Tiếp cận sử thi ôđixê từ góc nhìn văn hóa

Với trình độ đạt đến sự mẫu mực, hoàn thiện, Hôme đã phản ánh nhiềumặt sinh hoạt và ghi lại cả một thời kì chuyển mình đặc biệt của xã hội Hi Lạp trong Ôđixê: phong tục tập quán, trình đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học ThS ĐỖ THỊ THẠCH

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới ThS ĐỗThị Thạch - người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quátrình thực hiện khóa luận

Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả thầy, cô giáo trong khoaNgữ văn đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành khóa luận

Khóa luận hoàn thành, song vẫn không tránh được những hạn chế, thiếu sót,tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến đóng góp từ phía các thầy, cô giáo để khóaluận sẽ được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 4 năm 2018

Người thực hiện

Phạm Thị Xuân Mai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Tất cảcác số liệu cùng kết quả trong khóa luận này là trung thực, chưa được công bố trongbất kì một công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày15 tháng 4 năm 2018

Người thực hiện

Phạm Thị Xuân Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu vấn đề 5

4 Đối tượng nghiên cứu 5

5 Phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Bố cục khóa luận 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 SỬ THI ÔĐIXÊ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA XÃ HỘI 7

1.1 Khái niệm 7

1.1.1 Văn hóa 7

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học .8

1.2 Cơ sở hình thành sử thi Ôđixê 9

1.2.1 Lịch sử - xã hội 9

1.2.1.1 Nền văn minh Crét 9

1.2.1.2 Nền văn minh Myxen 10

1.2.1.3 Thời kì Hôme - nền văn hóa Hi Lạp 11

1.2.2 Vai trò của các nghệ nhân hát rong 12

1.2.2.1 Các Aeđơ 12

1.2.2.2 Các Rápxôđơ 13

1.2.2.3 Các Hômeriđơ 14

1.3 Xã hội Hôme 15

1.3.1 Cơ cấu tổ chức 16

1.3.1.1 Cơ cấu tổ chức xã hội: Dân chủ quân sự 16

1.3.1.2 Giai cấp và chế độ nô lệ trong phạm vi gia đình phụ quyền 20

1.3.2 Bài ca về một thời đại mới 22

1.3.2.1 Khát vọng tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh 22

1.3.2.2 Mơ ước về một cuộc sống văn minh, hài hòa, hạnh phúc, ấm no 26

TIỂU KẾT 32

CHƯƠNG 2: SỬ THI ÔĐIXÊ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA VẬT CHẤT VÀ TINH THẦN 33

2.1 Văn hóa vật chất trong sử thi Ôđixê 33

2.1.1 Kiến trúc 33

2.1.2 Các vật dụng thủ công mỹ nghệ 37

2.2 Văn hóa tinh thần trong sử thi Ôđixê 40

2.2.1 Văn hóa tư tưởng 40

2.2.1.1 Tín ngưỡng - tôn giáo 40

2.2.1.2 Quan niệm về cuộc sống âm ti 47

2.2.2 Lễ hội thể thao 50

2.2.3 Phong tục tập quán 53

2.2.3.1 Tiếp đón khách 53

2.2.3.2 Quan niệm hôn nhân 55

TIỂU KẾT 59

KẾT LUẬN 60

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

1.1 Sử thi hay còn gọi là “anh hùng ca”, đó là những bài ca về lịch sử, bài cacất lên ca ngợi các anh hùng, gắn liền với sự kiện đặc biệt của lịch sử, của dân tộctrong thời kì nhất định Đối tượng của anh hùng ca chính là các sự kiện có tầm vóclớn lao, có ý nghĩa sống còn đối với lịch sử của các dân tộc Một trong những thiên

sử thi thể hiện trí tuệ Hi Lạp, là niềm tự hào của văn học Hi Lạp cổ đại chính là sử

thi Ôđixê của Hôme Đây đồng thời cũng là một trong những tác phẩm mang bút

tích xa xưa nhất của nền văn học Châu Âu

1.2 Với trình độ đạt đến sự mẫu mực, hoàn thiện, Hôme đã phản ánh nhiềumặt sinh hoạt và ghi lại cả một thời kì chuyển mình đặc biệt của xã hội Hi Lạp trong

Ôđixê: phong tục tập quán, trình độ văn minh, quan niệm về đạo đức, về tôn giáo,

về hôn nhân, quan hệ sở hữu… Nhà thơ đã xây dựng một bức tranh rộng lớn, phongphú, nhiều màu sắc về cuộc sống với thái độ ngưỡng mộ, trân trọng, tự hào của conngười với những chiến công chinh phục thiên nhiên, vươn tới cuộc sống tự do, vănminh, tiến bộ hơn

1.3 Đã gần ba nghìn năm kể từ khi Hôme mất đi nhưng thiên anh hùng ca

Ôđixê vẫn luôn tồn tại, sống mãi, sáng rực lên bởi giá trị của mình, thách thức sự

tàn phá của thời gian, không gian, sự ngăn cách bởi ngôn ngữ, văn hóa Bởi vậy

Ôđixê luôn là đề tài, nguồn cảm hứng vô tận cho các nhà nghiên cứu thuộc nhiều

lĩnh vực, nhiều thế hệ, quốc gia dân tộc Mặc dù vậy, nền văn hóa Hi Lạp cổ đại chođến nay vẫn luôn là những ẩn số cần được tìm hiểu, khám phá Tại sao tên tác giảHôme lại được lấy để đặt tên cho cả một thời kì lịch sử? Nền văn hóa Hi Lạp xưa có

gì độc đáo? Và vai trò của nó trong việc tạo nên sự thành công của Ôđixê? Việc tìm hiểu đề tài “Tiếp cận sử thi Ôđixê từ góc nhìn văn hóa” sẽ phần nào giúp giải đáp

những câu hỏi trên, bổ sung thêm tri thức về vùng đất được mệnh danh là một trongnhững cái nôi của nền văn minh thế giới Trên đây là một số lí do để tôi lựa chọn vànghiên cứu đề tài này

