Trong đó, việc áp dụng và triển khai phương pháp tiếp cận rèn luyện phương pháp tự học của sinh viên tại trường đại học đòi hỏi phải có sự thay đổi và tương tác liên tục, đồng bộ trong 3
Trang 1DẠY HỌC CHÚ TRỌNG RÈN LUYỆN PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC
Th.S Nguyễn Hữu Tuyển PCN Khoa Tiếng Anh Chuyên Ngành
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển tiếp sang nền kinh tế tri thức, vai trò của các trường Đại học đóng góp cho sự tăng trưởng kinh tế càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Một trong những thách thức chính yếu mà các trường Đại học phải đối mặt là làm thế nào để đào tạo được sinh viên đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự thách thức của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, người lao động có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới Người lao động phải có khả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo tri thức của nhân loại vào điều kiện hoàn cảnh thực tế, tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu của xã hội
Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó có đổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục và phương pháp dạy và học Định hướng đổi mới PPD&H đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12- 1996) và được thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/6/2005, điều 2.4, đã ghi “Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”
Một trong những cách tiếp cận để nâng cao chất lượng dạy và học đặc biệt là dạy và học
Tiếng Anh là rèn luyện phương pháp tự học của sinh viên Trong đó, việc áp dụng và
triển khai phương pháp tiếp cận rèn luyện phương pháp tự học của sinh viên tại trường đại học đòi hỏi phải có sự thay đổi và tương tác liên tục, đồng bộ trong 3 yếu tố: các
chuẩn đầu ra dự định (Intended learning outcomes), các hoạt động dạy và học (Teaching and learning activities), và đánh giá (Assessment) (Hình 1) (Edward et associates, 2007)
Intended learning outcomes
Trang 2Hình 1: Mối quan hệ nhất quán giữa chuẩn đầu ra, hoạt động giảng dạy và học tập, và đánh giá
Như vậy, chúng ta cần phải quan tâm giảng dạy Tiếng Anh là rèn luyện phương pháp tự
học của sinh viên để đáp ứng yêu cầu của việc học theo tín chỉ: chuẩn đầu ra (learning outcomes) thay đổi thì các hoạt động dạy và học cũng phải thay đổi phù hợp Sau khi xây
dựng được các chuẩn đầu ra cho chương trình đào tạo cũng như cho từng học phần cụ thể, câu hỏi đặt ra tiếp theo đối với người giảng viên đó là: “Làm thế nào để giúp sinh viên chúng ta có thể đạt được các mục tiêu đó?” Nghĩa là chúng ta cần quan tâm đến các
phương pháp tổ chức việc giảng dạy và học tập (teaching – learning) cho sinh viên trong
suốt chương trình đào tạo cũng như cho từng tín chỉ cụ thể một cách có hiệu quả cao để
có thể đáp ứng được các chuẩn đầu ra mong đợi
II NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC
Như chúng ta đa biết, việc tự học giữ một vị trí quan trọng trong phương pháp học tập ở trường đại học, tự học giúp cho sinh viên nắm vững kiến thức nói chung và phát huy tính tích cực hoạt động trí tuệ của sinh viên nói riêng Để làm quen với phương pháp tự học giúp sinh viên đáp ứng được yêu cầu của xã hội và mục tiêu đào tạo, tôi xin trình bày những vấn đề về lý luận tự học như sau:
1 Khái niệm tự học
Teaching and learning activities s
Assessment
Trang 3Trong các giáo trình, tài liệu, các tác giả đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về tự học, sau đây là một số định nghĩa cơ bản:
- Nhà tâm lý học N.Arubakin coi: Tự tìm lấy kiến thức – có nghĩa là tự học Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của chủ thể
- Trong cuốn “Học tập hợp lí” R.Retke chủ biên, coi “Tự học là việc hoàn thành các nhiệm vụ khác không nằm trong các lần tổ chức giảng dạy” - Theo tác giả Lê Khánh Bằng: thì tự học (self learning) là tự mình suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ, các phẩm chất tâm lý để chiếm lĩnh một lĩnh vực khoa học nhất định
- Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Phó giáo sư Hà Thị Đức trong cuốn “Lý luận dạy học đại học” thì “Tự học là một hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở đại học Đó là một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững hệ thống tri thức và kỹ năng do chính người học tự tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách
giáo khoa đã được qui định.
- Theo tác giả Nguyễn Văn Đạo: “Tự học phải là công việc tự giác của mỗi người do nhận thức được đúng vai trò quyết định của nó đến sự tích luỹ kiến thức cho bản thân, cho chất lượng công việc mình đảm nhiệm, cho sự tiến bộ của xã hội”
- Theo Giáo sư – Tiến sỹ Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học – là tự mình động não, suy nghĩ,
sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp ) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó
Trang 4khăn thành thuận lợi vv ) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình”
Từ những quan điểm về tự học nêu trên, tôi đi đến định nghĩa về tự học như sau: Tự học
là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định Trong việc học Tiếng Anh là đạt được năng lực thực hành ngôn ngữ theo các khung năng lực quy định bởi các chuẩn.
