RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP VÀ ỨNG XỬ SƯ PHẠM

Khái niệm và chức năng của giao tiếp:a/ Khái niệm giao tiếp: Giao tiếp là một nhu cầu quan trọng của con người sống trong xã hội, là một hiện tượng tâm lý- xã hội- ngôn ngữ rất phức tạp

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG

GIAO TIẾP VÀ ỨNG XỬ SƯ PHẠM

1. Khái niệm và chức năng của giao tiếp:

a/ Khái niệm giao tiếp:

Giao tiếp là một nhu cầu quan trọng của con

người sống trong xã hội, là một hiện tượng

tâm lý- xã hội- ngôn ngữ rất phức tạp nên khó có thể đưa ra một định nghĩa đây đủ

và hoàn toàn thống nhất Có thể nêu ra

một sô quan niệm khác nhau về giao tiếp:

- Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan

hệ giữa con người với con người, qua đó

nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và biểu hiện ở các

quá trình thông tin, hiểu biết, rung cảm, ảnh hưởng và tác động qua lại lẫn nhau

* NHẬN THỨC VỀ GIAO TIẾP VÀ GIAO TIẾP

SƯ PHẠM

* Giao tiếp là hoạt động trao đổi tư tưởng tình cảm, cảm xúc… bằng ngôn ngữ nhằm thiết lập quan hệ,

sự hiểu biết hoặc sự cộng tác…

giữa các thành viên trong xã hội.

* Giao tiếp là cách thể hiện mối

quan hệ của một cá thể người với một hay nhiều người khác trên cơ

sở kinh tế, chính trị… của xã hội

* b/ chức năng của giao tiếp

+ nhu cầu khẳng định tài năng, đạo đức và uy tính trong sinh hoạt cộng đồng.

Sự giao tiếp là để con người tiếp xúc trao đổi với

nhau vế trí tuệ tình cảm vật chất và cả thể xác

Phương tiện giao tiếp có thể ngôn ngữ hoặc phi

ngôn ngữ.

*Là những người tham gia vào một cuộc giao tiếp bằng ngôn ngữ, qua đó mà tác động lẫn nhau.

*Trong giao tiếp phải có 2 đối tượng người phát

tin và người nhận tin Người phát tin (A) là người phát ra thông tin tác động vào người khác, là

chủ thể của hoạt động giao tiếp Nhưng khi tiếp nhận thông tin, người đó chính là đối tượng để người khác tác động tới, là người nhận tin (B)

Vậy trong quá trình giao tiếp một người có thể vừa là chủ thể, vừa là đối tượng

Nhân tố giao tiếp là các nhân tố có mặt trong

cuộc giao tiếp, chi phối cuộc giao tiếp đó và chi phối diễn ngôn về hình thức cũng như về nội

dung

2 Các nhân tố giao tiếp

*Trong giao tiếp bằng lời nói, có vai thoại có

thể diễn ra như một chiều hay hoán đổi tùy trường hợp :

-Đối thoại ( hội thoại) : hai hay nhiều người

nói chuyện trao đổi bàn bạc với nhau

-Đơn thoại : một người nói cho nhiều người

nghe : như là diễn thuyết, phát thanh, báo

cáo…

Trong giao tiếp bằng chữ viết : như là một lá thư, một bức điện báo, fax, một bài báo, một luận văn

* a/ nhân vật giao tiếp ( thành phần giao tiếp)

* b/ thực tế được nói tới

Đó có thể là những yếu tố vật chất, những hiện tượng của tự nhiên, của xã hội hoặc có thể là những tư tưởng tình cảm chi phối tới hoàn cảnh giao tiếp.

Căn cứ vào quan hệ giữa ngôn bản với các nhân tố giao tiếp, với hiện thực được thể hiện và với cái đích của giao tiếp, ta

có thể chia nội dung giao tiếp làm hai phần :

- Thành phần nội dung sự vật

- Thành phần nội dung liên cá nhân.

* c/ hoàn cảnh giao tiếp

-Hoàn cảnh giao tiếp thuận lợi thì quá trình giao tiếp sẽ diễn ra trọn vẹn và đạt kết quả cao Ngược lại hoàn cảnh giao tiếp có trở

ngại thì quá trình giao tiếp sẽ diễn ra

không thể đạt kết quả như mong muốn

-Hoàn cảnh giao tiếp có thể là hoàn cảnh xã hội hoàn cảnh tự nhiên hoàn cảnh tâm lí

chung của cộng đồng hoặc bối cảnh lịch sử

-Hoàn cảnh giao tiếp cũng có thể là tình

huống giao tiếp hay ngữ cảnh

* d/hiệu quả giao tiếp

*Việc giao tiếp bao giờ cũng nhằm đạt tới một đích nào đó Đích của những việc giao tiếp vô cùng đa dạng phong phú Có khi

đơn thuần chỉ để làm quen, để bài tỏ một thái độ một tình cảm hoặc thông báo

những tin tức vô cùng quan trọng, có ảnh hưởng rộng lớn

*Đích là yếu tố đầu tiên để hình thành một ngôn bản và quyết định tính hoàn chỉnh

một ngôn bản Bác đã nói “ trước hết hãy xác định viết để làm gì, viết cho ai rồi mới xác định viết cái gì và viết theo kiểu nào.”

* Đích của ngôn bản của sự

giao tiếp bao gồm :

sẻ vui, buồn và những cung bậc tình

cảm rất đa dạng và phong phú của con người.

* Đích tác động về hành động : làm cho người nghe, người đọc có một hành động nào đấy dù nhỏ bé hay lớn lao

* Hiệu quả của việc giao tiếp chính

là mức độ đạt được đích giao tiếp

Có những cuộc giao tiếp có thể

nhận biết ngay hiệu quả nhưng

cũng có những cuộc giao tiếp chỉ

có hiệu quả sau thời gian dài.

* II Giao tiếp sư phạm

1/ giao tiếp sư phạm là gì ?

Đối tượng hoạt động nghề nghiệp của giáo viên

là con người, do đó giao tiếp là một kĩ năng

quan trọng không thể thiếu Giáo viên nhất

thiết phải có khả năng giao tiếp sư phạm đó là công cụ lao động đặc trưng của nhà giao

Trong khi hoat động nghề giáo vien tất yếu sẽ

có sự giao tiếp với học sinh, với các đồng

nghiệp Đó là sự tiếp xúc trao đổi cảm thông

có nội dung liên quan đến hoạt động sư phạm Vậy các giao tiếp xảy ra như thế được gọi là

giao tiếp sư phạm.

* Kĩ năng giao tiếp sư phạm có hai

dạng : kĩ năng sử dụng ngôn ngữ giao

tiếp sư phạm và kĩ năng giao tiếp sư

giao tiếp sư phạm.

* Trong giao tiếp sư phạm, điều cơ bản là cần thể hiện sự tôn trọng học sinh giúp các em phát huy tính tích cực, chủ động

để tiếp thu tốt các tri thức và kĩ năng

* 2 Vai trò của giáo viên trong giao tiếp sư phạm

* Giáo viên đóng vai trò chủ đạo Do đó, trong cuộc thoại giáo viên thường là

người :

- Xác định mục đích giao tiếp

- Lựa chọn phương pháp giao tiếp thích

hợp, sử dụng các phương tiện ngôn ngữ

và phi ngôn ngữ.

- Xác định những thuận lợi và khó khăn

của môi trường giao tiếp để chủ động về nội dung giao tiếp nhằm đạt tới mục

đích giao tiếp nào đó

* 3 Các hình thức giao tiếp sư

phạm.

* Dựa vào quan hệ giao tiếp trong môi trường sư phạm, có thể

phân biệt giao tiếp sư phạm

- Giao tiếp giữa thầy và trò.

- Giao tiếp giữa các đồng nghiệp với nhau

- Giao tiếp giữa giáo viên học

sinh.

* III Những chỉ dẫn về giao tiếp sư

phạm

1.Những vấn đề chung

a/ cách ứng xử các tình huống “ có vấn đề” của

học sinh

* Những yếu tố ảnh hưởng đến giao tiếp ứng xử

bao gồm:đặc điểm khí chất,dư luận xã hội,

không khí tâm lí, nhân tố thẩm mĩ, nhân tố vật chất, vốn văn hóa

* Những thuộc tính cần thiết cho sự ứng xử

thành công bao gồm: năng lực quan xác đối

tượng, kĩ năng hiểu biết rộng, năng lực tự chủ trong hoạt động giao tiếp

* ứng xử trước tình huống “có vấn đề” của HS người GV nên:

- Bình tĩnh không phản ứng tức thời,

không vội lên án HS.

- Cần tìm hiểu rõ căn nguyên và hoàn cảnh hành xử của các em.

- Nhận xét, đánh giá về từng hành vi cụ thể, không nhận xét “chụp mũ HS”

Nên có thái độ nhất quán sai lầm như nhau của trẻ.

* b/ ngôn ngữ giao tiếp của GV

-Giọng nói ấm áp, hấp dẫn các em Không nói lắp, nói ngọng Ngữ điệu vừa phải, linh hoạt sinh động

-Vốn từ phong phú,diễn đạt rõ ràng mạch

lạc,dễ hiểu

Trong giao tiếp với HS người GV thực hiện các điều sao

-Gọi đúng tên Hs đó khi giao tiếp

-Thực sự quan tâm đến đối tượng giao tiếp

-Lắng nghe và khích lệ, động viên các em nói những mong muốn, băn khoăn của mình

-Biết thử đặt vào vị trí của HS để có sự đồng

cảm, nhằm dễ thuyết phục HS

-Khen ngợi một cách thành thật những cố gắn nổi bật của các em

-Trước khi nhận xét, nhắc nhở, phê bình bao giờ cung không quên khẳng định các ưu điểm, các thành tích của các em

-Thực tế cho thấy thưởng nhiều hơn phạt, khen nhiều hơn chê cách giáo dục có hiệu quả cao

-Không quát tháo và dùng những từ xúc phạm như “láo, hỗn, mất dạy…” dù trong bất cứ hoàn cảnh nào

-Không nên nhắc mãi những khuyết điểm của

các em

* c/ về sự giao tiếp sư phạm

- Không nên đối xử đơn điệu, máy móc, ép buộc cả lớp cùng tiến bước như nhau.

- GV thường chỉ quan tâmđến kết quả học tập mà ít quan sát HS ứng bên ngoài thế nào.

- Công bằng không được thiên vị phân biệt đối xử với HS.

- HS thường rất nhạy cảm với thái độ, cử chỉ của GV

Do đó, GV cần chú ý đến những yếu tố phi ngôn

ngữ như giọng nói, tư thế, cử chỉ cách ăn mặc.

- Nên chú ý đến tính hiếu động của trẻ em, nhất là

các em trai, nên có những hoạt động thư giãn giữa giờ.

- Cùng lứa tuổi, con gái thường phát

triển sớm hơn con trai, cho nên GV

không nên bực bội khi thấy các em trai hiếu động hơn nhưng cũng có vẻ non nớt hơn.

- Tâm lý trẻ em nhỏ thường cư xử bồng bột một vô thức: vui buồn, yêu ghét,

ganh tỵ, hờn dỗi…thường thay đổi

nhanh chống.

- Do không ý thức rõ ràng, đầy đủ về

ranh giới về tốt và xấu, thực và hư…

GV cần hiểu để hướng dẫn, uốn nắn

các em đúng đắn

2/ Các trở ngại trong giao tiếp sư phạm

a/ Sự quá chênh lệch giữa người phát

và người thu (về tuồi tác, cương vị,

môi trường, trình độ văn hóa) có thể

là những yếu tố gây hiểu lầm hoặc

không hiểu nhau.

Sự mệt mỏi do lao động chân tay

căng thẳng cũng có ảnh hưởng đến

khả năng tiếp thu thông tin.

b/ Về tâm lí, những yếu tố gây trở ngại trong giao tiếp là:

- Những chấn thương tình cảm

- Những sự khác nhau về chính

kiến, những xung đột.

- Những định kiến về ngưởi khác.

- Đối tượng muốn nói rõ sự thật

nhưng cảm thấy không an toàn vì

sự có mặt của của một người thứ

ba.

c/ Các trở ngại do môi trường;

những yếu tố gây nhiễu như:

- Các kích thích thị giác gây phân tn1 tư tưởng.

- Nhiệt độ không khí quá cao.

- Tiếng ồn làm cho các thông tin tiếp thu sai lệch

Phụ huynh học sinh là một lực lượng giáo dục quan trọng, luôn luôn sát cánh với nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh

Nội dung những lần gặp gỡ chính thức giữa

GV và PHHS đừng bao giờ cũng chỉ bó hẹp trong chyên tiền nong, CSVC, thiết bị dạy học, đời sống GV Những chuyện ấy nếu lặp đi lặp lại nhiều lần trong các cuộc gặp gỡ, dễ làm cho PHHS có định kiến không hay đối với GV, đồng thời cũng vô tình làm cho họ thu hẹp các hoạt động chỉ còn lại những chuyện thu chi, đóng góp

* RÈN LUYỆN HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP VÀ XỬ LÍ

CÁC TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP VỚI PHỤ HUYNH HỌC SINH

GV nên chuẩn bị nội dung gặp gỡ với PHHS

tương đối toàn diện về những công việc cần

phối hợp để cùng PHHS giáo dục HS theo mục tiêu đào tạo

Vào đầu năm học, GV chủ nhiệm nên thông báo

về những quy định của trường, của lớp về

chương trình, SGK, tập vở, nề nếp, giờ giấc học tập, những yêu cầu cụ thể về sự hỗ trợ của

PHHS trong việc đôn đốc, động viên, kiểm tra

việc học ở nhà của các em cùng các hoạt động khác theo yêu cầu của trường lớp

Có thể xen ghép các loại việc sau đây trong

từng lần gặp gỡ tùy theo tuyến trình năm học:

- Tình hình CSVC dạy và học ở lớp, điều kiện học tập của HS ở nhà

-Ý kiến đóng góp của PHHS về việc dạy học của GV

-

-Cách PHHS hỗ trợ con em trong việc học ở nhà:

+ Khi hs có một hiện tượng bất thường (không

tập trung, học tập sa sút, đi trễ hay nghỉ nhiều, có hành vi không tốt ) GV cần thông báo đến PHHS

để có sự hỗ trợ giáo dục.

+ Tôn trọng PHHS nhưng cần chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình và trong khi giao

tiếp.

+ Cần giữ thể diện và uy tín của chính mình và

đồng nghiệp trước PHHS Không làm điều gì khiến PHHS mất sự tôn trọng đối với mình và đồng

* RÈN LUYỆN HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP VÀ XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM VỚI HỌC SINH

I RÈN LUYỆN HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP VỚI HỌC SINH

-Trong các loại đối tượng giao tiếp sư phạm, tất nhiên đối tượng giao tiếp cơ bản trong nghề dạy học chính là học sinh.

-Muốn việc dạy học đạt kết quả tốt đẹp, GV cần quan

tâm đến 3 yếu tố:

+ Yếu tố thứ nhất là phẩm chất cá nhân của GV.

+ Yếu tố thứ hai là mối quan hệ giữa GV với cá nhân

hs và với cả lớp học.

+ Yếu tố thứ ba là làm thế nào để mỗi hs đều tự tin,

tự trọng

1.Những đặc trưng trong phẩm chất cá

nhân của người gv

Học sinh tiểu học vốn rất hồn nhiên, vô tư, chân thật và thường tôn trọng, yêu quý gv tiểu học,

thậm chí xem gv như thần tượng của mình Vì

vậy, gv tiểu học cần đối xử với các em một cách

tự nhiên, chân thành, thể hiện sự quan tâm,

chăm sóc, dạy dỗ, tôn trọng các em Dưới đây là một số điều gv cần quan tâm:

-Phải tự nhiên, chân thật, nhiệt tình, vui vè, niềm nở, dễ gần gũi Học sinh tiểu học

thường không thích sự thiếu chân thật, vì vậy, cần cư xử với các em một cách tự

nhiên, không được giả tạo, cả về giọng

nói, dáng điệu, cách biểu lộ tình cảm ( tất nhiên cần tiết giảm những hành vi quá

đáng) Thông cảm với hs

-Biết cùng chơi với hs, biết nói đùa người

GV cần thể hiện rõ ước muốn được làm

việc với hs Sự nhiệt tỉnh của gv làm cho hs cảm nhận được tin tưởng, thương yêu, tôn trọng và điều đó sẽ mang lại ảnh hưởng tốt đẹp đối với việc học của các em

-Có mối quan hệ với gia đình hs để có thể hợp tác với nhau trong việc dạy dỗ các em.

-Biết khoan dung, có nghĩa là gv phải độ lượng

không cố chấp, công bằng và kiên định đối với tất

-Ngay cả khi gv bọc lộ rõ những phẩm chất nói

trên, mối quan hệ tốt vẫn chưa hình thành Người

gv còn cần phải có những hành động cụ thể để

hình thành mối quan hệ tốt đẹp với hs Sau đây là những gợi ý:

+ Cần nắm những đặc điểm của từng hs, như tên tuổi, đặc điểm của hoàn cảnh gia đình,

tình trạng sức khỏe và quá trình học tập,

những sự kiện bất thường (như hs lưu ban

nhiều năm, thiểu năng, mồ côi, cá tính đặc

biệt ) cũng như người lớn hs thích được gọi đúng tên của mình khi giao tiếp

+ Cố gắng hiểu biết càng nhiều về hs càng tốt bằng nhiều nguồn thông tin khác nhau

Nên ghi chép những điều đặc biệt của ừng hs ( như lưu ban, nghịch ngợm, ưa đánh

nhau,cận thị, nói ngọng, nói lắp, trầm

lắng ) Biết thêm cuộc sống ngoài lớp học của hs cũng là điều bổ ích

+ Nên dành thời gian để nói chuyện cở

mở với từng hs hay từng nhóm nhỏ Em thích làm gì? Thích học môn nào nhất? Vì sao? Môn nào em không thích? Tại sao?

Em học giỏi môn nào? Em quan tâm điều

gì nhất? Em sống chung với ai? Em thích chơi những trò chơi nào? Thích chơi với những bạn nào? Không thích chơi với bạn nào? Tại sao?

+ Nên tham gia các trò chơi giải trí, hoạt động thể thao, văn nghệ với các em Nếu

gv tỏ ra quan tâm chân thành đến hs,

người đó sẽ dễ dàng xây dựng các mối

quan hệ trong lớp

- Tất cả các yếu tố trên sẽ tạo một hình ảnh tốt

đẹp về gv và làm cho các em tin tưởng gv, từ đó

các em sẽ có động cơ học tập tốt hơn và việc học tập của các em sẽ đạt được kết quả tốt đẹp hơn:

+ Nên lưu ý là gv vừa cần bình đẳng với hs, vừa

phải uốn nắn những hành vi không tốt của các em Muốn thế, ngay từ đầu cần quy định rõ nội quy của lớp và tổ chức thực hiện một cách công bằng và

kiên trì Có những quy định đơn giản nhưng nếu

không kiên định cũng khó áp dụng tốt Chẳng hạn:

«phải xếp hàng trước khi vào lớp và trước lúc ra

về» hoặc «Muốn phát biểu cần giơ một tay lên, đợi

gv mời chứ không được tự ý nói nhao nhao lên»

Cần giúp các em giữ được nội quy nhưng không

xúc phạm đến nhân cách của các em.

3 LÀM CHO MỖI HỌC SINH TỰ TIN VÀ TỰ HÀO VỀ MÌNH

Trong quá trình học tập ở tiểu học, trẻ luôn luôn có nhu cầu trở thành chủ thể của lớp học và xác định tầm quan trọng của bản thân trong lớp học Qua kinh

nghiệm thực tiễn của gv và nghiên cứu khoa học, người ta nhận thấy có mối

quan hệ giữa sự tự tin, tự trọng và kết quả việc hoàn thành nhiệm vụ học tập Công việc giảng dạy của gv trở nên

thuận lợi hơn nếu gv biết cách làm cho mỗi hs tự cảm thấy mình là một người tốt Muốn thế, gv nên thực hiện những điều sau:

-Cần gián tiếp làm cho hs trong cả lớp thấy

được mối quan hệ giữa gv và hs không bị ảnh hưởng bởi điểm số các em nhận được;

+ Quan tâm như nhau đến các em, tránh sự

phân biệt đối xử vô thức đối với các em và gia đình các em Hết sức tránh quan tâm quá

nhiều, chớ khen quá nhiều đến một vài hs

Nếu cần hs giúp gv một việc, hãy phân phối

đều cho nhiều hs hơn

Nên biểu dương sự cố gắng của các em dù là

hs bình thường, càng nên biểu dương bất kỳ

kết quả nào của hs yếu Lời khen riêng có tác dụng sâu sắc hơn một lời khen công khai