùng trong thí nghiệm 18 Bảng 4.1 Thành phần sâu hại chính trên cây ca cao ở Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh và Trảng Bom - Đồng Nai (03 - 05/2009) 20 Bảng 4.2 Kích thước cơ thể bọ xít muỗi ở các pha 27 Bảng 4.3 Thời gian phát triển các pha cơ thể của bọ xít muỗi 28 Bảng 4.4 Tuổi thọ của thành trùng, khả năng đẻ trứng của thành trùng cái và tỷ lệ trứng nở của bọ xít muỗi trên trái ca cao 31 Bảng 4.5 Số vết chích, đường kính vết chích trên trái mà bọ xít muỗi có thể gây ra ở các

giai đoạn phát triển 33 Bảng 4.6 Số lượng bọ xít muỗi còn sống ở các nghiệm thức sau khi xử lý thuốc 35 Bảng 4.7 Diện tích trái ca cao bị hại ở các nghiệm thức sau khi xử lý thuốc 35 Bảng 4.8 Hiệu lực trừ bọ xít muỗi của các loại thuốc trừ sâu dùng trong thí nghiệm 36

DANH SÁCH CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ

Trang

Hình 3.1 Lồng lưới 19

Hình 3.2 Thước kẹp và cách đo đường kính vết chích 19

Hình 4.1 Rầy mềm đen Toxoptera aurantii B.de.F 21

Hình 4.2 Rệp sáp giả Planococcus sp .21

Hình 4.3 Rầy bướm trắng Lawana sp .21

Hình 4.4 Bọ nâu Adoretus sp .21

Hình 4.5 Sâu đục vỏ trái Conogethes punctiferalis Gunenée .22

Hình 4.6 Mọt đục cành cà phê Xyleborus morstatti Hag 23

Hình 4.7 Sâu đục thân mình hồng Zeuzera coffeae Neitn .23

Hinh 4.8 Sâu kèn và côn trùng ký sinh ấu trùng sâu kèn .23

Hình 4.9 Ấu trùng và côn trùng ký sinh ấu trùng bọ xít muỗi .25

Biểu đồ 4.1 Diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi trên vườn ca cao 4 năm tuổi tại Trảng Bom - Đồng Nai (Tháng 03 - 05/2009) 26

Hình 4.10 Vị trí đẻ trứng và trứng 29

Hình 4.11 Vòng đời của bọ xít muỗi H theivora 30

Hình 4.12 Vị trí gây hại và triệu chứng gây hại của bọ xít muỗi 32

Hình 4.13 Vết chích của bọ xít muỗi ở các pha 34

hệ thống cây trồng Trong giai đoạn hiện nay nước ta đang hướng phát triển cây ca cao theo hướng xuất khẩu ra thị trường thế giới và đang rất có triển vọng Nhưng cây ca cao trước đây chưa được xem là cây trồng chính nên ít được nghiên cứu, người dân thiếu kinh nghiệm và kiến thức trong sản xuất Cây ca cao ra đọt, trái quanh năm nên rất thích hợp cho sâu, bệnh hại phát triển trong khi đó các vườn ca cao hầu hết là có nhiều thân, tán cao và dày khó chăm sóc, thu hoạch và phòng trừ sâu, bệnh Việc phát triển cây ca cao ở Việt Nam còn nhiều việc phải làm và rất cần các nhà chọn giống, bảo vệ thực vật tham gia (Phạm Hồng Đức Phước, 1999) Theo Entwistle (1972), có trên 1.500 loài côn trùng khác nhau đã được biết đến là côn trùng gây hại trên cây ca cao Côn trùng bộ cánh nửa cứng gây hại nghiêm trọng ở tất cả các vùng trồng ca cao của thế giới trong đó họ bọ xít mù (Miridae) là loại sâu hại quan trọng nhất Theo báo cáo của tổ chức ca cao Ghana bọ xít muỗi là 1 trong 3 hiểm họa quan trọng nhất đối với ngành sản xuất ca cao ở Ghana và Tây Phi, 2 hiểm họa còn lại đó là bệnh do virus gây ra mà rệp sáp là mô giới truyền virus gây bệnh và bệnh thối trái do nấm

Phytophthora palmivora (Beatrice Padi) Theo Entwistle (1972), bọ xít mù chích hút

nhựa cây tạo ra những vết thương dẫn đường cho nấm Phytophthora palmivora tấn

công vào gây nên bệnh thối trái ca cao Trên thế giới bọ xít mù trên ca cao có khoảng

40 loài trong đó điển hình nhất là giống Helopeltis, Distantiella và Sahlbergella Ở

Đông Nam Á loài bọ xít muỗi Helopeltis spp đã được báo cáo là loài gây hại nghiêm

trọng Chỉ riêng bọ xít muỗi gây hại trong 3 năm liên tục có thể làm giảm tới 75% năng suất Dân số bọ xít muỗi thay đổi rất lớn trong năm, tìm hiểu đặc điểm sinh học của bọ xít muỗi là vấn đề quan trọng để lập kế hoạch kiểm soát, phòng trừ bọ xít muỗi hiệu quả Theo Bùi Công Hiển và Trần Huy Thọ (2003), trước khi tiến hành bất cứ biện pháp phòng trừ nào đối với côn trùng gây hại cần phải xác định chính xác tên loài gây hại đó, sau đó là những hiểu biết về đặc điểm sinh học, sinh thái học của chúng Trên thực tế do các tác nhân của môi trường, mật độ quần thể có lúc tăng lúc giảm chính vì thế cần phải theo dõi biến động mật độ quần thể của chúng, xác định khi nào mật độ quần thể trở nên là mối đe dọa đến lợi ích của con người và cần phòng trừ chúng chính vì thế đề tài “Thành phần sâu hại chính, đặc điểm sinh học và hiệu lực

phòng trừ bọ xít muỗi Helopeltis theivora Wat (Hemiptera: Miridae) trên cây ca cao

của một số loại nông dược tại Trảng Bom - Đồng Nai và Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh”

đã được thực hiện

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Ghi nhận thành phần sâu hại chính trên cây ca cao

- Ghi nhận diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi trên cây ca cao

