Cơ sở khoa học của an sinh xã hội và mối quan hệ giữa an sinh xã hội và công tác xã hội: o Các kiến thức cần nắm vững: Mối liên hệ giữa các ngành khoa học, vai trò của nhân viên xã hội
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC - CÔNG TÁC XÃ HỘI - ĐÔNG NAM Á
Trang 2MỤC ĐÍCH
Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ
xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả
Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo
NỘI DUNG HƯỚNG DẪN
Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:
Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội
dung trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học
Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa
kiến thức và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm
Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm
tra và đề thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm
Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và
đáp án, có tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi
PHỤ TRÁCH KHOA XHH – CTXH - ĐNA
Lâm Ánh Quyên
Trang 3Phần 1
CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ AN SINH XÃ HỘI
Lịch sử hình thành nền an sinh xã hội
Khái niệm và định nghĩa
Các quan điểm
Tình hình an sinh xã hội trên thế giới và Việt Nam; một số khuyến cáo của LHQ
Cơ sở khoa học của an sinh xã hội và mối quan hệ giữa an sinh
xã hội và công tác xã hội
Chương 2: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ NGHÈO ĐÓI
Khái niệm về nghèo đói, đặc điểm nghèo và chuẩn nghèo của Việt Nam từ sau năm 1975 đến nay
Các nguyên nhân gây nên nghèo đói, hậu quả của nghèo đói
và các giải pháp của nhà nước
Quan điểm của ngành công tác xã hội trong việc hỗ trợ người sống trong nghèo đói
Chương 3: AN SINH XÃ HỘI CHO NGƯỜI DI DÂN LAO ĐỘNG
Trang 4 Khái quát tình hình hiện nay về di dân lao động từ nông thôn lên thành thị tại Việt Nam
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc thực hiện
an sinh cho người di dân lao động và gia đình họ
Chương 4: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ MẠI DÂM
Khái niệm và định nghĩa
Tình hình mại dâm và ảnh hưởng
Nguyên nhân
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ
người làm nghề mại dâm hòa nhập cộng đồng
Chương 5: AN SINH XÃ HỘI CHO NGƯỜI CAO TUỔI
Tình hình liên quan đến người cao tuổi tại Việt Nam và trên thế giới
Các chính sách của nhà nước
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ cao tuổi và tầm quan trọng của việc chăm sóc người cao tuổi dựa
vào cộng đồng
Chương 6: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ MA TÚY
Tình hình sử dụng ma túy tại Việt Nam
Các chính sách của nhà nước
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ người nghiện ma túy và tầm quan trọng của việc hỗ trợ người nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng
Các mô hình hỗ trợ đang thực hiện tại Việt Nam
Trang 5Chương 7: AN SINH XÃ HỘI VÀ CÁC VẤN ĐỀ CỦA TRẺ EM
Khái niệm và định nghĩa
Tình hình và ảnh hưởng của việc bạo hành trẻ em tại Việt Nam; các vấn đề khác của trẻ
Các chính sách, luật pháp của nhà nước, công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong công tác hỗ trợ trẻ tại cộng đồng
Trang 6Phần 2
CÁCH THỨC ÔN TẬP
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ AN SINH XÃ HỘI
Lịch sử hình thành nền an sinh xã hội:
o Các kiến thức cần nắm vững: lịch sử hình thành nền an sinh
xã hội tại Anh, tại Mỹ, tại các nước Châu Á (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước đang phát triển)
o Đọc TLHT
o Bài tập tại lớp: trình bày ngắn gọn quá trình hình thành và đặc điểm nền an sinh xã hội của Anh và Nhật
Khái niệm và định nghĩa:
o Các khái niệm cần nắm vững: Social Welfare, Social Security, Social Protection, định nghĩa của tổ chức lao động quốc tế, định nghĩa của Ngân hàng thế giới, định nghĩa trong tự điển CTXH