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Sử thi Hi Lạp nói riêng và nền văn học Hi Lạp nói chung là mảnh đất màu

mỡ thu hút biết bao người tới khai phá, tìm hiểu Trải qua nhiều thế hệ, cho đến nay

trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về sử thi Ôđixê Tuy

nhiên, do năng lực ngoại ngữ còn hạn chế, vậy nên chúng tôi chỉ tìm hiểu vấn đềnghiên cứu qua các tài liệu Tiếng Việt hoặc đã được dịch ra Tiếng Việt

Đầu tiên phải kể đến những công trình dịch thuật từ nguyên tác: Được tìmkiếm và xuất bản nhiều nhất là các công trình nghiên cứu của ba dịch giả NguyễnVăn Khỏa, Phan Thị Miến và Hoàng Hữu Đản Năm 1996 dịch giả Phan Thị Miến

đã cùng nhà xuất bản Văn học xuất bản cuốn Iliad - Odyssey; sau đó không lâu, năm 2001 cuốn Anh hùng ca Odyssée do Hoàng Hữu Đản dịch, chú thích và giới

thiệu tiếp tục được ra đời và năm 2007 nhà xuất bản Văn học cùng Nhà sách Vũ

Đức tiến hành in ấn cuốn Thần thoại Hi Lạp bản dịch của Nguyễn Văn Khỏa Ngoài

các công trình dịch thuật tiêu biểu trên, còn có rất nhiều nhà nghiên cứu đã dịch sử

thi Ôđixê theo những văn phong khác nhau như Bùi Xuân Mỹ, nhóm tác giả Việt

Thanh - Văn Trọng - Vương Đăng…

Tiếp đến, khi khảo sát những giáo trình định hướng tiếp nhận văn hóa, vănhọc phương Tây ở các trường Đại học, chúng tôi nhận thấy nổi bật là công trình

nghiên cứu Văn học phương Tây, nhà xuất bản Giáo Dục (2009) Trong đó, nhóm

tác giả Đặng Anh Đào, Hoàng Nhân, Lương Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, NguyễnThị Hoàng và Nguyễn Văn Chính đã dành mười bốn trang để nói về thiên sử thi

Ôđixê Nguyễn Thị Hoàng cho rằng: “tác phẩm phản ánh “một thời kì ấu thơ của nhân loại phát triển đến mức rực rỡ nhất, một đi không bao giờ trở lại…” thời kì chuyển tiếp từ chế độ công xã nguyên thủy sang chế độ chiếm hữu nô lệ, từ dã man sang văn minh, từ chế độ sở hữu tập thể thị tộc công xã nguyên thủy sang chế độ tư hữu tài sản.” [5,39]

“…hiện thực mà bản trường ca này phản ánh là một giai đoạn muộn màng hơn của lịch sử Hi Lạp khi mà những cuộc chiến tranh cướp bóc ở vùng biển Êgiê không còn nữa, và người Hi Lạp đã ổn định cuộc sống đang có nhu cầu tìm hiểu

lưu mậu dịch, cải tiến công cụ sản xuất, mở rộng đất đai… của xã hội đang đà phát triển để rời bỏ ngôi nhà của chế độ thị tộc bước sang ngưỡng cửa của thời đại văn minh.” [5,63]

Nhóm tác giả của khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Lê Huy

Bắc, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn Linh Chi, đã biên soạn Giáo trình Văn học phương

Tây, (nhà xuất bản Giáo dục xuất bản) để đáp ứng kịp thời nhu cầu học tập của sinh

viên Trong phần biên soạn của mình Lê Nguyên Cẩn đã tóm tắt được thiên sử thi

Ôđixê và phân tích làm nổi bật lên lên hình tượng nhân vậy Uylix “trí tuệ sáng tựa thần linh”, đồng thời tác giả còn chỉ ra hình thái xã hội mới ra đời “thời kì đầu của Nhà nước chiếm hữu nô lệ” đi kèm theo đó là sự ra đời của hàng loạt các mối quan

hệ xã hội: “chủ tớ, vợ chồng” phản ánh được quan niệm nhìn nhận cuộc sống, văn

hóa ứng xử của nhân dân thời kì Hôme

Trong cuốn Lịch sử văn minh thế giới do Vũ Dương Ninh chủ biên, khi nói

tới thời kì Hôme (thế kỉ XI-IX TCN) của nền văn minh Hi Lạp cổ đại, nhóm tác giả

đã giải thích: “Sở dĩ gọi như vậy là vì lịch sử Hi Lạp trong giai đoạn này được phản

ánh trong hai tập sử thi Iliát và Ôđixê của Hôme” Theo đó “… chất liệu của cuộc sống hiện thực mà tác giả sử dụng để xây dựng tác phẩm như tình hình sinh hoạt, phong tục tập quán, quan hệ xã hội,… thì thuộc thời kì từ thế kỉ XI-IX TCN.”

[10,205]

Như vậy, bối cảnh lịch sử đã có sự thay đổi, chính vì vậy nền văn hóa thời kìnày gắn liền với xã hội cũng có sự đổi thay Những quy định, chuẩn mực, chế độhành chính và tổ chức xã hội, phong tục tập quán - tín ngưỡng theo đó cũng thay

đổi Điều đó ít nhiều đã được Hôme phản ánh trong Ôđixê - “bản anh hùng ca của

cuộc sống hòa bình”.