- Ghi nhận một số đặc điểm hình thái, sinh học của bọ xít muỗi trên cây ca cao

- Khảo sát hiệu lực trừ bọ xít muỗi của một số thuốc trừ sâu ở ngoài đồng

1.3 Giới hạn đề tài

- Đề tài được thực hiện từ tháng 03 tới tháng 06/2009

- Địa điểm: Trảng Bom - Đồng Nai và Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh

Chương 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Giới thiệu sơ lược về cây ca cao

2.1.2 Đặc điểm hình thái

Rễ

Bộ rễ ca cao bao gồm 1 rễ trụ dài khoảng 1,5 - 2 m và nhiều rễ ngang phân nhánh với rất nhiều rễ con, tập trung chủ yếu ở độ sâu khoảng 20 cm (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

Thân

Trong tự nhiên cây ca cao có thể cao đến 20 m và có thể có từ 4 - 5 tầng cành

Sự phát triển của thân ca cao có thể chia thành 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Hạt nảy mầm thượng địa

Giai đoạn 2: Tính từ khi tử diệp mở cho tới khi xuất hiện 4 lá đầu tiên, trong giai đoạn này thân có thể cao từ 0,5 - 2 m

Giai đoạn 3: Cây ngừng sinh trưởng về chiều cao, cành ngang trên đỉnh

ngọn phát triển tạo tầng cành đầu tiên (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

Lá

Lá non phát triển theo từng đợt Sau mỗi đợt ra lá đỉnh cành vào trạng thái ngủ, thời gian ngủ tùy theo điều kiện môi trường nhưng thường khoảng 4 - 6 tuần Sự phát triển lá liên quan đến tình trạng nước của cây Cây ca cao trồng không che bóng các

đợt ra lá nhanh hơn là trồng trong điều kiện có che bóng (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

Hoa

Cây trồng từ hạt có thể ra hoa sau khi trồng khoảng 14 - 20 tháng, cây ghép hay cây dâm cành có thể ra hoa sau khi trồng khoảng 9 - 18 tháng Hoa xuất hiện ở thân, cành Nếu tưới đầy đủ nước thì cây ra hoa quanh năm nhưng vẫn có đỉnh chính ra hoa

rộ vào mùa mưa Hoa ca cao ra nhiều nhưng tỷ lệ thụ phấn, đậu quả thấp chỉ từ 1 - 5 % (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

Trái

Sau khi thụ phấn trái tăng trưởng chậm trong khoảng 40 ngày đầu và tốc độ tối

đa sau 75 ngày Sau khi thụ phấn 75 ngày sự tăng trưởng của trái chậm lại và hạt trong trái bắt đầu tăng trưởng nhanh, đây cũng là thời kỳ hạt tích lũy chất béo Sau khi thụ phấn khoảng 140 ngày thì lớp cơm nhày hình thành Khi hạt tăng trưởng tối đa trái vào giai đoạn chín Trái non có 5 ngăn trong đó hạt phân chia đều, vách ngăn này biến mất khi trái chín chỉ còn lại 1 hốc đầy hạt, mỗi trái có từ 30 - 40 hạt và xếp thành 5 dãy Từ khi thụ phấn đến khi trái chín kéo dài từ 5 - 6 tháng tùy theo giống Trái ca cao rất đa dạng về hình dạng và màu sắc tùy theo giống (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

Cây ca cao có thể trồng được trên các vùng có lượng mưa khoảng 1.500 - 2.000

mm, thích nghi tốt với nhiệt độ tối đa khoảng 30 - 32oC và tối thiểu từ 18 - 21oC, cây

bị thiệt hại nghiêm trọng ở nhiệt độ dưới 10oC Ẩm độ thích hợp cho cây phát triển khoảng 70 - 80 % (Phạm Hồng Đức Phước, 2003) Cây ca cao đòi hỏi lượng ánh sáng

ít hơn những loại cây khác, ở giai đoạn cây con đòi hỏi lượng ánh sáng khoảng 25 %, khi trồng cây con ngoài nắng không có che bóng thì cây cho lá nhỏ, dày, màu nhạt, lá rụng sớm, khi trồng trong bóng rợp thì lá to hơn, mỏng và màu xanh đậm Tính chịu

rợp của cây ca cao giảm dần theo độ tuổi Đến năm thứ 4 cây chỉ cần che bóng khoảng

25 % (Trần Văn Hào và ctv, 1999)

Đất đai

Cây ca cao có thể phát triển trên nhiều địa hình và loại đất khác nhau nhưng phải có cây che bóng và gần nguồn nước Ca cao chịu được vùng đất có pH từ 5 - 8 nhưng tối ưu nhất khoảng 5,5 - 6,7 (Phạm Hồng Đức Phước, 2003)

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ ca cao trên thế giới và trong nước

2.2.1 Trên thế giới

Hiện nay trên thế giớ có 3 vùng trồng ca cao chính là:

Tây Phi: Bờ Biển Ngà, Ghana, Nigeria

Nam Mỹ: Brazil, Ecuador

Đông Nam Á: Indonesia, Malaysia

Các nước này đều nằm trong vùng có vĩ độ khoảng 15o Bắc Nam Lượng ca cao giao dịch trên thị trường thế giới khoảng 3 triệu tấn/năm, mức tiêu thụ ca cao của thế giới hàng năm đều tăng bình quân từ 2 - 3 % (Phạm Hồng Đức Phước, 2003) Phần lớn sản lượng ca cao cung cấp cho thị trường thế giới đều tập trung ở các nước khu vực Tây Phi (Bảng 2.1) Theo số liệu phân tích về tỷ lệ tiêu thụ ca cao trên thị trường thế giới của tổ chức ICCO (International Cocoa Organization) thì thị trường tiêu thụ ca cao lớn nhất thế giới là thị trường châu Âu chiếm 41 %, kế đến là châu Mỹ chiếm 23

%, châu Á và châu Đại Dương chiếm 19,5 %, châu Phi chiếm 17 % (World cocoa foundation, 07/2009)