o Đọc TLHT
Các quan điểm:
o Các quan điểm cần nắm vững: Quan điểm an sinh xã hội thặng dư, quan điểm an sinh xã hội thiết chế, quan điểm
an sinh xã hội phát triển
o Đọc TLHT
Trang 7o Bài tập tại lớp: Việt Nam đang áp dụng quan điểm an sinh
xã hội nào? Vì sao Việt Nam lại chọn quan điểm đó để xây dựng nền an sinh xã hội? Các sinh viên thảo luận theo nhóm và trao đổi
Tình hình an sinh xã hội trên thế giới và Việt Nam; một số khuyến cáo của LHQ:
o Các kiến thức cần nắm vững: các khó khăn trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội ở phương Tây; các khuyến cáo của Liên Hiệp Quốc; tình hình và bộ máy an sinh xã hội Việt Nam
o Đọc TLHT
o Bài tập tại lớp: So sánh bộ máy an sinh của Việt Nam và Nhật Bản Các sinh viên thảo luận theo nhóm và trao đổi
Cơ sở khoa học của an sinh xã hội và mối quan hệ giữa an sinh
xã hội và công tác xã hội:
o Các kiến thức cần nắm vững: Mối liên hệ giữa các ngành khoa học, vai trò của nhân viên xã hội trong nền an sinh của một quốc gia
o Đọc TLHT
o Bài tập tại lớp: Phân biệt an sinh xã hội, phúc lợi xã hội
và công tác xã hội Các sinh viên thảo luận theo nhóm và trao đổi
Chương 2: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ NGHÈO ĐÓI
Khái niệm về nghèo đói, đặc điểm nghèo và chuẩn nghèo của Việt Nam từ sau năm 1975 đến nay:
Trang 8o Các khái niệm, định nghĩa cần nắm vững: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối của ngân hàng phát triển Châu Á; của Việt Nam; của ngân hàng thế giới, của ủy ban kinh tế và xã hội Châu Á Thái Bình Dương; chỉ số nghèo khổ đa chiều
o Đọc TLHT
o Bài tập tại lớp: So sánh định nghĩa nghèo đói của Việt Nam
và các định nghĩa khác Các sinh viên thảo luận theo nhóm
và trao đổi
Các nguyên nhân gây nên nghèo đói, hậu quả của nghèo đói
và các giải pháp của nhà nước:
o Các kiến thức cần nắm vững: Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ và vấn đề nghèo đói; tình hình nghèo đói tại Việt Nam; chuẩn nghèo của Việt Nam qua các giai đoạn, nguyên nhân nghèo đói và hậu quả nghèo đói; các chính sách hỗ trợ người nghèo tại Việt Nam hiện nay
o Đọc TLHT
o Bài tập tại lớp: Dùng bản đồ nghèo đói để nói lên đặc điểm nghèo đói về mặt địa lý của Việt Nam Các sinh viên thảo luận theo nhóm và trao đổi
Quan điểm của ngành công tác xã hội trong việc hỗ trợ người sống trong nghèo đói:
o Các kiến thức cần nắm vững: Năm nhân tố của sự nghèo đói (Bệnh tật, sự thiếu hiểu biết, sự thờ ơ, sự phụ thuộc, tính không trung thực)
o Đọc TLHT
o Thực hành phân tích một trường hợp mà sinh viên biết bằng hình thức thảo luận nhóm
Trang 9Chương 3: AN SINH XÃ HỘI CHO NGƯỜI DI DÂN LAO ĐỘNG
Khái niệm và định nghĩa:
o Các kiến thức cần nắm vững: tình hình kinh tế thế giới và kinh tế - xã hội Việt Nam trước và sau năm 1986, chính sách đổi mới và tác động của nó với xã hội Việt Nam
o Các khái niệm, định nghĩa cần nắm vững: di dân (theo tổ chức di dân quốc tế, theo các nhà nghiên cứu tại Việt Nam)
o Đọc TLHT
o Bài tập: tìm các điểm chung trong các định nghĩa về di dân bằng hình thức thảo luận nhóm
Khái quát tình hình hiện nay về di dân lao động từ nông thôn lên thành thị tại Việt Nam:
o Các kiến thức cần nắm vững: tình hình di dân từ nông thôn lên thành thị, tác động của di dân (tích cực, tiêu cực)
o Đọc TLHT
o Bài tập: tìm các điểm tích cực và tiêu cực của di dân tại địa phương các anh/chị sinh sống (thảo luận nhóm)
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc thực hiện
an sinh cho người di dân lao động và gia đình họ:
o Các kiến thức cần nắm vững: nhu cầu của người di dân, 4 công việc chính của nhân viên xã hội trong lĩnh vực di dân
o Đọc TLHT
o Thực hành chia sẻ với bạn trong nhóm các nhu cầu, mong chờ của người di dân và gia đình mà anh/chị biết
Trang 10Chương 4: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ MẠI DÂM