Nguyễn Văn Khỏa là người có nhiều đóng góp trong công cuộc tìm hiểu văn

học Hi Lạp ở Việt Nam, trong cuốn Anh hùng ca của Hômerơ, nhà xuất bản Văn học, 2002, nhận xét về vấn đề lí tưởng, đạo đức toát lên từ sử thi Ôđixê, tác giả đưa

ra nhận định như sau:

“Phản ánh được vấn đề chủ yếu nhất, bản chất nhất của thời đại lịch sử,

tục tập quán, quan niệm tôn giáo, đạo đức của nhân dân… những tác phẩm của Hô-me-rơ cũng đồng thời phản ánh cả những mâu thuẫn gắn liền với thời đại, với giai đoạn lịch sử đó.” [6,362]

Mặc dù tác giả không nêu lên những đặc điểm về văn hóa Hi Lạp được phảnánh trong tác phẩm một cách cụ thể song đây chính là những gợi ý, hướng người

viết tìm hiểu và khám phá đặc điểm xã hội được thể hiện trong sử thi Ôđixê.

Trong Luận văn tốt nghiệp Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật trong sử thi

Ôđixê của Homere (Hi lạp - cổ đại) và sử thi Ramayana của Vanmiki (Ấn độ - cổ đại) của Nguyễn Thị Ái Vân, để phục vụ cho việc làm rõ nghệ thuật miêu tả tâm lí

nhân vật trong hai bản sử thi trên, tác giả đã khái quát qua thời đại Hôme:

“Thời Homere ngành nông nghiệp và chăn nuôi được xem là hoạt động kinh

tế chủ đạo Người Hy Lạp đã dùng vật chăn nuôi tỏ lòng mến khách, làm thước đo giá trị… Thời kì này thủ công nghiệp của người Hy Lạp cũng có vị trí quan trọng và đạt được những thành tựu lớn với các nghề: rèn, dệt vải, đóng tàu… Đặc biệt thời

kì này công cụ sản xuất và vũ khí bằng đồng đã được sử dụng phổ biến Xã hội Hy Lạp thời Homere không phải là sự tiếp nối của xã hội trước đó, xã hội của thời kì Crét-Myxen mà thời Homere là xã hội thị tộc, bộ lạc ở giai đoạn mạt kì theo Êghen đặc trưng cơ bản của nó là có sự tồn tại của chế độ dân chủ quân sự Một xã hội được tổ chức theo lối vừa có những thủ lĩnh quân sự đầy uy quyền, vừa có sự tồn tại của các đại hội nhân dân Trong xã hội Homere việc sử dụng lao động nô lệ mới chỉ ở trong khuôn khổ gia đình gia trưởng…” [11,17]

Tuy luận văn chỉ dành một dung lượng rất nhỏ để khái quát thời đại Hôme,tuy nhiên, việc gọi tên đặc điểm, bản chất của kinh tế cũng như cơ cấu tổ chức xãhội không chỉ cho thấy sự phân tích chính bản thân mà ít nhiều đã cho thấy cái nhìntoàn diện trong tính chất sơ khai của nó

Trên đây là một số công trình nghiên cứu về sử thi Ôđixê Qua việc tìm hiểu

lịch sử vấn đề, chúng tôi nhận thấy phương diện văn hóa không phải là vấn đề mới

trong nghiên cứu Trên mảnh đất khai phá sử thi Ôđixê đã có những công trình với

quy mô lớn nghiên cứu chạm bút tới vấn đề văn hóa trong sử thi Tuy nhiên, trong

số những tài liệu mà chúng tôi bao quát được, chưa có một nhà nghiên cứu, côngtrình nghiên cứu nào đề cập một cách chi tiết, cụ thể theo hệ thống về văn hóa Hi

Lạp cổ đại trong bản anh hùng ca Ôđixê Đó chính là khoảng trống để chúng tôi

nghiên cứu đề tài này

Kế thừa từ những người đi trước với mục tiêu làm sáng rõ thiên sử thi Ôđixê qua những nét đẹp văn hóa, chúng tôi mong rằng với đề tài nghiên cứu: “Tiếp cận

sử thi Ôđixê từ góc nhìn văn hóa” có thể góp một phần nào đó, dù là rất nhỏ vào

công cuộc khám phá sử thi Ôđixê nói riêng và sử thi Hi Lạp nói chung.

3 Mục đích nghiên cứu vấn đề

Đề tài này được nghiên cứu nhằm mục đích tìm hiểu nền văn hóa Hi Lạp cổ

đại đã được Hôme thể hiện trong bản anh hùng ca Ôđixê Từ đó thấy được những

đóng góp, cống hiến của một tài năng lớn Hôme đối với nền văn học Hi Lạp nóiriêng, nền văn học thế giới nói chung Đồng thời, làm phong phú thêm cho quá trìnhnghiên cứu và thưởng thức văn học bằng một hướng tiếp cận mới, có hiệu quả

4 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài nghiên cứu này, chúng tôi khảo sát những đặc điểm thuộc về

phương diện văn hóa được phản ánh trong tác phẩm Sử thi Ôđixê.

5 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu việc tiếp cận sử thi Ôđixê từ góc nhìn văn hóa Tuy

nhiên, trong một khuôn khổ hạn hẹp của khóa luận tốt nghiệp, chúng tôi chỉ tập

trung nghiên cứu văn hóa Hi Lạp cổ đại trong Ôđixê từ góc nhìn xã hội, văn hóa vật

chất, văn hóa tinh thần Trong đó đặc biệt nhấn mạnh phương diện kiến trúc, vănhóa tư tưởng như tín ngưỡng, tôn giáo hay quan niệm về cuộc sống âm ti, văn hóa lễhội, phong tục tập quán mang màu sắc riêng biệt

Trên cơ sở khoanh vùng trên, trong quá trình thực hiện, chúng tôi tập trung

khái thác ngữ liệu trong Anh hùng ca Odysée do Hoàng Hữu Đản dịch, chú thích và

giới thiệu, xuất bản bởi NXB Văn học, năm 2001

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu đề tài khóa luận này, chúng tôi sử dụng một sốphương pháp nghiên cứu chính như:

- Phương pháp xử lý thông tin

Chương 1 Sử thi Ôđixê từ góc nhìn văn hóa xã hội.