Theo Phan Minh Tân (2007), trong những năm gần đây ở một số nước khu vực Tây Phi diện tích trồng ca cao có giảm do sâu, bệnh hại làm giảm năng suất, ảnh hưởng đến sản lượng ca cao thế giới Bên cạnh đó khu vực châu Á mà chủ yếu là Indonesia đã giảm diện tích trồng ca cao chuyển sang trồng cây cọ dầu Theo dự báo của thế giới thì sản lượng ca cao trong những năm tới có thể đạt tới 3,7 triệu tấn

Bảng 2.1 Sản lượng ca cao thế giới năm 2007 - 2008 và 2008 - 2009

Theo Phan Minh Tân (2007), so với những nông sản khác như cà phê, điều thì

ca cao là mặt hàng có giá cả ổn định và ít biến động

Theo báo cáo của ban điều phối ca cao Việt Nam, tính đến tháng 05 năm 2009

cả nước đã trồng được gần 10.000 ha ca cao, trong đó hơn 8.300 ha ca cao trồng xen với mật độ khoảng 600 cây/ha và hơn 1.300 ha trồng thuần với mật độ khoảng 1.100 cây/ha, diện tích ca cao đang cho thu hoạch là 4.750 ha Diện tích ca cao ở nước ta hiện nay đang tăng nhanh chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ, đầu tư khuyến nông và một số dự

án của tổ chức ACDI/VOCA (tổ chức Hợp tác phát triển nông nghiệp quốc tế Mỹ), các tỉnh có diện tích lớn hiện nay như Bến Tre (3.916 ha), Tiền Giang (1.245 ha), Đăklăk (1.830 ha), Bình Phước (1.300 ha) Năng suất bình quân ban đầu đạt khoảng 2,1 tạ/ha Sản lượng ước tính niên vụ 2008 - 2009 đạt khoảng 10.000 tấn Giá hạt ca cao khô trong năm qua luôn ổn định ở mức trên 30.000 ngàn đồng/kg Chất lượng hạt ca cao Việt Nam đang được xếp thứ 3 trên thế giới sau Ghana và Papua New Genia Các công

ty đang hình thành mạng lưới thu mua tại các tỉnh giúp người trồng ca cao yên tâm hơn trong khâu tiêu thụ (Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư quốc gia, 2009)

Theo đề án “Phát triển cây ca cao đến năm 2015 và định hướng tới năm 2020” của bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn thì tới năm 2020 diện tích ca cao Việt Nam sẽ lên tới 80.000 ha, trong đó có 60.000 ha ca cao cho thu hoạch với năng suất bình quân 1,8 tấn/ha, sản lượng hạt ca cao khô đạt 108.000 tấn và xuất khẩu thu về 100

- 120 triệu USD (Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư quốc gia, 05/2008)

2.3 Thành phần sâu hại trên cây ca cao

2.3.1 Trên thế giới

Theo Box (1944); Squire (1947); Taylor (1954) và Youdeowei (1969), hai loài

Distantiella theobroma Dist., Sahlbergella singularis Hagl là 2 loài phổ biến trên ca

cao ở Ghana và những nước khác ở châu Phi (trích dẫn bởi Entwistle, 1972)

Theo China (1944); Squire (1947); Taylor (1954); Lavabre và ctv (1963),

những loài bọ xít mù ở Tây Phi gồm có: Bryocoropsis laticollis Schum., Odoniella spp., một loài thuộc giống Boxia và khoảng 10 loài thuộc giống Helopeltis spp gồm các loài: H lalende., H begrothi, H seredensis., H corbisieri., H gerini, H

mugumbensis, H poppinsi, H lemosi, H scheutedeni, H westwoodi (trích dẫn bởi

Entwistle, 1972)

Theo Entwistle (1972), côn trùng gây hại trên cây ca cao bộ cánh nửa cứng

(Hemiptera) gồm có: loài Sahlbergella singularis, Distantiella theobroma,

Pseudodoniella duni, Pseudodoniella pacifica, Pseudodoniella typica, Boxiopsis madagascariensis, Platyngomiriodes apiformis, giống Monalonion, Helopeltis, loài Antiteuchus picea, Antiteuchus tripterus, Chracoma stictigrapta, Bathycoelia thalassina, giống Theraptus, Pseudotheraptus devastans, Amblypelta coccophaga, Amblypelta theobromae Côn trùng thuộc bộ cánh đều gồm có rầy mềm (Toxoptera aurantii), rệp sáp và rệp vảy gây hại trên cây ca cao có tới hơn 100 loài phân ra làm 9

họ thuộc cùng 1 tổng họ Coccoidea, 1 số loài chính: Rệp sáp giả cam (Planococcus

citri), Planococcus lilacinus, Planococcus hargreavesi, Planococcoides njalensis, rệp

sáp giả vằn (Ferrisia virgata) Côn trùng bộ cánh tơ (Thysanoptera) gây hại ca cao có loài Selenothrips rubrocintus Côn trùng thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) gây hại ca cao gồm có: Sâu đục thân mình hồng (Zeuzera coffeae, Z roricyanea), sâu đục quả ca cao (Acrocercops cramerella), sâu xanh hại bông ca cao (Earias biplarvae), sâu xám (Tiracola plagiata), sâu ăn lá chủ yếu thuộc 2 giống Atta và Acromyrmex gồm các loài: Atta cephalotes, Atta sexdens, Atta colombica, Acrocercops octospinosus Côn trùng bộ cánh cứng (Coleoptera) gây hại ca cao gồm có: Bọ cánh cứng ăn lá (Rutela

lineola, Adoretus versutus, Apogonia derroni, Anomala, Chaetadoretus), thiên ngưu

đục thân (Glenea aluensis, G lefebueri, G novemguttata), mọt đục cành (Pantorhytes

szentivanyi, P plutus, P biplagiatus, Xyleborus morstatti, X ferrugineus) và mối

(Odontotermes sp.) Trên thế giới có khoảng hơn 40 loài bọ xít mù, các giống phổ biến gồm: Helopeltis, Monalonion, Boxia, Boxiopsis, Bryocoropsis, Distantiella, Odoniella,

Platyngomiriodes, Pseudodoniella, Sahlbergella

2.3.2 Trong nước

Theo Lê Thị Tuyết Nga (2001), rệp sáp trên cây ca cao gồm có: Rệp sáp giả

cam (Planococcus citri R.), rệp sáp lưng vằn (Ferrisia virgata), rệp sáp bông cúc (Icerya aegyptica), rệp sáp sọc lưng vàng (Planococcus lilacinus)

Theo Phạm Hồng Đức Phước (2003), các loài sâu hại chính trên cây ca cao

gồm: Bọ xít muỗi (Helopeltis spp.), sâu hồng (Zeuzera sp.), bọ cánh cứng hại lá

(Adoretus spp., Apogonia spp ), rầy mềm (T auratii), rệp sáp giả cam (Planococcus

citri R.), sâu khoang (Spodoptera litura), sâu đo xám (Hyposidra talaca), sâu đục vỏ

trái (Cryptophlebia encarpa), sâu đục vỏ thân (Endoclita hosei), sâu bao (Pagodiella

hekmeyeri) và mối (Odontotermes sp.)

