Giáo án Tiếng gà trưa - Ngữ văn 7

Kiến thức: - Nêu được những nét chính về tác giả, tác phẩm - Cảm nhận và phân tích được: ý nghĩa của tiếng gà trưa trên đường hành quân - Chỉ ra và phân tích dụng của điệp ngữ và một số

Tiết 53 - Văn bản: TIẾNG GÀ TRƯA (tiết 1) (Xuân Quỳnh)

A/ Mục tiêu cần đạt: Sau bài học, học sinh cần:

1 Kiến thức:

- Nêu được những nét chính về tác giả, tác phẩm

- Cảm nhận và phân tích được: ý nghĩa của tiếng gà trưa trên đường hành quân

- Chỉ ra và phân tích dụng của điệp ngữ và một số hình ảnh thân quen, bình dị

2 Kĩ năng:

- Đọc - hiểu, phân tích được văn bản

- Rèn kĩ năng cảm nhận

3 Thái độ:

- Thích thú với bài học

- Thêm yêu quê hương, đất nước; trân trọng cuộc sống giản dị

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự học - Năng lực giao tiếp - Năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực hợp tác - Năng lực tự quản lý - Năng lực giải quyết vấn đề

B/Chuẩn bị

- Giáo viên: giáo án, một số tư liệu liên quan, một số hình ảnh minh họa (Xuân Quỳnh, khung cảnh làng quê, ổ gà )

- Học sinh: Soạn bài

C/Nội dung

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

? Trong hai bài thơ của Bác đã học, em thích bài thơ nào nhất? Vì sao? Đọc thuộc lòng bài thơ đó

3 Bài mới:

* Khởi động – Tìm từ đi lạc

GV chiếu các từ khóa có liên quan đến Xuân Quỳnh và bài thơ Tiếng gà trưa kèm theo các từ khóa gây nhiễu, yêu cầu hs

làm việc nhóm, tìm ra từ đi lạc

GV giới thiệu về bài và chốt về tác giả, tác phẩm

* Tiến trình hoạt động:

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Nêu được những hiểu biết về tác giả, tác phẩm

- Đọc được văn bản bằng một giọng điệu phù hợp

- Rèn kĩ năng đọc – hiểu, tìm kiếm thông tin

Phương pháp và kĩ thuật dạy học: vấn đáp, thuyết trình

- Yêu cầu hs đọc bài thơ với nhịp 3/2

hoặc 2/3; giọng vui, bồi hồi

? Đọc bài thơ này, em cảm nhận

được điều gì? (thực hiện kĩ thuật

động não, mỗi hs nói nhanh 1 câu

khái quát, k được trùng nhau)

- Từ phần đọc, yêu cầu hs nêu hiểu

biết của mình về Xuân Quỳnh

GV nói thêm: Xuân Quỳnh là một

trong những nhà thơ nữ nổi tiếng của

nước ta thời kì chống Mĩ Bà thường

viết về những tình cảm gần gũi, bình

dị; qua đó biểu lộ những rung cảm và

khát vọng của một trái tim phụ nữ

chân thành, tha thiết và đằm thắm

- Đọc bài thơ

- Nêu cảm nhận ban đầu

- Nêu một vài đặc điểm về tác giả

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942-1988)

2 Tác phẩm

- Hoàn cảnh sáng tác: Trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ

(Lớp lớp thanh niên đã phải từ biệt những gì thân thuộc nhất của tuổi thơ, của mái ấm gia đình, của quê hương để lên đường ra trận Xuân Quỳnh mượn lời một chiến sĩ, trên chặng đường dài hành quân, bất chợt nghe thấy tiếng gà thân quen  nhớ quê nhà; nhớ bà)

- Thể thơ: năm chữ

? Chỉ ra hoàn cảnh sáng tác của bài

thơ? Hoàn cảnh ấy có tác động như

thế nào đến tâm trạng, cảm xúc của

nhà thơ?