Chương 2 Sử thi Ôđixê từ góc nhìn văn hóa vật chất và tinh thần.

Trong cuốn Giáo trình Cơ sở văn hóa Việt Nam do Trần Quốc Vượng chủ biên có đưa ra khái niệm “Văn hóa là sản phẩm do con người sáng tạo, có từ thuở

bình minh của xã hội loài người." [12,17]

Định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh viết năm 1943: “Văn hoá là sự tổng

hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.”

[10,448]

Trang web hỗ trợ tìm kiếm thông tin ở Việt Nam, được coi là cuốn “Bách

khoa toàn thư” Wikipedia cung cấp cho chúng ta khái niệm: “Văn hóa là khái

đời sống vật chất và tinh thần của con ngư ờ i ” [17]

UNESCO lại đưa ra cách định nghĩa khác về văn hóa: "Culture is that

complex whole which includes knowledge, beliefs, arts, morals, laws, customs, and any other capabilities and habits acquired by [a human] as a member of society."

(Văn hóa là một khái niệm phức tạp bao gồm những đặc trưng về sự hiểu biết, niềmtin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục tập quán và một vài khả năng hay thóiquen khác được tạo nên bởi một người hay một nhóm người trong xã hội.” [15]

Như vậy, mỗi định nghĩa đều xuất phát từ một góc độ riêng, cho thấy, vănhóa bao gồm một phạm vi vô cùng rộng lớn từ vật chất đến tinh thần Trong đó,chúng tôi nhận thấy tổ chức UNESCO đã chỉ ra cụ thể, chi tiết nội hàm của khái

niệm văn hóa, vì vậy, chúng tôi lựa chọn khái niệm đó làm kim chỉ nam cho đề tài

nghiên cứu: “Tiếp cận sử thi Ôđixê từ góc độ văn hóa.”

Văn hóa và xã hội là hai thuật ngữ gắn liền nhau Văn hóa mang tính xã hội,nghĩa là văn hóa tồn tại như bản chất đặc trưng, chuẩn mực của xã hội Vì lẽ đó, khihoàn cảnh xã hội thay đổi hay cấu trúc tổ chức xã hội biến đổi thì các giá trị của vănhóa sẽ thay đổi theo, ít hay nhiều là tùy thuộc vào đòi hỏi của xã hội Với mối quan

hệ ấy, văn hóa xã hội thời kì Hôme đã phản ánh được bước chuyển mình rõ rệt vàlàm nổi bật những đặc trưng về bản chất xã hội thời kì mới

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học.

Văn học cùng với tôn giáo, đạo đức, chính trị… là một trong những bộ phậncấu thành nên văn hóa Bởi vậy, văn học chịu sự chi phối mạnh mẽ của văn hóa, đặcbiệt là môi trường, thời đại và đặc điểm tâm lý của cộng đồng dân tộc, được thểhiện qua chủ đề, đề tài, hình tượng điển hình trong sáng tác văn học Văn học khôngnhững chịu sự chi phối của văn hóa mà nó còn là phương tiện giúp bảo lưu văn hóa.Một nền văn hóa đa dạng, độc đáo chính là điều kiện, môi trường tốt để phát triểnvăn học

Như vậy, có thể thấy, văn hóa và văn học có mối quan hệ mật thiết với nhau,

đó là mối quan hệ tương tác qua lại, biện chứng Văn hóa tác động đến hoạt động,tiến trình phát triển của văn học, ngược lại, văn học phản ánh, bảo lưu giá trị củavăn hóa Mối quan hệ biện chứng này đã mở ra một hướng đi mới cho quá trìnhnghiên cứu văn học Bên cạnh những hướng tiếp cận văn học từ phương diện mỹhọc, thi pháp học, ngôn ngữ học, tâm lý học… thì còn có cách tiếp cận văn học từ

góc nhìn văn hóa Vì vậy, lựa chọn tiếp cận sử thi Ôđixê dưới góc độ này, chúng tôi

hi vọng sẽ mang lại được cái nhìn sinh động, mới mẻ hơn về tác phẩm Các yếu tốthuộc về văn hóa như kiến trúc, tôn giáo, phong tục tập quán - tín ngưỡng… với đầy

đủ đặc trưng của thời kì Hi Lạp cổ đại được sử dụng để đối chiếu, cắt nghĩa tácphẩm trên cả phương diện nội dung và hình thức Các yếu tố ấy cũng góp phần lýgiải phong cách sáng tác, thị hiếu tiếp nhận và giá trị thẩm mỹ của thời đại

1.2 Cơ sở hình thành sử thi Ôđixê

1.2.1 Lịch sử - xã hội

Trước đây, trong thế kỷ XVIII, phần lớn các nhà khoa học ở Châu Âu đềuchưa có sự hiểu biết thấu đáo về lịch sử - xã hội của nền văn hóa Hi Lạp cổ đại cũngnhư những bản trường ca của Hôme Hầu hết họ đều coi nội dung được phản ánh

trong Iliat và Ôđixê là hư cấu, kể cả sự tồn tại của thành Tơroa Ngày nay, nhờ sự

phát triển của khoa học, đặc biệt là khảo cổ học, các nhà nghiên cứu đã tìm ra đượcnhiều dấu tích, tư liệu quý giá đưa đến những kết luận thuyết phục về nguồn gốcnền văn minh Hy Lạp cổ đại, trong đó có cơ sở lịch sử - xã hội thời kì Hôme