Theo Nguyễn Thị Chắt (2006), một số sâu hại trên ca cao đã được ghi nhận

gồm bọ hung nâu (Maladera orientalis Motch.), bọ xít muỗi (H theivora), sâu đục thân mình đỏ (Z coffeae), mọt đục cành cà phê (X morstatti), rệp sáp giả cam (Pseudococcus citri R.), rệp sáp giả ca cao (Planococcus lilacinus CKll.), rầy mềm cam đen (T aurantii)

Sâu hại phổ biến trên ca cao gồm có: Mọt đục cành (X morstatti), bọ nâu (Adoretus sp.), sâu hồng (Z coffeae), sâu khoang (Spodoptera litura), bọ xít muỗi (Helopeltis sp.), bọ trĩ (Thrips sp.), rệp sáp phấn (Planococcus citri), rệp muội đen (T

aurantii), mối (Odontotermes sp.) (Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư quốc gia,

05/2008)

2.4 Đặc điểm hình thái, sinh học và triệu chứng gây hại của một số loài sâu hại chính

2.4.1 Rệp sáp giả ca cao (Planococcus lilacinus CKll.)

Theo Nguyễn Thị Chắt (2006), rệp sáp giả ca cao có hình oval, cơ thể có màu vàng nhạt được phủ đầy bột sáp trắng, phía lưng hơi phồng lên, bụng phẳng Giữa lưng dọc cơ thể có 1 vệt rộng không phủ sáp hoặc phủ sáp rất ít để lộ ra màu vàng nhạt của

cơ thể Xung quanh cơ thể có 17 cặp tua sáp ngắn và to, cặp thứ 17 hơi dài hơn các cặp khác Quan sát mẫu dưới kính soi nổi ở độ phóng đại 40 lần thấy xung quanh cơ thể có

18 cặp cerarii Mỗi căp cerarii là vị trí tạo tua sáp xung quanh cơ thể, riêng cặp cerarii thứ 18 không tạo tua sáp như những tua sáp khác mà chỉ là mẩu sáp nhỏ bị che lấp

dưới cặp 17 Rệp sáp giả ca cao rất giống rệp sáp giả cam (Planococcus citri R.), tuy

nhiên rệp sáp giả cam có những cặp tua sáp gần cuối bụng dài hơn các tua sáp phía 2 bên sườn và phía đầu, đặc biệt là cặp tua thứ 17 hơi cong sang hai bên Giữa lưng rệp sáp giả cam cũng có vệt dọc, hẹp chạy từ đốt ngực đầu tiên đến giữa bụng Bên dưới lớp bột sáp cơ thể rệp sáp giả cam có màu nâu hồng hoặc hồng vàng

2.4.2 Sâu đục thân mình hồng (Zeuzera coffeae Neitn.)

Theo Nguyễn Thị Chắt (2006), thành trùng sâu đục thân mình hồng Z coffeae

là loài ngài đục gỗ màu xám lam, chiều dài thân từ 18 - 22 mm, sải cánh từ 35 - 45

mm Râu đầu con đực hình sợi chỉ, con cái nửa gốc hình lông chim, nửa ngọn hình sợi chỉ Trên lưng ngực có 3 cặp chấm màu xanh lam hay xanh thẫm, phía lưng các đốt bụng màu xanh lam Cánh trước hẹp và dài, trên cả 2 cánh có nhiều chấm màu xanh

lam xếp theo mạch dọc của cánh Chân màu xám đen Ống đẻ trứng của con cái dài Thành trùng sau khi vũ hóa trải qua 1 - 2 ngày ăn thêm sau đó mới giao phối và đẻ trứng, một con cái có thể đẻ được từ 400 - 2.000 trứng Trứng có hình bầu dục hơi tròn màu nâu vàng có đường kính khoảng 1 mm, giai đoạn ủ trứng kéo dài từ 10 - 16 ngày Giai đoạn ấu trùng trải qua 6 tuổi kéo dài từ 120 - 150 ngày Sâu non mới nở có màu trắng đục sau đó chuyển sang màu nâu nhạt Đầu, mảnh lưng ngực trước, mảnh mông cứng và có màu nâu đậm, phía lưng các đốt bụng có nhiều u lông cứng, sâu non mới

nở đục cành tăm, sâu tuổi lớn đục cành cấp 1, cấp 2, bình thường trên 1 cành chỉ có 1 sâu non và 1 lỗ đục, lỗ đục thường có phân màu nâu kết dính bịt lại Đẫy sức sâu non

có thể dài từ 25 - 35 mm Nhộng to và thô, dài từ 20 - 25 mm, có màu nâu hồng hay nâu vàng, nhộng phát triển từ 14 -18 ngày có khi từ 30 - 50 ngày Vòng đời của sâu đục thân mình hồng kéo dài từ 5 - 7 tháng (trung bình là 6 tháng)

2.4.3 Sâu đục trái (Conogethes punctiferalis Gunenée.)

Theo Nguyễn Thị Chắt (2006), thành trùng sâu đục trái là 1 loài ngài sáng màu vàng nâu, cơ thể dài từ 11 - 13 mm, sải cánh từ 24 - 27 mm Trên cánh trước và cánh sau có nhiều đốm màu nâu đen Thành trùng sau khi vũ hóa trải qua 2 - 3 ngày dinh dưỡng thêm sau đó mới bắt cặp giao phố và đẻ trứng Một con cái có thể đẻ được từ 20