? Theo em, bài thơ này được viết

theo bố cục như thế nào?

- Chỉ ra hoàn cảnh sáng tác của bài thơ

- Chỉ ra bố cục của bài thơ

- Bố cục của bài thơ: 3 phần + Từ đầu đến “Nghe gọi về tuổi thơ”: Tiếng gà trưa khơi gợi những cảm xúc và kỉ niệm của người chiến sĩ

+Phần 2: Tiếp theo đến “Giấc ngủ hồng sắc trứng”: Những kí ức tuổi thơ

+ Phần 3: Còn lại - Người chiến sĩ suy ngẫm về bà

và ý nghĩa của những kỉ niệm tuổi thơ

Hoạt động 2: Hướng dẫn phân tích văn bản

Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Nêu được nội dung bài học và những hoạt động có trong bài học

- Bắt đầu bài học một cách hào hứng

Phương pháp và kĩ thuật dạy học: vấn đáp, tổ chức hoạt động trò chơi, làm việc nhóm

Yêu cầu hs tái hiện lại bối cảnh hành

quân

? Tiếng gà được hiện lên như thế

nào? Gợi những cảm xúc gì?

? Theo em, vì sao một tiếng gà đơn

giản lại mang lại nhiều điều diệu kì

đến thế?

- Tái hiện lại bối cảnh hành quân

- Nêu bối cảnh, cảm xúc

- Lí giải

II Đọc - hiểu chi tiết

1 Tiếng gà trên đường hành quân

- Tiếng gà: vang lên vào buổi trưa, khi người chiến sĩ

dừng chân nghỉ ngơi sau những phút giây hành quân mệt mỏi

 Âm thanh quen thuộc của bất cứ làng quê nào

- Tác giả sử dụng từ tượng thanh mô phòng tiếng gà

GV mở rộng:

“Mỗi lần nắng mới hắt bên song

Xao xác gà trưa gáy não nùng

Lòng rợi buồn theo thời dĩ vãng

Chập chờn sống lại những ngày

không”.

khiến cho âm thanh càng sống động, gần gũi và bình dị

- Với người lính, đó lại là một âm thanh đặc biệt: âm thanh thân thuộc, gợi nhớ về tuổi thơ

 âm thanh làm xao động nắng trưa, nâng bước cho bàn chân đỡ mỏi và gợi về những kí ức tuổi thơ 

âm thanh diệu kì

- Tác giả đã lấy thính giác (nghe) thay cho thị giác (thấy), điệp từ nghe lặp lại ba lần  nhấn mạnh cảm xúc, tâm trạng của tác giả trước những âm vang của tiếng gà trưa

 Tiếng gà thân quen gợi về nhiều cảm xúc

4 Hoạt động vận dụng

Tìm đọc một số bài thơ hay của Xuân Quỳnh: Bàn tay em, Tự hát…

5 Hoạt động tổng kết và đánh giá

- Hoạt động tổng kết:

+ Xuân Quỳnh – nhà thơ nữ nổi tiếng với những vần thơ chân thành, đằm thắm, thiết tha

+ Tác phẩm được sáng tác trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ

+ Tiếng gà trên đường hành quân xa là âm thanh quen thuộc gợi về nhiều cảm xúc

- Ho t đ ng đánh giáạt động đánh giá ộng đánh giá :

? Đọc thuộc lòng đoạn thơ đầu?