Câu nói: "Người thầy giáo tồi truyền đạt chân lí, người thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lí" là hoàn toàn chính xác Rèn luyện cho sinh viên phương pháp tự học không chỉ là biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu của dạy học Con người được đào tạo trước hết phải là con người năng động, có tính tích cực, có khả năng tự học,
tự nghiên cứu để tự hoàn thiện mình Mặt khác, trong một thời gian ngắn nhà trường không thể kịp trang bị cho sinh viên những kiến thức cần thiết trong kho tàng kiến thức của nhân loại đang ngày một phong phú thêm Do vậy, người thầy phải tìm cách hình thành ở sinh viên phương pháp và năng lực tự học, tự nghiên cứu để có thể tự chiếm lĩnh kiến thức và hoàn thiện bản thân sau này
2 Các hình thức tự học
Hoạt động tự học diễn ra dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau:
* Hình thức 1: Cá nhân tự mày mò theo sở thích và hứng thú độc lập không có sách và
sự hướng dẫn của giáo viên
Hình thức này gọi là tự nghiên cứu của các nhà khoa học Kết quả của quá trình nghiên cứu đi đến sự sáng tạo và phát minh ra các tri thức khoa học mới, đây thể hiện đỉnh cao của hoạt động tự học Dạng tự học này phải được dựa trên nền tảng một niềm khao khát, say mê khám phá tri thức mới và đồng thời phải có một vốn tri thức vừa rộng, vừa sâu
Trang 5Tới trình độ tự học này người học không thầy, không sách mà chỉ cọ sát với thực tiễn vẫn
có thể tổ chức có hiệu quả hoạt động của mình
* Hình thức 2: Tự học có sách nhưng không có giáo viên bên cạnh.
Ở hình thức tự học này có thể diễn ra ở hai mức:
Thứ nhất, tự học theo sách mà không có sự hướng dẫn của thầy: Trường hợp này người học tự học để hiểu, để thấm các kiến thức trong sách qua đó sẽ phát triển về tư duy, tự học hoàn toàn với sách là cái đích mà mọi người phải đạt đến để xây dựng một xã hội học tập suốt đời
Thứ hai, tự học có thầy ở xa hướng dẫn: Mặc dù thầy ở xa nhưng vẫn có các mối quan hệ trao đổi thông tin giữa thầy và trò bằng các phương tiện trao đổi thông tin thô sơ hay hiện đại dưới dạng phản ánh và giải đáp các thắc mắc, làm bài, kiểm tra, đánh giá,
* Hình thức 3: Tự học có sách, có thầy giáp mặt một số tiết trong ngày, sau đó sinh viên
về nhà tự học dưới sự hướng dẫn gián tiếp của giáo viên
Trong quá trình học tập trên lớp, người thầy có vai trò là nhân tố hỗ trợ, chất xúc tác thúc
đẩy và tạo điều kiện để trò tự chiếm lĩnh tri thức Trò với vai trò là chủ thể của quá trình nhận thức: tự giác, tích cực, say mê, sáng tạo tham gia vào quá trình học tập Mối quan hệ giữa thầy và trò chính là mối quan hệ giữa Nội lực và Ngoại lực, Ngoại lực dù quan trọng đến mấy cũng chỉ là chất xúc tác thúc đẩy Nội lực phát triển
Trong quá trình tự học ở nhà, tuy người học không giáp mặt với thầy, nhưng dưới sự
hướng dẫn gián tiếp của thầy, người học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động tự sắp xếp kế hoạch huy động mọi trí tuệ và kỹ năng của bản thân để hoàn những yêu cầu do giáo viên đề ra Tự học của người học theo hình thức này liên quan trực tiếp với yêu cầu của giáo viên, được giáo viên định hướng về nội dung, phương pháp tự học để người học thực hiện Như vậy ở hình thức tự học thứ ba này quá trình tự học của sinh viên có liên
Trang 6quan chặt chẽ với quá trình dạy học, chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố
tổ chức và quản lý quá trình dạy học của giáo viên và quá trình tự học của sinh viên Theo Luật Giáo dục, học từ xa, vừa học vừa làm, tự học có hướng dẫn thuộc phương thức giáo dục không chính quy (mục d- điều 41 Luật Giáo dục) Trong các hình thức giáo dục này, người hoc chủ yếu phải tự học bằng sách giáo khoa, bằng các loại học liệu, bằng kế hoạch và các điều kiện, phương tiện của mình để đạt được một mục tiêu hay một chương trình đào tạo Ví dụ: “Giáo dục từ xa là một tổng thể các hoạt động do một cơ sở giáo dục đảm nhiệm nhằm khuyến khích sự học cho những nguời không tới trường học hoặc không có điều kiện tới trường học” (Đề án tổng thể về phát triển giáo dục từ xa ở Việt Nam đến năm 2010 - Bộ Giáo dục và đào tạo 12 – 2002) Như vậy bản chất của việc học
từ xa là tự học, người học phải biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo với sự trợ giúp của các cơ sở đào tạo
Hiện tại, Trương Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đều hội đủ các hình thức tự học này Nhưng Bài viết này chỉ chú trọng đến rèn luyện phướng pháp tự học cho sinh viên theo Hính thức 3
3 Vai trò của tự học trong quá trình dạy học
Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học Tiêng Anh ở đại học nói riêng, giáo viên luôn giữ một vai trò quan trọng đặc biệt không thể thiếu được đó là sự tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động học tập của sinh viên Nhưng thực tế cho thấy rằng, dù giáo viên có kiến thức uyên thâm đến đâu, phương pháp giảng dạy hay đến mấy nhưng học sinh không chịu đầu tư thời gian, không có sự lao động của cá nhân, không có niềm khao khát với tri thức, không có sự say mê học tập, không có kế hoạch và phương pháp học tập hợp lý, không tự giác tích cực trong học tập thì việc học tập không đạt kết quả cao được
Trang 7Vì vậy, có thể khẳng định vai trò của hoạt động tự học luôn giữ một vị trí rất quan trọng trong quá trình học tập của người học Tự học là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động học tập
Trong xã hội hiện đại với sự bùng nổ thông tin, sự phát triển như vũ bão của khoa học, kĩ thuật, công nghệ, thời gian trên lớp học không đủ để trang bị cho người học mọi tri thức
và không thể nhồi nhét vào đầu óc người học quá nhiều kiến thức Vì vậy cần phải rèn luyện phương pháp tự học cho sinh viên ngay từ khi vào đại học càng lên cao hơn thì càng phải được chú trọng
Học ở đại học, đòi hỏi sinh viên phải tiếp thu một lượng kiến thức lớn và khó, cho nên ngoài thời gian học trên lớp sinh viên phải tự học, tự nghiên cứu ngoài giờ lên lớp để mở rộng và đào sâu tri thức Cũng chính thông qua hoạt động tự học này đã giúp rất nhiều cho sinh viên trong quá trình học tập
4 Ý nghĩa của tự học
Ở bất kỳ bậc học hay cấp học nào hoạt động tự học cũng có ý nghĩa rất quan trọng đối với kết quả học tập, tuy nhiên đối với sinh viên ở các trường đại học nó lại càng thiết thực hơn bởi hoạt động tự học của sinh viên ở các trường đại học có nét đặc thù so với phổ thông, thể hiện hoạt động nhận thức của sinh viên ở mức cao hơn, mang tính chất độc lập,
tự lực, tự giác, sáng tạo trong việc tiếp thu tri thức cũng như việc vận dụng tri thức vào các tình huống cụ thể Phương pháp học tập của sinh viên cũng khác, nó mang tính chất
tự học, tự nghiên cứu nhưng điều đó cũng không có nghĩa là thiếu vai trò của người giáo viên Do đó có thể nói hoạt động tự học là một khâu của quá trình giáo dục, là một quá trình gia công, chế biến và tự điều khiển theo đúng mục tiêu giáo dục qui định
Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là hạ thấp vai trò của giáo viên và tập thể sinh viên trong nhà trường Các lực lượng này có tác dụng lớn trong việc động viên khuyến khích hướng dẫn sinh viên tự học một cách đúng hướng và hiệu quản như: Nhà trường
Trang 8trang bị cơ sở vật chất, phòng học hiện đại, thư viện và mạng máy tính có máy chủ để sinh viên có thể tự học ở nhà, giáo viên thiết kế các giáo trình phù hợp để phát triển năng lực tự học tự nghiên cứu Thông qua trang thiết bị hiên đại sinh viên có thể giao tiếp với giáo viên và bạn bè hiệu quả
Như vậy muốn nâng cao chất lượng học tập của sinh viên trong trường học nói chung, dạy học Tiếng Anh tại Trượng Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội nói riêng, chúng ta cần phải quan tâm đúng mức đến việc bồi dưỡng kiến thức, nâng cao trình độ nghiệp vụ của người giáo viên đồng thời phải đặc biệt chú ý đến vị trí trung tâm của người sinh viên trong hoạt động tập thể để làm sao khai thác triệt để những tiềm năng vốn
có trong người họ, phát huy tính tự giác, tích cực sáng tạo, chủ động trong quá trình lĩnh hội tri thức nhằm đào tạo nhân tài cho đất nước, đáp ứng nhu cầu của xã hội và đất nước
5 ĐỀ XUẤT RÈN LUYỆN PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TIẾNG ANH
5 1 Phương pháp tự học
Trước hết ta phải nhận thức được rằng khi ta cho rằng việc tự học cần phải được khuyến khích trong học viên thì chính ta đưa ra một ý kiến nhất định hoặc đang tiếp nhận một phương pháp tiếp cận đối với quá trình dạy học, và tất cả mội người sẽ nhất trí về tính ưu việt của phương pháp tiếp cận này Thật ra hầu hết mọi giáo viên giỏi đều tìm cách khuyến khích học viên tự học tập và nghiên cứu Đó là thói quen cần thiết phải lĩnh hội trong mọi điều kiện
Vì thế đây chính là một bài tập suy nghĩ gồm hai cấp độ Đầu tiên người giáo viên phải lồng ghép phương pháp này vào công việc của chính mình, sau đó người giáo viên phải tìm ra một phương thức hoạt động hay phương pháp nào đó nhằm khuyến khích học viên của chính mình tự học Phương pháp này phải được định nghĩa một cách đầy đủ nhưng tổng quát để có thể thực hiện được trong các nội dung bài giảng khác nhau theo một hình thức đơn giản dễ hiểu
Trang 9Các giáo viên và những nhà giáo dục đã phát triển nên một phương pháp dạy học hiệu quả dựa trên ý tưởng cho rằng việc học giúp cho cá nhân lĩnh hội được khả năng khác nhau một cách thoả đáng và hiệu quả Phương pháp này gọi là phương pháp tự học
Phương pháp tự học của sinh viên là cách thức, con đường mà người học tự chọn cho mình trong quá trình học tập để đạt được những nhiệm vụ học tập đề ra Như vậy,
phương pháp tự học có vai trò rất quan trọng đối với kết quả học tập của sinh viên
5 2 Hướng dẫn phương pháp tự học
Tự học là một khâu rất quan trọng trong quá trình giáo dục, góp phần hình thành và nâng cao năng lực, phẩm chất của học sinh, sinh viên, đặc biệt trong điều kiện hiện nay Đây là vấn đề không chỉ liên quan đến người học mà cả người dạy Rõ ràng là việc khơi dậy khả năng tự học của sinh viên hiện nay đang là vấn đề được sự quan tâm, bởi đây chính là người chủ tương lai của đất nước, những người sẽ kế tiếp cha anh đưa đất nước đi lên Muốn vậy, phải hướng dẫn, giúp đỡ họ có được phương pháp tự học, cách thức tự học đúng đắn
Vậy có thể hiểu một cách khái quát rằng hướng dẫn phương pháp tự học là quá trình giúp đỡ, hình thành cho người học có được những phương pháp, cách thức tự học, tự nghiên cứu hợp lý, hiệu quả, qua đó giúp họ không ngừng nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu khoa học cả khi còn đang ngồi trên ghế nhà trường và khi đã bước vào lao động nghề nghiệp trong tương lai.
Trong quá trình dạy học, người giáo viên cần tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm khơi dậy hứng thú, tính sáng tạo, óc tò mò khoa học cho người học; mặt khác bên cạnh việc trang bị cho người học hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thì cần đặc biệt chú ý hình thành cho họ ý thức tự học, động cợ tự học đúng đắn Tiếp theo người giáo viên nên hướng dẫn người học có những phương pháp tự học, cách thức tiến hành tự học cụ thể hiệu quả như:
Trang 10- Biết cách xây dựng kế hoạch và thời gian biểu tự học hợp lý.
- Biết cách thức làm việc độc lập, bao gồm: Biết đọc sách một cách có hệ thống, biết phân chia dung lượng kiến thức hợp lý để tiến hành học tập cho có hiệu quả, biết liên hệ, vận dụng lý thuyết để giải quyết các bài tập trong quá trình học ở trên lớp và trong thực tiễn
- Biết cách phân tích, tổng hợp, so sánh
- Biết ôn tập, hạch toán kiến thức một cách tự giác, thường xuyên nhằm đánh giá được sự tiến bộ của trí tuệ
- Biết tranh luận và biết trình bày quan điểm của mình
- Biết tập trung tư tưởng, tiết kiệm thời gian học tập
- Biết tự kiểm tra, tự đánh giá trình độ của bản thân…
Để giúp người học có được những cách thức tiến hành tự học như vậy, người giáo viên có thể trực tiếp hướng dẫn họ ở trên lớp, thông qua các bài giảng mà hình thành cho nguời học những phương pháp tự học đúng đắn, hiệu quả
5.3 Hướng dẫn phương pháp tự học
III THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH Ở HUBT
1 THUẬN LỢI
2 KHÓ KHĂN
IV GIẢI PHÁP
1 ĐỐI VỚI GIÁO VIÊN