- 30 trứng Trứng có màu trắng sữa, hình bầu dục, giai đoạn ủ trứng kéo dài từ 4 - 6 ngày, sâu đục trái gây hại ở giai đoạn ấu trùng bằng cách tấn công vào trái từ khi trái còn non cho đến khi trái chín, chúng đục đến đâu thì để lại vệt phân khô màu nâu kết dính che phủ Ấu trùng có màu nâu hơi xanh, trên lưng mỗi đốt có 4 đốm nâu nhạt, 2 đốm trên lớn hơn 2 đốm dưới, ấu trùng có 5 tuổi kéo dài từ 14 - 16 ngày Đẫy sức sâu nhả tơ làm kén mỏng và hóa nhộng tại vị trí gây hại, giai đoạn nhộng kéo dài từ 7 - 10 ngày Vòng đời của sâu đục trái kéo dài từ 29 - 32 ngày

2.4.4 Sâu khoang (Spodoptera litura Fab.)

Theo Nguyễn Thị Chắt (2006), thành trùng sâu khoang là 1 loài ngài đêm có màu nâu đậm, cơ thể dài từ 16 - 20 mm, sải cánh từ 32 - 42 mm Cánh trước có màu nâu đen, trên cánh có nhiều vân phức tạp, gần mép cánh trước có vân trắng chạy xiên đến giữa cánh, khi đậu cánh xếp hình mái nhà vân trắng này thu lại giống hình chữ V, cánh sau màu trắng ngà có ánh tím Thành trùng mới vũ hóa có thể đẻ trứng ngay vào ngày hôm sau Một con cái có thể đẻ được từ 900 - 2.000 trứng Trứng có hình bán

cầu, mặt ngoài trứng có nhiều đường gân nổi chạy từ đỉnh cánh xuống cắt những đường vân ngang tạo thành những ô nhỏ Trứng mới đẻ có màu vàng nhạt, gần nở có màu nâu nhạt hay xám tro Giai đoạn ủ trứng kéo dài từ 4 - 6 ngày Sâu khoang gây hại

ở giai đoạn ấu trùng Sâu non trên lưng có 3 sọc chạy từ đốt bụng đầu tiên đến đốt bụng cuối cùng đó là 1 sọc lưng và 2 sọc phụ lưng Trên sọc phụ lưng mỗi đốt có hình bán nguyệt màu đen, hình bán nguyệt này ở đốt bụng thứ nhất và thứ 8 rất to kéo lại sát nhau tạo thành 2 khoang đen Đẫy sức sâu non có thể dài từ 35 - 40 mm Sâu non trải qua 6 tuổi kéo dài từ 12 - 17 ngày Nhộng có màu nâu đậm hay hung nâu bóng, dài

18 - 20 mm Giai đoạn nhộng kéo dài từ 8 - 10 ngày

2.4.5 Bọ nâu (Adoretus sp.)

Theo Nguyễn Thị Thu Cúc (2000), thành trùng có màu nâu đỏ dài khoảng 11 -

12 mm Thân, cánh và chân có nhiều lông nhỏ, mặt bụng có lông dày hơn mặt lưng Mắt to, màu đen Chân có 2 móng dài sắc, nhọn giúp đào bới đất vào ban ngày và đeo bám vào lá ăn phá gây hại Thành trùng chủ yếu cắn phá trên lá non vào ban đêm tạo nên nhiều vết thủng lỗ chỗ trên bề mặt lá non, chủ yếu ăn phần giữa các gân lá, không

ăn rìa lá Triệu chứng gây hại của Adoretus sp thể hiện rất rõ khi lá già Khi mật độ

cao có thể gây hại toàn bộ lá non làm cây phát triển kém, năng suất giảm (trích dẫn bởi Cao Ngọc Thiện, 2001)

2.5 Bọ xít muỗi Helopeltis spp

2.5.1 Đặc điểm hình thái và sinh học

Theo Hồ Khắc Tín (1982); Nguyễn Thị Chắt (2006), ở trên cây chè bọ xít muỗi

Helopeltis theivora Waterh trưởng thành dài từ 4 - 7 mm, rất giống con muỗi nhà, con

cái có màu xanh lá mạ, con đực có màu xanh lơ Râu đầu 4 đốt, đốt cuống râu to và dài hơn đốt roi râu Đầu màu nâu, mắt màu đen, cổ thắt lại có khoang vàng óng Bàn chân

có 3 đốt, đốt chày có 2 hàng gai Trứng bọ xít muỗi hình bầu dục màu trắng, phía đầu

có 2 sợi lông dài không bằng nhau Trứng được đẻ trong mô cây, chỉ để lộ 2 sợi lông

ra ngoài Ấu trùng bọ xít muỗi H theivora có 5 tuổi, bọ xít non có hình dạng giống

thành trùng nhưng kích thước nhỏ hơn, sang tuổi 3 bọ xít muỗi non mới xuất hiện mầm cánh, tuổi 5 mầm cánh có màu vàng xanh và phủ hết đốt bụng thứ 4 Con cái sau khi hóa trưởng thành trải qua 2 - 6 ngày ăn thêm sau đó mới bắt cặp, giao phối và đẻ trứng Một con cái có thể đẻ từ 12 - 75 trứng Giai đoạn ủ trứng kéo dài từ 5 - 10 ngày,

ấu trùng trải qua 5 tuổi kéo dài từ 9 - 19 ngày, bọ xít trưởng thành có thể sống được từ

2 - 3 tuần Điều kiện thuận lợi cho bọ xít muỗi phát triển là: Nhiệt độ từ 20 - 29oC, ẩm

độ trên 90% đặc biệt trong điều kiện bóng râm ít ánh sáng Chính vì thế bọ xít muỗi phát triển mạnh vào mùa mưa, ẩm độ không khí cao, thời gian chiếu sáng ngắn và trời

âm u Theo Entwistle (1972), mật số quần thể bọ xít muỗi giảm sau những trận mưa lớn

Theo Nguyễn Viết Tùng (2006), H theivora (H theobroma) đốt ngực thứ 2 có màu vàng, giữa lưng có 1 cái chùy màu đen H antonii thành trùng có màu nâu đỏ,