? Nêu cảm nhận của em về ý nghĩa của tiếng gà trưa

6 Đánh giá và điều chỉnh giờ giảng

- Những điểm đã đạt được:

- Những điểm chưa đạt được, nguyên nhân và biện pháp giải quyết:

- Những điểm cần cải tiến, thay đổi:

Tiết 54- Văn bản: TIẾNG GÀ TRƯA (tiết 2) (Xuân Quỳnh)

A/ Mục tiêu cần đạt: Sau bài học, học sinh cần:

1 Kiến thức:

- Cảm nhận và phân tích được: vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm tuổi thơ và tình cảm bà cháu Những tình cảm quê hương đó chính là cơ sở tình cảm với đất nước, tạo thành sức mạnh cho người chiến sĩ trên đường đi chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

- Chỉ ra và phân tích dụng của điệp ngữ và một số hình ảnh thân quen, bình dị

2 Kĩ năng:

- Đọc - hiểu, phân tích được văn bản

- Rèn kĩ năng cảm nhận

3 Thái độ:

- Thích thú với bài học

- Thêm yêu quê hương, đất nước; trân trọng cuộc sống giản dị

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự học - Năng lực giao tiếp - Năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực hợp tác - Năng lực tự quản lý - Năng lực giải quyết vấn đề

B/Chuẩn bị

- Giáo viên: giáo án, một số tư liệu liên quan, một số hình ảnh minh họa (Xuân Quỳnh, khung cảnh làng quê, ổ gà )

- Học sinh: Soạn bài

C/Nội dung

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

? Nhắc lại những nội dung đã học trong tiết học trước

3 Bài mới:

* Tiến trình hoạt động:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung bài học

Hoạt động 1: Nhắc lại nội dung đã học

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

2 Tác phẩm

II Đọc - hiểu chi tiết

1 Tiếng gà trên đường hành quân

Hoạt động 2: Hướng dẫn phân tích văn bản

Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Nêu được nội dung bài học và những hoạt động có trong bài học

- Bắt đầu bài học một cách hào hứng

Phương pháp và kĩ thuật dạy học: vấn đáp, tổ chức hoạt động trò chơi, làm việc nhóm

- Yêu cầu hs thảo luận: Những kỉ

niệm tuổi thơ nào đã được gợi về qua

tiếng gà trưa? Nhận xét, cảm nhận về

những kỉ niệm đó

- GV gọi đại diện nhóm lên trình bày;

yêu cầu các bạn khác bổ sung, nhận

xét

- GV chốt, đưa thêm một số câu hỏi

gợi ý:

+ Em có nhận xét gì về cách tái hiện

hình ảnh ổ trứng và đàn gà của tác

giả?

+ Những kỉ niệm tuổi thơ cho em

- Thảo luận

- Trình bày, bổ sung, nhận xét

- Hs trả lời các câu hỏi

+ Nhận xét dựa vào các từ ngữ, hình ảnh

+ Nhận xét về tâm hồn của cháu

2 Tiếng gà gợi những kỉ niệm tuổi thơ

- Tiếng gà đã gợi lại nhiều hình ảnh và kỉ niệm tuổi

thơ:

+ Hình ảnh ổ rơm đầy ắp những quả trứng hồng và những con gà mái mơ, mái vàng

 những màu sắc còn tươi rói trong kí ức tuổi thơ của người chiến sĩ

 Điệp từ này: người lính như trở lại thành đứa trẻ hồn nhiên, tinh nghịch, đang đếm từng chú gà trong sân

+ Kỉ niệm tuổi thơ: tò mò xem trộm ổ gà rồi bị bà mắng

 tiếng mắng đầy yêu chiều, quan tâm của người bà

hiểu gì về tâm hồn của đứa cháu?

+ Hình ảnh của bà được hiện lên

trong bài thơ như thế nào?

+ Vì sao trong bài thơ không xuất

hiện hình ảnh của bố/mẹ? Điều đó có

tác dụng như thế nào trong việc thể

hiện tình bà cháu?

(GV liên hệ với bài Bếp lửa - Bằng

Việt)

+ Vì sao tiếng gà lại mang hạnh phúc

và đi cả vào trong những giấc mơ của

cháu?