Khái niệm và định nghĩa:
o Các khái niệm, định nghĩa cần nắm vững: các định nghĩa của thế giới và Việt Nam về mại dâm
o Đọc TLHT
Tình hình mại dâm và ảnh hưởng:
o Các kiến thức cần nắm vững: lịch sử phát triển của mại dâm, mại dâm phụ nữ và mại dâm trẻ em; Các dạng mại dâm tại Việt Nam
o Đọc TLHT
o Bài tập: Tại sao nói mại dâm trẻ em là điều ghê sợ và đáng kinh tởm nhất? (thảo luận nhóm)
Nguyên nhân:
o Các kiến thức cần nắm vững: yếu tố kinh tế, yếu tố xã hội (tội phạm có tổ chức, nạn nhân xã hội, môi trường, chính trị và quyền lực, vấn đề về quan điểm)
o Đọc TLHT
o Bài tập: hãy nêu các nguyên nhân có thể dẫn đến con đường làm mại dâm mà anh/chị biết (thảo luận nhóm)
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ
người làm nghề mại dâm hòa nhập cộng đồng:
o Các kiến thức cần nắm vững: các ảnh hưởng của mại dâm đối với xã hội, đối với người hành nghề, các giải pháp cơ bản
o Đọc TLHT
Trang 11o Bài tập: với tư các là một nhân viên xã hội, anh/chị hãy đưa
ra những giải pháp cho một trường hợp (đối với người bán dâm) mà anh chị biết (thảo luận nhóm)
Chương 5: AN SINH XÃ HỘI CHO NGƯỜI CAO TUỔI
Tình hình liên quan đến người cao tuổi tại Việt Nam và trên thế giới:
o Các kiến thức cần nắm vững: cao tuổi và bài toán về an sinh (trên thế giới và tại Việt Nam), quy mô hộ gia đình, các vấn
đề trong sinh hoạt, chất lượng cuộc sống
o Đọc TLHT
o Thực hành chia sẻ với bạn trong nhóm các nhu cầu của người cao tuổi mà anh/chị nhận biết (thảo luận nhóm)
Các chính sách của nhà nước:
o Các kiến thức cần nắm vững: Các chủ trương của Liên Hiệp Quốc, các luật pháp và chính sách tại Việt Nam
o Đọc TLHT
o Bài tập: chia sẻ với bạn trong nhóm các chính sách và tình hình thực hiện chính sách dành cho người cao tuổi tại địa phương các anh/chị sinh sống (thảo luận nhóm)
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ cao tuổi và tầm quan trọng của việc chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng:
o Các kiến thức cần nắm vững: nhu cầu và vai trò của công tác xã hội trong lĩnh vực cao tuổi, hỗ trợ người cao tuổi sống độc lập
Trang 12o Bài tập: thảo luận nhóm để lập kế hoạch hỗ trợ sống độc lập cho một trường hợp mà anh/chị biết
Chương 6: AN SINH XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ MA TÚY
Tình hình sử dụng ma túy tại Việt Nam:
o Các kiến thức cần nắm vững: tình hình sử dung chất gây nghiện/ma túy bất hợp pháp trên thế giới và tại Việt Nam
o Các khái niệm, định nghĩa cần nắm vững: của WHO, của Chương trình kiểm soát ma túy Quốc tế, của luật phòng, chống ma túy Việt Nam, các cách phân loại ma túy
o Đọc TLHT
o Bài tập: Phân loại một số dạng ma túy thường gặp tại Việt Nam
Các chính sách của nhà nước:
o Các kiến thức cần nắm vững: nguyên nhân (yếu tố tâm lý, yếu tố gia đình, yếu tố thể chất, yếu tố chính trị - xã hội), hậu quả; Các chính sách, luật pháp tại Việt Nam
o Đọc TLHT
o Bài tập: phân tích yếu tố tâm lý, yếu tố gia đình của một trường hợp nghiện ma túy mà anh/chị biết (thảo luận nhóm)
Công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ người nghiện ma túy và tầm quan trọng của việc hỗ trợ người nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng:
o Các kiến thức cần nắm vững: Các mô hình hỗ trợ đang thực hiện tại Việt Nam, các giai đoạn của điều trị, 5 vai trò và 7 nguyên tắc hỗ trợ
Trang 13o Đọc TLHT
o Bài tập: Phân tích ảnh hưởng của môi trường trong việc hỗ trợ người nghiện tái hòa nhập cộng đồng (thảo luận nhóm)
Chương 7: AN SINH XÃ HỘI VÀ CÁC VẤN ĐỀ CỦA TRẺ EM
Khái niệm và định nghĩa:
o Các khái niệm cần nắm vững: trẻ em và quyền trẻ em (4 nhóm quyền), nhu cầu của trẻ
o Đọc TLHT
o Bài tập: nêu tên một số quyền thuộc 4 nhóm quyền (thảo luận nhóm)
Tình hình và ảnh hưởng của việc bạo hành trẻ em tại Việt Nam, các vấn đề khác của trẻ:
o Các khái niệm cần nắm vững: ngược đãi trẻ, bạo hành trẻ; trẻ đường phố, trẻ lao động sớm; trẻ bị lạm dụng sức lao động; trẻ bị lạm dụng tình dục
o Đọc TLHT
o Bài tập: chọn 1 vấn đề của trẻ và phân tích ảnh hưởng đối với trẻ (thảo luận nhóm)
Các chính sách, luật pháp của nhà nước, công việc và vai trò của nhân viên xã hội trong công tác hỗ trợ trẻ tại cộng đồng:
o Các kiến thức cần nắm vững: mối liên hệ giữa quyền và nhu cầu, các lợi ích trong việc chăm sóc trẻ tại cộng đồng
o Đọc TLHT
o Bài tập: Nêu các chính sách hỗ trợ trẻ tại địa phương cho một trường hợp mà anh/chị biết và nêu các lợi ích của việc nuôi dạy trẻ tại cộng đồng đối với trường hợp đó (thảo
Trang 14Phần 3
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA
a/ Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra: tự luận
Bài thi gồm 3 câu (2 câu 3 điểm, 1 câu 4 điểm)
Câu 1 và câu 2 là nội dung về các vấn đề xã hội
o Bao hàm các kiến thức từ chương 2 đến chương 7
o Nội dung chủ yếu là so sánh cách làm hiện tại của địa phương và cách làm theo quan điểm ngành CTXH
Câu 3 là nội dung thuộc chương 1 hay nội dung tổng hợp của
7 chương (4 điểm)
b/ Hướng dẫn làm bài
Trước hết phải tìm yêu cầu của bài, gạch dưới và đọc thật kỹ
để làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của bài Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm, mất thời gian vô ích
Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước
Cần tìm ra điểm mạnh và hạn chế của công tác hỗ trợ người yếu thế tại địa phương và so sánh với cách hỗ trợ theo quan điểm ngành CTXH
Chú ý thời không tập trung vào 1 câu để tránh tình trạng dưới
5 điểm
Trang 15 Các ví dụ sinh viên đưa ra dẫn chứng cần phải giải thích rõ, không trình bày chung chung
Phần giải thích một cách ngắn gọn và trình bày theo hiểu biết của mình Không chép từ sách vào, nếu chép sẽ không được tính điểm
Chép bài người khác sẽ không được tính điểm
Trang 16Phần 4
ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN
ĐỀ THI MẪU
MÔN: AN SINH XÃ HỘI
HỌC KỲ I NĂM HỌC 2014 – 2015
LỚP: HỆ ĐẠI HỌC (ĐTTX/VỪA LÀM VỪA HỌC)
Lưu ý: Không chấm bài làm sử dụng các câu văn đã được viết trong sách, sinh viên phải viết theo cách của chính mình Không chấm các bài làm sinh viên đã tham khảo ý và sử dụng câu văn của người thi cùng
Thời gian làm bài: 90 phút
Sinh viên ĐƯỢC sử dụng tài liệu
Câu 1: Anh/chị hãy giải thích tại sao ngành công tác xã hội lại
cho rằng “cần xem người làm mại dâm là nạn nhân hơn là phạm nhân”? Cho ví dụ minh họa và giải thích (3 điểm)
Câu 2: Tại sao việc hỗ trợ người di dân xây dựng mạng lưới hỗ
trợ là công tác quan trọng nhất trong các công tác hỗ trợ người
di dân hiện nay? (3 điểm)
Câu 3: Trả lời các câu hỏi sau:
a Trình bày nội dung các khuyến cáo của Liên Hiệp Quốc
về định hướng An sinh xã hội (2 điểm)
Trang 17b Theo anh/chị, Việt Nam nên thực hiện tối thiểu 5 nội dung nào trong nội dung các khuyến cáo của Liên Hiệp Quốc về định hướng An sinh xã hội Giải thích rõ vì sao? (2 điểm)
Xác nhận của Khoa/Bộ
môn
Ngày ……… tháng ……… năm
2015 Giảng viên ra đề
ĐÁP ÁN MẪU
Câu 1: Giải thích tại sao ngành công tác xã hội lại cho rằng “cần
xem người làm mại dâm là nạn nhân hơn là phạm nhân”? Cho
ví dụ minh họa và giải thích (3 điểm)
- Phần lớn trước khi làm mại dâm họ là: trẻ có tuổi thơ bất hạnh, thiếu tình thương gia đình, bị lạm dụng tình dục, ngược đãi;
là người bị tổn thương tâm lý; là nạn nhân của nạn buôn bán người… (1.5 điểm) tham khảo TLHT
- Cho ví dụ minh họa và phân tích 1 trường hợp (1.5 điểm)
Câu 2: Tại sao việc hỗ trợ người di dân xây dựng mạng lưới hỗ
trợ là công tác quan trọng nhất trong các công tác hỗ trợ người
di dân hiện nay? (3 điểm)
- Do các nguồn tài nguyên chính thức quá ít hoặc không có, cần
có sự kết nối các hoạt động tình nguyện để phát huy hiệu quả
hỗ trợ; các lý do khác (tham khảo TLHT) (2 điểm)
- Ngoài ra: cho 1 ví dụ minh họa (1 điểm)