đầu đen, ngực đỏ, bụng đen và trắng

2.5.2 Biện pháp phòng trừ

Biện pháp canh tác

Theo Entwistle (1972); Phạm Hồng Đức Phước (2003), để giảm bớt mật độ gây hại của bọ xít muỗi cần: Giảm độ ẩm trong vườn bằng cách vệ sinh vườn sạch sẽ, tỉa bớt cành và nhánh không cần thiết

Biện pháp sinh học

Theo Menzel (1923); Steiner (1925), loài bọ xít muỗi H antonii ở Java bị ký sinh

bởi 1 loài tuyến trùng Hexamermis sp nhưng tỷ lệ ký sinh thấp chỉ đạt từ 10 - 70 % cá

thể bọ xít muỗi thuộc loài H begrothi bị ký sinh ở giai đoạn trứng bởi Telenomus,

Pediobus và Trichogramma spp (trích dẫn bởi Beatrice Padi)

Theo Anon (1970), đã ghi nhận được 2 loài nấm Hirsutella sp., Beauveria

bassiana gây bệnh trên loài H theobroma ở Ghana và Nigeria Vi khuẩn Bt gây bệnh

trên loài H begrothi ở Malaysia (trích dẫn Entwistle, 1972)

Theo Entwistle (1972), ong ký sinh phổ biến trên họ bọ xít mù bao gồm các

loài: Euphorus sahlbergellae Wlk., Euphorus helopeltides Ferr và Encyrtus cotterrslli

Watson thuộc họ ong nhảy (Encyrtidae), ngoài ra bọ xít mù còn bị ký sinh bởi loài

Euphorus anates Nix và 1 loài khác thuộc giống Euphorus chưa được định danh

nhưng với tỷ lệ thấp Bọ xít mù thuộc giống Helopeltis ở Châu Phi bị truyến trùng

thuộc họ Mermithidae ký sinh ở trong bụng

Một số nước ở khu vực Đông Nam Á đã nghiên cứu và thấy rằng kiến đen trên

ca cao có thể làm giảm đáng kể bọ xít muỗi, sâu đục quả, chuột gây hại trái ca cao và giảm tỷ lệ bệnh thối trái (Khoo, 1997)

Theo Phạm Hồng Đức Phước (2003), bọ xít muỗi có thể phòng trừ rất hữu hiệu

bằng cách nuôi kiến đen loài Dolichoderus thoracicus trong vườn

Biện pháp hóa học

Theo Phạm Hồng Đức Phước (2003), để phòng trừ bọ xít muỗi có thể phun các

loại thuốc hóa học gốc: Fenobucard, diazinon, dimethoate Phun thuốc vào sáng sớm lúc côn trùng di chuyển chậm chạp

Chương 3

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Vật liệu nghiên cứu

- Vật liệu nghiên cứu gồm: Dao, kéo cắt cành, vợt, cọ nhỏ, túi nilon, hộp nhựa, vải von, dây kẽm, kim ghim, sơn, kính lúp cầm tay, thước kẹp, kính soi nổi, bình phun thuốc, máy chụp hình, cồn 70o, nước pha thuốc, các loại thuốc trừ sâu sử dụng trong thí nghiệm

- Đối tượng nghiên cứu: Bọ xít muỗi và thành phần sâu hại ca cao, một số thuốc bảo vệ thực vật trừ bọ xít muỗi hại ca cao

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Điều tra thành phần sâu hại trên cây ca cao

Thời gian và địa điểm:

- Điều tra từ tháng 03 - 04/2009

- Địa điểm: Trảng Bom - Đồng Nai, Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh

Phương pháp điều tra:

- Điều tra thu thập thành phần sâu hại trên cây ca cao dựa theo phương pháp nghiên cứu bảo vệ thực vật (Nguyễn Công Thuật,1997)

- Chọn ba vườn ca cao, mỗi lần ở mỗi vườn điều tra ngẫu nhiên 5 điểm, mỗi điểm điều tra 5 cây, mỗi cây điều tra chủ yếu trên 4 cành theo 4 hướng và toàn bộ số trái ở độ cao từ 1,6 m trở xuống

Chỉ tiêu theo dõi:

- Ghi nhận thành phần sâu hại chính trên cây ca cao

- Tần số xuất hiện của từng loài sâu hại chính (TSXH)

TSXH(%) = Số lần điều tra có loài dịch hại xuất hiện x 100/tổng số lần điều tra

- Ghi nhận vị trí sâu gây hại

Lịch điều tra: Điều tra định kỳ 10 ngày/ lần, điều tra liên tục trong 2 tháng

Giám định mẫu: Mẫu sâu hại thu thập ngoài đồng được bảo quản mang về giám định tại bộ môn bảo vệ thực vật trường đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh

3.2.2 Điều tra diễn biến mức độ gây hại của bọ xít muỗi Helopeltis theivora

Thời gian và địa điểm:

- Điều tra từ ngày 01/03 đến 31/05 năm 2009 tại vườn thí nghiệm so sánh 64 dòng ca cao nội địa ở xã Quảng Tiến, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai

- Đặc điểm của vườn điều tra: Vườn ca cao 4 năm tuổi, rộng 5 ha, không sử dụng thuốc trừ bọ xít muỗi

Lịch điều tra: Điều tra định kỳ 10 ngày/lần

Phương pháp điều tra:

Chọn 8 điểm trên 2 đường chéo góc, mỗi điểm điều tra 3 cây, mỗi cây điều tra toàn bộ số trái ở độ cao từ 1,6 m trở xuống và 4 cành theo 4 hướng

Chỉ tiêu theo dõi:

- Mật số bọ xít muỗi (con /trái hoặc đọt)

Mật số bọ xít muỗi = Tổng số con/tổng số trái hoặc đọt điều tra

- Tỷ lệ (%) trái, đọt bị hại

Tỷ lệ trái hoặc đọt bị hại (%) = Số trái hoặc đọt bị hại x 100/tổng số trái hoặc đọt điều tra

3.2.3 Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học chính của bọ xít muỗi H theivora

Thời gian và địa điểm:

Thí nghiệm được tiến hành từ ngày 15/03 đến 20/05 năm 2009 trên giống TD14 tại vườn ca cao trường Đai học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, khu phố 6, phường Linh Trung, quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh

Phương pháp tiến hành:

- Để nghiên cứu một số đặc điểm sinh học chính của bọ xít muỗi tiến hành nhân nuôi cá thể bọ xít muỗi ngoài vườn ca cao trong lồng lưới bao trái ca cao

- Thiết kế lồng nuôi bọ xít muỗi:

+ Khung của lồng lưới có hình bầu dục dài khoảng 30 cm, đường kính khoảng

20 cm được tạo bằng cách quấn 3 đoạn dây kẽm dài khoảng 90 cm vào cành hoặc vào cuống trái

+ Vỏ của lồng lưới làm bằng vải von trắng, hình chữ nhật dài 50 cm, rộng 30

cm, hở 2 đầu: 1 đầu để cột vào cành cây, 1 đầu cột bằng dây thun mở ra được để di chuyển bọ xít muỗi vào trong lồng và để theo dõi hàng ngày

+ Mỗi lồng chỉ chứa 1 trái ca cao (hình 3.1)

- Chọn 10 lồng lưới chứa trái ca cao chưa có trứng bọ xít muỗi, thả vào mỗi lồng 5 con cái trưởng thành trong một ngày để có nguồn trứng cùng ngày tuổi Theo dõi hàng ngày để xác định thời gian phát triển của pha trứng và thu ấu trùng tuổi 1 mới

nở

- Đếm số lượng trứng trên trái và số lượng ấu trùng nở để tính tỷ lệ trứng nở

- Ấu trùng tuổi 1 mới nở được nuôi riêng lẻ trong lồng lưới Quan sát và ghi nhận sự thay đổi màu sắc, kích thước cơ thể, thời gian phát triển của bọ xít muỗi ở các pha, số lần lột xác, số lượng cá thể theo dõi là 15 ấu trùng

- Sau khi bọ xít muỗi trưởng thành tiến hành bắt cặp 1 con đực với 1 con cái, nuôi riêng lẻ từng cặp trong lồng lưới chứa trái ca cao chưa có trứng bọ xít muỗi, theo dõi hàng ngày để ghi nhận ngày thành trùng cái bắt đầu đẻ trứng, thời gian sống của thành trùng đực và thành trùng cái Sau khi con cái bắt đầu đẻ trứng thì sau 2 ngày cắt trái 1 lần để đếm số trứng trên trái, di chuyển lồng lưới (có cặp thành trùng đang theo dõi) tới vị trí trái mới (trái chưa có trứng bọ xít muỗi), số lượng theo dõi là 10 cặp Trong quá trình theo dõi nếu thành trùng đực chết trước thành trùng cái thì ghi nhận ngày thành trùng đực chết sau đó bổ sung 1 thành trùng đực khác vào lồng lưới, tiếp tục theo dõi thành trùng cái cho đến lúc chết Nếu thành trùng cái chết trước thành trùng đực thì ghi nhận ngày thành trùng cái chết và số trứng mà thành trùng cái đã đẻ được sau đó bổ sung 1 thành trùng cái khác vào lồng lưới và tiếp tục theo dõi thời gian sống của thành trùng đực cho đến lúc chết, di chuyển lồng lưới tới vị trí trái khác khi trái cũ đã có vết chích dày

Chỉ tiêu theo dõi:

- Ghi nhận các đặc điểm hình thái của bọ xít muỗi ở các pha phát triển

- Tỷ lệ trứng nở (%)

Tỷ lệ trứng nở (%) = Số ấu trùng thu được x 100/tổng số trứng trên trái

- Ghi nhận thời gian phát triển các pha cơ thể và vòng đời của bọ xít muỗi Xác định số tuổi của ấu trùng bọ xít muỗi

- Khả năng sống sót của ấu trùng bọ xít muỗi (%)

Khả năng sống sót của ấu trùng (%) = Số ấu trùng sống được tới trưởng thành x 100/tổng số ấu trùng theo dõi

- Thời gian sống của bọ xít muỗi trưởng thành (ngày)

- Số trứng đẻ trung bình trên một bọ xít muỗi cái

3.2.4 Đánh giá khả năng chích hại của bọ xít muỗi H theivora trên trái ca cao

Thời gian và địa điểm:

Thí nghiệm được tiến hành từ ngày 03/04 đến 25/04 năm 2009 tại vườn ca cao trường Đại học Nông Lâm, khu phố 6, Linh Trung, Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh

Phương pháp tiến hành:

- Để đánh giá khả năng chích hại của bọ xít muỗi ở các giai đoạn phát triển tiến hành nuôi riêng rẽ từng cá thể ấu trùng ở từng độ tuổi khác nhau trong lồng lưới chứa trái ca cao non của dòng TD14 chưa bị bọ xít muỗi chích hoặc trên những trái ca cao non đã bị bọ xít muỗi chích với số lượng vết chích ít Đối với những trái ca cao non đã

bị bọ xít muỗi chích cần tiến hành đếm, đánh dấu những vết chích cũ trên trái trước khi thả bọ xít muỗi vào Ở mỗi độ tuổi tiến hành theo dõi 5 cá thể Để đánh giá khả năng chích hại của bọ xít muỗi trưởng thành tiến hành bắt ngẫu nhiên 5 thành trùng bọ xít muỗi thả vào mỗi lồng lưới 1 con Theo dõi hàng ngày cho đến hết thời gian phát

triển ở từng độ tuổi đối với ấu trùng và theo dõi 1 ngày đối với con trưởng thành

- Đo đường kính của vết chích bằng thước kẹp (hình 3.2) ở tất cả các trái theo dõi, mỗi trái đo ngẫu nhiên 6 vết chích

Chỉ tiêu theo dõi:

- Số lượng vết chích trung bình một ấu trùng có thể chích được và kích thước trung bình của vết chích ở từng độ tuổi

- Số lượng vết chích trung bình một bọ xít muỗi trưởng thành có thể chích được trong 1 ngày và kích thước trung bình của vết chích

3.2.5 Khảo sát hiệu lực trừ bọ xít muỗi hại ca cao của một số thuốc trừ sâu

Thời gian và địa điểm:

Thí nghiệm được tiến hành từ ngày 02/05 đến 29/05 năm 2009 tại vườn ca cao trường Đại học Nông Lâm, khu phố 6, Linh Trung, Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh

Phương pháp tiến hành:

- Tạo nguồn bọ xít muỗi để sử dụng làm thí nghiệm

+ Tạo 15 lồng lưới mỗi lồng chứa 1 trái ca cao được bao kín trong vòng 7 ngày, sau 7 ngày kiểm tra lồng lưới và loại bỏ tất cả những ấu trùng bọ xít muỗi trong lồng nếu có Thả vào mỗi lồng 10 con thành trùng bọ xít muỗi cái, sau 2 ngày đưa toàn bộ

bọ xít muỗi ra khỏi lồng Theo dõi hàng ngày để thu ấu trùng nở cùng một ngày

+ Thu ấu trùng tuổi 1 nở cùng 1 ngày nuôi trên những lồng khác

+ Khi ấu trùng được 4 ngày tuổi, sử dụng những ấu trùng này để tiến hành thí nghiệm xử lý thuốc

Bảng 3.1 Các loại thuốc trừ sâu dùng trong thí nghiệm

1 Emamectin benzoate Actimax 50WDG 0,3125 g/l

2 Azadirachtin Nimbecidine 0,015 ml/l

Ghi chú: a.i: hoạt chất

- Bố trí thí nghiệm

Thí được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 5 nghiệm thức, 3 lần lập lại, mỗi nghiệm thức gồm 2 lồng lưới, mỗi lồng lưới có 5 con ấu trùng giai đoạn 4 ngày tuổi

Sơ đồ bố trí thí nghiệm NT1: Đối chứng (phun nước lã) NT2: Azadirachtin NT3: Emamectin benzoate NT4: Bt.var kurstaki

NT5: Dimethoate (thuốc sử dụng phổ biến ở địa phương)

Thời gian xử lý thuốc và phương pháp phun thuốc:

Xử lý thuốc vào buổi sáng sớm, thuốc được phun bằng bình phun tay bóp 2 lít, phun thuốc vào lồng đã chứa 5 ấu trùng 4 ngày tuổi, phun từ dưới lên, mỗi lồng xịt 3 cái bằng cách bóp 3 lần bảo đảm trái và ấu trùng dính thuốc trừ sâu như khi phun xịt thực tế bằng bình 8 lít mà nông dân hay sử dụng

Chỉ tiêu theo dõi:

- Số lượng bọ xít muỗi còn sống sau khi xử lý thuốc 1, 3, 5 ngày

- Diện tích trái bị hại sau khi xử lý thuốc 1, 3, 5 ngày

- Đánh giá hiệu lực trừ bọ xít muỗi của thuốc (H%) bằng công thức Abott ở tất

cả các thời điểm điều tra

H (%) = (C - T) x 100/C C: Sâu sống ở nghiệm thức đối chứng

T: Sâu sống ở nghiệm thức xử lý

3.3 Phương pháp xử lý số liệu

Xử lý số liệu và phân tích thống kê bằng phần mềm Microsoft excel và

MSTATC theo kiểu xử lý ANOVA1

Hình 3.1 Lồng lưới Hình 3.2 Thước kẹp và cách đo

đường kính vết chích

Chương 4

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Thành phần sâu hại trên cây ca cao

Kết quả điều tra thu thập mẫu ghi nhận thành phần sâu hại chính trên cây ca cao

từ tháng 03 đến tháng 05 năm 2009 tại Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh và Trảng Bom - Đồng Nai được trình bày ở bảng 4.1

Bảng 4.1 Thành phần sâu hại chính trên cây ca cao ở Thủ Đức - TP Hồ Chí Minh và

1 Bọ xít muỗi Helopeltis theivora Wat

3 Rệp sáp Planococcus sp

(Homoptera: Pseudococcidae) Đọt non, trái 100

4 Rầy bướm Lawana sp

(Homoptera : Flatidae ) Đọt non, trái 91,67

5 Ve sầu sừng (Homoptera: Membracidae ) Đọt non, trái 50,00

6 Sâu đục thân

mình hồng

Zeuzera coffeae Neitn

8 Sâu đục vỏ trái Conogethes punctiferalis Gunenée

(Lepidoptera: Pyralidae) Vỏ trái 100

9 Sâu khoang Spodoptera litura Fab

(Lepidoptera: Noctudae) Lá non 25,00

Ghi chú: TSXH: Tần số xuất hiện

Qua bảng 4.1 cho thấy trên cây ca cao có 12 loài sâu hại chính thuộc 5 bộ trong

đó có 4 loài gây hại rất phổ biến (xuất hiện với tần số trên 75 %) đó là rệp sáp, sâu đục

vỏ trái, rầy bướm và bọ xít muỗi với tần số xuất hiện lần lượt là 100 %, 100 %, 91,67

% và 83,33 %, 4 loài gây hại phổ biến (xuất hiện với tần số từ 51 - 75 %) đó là rầy mềm đen, sâu kèn, sâu đục cành cà phê và mối với tần số xuất hiện lần lượt là 75 %, 66,67 %, 75% và 75 % Ve sầu sừng và bọ nâu xuất hiện ở mức độ trung bình (tần số xuất hiện từ 25 - 50 %) với tần số xuất hiện lần lượt là 50 % và 41,67 % Sâu đục thân

và sâu khoang là 2 loài ít xuất hiện (tần số xuất hiện nhỏ hơn 25 %) tần số xuất hiện trung bình là 25,00 %

Qua quá trình điều tra thu thập mẫu đã phát hiện được 2 loài côn trùng ký sinh thuộc bộ cánh màng (Hymenoptera) ký sinh ấu trùng sâu kèn và ấu trùng bọ xít muỗi

Hình 4.1 Rầy mềm đen Hình 4.2 Rệp sáp giả

Toxoptera aurantii B.de.F Planococcus sp

Hình 4.3 Rầy bướm trắng Hình 4.4 Bọ nâu

Lawana sp Adoretus sp

Hình 4 5 Sâu đục vỏ trái Conogethes punctiferalis Gunenée

1, 2 Triệu chứng gây hại 3 Ấu trùng 4 Nhộng 5 Thành trùng