+ Nhận xét về hình ảnh của bà

+ Lí giải dựa vào bối cảnh của cuộc kháng chiến

+ Thử lí giải, cảm nhận

hiền từ

 Cái lo lắng đáng yêu của thời thơ dại + Hình ảnh người bà đầy lòng yêu thương, tần tảo, chắt chiu, dành dụm để chăm lo cho cháu

 Bàn tay bà chắt chiu, nâng đỡ từng ước mơ, hạnh phúc bé nhỏ của cháu

+ Niềm vui và mong ước bé nhỏ của tuổi thơ: niềm vui rất đỗi trẻ thơ, niềm vui của cuộc sống vất vả, nhọc nhằn, lam lũ

- Trong kí ức tuổi thơ, hình ảnh của bà hiện lên rõ nét nhất:

+ Bà tần tảo, chắt chiu + Bà dành trọn vẹn tình yêu thương, luôn chăm lo cho cháu

+ Luôn bảo ban, nhắc nhở cháu

 Tình bà cháu thắm thiết: bà yêu thương, chăm lo cho cháu; cháu yêu quý, kính trọng và biết ơn bà

=> Đoạn thơ cho thấy một tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, trẻ thơ

=>Tiếng gà chứa đựng hạnh phúc và ước mơ của tuổi thơ

? Nêu tác dụng của điệp từ “vì”?

? KHổ thơ cuối cho thấy suy nghĩ gì

của người chiến sĩ?

? Cách suy ngẫm của người chiến sĩ

khiến em nhớ đến câu văn nào nói về

lòng yêu nước đã học? So sánh

- Nêu tác dụng

- Chỉ ra suy ngẫm của người chiến sĩ

- Liên hệ với bài “Lòng yêu nước”; khái quát

3 Những suy ngẫm của người chiến sĩ

- Người chiến sĩ suy nghĩ về sứ mệnh của mình: chiến đấu vì: lòng yêu tổ quốc  vì xóm làng  vì bà 

vì tiếng gà, vì những tuổi thơ đẹp đẽ

- Điệp từ “vì” lặp lại ba lần vừa nêu lí do, vừa nêu mục đích ý nghĩa của cuộc chiến đấu Hình ảnh ổ

trứng hồng, tiếng gà trở thành biểu tượng của cuộc sống bình yên, cho những ước mơ, hạnh phúc bình dị của con người

 Tình yêu gia đình, tình yêu quê hương là khởi nguồn của tình yêu đất nước Đó cũng chính là động lực giúp cho người chiến sĩ vững bước trên con đường hành quân

Hoạt động 3: Tổng kết

Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Tổng kết được giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

- Rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp

Phương pháp và kĩ thuật dạy học: vấn đáp, tổ chức hoạt động trò chơi, làm việc nhóm

? Hãy khái quát nội dung và nghệ

thuật của bài thơ?

- Khái quát nội dung, nghệ thuật III Tổng kết

1 Nội dung:

- Tiếng gà trưa gợi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi

ấu thơ

- Tình cảm bà cháu thắm thiết

- Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước

2 Nghệ thuật:

- Bài thơ sử dụng thành công thể thơ năm chữ đậm chất tự sự

- Lời thơ thủ thỉ, tâm tình, xúc động

- Nhiều hình ảnh chân thực, bình dị

- Sử dụng linh hoạt điệp ngữ, ẩn dụ

4 Hoạt động vận dụng

? Kỉ niệm tuổi thơ nào khiến em ấn tượng nhất? Vì sao?

5 Hoạt động tổng kết và đánh giá

- Hoạt động tổng kết: Xem phần III

- Ho t đ ng đánh giá ạt động đánh giá ộng đánh giá :

- Đọc thuộc lòng bài thơ

- Em ấn tượng với câu thơ, đoạn thơ nào nhất? Vì sao?

6 Đánh giá và điều chỉnh giờ giảng

- Những điểm đã đạt được:

- Những điểm chưa đạt được, nguyên nhân và biện pháp giải quyết:

- Những điểm cần cải tiến, thay đổi: