Bài giảng đột biến số lượng NST (bài 6 Sinh học 12, chương trình cơ bản) được thiết kế đơn giản, phù hợp, đảm bảo các quy định về chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu giảm tải của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bài giảng có thể tham khảo tốt cho giáo viên Sinh học THPT, THCS và HS THPT, các giáo sinh thực tập chuyên ngành Sinh học.
Trang 1CHÀO MỪNG CÁC THẦY,
CÔ GIÁO VÀ CÁC EM HỌC SINH
ĐẾN VỚI TIẾT HỌC NÀY
Thực hiện: Đỗ Văn Mười
Tổ Sinh - Thể dục - Công nghệ
Trang 2HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
2 Trong các trường hợp đột biến mất đoạn, đoạn NST bị mất đi KHÔNG được
A chứa tâm động B thuộc vùng đầu mút.
C nằm ở giữa NST D nằm giữa đầu mút và tâm động.
1 Bộ NST của mỗi loài được đặc trưng về các yếu tố nào?
A Số lượng, hình thái, kích thước.
B Số lượng, hình thái, cấu trúc NST.
Trang 3HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Đột biến số lượng NST là gì? Gồm mấy loại?
- Đột biến số lượng NST là đột biến làm thay đổi số lượng NST trong tế bào.
- Phân loại: gồm 2 loại: đột biến lệch bội và đột biến đa bội.
Trang 4Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I Đột biến lệch bội
Đột biến lệch bội là gì?
- Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng.
Quan sát hình 6 và cho biết có những dạng lệch bội nào?
1 Khái niệm và phân loại
Trang 6Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I Đột biến lệch bội
- Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng.
1 Khái niệm và phân loại
- Phân loại: có nhiều dạng lệch bội trong đó có 2 dạng chính: thể một (2n – 1) và thể ba (2n + 1).
2 Cơ chế phát sinh
Trang 7Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I Đột biến lệch bội
- Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng.
1 Khái niệm và phân loại
- Phân loại: có nhiều dạng lệch bội trong đó có 2 dạng chính: thể một (2n – 1) và thể ba (2n + 1).
2 Cơ chế phát sinh:
Lệnh bội được phát sinh như thế nào?
Do rối loạn phân bào làm cho 1 cặp NST tương đồng nào đó không phân li, xảy ra 2 trường hợp:
- Trong giảm phân tạo giao tử thừa hay thiếu 1 NST Các giao tử này kết hợp với giao tử bình thường tạo các thể lệch bội.
- Trong nguyên phân sẽ biểu hiện ở 1 phần cơ thể ( thể khảm )
Trang 8P: 2n × 2n
G:
F1:
(2n+1) (2n-1)
GP không bình thường
GP bình thường
SƠ ĐỒ CƠ CHẾ PHÁT SINH THỂ MỘT VÀ THỂ BA
Trang 9Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I Đột biến lệch bội
- Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng.
1 Khái niệm và phân loại
- Phân loại: có nhiều dạng lệch bội trong đó có 2 dạng chính: thể một (2n – 1) và thể ba (2n + 1).
2 Cơ chế phát sinh:
Thể lệch bội gây nên những hậu quả gì?
Do rối loạn phân bào làm cho 1 cặp NST tương đồng nào đó không phân li, xảy ra 2 trường hợp:
- Trong giảm phân tạo giao tử thừa hay thiếu 1NST Các giao tử này kết hợp với giao tử bình thường tạo các thể lệch bội.
- Trong nguyên phân sẽ biểu hiện ở 1 phần cơ thể ( thể khảm )
3 Hậu quả
Làm mất cân bằng của hệ gen → thể lệch bội thường không sống được, giảm sức sống, giảm khả năng sinh sản.
Trang 11HỘI CHỨNG TƠCNƠ
HỘI CHỨNG ĐAO
Trang 12VỀ NHÀ: Tìm hiểu cơ chế phát sinh, đặc điểm bệnh nhân mắc các hội chứng do đột biến số lượng NST ở người: Đao, Tơcnơ, Claiphentơ, 3X, Et-uôt,
Trang 13Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I Đột biến lệch bội
- Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng.
1 Khái niệm và phân loại
- Phân loại: có nhiều dạng lệch bội trong đó có 2 dạng chính: thể một (2n – 1) và thể ba (2n + 1).
2 Cơ chế phát sinh: Do rối loạn phân bào làm cho 1 cặp NST tương đồng nào đó không phân li, xảy ra 2 trường hợp:
- Trong giảm phân tạo giao tử thừa hay thiếu 1NST Các giao tử này kết hợp với giao tử bình thường tạo các thể lệch bội.
- Trong nguyên phân sẽ biểu hiện ở 1 phần cơ thể ( thể khảm )
3 Hậu quả
Làm mất cân bằng của hệ gen → thể lệch bội thường không sống được, giảm sức sống, giảm khả năng sinh sản.
4 Ý nghĩa
Trang 14Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
II Đột biến đa bội
Thể tự đa bội là gì? Có mấy loại?
- Khái niệm: Đột biến đa bội là đột biến làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội và lớn hơn 2n.
1 Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội
- Phân loại: đa bội chẵn (4n, 6n, 8n, ) và đa bội lẻ (3n, 5n, )
- Cơ chế phát sinh:
Trang 16Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
II Đột biến đa bội
- Khái niệm: Đột biến đa bội là đột biến làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội và lớn hơn 2n.
1 Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội
- Phân loại: đa bội chẵn (4n, 6n, 8n, ) và đa bội lẻ (3n, 5n, )
- Cơ chế phát sinh:
+ Thể tự tam bội 3n: do sự kết hợp các giao tử đơn bội (n) và giao tử không bình thường (2n).
+ Thể tự tứ bội 4n: do sự kết hợp các giao tử 2n với nhau.
2 Khái niệm và cơ chế phát sinh thể dị đa bội
Thể dị đa bội là gì?
- Khái niệm: Di đa bội là hiện tượng gia tăng số bộ NST đơn bội của hai loài khác nhau trong một tế bào.
Thể dị đa bội được phát sinh như thế nào?
- Cơ chế phát sinh: do sự kết hợp giữa cơ chế lai xa và đa bội hoá ở thực vật.
Trang 172n + 2n = 18B + 18R 4n = 36 (hữu thụ)
2n + 2n = 18B + 18R 4n = 36 (hữu thụ)
Đa bội hóa
Trang 18Bài 6 ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
II Đột biến đa bội
1 Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội
Thể đa bội có đặc điểm gì? Thể đa bội lẻ có đặc điểm gì và được ứng dụng như thế nào?
2 Khái niệm và cơ chế phát sinh thể dị đa bội
3 Hậu quả và vai trò của đột biến đa bội
- Thể đa bội có tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển khỏe, chống chịu tốt.
- Thể đa bội lẻ không có khả năng sinh giao tử bình thường → ứng dụng: tạo cây ăn quả không hạt.
Thể đa bội có vai trò gì trong tiến hóa?
- Vai trò: đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành loài mới ở thực vật.
Trang 19A không có sự tương hợp giữa cơ quan sinh sản đực và cái.
B các cặp NST không tồn tại từng cặp tương đồng.
C kiểu hình không bình thường, không có cơ quan sinh sản.
D sức sống yếu, thường chết trước tuổi sinh sản.
C
B
Trang 21TÌM TÒI, MỞ RỘNG
Trả lời các câu hỏi, bài tập /SGK.
Tìm hiểu thêm về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường tác động đến sự phát sinh
các bệnh di truyền ở người.
số lượng NST ở động vật và thực vật.
Trang 22BÀI GIẢNG KẾT THÚC