1.2.1.1 Nền văn minh Crét

Đây là nền văn minh tồn tại trong khoảng mười tám thế kỉ: từ thiên niên kỉIII đến thế kỉ XII trước công nguyên Văn minh Crét phát triển rực rỡ trong khoảngthời gian năm 2000 đến năm 1700 trước công nguyên với công cụ đồ đá đượcchuyển sang đồ đồng Qua quá trình khảo cổ, những vết tích và di vật phong phúđược tìm thấy tại đảo Crét cho thấy nửa đầu thiên niên kỉ thứ II trước công nguyên,

đã xuất hiện nhiều cung điện với quy mô lớn, cấu trúc phức tạp thể hiện trình độvăn minh cao của người dân nơi đây Sự rực rỡ của nền văn minh Crét đã lan tỏa,ảnh hưởng tới nhiều nơi tại vùng bán đảo Ban-căng, góp phần xây dựng văn hóa ởvùng đồng bằng ven biển Hi Lạp và còn ảnh hưởng tới những lãnh thổ ven biểnTiểu Á Đảo Crét như chiếc cầu nối, thúc đẩy sự giao lưu kinh tế, văn hóa giữaĐông - Nam của Địa Trung Hải với khu vực Cận Đông, Ai Cập

Trong khoảng thế kỉ XV đến thế kỉ XII của thiên niên kỉ II trước côngnguyên, nền văn minh Crét ngừng phát triển, và cho tới khoảng đầu thiên niên kỉ Itrước công nguyên, nền văn minh Crét suy tàn Nguyên nhân của sự tàn suy này đếnnay các nhà khoa học vẫn chưa đưa ra được lời lí giải thấu đáo mà chỉ dừng lại ởnhững giả thuyết phỏng đoán Dù đã lụi tàn, nhưng sự phát triển rực rỡ của nền văn

minh Crét là không thể phủ nhận, dấu tích ấy còn lưu lại ít nhiều trong sử thi Ôđixê

của Hôme qua chi tiết Uylix trả lời Pênêlốp về giống dòng, thành phố của mình:

“Ngoài khơi xa, giữa biển mênh mông màu rượu,

Có một xứ đất lành vừa đẹp lại phì nhiêu

Nằm cô đơn vô biển sóng biếc một màu.

Là đảo Cret, dân cư hằng hà sa số

Chín mươi thành, pha lẫn nhiều ngôn ngữ,

Sống bên nhau nào Akêen, nào Kyđôniêng,

Nào những người Êtêôcret kiên cường,

Đôriêng ba phái và Pênagiêng thần thánh.

Trong chín mươi thành, có Cnossôx là thành phố mạnh

Miôx làm vua, người mà cứ chín năm có một lần

Dơx Thần Vương chọn người làm tâm phúc tri âm

Chính Miôx tôi gọi bằng ông nội” [4,491]

1.2.1.2 Nền văn minh Myxen

Vào khoảng những năm 1900 trước công nguyên, diễn ra cuộc di cư của mộttộc người từ phương Bắc xuống bán đảo Hi Lạp Trong hai bản anh hùng ca củamình, Hôme gọi họ là người Akêen Khi người Akêen di cư xuống đây, nhữngngười bản địa sinh sống trên bán đảo Hi Lạp đã tự đồng hóa họ với tộc ngườiAkêen, đặc biệt là học tập tiếng nói, ngôn ngữ của tộc người di cư Vào khoảng thế

kỉ XVII trước công nguyên, tộc người Akêen đã phát triển ở vào thời kì đồ đồngthau bởi lẽ họ đã được tiếp cận với nền văn hóa Crét trong giai đoạn phát triển rực

rỡ nhất Vì vậy, trên bán đảo Hi Lạp hình thành quá trình “Crét hóa” và từ đó dầnhình thành nên nền văn minh Myxen Người Akêen chinh phục Crét, trở thành chủnhân mới của Knôt - xốt, họ còn tỏa ra, đem văn hóa của mình đi nhiều nơi nhưTơroa, đảo Síp, bờ biển Siri, xứ Phênixi…

Nền văn minh Myxen tồn tại hình thái xã hội theo kiểu chiếm hữu nô lệ Nhàvua ở trong cung điện, là người nắm giữ mọi quyền hành kinh tế, chính trị, quân sự,tôn giáo Có một bộ máy thư lại giúp việc cho nhà vua, đó chính là những ngườiCrét được đưa về để phục vụ Nền kinh tế thời kì này là sự kết hợp của các công xãlàng mạc với nhà nước trung ương chuyên chế, gọi là kinh tế cung điện Đứng đầucác công xã làng mạc là các thủ lĩnh quân sự cùng hội đồng các bô lão Người dân sẽlao động, sản xuất trên ruộng đất thuộc quyền sở hữu của tập thể công xã Bên cạnh

hình thức sở hữu tập thể, còn có hình thức sở hữu cá nhân về ruộng đất, đó là đặcquyền dành cho quý tộc trong lĩnh vực quân sự và các quan chức trong cung điện.

Từ năm 1194 đến năm 1184 trước công nguyên, người Myxen đã thực hiệncuộc viễn chinh, tấn công vào thành Tơroa cướp bóc và tiêu diệt quốc gia này.Khoảng hơn tám mươi năm sau cuộc chiến tranh, một cuộc di cư mới đã diễn ra khitộc người Đôriêng với vũ khí là những thanh kiến sắt từ phía Bắc tràn xuống bánđảo Hi Lạp, tiêu diệt các quốc gia, phá hủy các thành tựu văn hóa của Myxen Thời

kì Crét - Myxen đã chấm dứt Người Akêen bị đuổi khỏi vùng đất sinh sống, xã hội

Hi Lạp rơi vào thời kì “trung cổ” đen tối, trì trệ, bởi lẽ bộ tộc người Đôriêng ở trình

độ văn minh còn thấp Thời kì văn minh Myxen kết thúc, mở ra một thời kì văn hóamới gọi là văn hóa Hi Lạp hay còn có tên gọi khác là thời kì Hôme

1.2.1.3 Thời kì Hôme - nền văn hóa Hi Lạp

Sở dĩ gọi thời kì văn hóa từ thế kỉ XI đến thế kỉ IX trước công nguyên là thời

kì Hôme bởi lẽ lịch sử, xã hội Hi Lạp ở giai đoạn này được phản ánh trong hai tập

sử thi Iliat và Ôđixê của thiên tài Hôme.

Sự di cư của tộc người Đôriêng không chỉ phá hủy nền văn minh Myxen,làm kinh kế ngưng trệ, tụt lùi, văn hóa mai một dần mà còn đưa đến sự phân hóadân cư rõ rệt Bán đảo Hi Lạp khi đó là nơi sinh sống của bốn tộc người theo nhữngkhu vực nhất định: bộ tộc người Đôriêng (Nam bán đảo Pêlôpônedơ; đảo Crét; cácđảo phía Nam của vùng biển Êgiê, vùng biển phía Nam Tiểu Á), người Akêen vàÊôliêng (ở phía Bắc bán đảo Pêlôpônedơ; các đảo phía Bắc của vùng biển Êgiê; TâyBắc Tiểu Á), tộc người Iôliêng (ở đồng bằng Át tích, vùng ven biển, những đảogiữa biển Êgiê và vùng biển Trung của Tiểu Á)

Ngoài những nét tiêu cực, cuộc di cư của tộc người Đôriêng xuống bán đảo

Hi Lạp còn mang đến những nét tích cực Trong quá trình tìm kiếm nơi định cư, các

bộ lạc người Akêen, Êôliêng và Iôliêng đã lan tỏa nền văn minh Myxen tới nhữngvùng đất mới; còn tộc người Đôriêng buộc phải tự phát triển lên một trình độ vănminh cao hơn, tiến bộ hơn theo sự phát triển của xã hội Vậy nên, sau một thời giandài chìm trong tăm tối, đất nước Hi Lạp cổ đại bắt đầu vươn mình ra ánh sáng Xã

hội phân chia giai cấp đang le lói hình thành trong lòng các tổ chức công xã thị tộc.Nền kinh tế cũng dần được khôi phục, phát triển đặc biệt là hai ngành nông nghiệp

và thủ công nghiệp, dẫn đến sự hình thành những đô thị với nền văn minh tiến bộ

Bản anh hùng ca của Hôme đã được hình thành trên nền tảng cơ sở xã lịch sử ấy Đó trình là quá trình quá độ từ nền văn hóa Myxen sang nền văn hóa HiLạp cổ điển, từ dã man sang văn minh, từ chế độ tổ chức công xã thị tộc sáng chế

hội-độ nhà nước, thành bang Đây cũng là giai đoạn đồng hóa của bốn tộc người Hi Lạp

để hình thành dân tộc Hi Lạp trong ý nghĩa ban đầu, sơ khai

1.2.2 Vai trò của các nghệ nhân hát rong

Sử thi Ôđixê của Hôme là một trong những tác phẩm được tạo nên từ vốn thơ

ca dân gian, trong xã hội công xã thị tộc Vì thế, để có thể hiểu một cách đúng đắn,khách quan nhất về tác phẩm, khi nghiên cứu cần gắn liền thiên sử thi với đặc điểmthơ ca dân gian cùng vai trò của những nghệ nhân hát rong như: Aeđơ, Rápxôđơ vàHômeriđơ

1.2.2.1 Các Aeđơ

Theo tiếng Hi Lạp cổ đại, Aeđơ có nghĩa là ca sĩ Tiền thân, họ chính lànhững bô lão có nhiệm vụ kể lại các câu chuyện thần thoại trong tổ chức công xã thị

tộc Ta dễ dàng thấy được hình bóng của các Aeđơ trong Ôđixê, tiêu biểu là nhân

vật ông già mù Đêmôđôcôx ở xứ Phêaxi Đêmôđôcôx đã bốn lần ca những khúc catrong những buổi tiệc của tầng lớp quý tộc, kể về cuộc tranh cãi giữa Uylix với Asil,biểu diễn sau các cuộc thi đấu thể thao, ca bài ca về cuộc ân ái giữa thần sắc đẹp vàthần chiến tranh, cuối cùng là câu chuyện mưu con ngựa gỗ

Phêmiôx cũng là một Aeđơ bị bọn cầu hôn ép biểu diễn trong các bữa tiệccủa chúng tại nhà Uylix Dù bị ép buộc, nhưng Phêmiôx vẫn ca, hát những bài catheo yêu cầu của bọn cầu hôn, bởi lẽ nghệ nhân dân gian luôn trung thành với nghệthuật, sứ mệnh của họ là đem nghệ thuật phục vụ nhân dân, là người đại diện phátngôn cho ước mơ, lí tưởng thời đại Chính vì vậy, họ luôn được nhân dân đón nhận,được tôn trọng, đề cao Hành động Uylix tha chết cho Phêmiôx hay sự tôn kínhdành cho Đêmôđôcôx đã phần nào thể hiện tư tưởng đó:

“Truyền lệnh sứ ơi! Cầm lấy phần này đem mời ca sĩ!

Người hãy ăn! Và anh, hãy nói với người:

Tôi muốn gửi lời chào, dẫu buồn đau còn nặng trĩu lòng tôi.

Nơi trần thế, ai chẳng phải trân trọng kính yêu người ca sĩ?

Há chẳng phải những Nữ Thi thần đã truyền dạy họ những bài ca của họ?

Nữ Thi thần bao yêu thương dòng họ những ca nhân!” [4,234]

Hay một câu chuyện khác, Uylix đóng vai một ông già ăn xin, xin ở nhờ nhàcủa người chăn lợn Ơmê Tài năng ứng biến, kể chuyện của chàng khiến Ơmê lậptức tin tưởng, thương cảm mà không mảy may nghi ngờ Người chăn lợn đã dànhnhững lời ngợi ca tài năng của chàng với Pênêlốp:

“ Lời khách nói sẽ làm bà xao xuyến!

…

Ba ngày liền, ông kể tôi nghe chưa hết

Câu chuyện đường dài gian khổ của ông xưa

….

Cứ bao lần còn tiếng hát cất lên

Người ta chỉ muốn nghe, nghe mãi không ngừng.” [4,457]

Qua những dẫn chứng trên, có thể rút ra được kết luận rằng kể chuyện trongdân gian thời kì đó là một hình thức sinh hoạt khá phổ biến Những câu chuyệnđược kể lại thường là cái thực tế được nhìn qua lăng kính thần thoại Vì phươngthức diễn xướng là kể lại bằng miệng nên trong quá trình lưu truyền câu chuyện đãđược “chế biến”, “nhào nặn” cho phù hợp, và Aeđơ chính là những nghệ nhân làmviệc đó Họ sáng tác và biểu diễn những câu chuyện truyền thuyết, thần thoại nhằmhồi tưởng lại quá khứ, qua đó phản ánh nội dung, tư tưởng xã hội và ý nghĩa tươnglai Trường ca của Hôme đã được ra đời trên cơ sở của những truyền thuyết đó, làkết quả của quá trình phát triển dài lâu

1.2.2.2 Các Rápxôđơ

Bên cạnh Aeđơ, xã hội Hi Lạp cổ đại còn có nhiều nghệ nhân biểu diễn thơ

ca khác, được gọi là các Rápxôđơ Rápxôđơ theo tiếng Hi Lạp có nghĩa là người

khâu nối (khâu vá) các bài ca Vì sao lại có tên gọi như vậy? Bởi lẽ như đã nói ởtrên, Aeđơ là những ca sĩ chuyên sáng tác, kể lại những câu chuyện thần thoại lưutruyền trong dân gian Tuy nhiên, các câu chuyện ấy được diễn lại theo trí nhớ, nhỏ

lẻ, vụn vặt, như câu chuyện con ngựa gỗ thành Tơroa do Đêmôđôcôx biểu diễn chỉ

là một trong chuỗi các truyện khác xoay quoanh cuộc chiến tranh thành Tơroa, tiêubiểu như : khúc ca về cơn giận dữ của Asil, về việc Agamenông tranh giành ngườiphụ nữ của Asil, về sự trừng phạt của Asil đối với Hécto, hay cuộc phân chia vũ khí

giữa Uylix và Ajax mà Hôme nhắc tới ở khúc ca XI trong trường ca Ôđixê.

Chỉ dừng lại ở sưu tầm, chế tác, biểu diễn nên các câu chuyện xoay quanh sựkiện lớn thiếu sự mạch lạc, lôgic, chình vì vậy các Rápxôđơ ra đời với vai trò tổnghợp, sắp xếp lại các bài ca mà Aeđơ đã biểu diễn Tuy nhiên, nếu như Aeđơ sángtác tác phẩm mới, biểu diễn bằng cách ca hát, đàn đệm thì các Rápxôđơ chỉ biểudiễn các bản trường ca đã có sẵn bằng cách kể, đọc Sự ra đời của các Rápxôđơ đãđánh dấu một giai đoạn phát triển mới của thơ ca Hi Lạp khi các sáng tác thơ ca củacác Aeđơ đã không còn hấp dẫn và thể loại anh hùng ca đã không còn ở vị trí độctôn như trước kia, mà bên cạnh nó còn nhiều loại hình thơ ca khác

Các tài liệu nghiên cứu đã chỉ ra rằng những hoạt động đầu tiên của cácRápxôđơ thuộc vào khoảng thế kỉ VI trước công nguyên Đó là thời kì mà thànhbang Athena tổ chức biểu diễn những trường ca của Hôme thường xuyên Thời kì

đó, còn có cả một ủy ban được thành lập, với nhiệm vụ ghi chép lại những truyềnthuyết, trường ca do Rápxôđơ kể hay đọc lại Các Rápxôđơ không biểu diễn trànlan, ở mọi nơi như Aeđơ mà chỉ biểu diễn trong dịp lễ hội đặc biệt, ngày hội longtrọng ở thành bang Athena như ngày hội Parthenon

1.2.2.3 Các Hômeriđơ

Hômeriđơ còn có tên gọi khác là con cháu của Hôme, đó là một tập thểnhững nghệ nhân chuyên biểu diễn sử thi Theo tài liệu nghiên cứu chỉ ra thì tiềnthân của tổ chức Hômeriđơ chính là thị tộc các Aeđơ biểu diễn chuyên nghiệp theohình thức cha truyền con nối Điểm độc đáo của các Hômeriđơ khác với Aeđơ vàRápxôđơ là khi biểu diễn sử thi, trường ca, họ thường cầm một cái gậy hay một

chiếc đũa mang tính tượng trưng Các nghệ nhân này có vai trò vô cùng quan trọngtrong quá trình hình thành và lưu truyền sử thi Hi Lạp cổ đại, đặc biệt là hai thiên sử

thi Iliát và Ôđixê Bởi lẽ, theo ý kiến của một số nhà nghiên cứu, trong Iliát và

Ôđixê có nhiều đoạn “lạc đề” hay mang giọng văn khác, tiêu biểu như cuộc ân ái

giữa Aphrôđitơ với Ares (khúc ca VIII) hay câu chuyện về Mêlampux ở khúc ca

XV trong Ôđixê không liên quan tới nội dung tác phẩm Có ý kiến nhận xét rằng “Trường ca của Hôme chứa đựng nhiều điều vay mượn của những nhà thơ

tiền bối và những điều vay mượn đó không còn lại với chúng ta trong tình trạng nguyên vẹn của nó, cho nên mặc dù có phân tích cũng không thể phát hiện ra điều

gì chính xác được” [5,42] Như vậy, có thể kết luận được Iliát và Ôđixê sáng tác

chính bởi Hôme, trải qua một quá trình lưu truyền trong dân gian, sau đó, cácHômeriđơ đã tập hợp, biên soạn, thêm thắt cho sinh động hơn

Sau này, thuật ngữ Hômeriđơ đã được mở rộng, không chỉ nói tới các nghệnhân chuyên biểu diễn sử thi mà còn dùng để gọi tên những người sáng tác các tácphẩm anh hùng ca theo phong cách của Hôme

Có thể thấy các nghệ nhân hát rong Aeđơ, Rápxôđơ và Hômeriđơ có vai trò

vô cùng quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng thời đại bằng nghệ thuật sử thi Iliát

và Ôđixê là hai tác phẩm được hình thành trong một quá trình lâu dài lưu truyền

trong dân gian Giai đoạn đầu, các tác phẩm sử thi còn nhỏ lẻ, vụn vặt, dung lượng

ít Về sau, cùng với sự phát triển của xã hội, tư duy con người cũng phát triển, cácnghệ sĩ dân gian hướng tới việc xây dựng và biểu diễn các tác phẩm lớn hơn, độcđáo hơn Trường ca của Hôme ra đời dựa trên mục đích ấy, nó chứa đựng tất cảnhững gì đặc sắc nhất, thấm nhuần tư tưởng thời đại, mang bản sắc văn minh củadân tộc Bên cạnh công lao to lớn của Hôme, không thể không nhắc tới vai trò củacác nghệ nhân hát rong khi nghiên cứu hai bản trường ca này vì nếu không có họ thì

sẽ không có Iliát và Ôđixê tồn tại nguyên vẹn nhất có thể như hiện trạng ngày nay.

1.3 Xã hội Hôme

Sử thi Ôđixê là sản phẩm của các nghệ nhân dân gian, sáng tác dưới hình

thức truyền miệng, lưu truyền qua hàng nghìn năm; bởi vậy, nó mang tính nghệ

thuật - không tự giác Chính vì vậy, nó không phản ánh lịch sử, xã hội một cáchchính xác, tường tận như các tác phẩm khoa học khác Xã hội Hi Lạp cổ đại thời kìHôme trên thực tế phức tạp hơn rất nhiều Qua quá trình nghiên cứu, các nhà khoahọc đã đưa đến kết luận rằng xã hội mà bản trường ca của Hôme phản ánh thuộcvào thời kì văn hóa Myxen, chủ yếu rơi vào khoảng thời gian di cư của tộc ngườiĐôriêng.

Trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước Ăng-ghen đã đưa ra kết luận xã hội Hôme thuộc vào “Thời kì thịnh vượng nhất của

giai đoạn cao trong thời đại dã man…” [6,254] Ông còn gọi đó là “thời đại anh hùng”, khi mà các tổ chức thị tộc bắt đầu có dấu hiệu tan rã Khi nghiên cứu về thị

tộc Hi Lạp, Ăng-ghen đã phân chia cơ cấu tổ chức của các bộ lạc, bộ tộc mà ông gọi

đó là nền dân chủ quân sự hay chế độ dân chủ quân sự [6,254]

1.3.1 Cơ cấu tổ chức

1.3.1.1 Cơ cấu tổ chức xã hội: Dân chủ quân sự

a Hội đồng các bô lão (boule)

Đứng đầu cơ quan này là các trưởng thị tộc, sau này khi số lượng các trưởngthị tộc tăng lên đông đúc thì hội đồng sẽ lựa chọn một số người tiêu biểu đứng đầu.Những người này thường có xuất thân từ tầng lớp quý tộc Tổ chức này gắn bó mậtthiết với thủ lĩnh quân sự Khi cơ cấu xã hội thay đổi, nhà nước xuất hiện, hội đồngcác bô lão chuyển thành Viện nguyên lão

Trong tác phẩm của Hôme, hội đồng các bô lão thường được miêu tả xuấthiện trong các bữa tiệc liên hoan Họ có quyền lực, được quyết định những việc cótính chất quan trọng Khi Uylix trôi dạt đến xứ sở Phêaxi, Vua Ankinôôx đã tiếpđón chàng chu đáo, sao đó ông đã triệu tập hội đồng các bô lão của xứ Phêaxi tớiquảng trường để thông báo về sự kiện có vị khách lạ lạc bước đến đây, xin đượcgiúp đỡ:

“Khi hội nghị đông rồi, không thiếu một ai,

Thì Alkinôôx đứng lên trước công chúng cất lời:

- Hỡi các thủ lĩnh Phêaxiêng và cố vấn!

Xin nói một lời: Tôi có một khách xa mới đến

Trong nhà tôi, tôi chưa biết cả tên

Chàng tới đây sau khi bị đắm thuyền.

Nhưng đến từ đất nước nào, phương trời lặn hay phương trời mọc?

Chàng khẩn khoản xin được đưa về nước

Và muốn chúng ta cho biết trước ngày đi.” [4,210]

Và hội đồng các bô lão lại được triệu tập trong buổi tiệc liên hoan để công bốkhai mạc các cuộc thi thể thao hay buổi tiệc tiễn đưa khách lạ ở khúc ca VIII của sử

thi Ôđixê Trong giai đoạn này, hội đồng các bô lão không còn giữ nguyên được

quyền lực tối cao của mình mà chỉ đóng vai trò là các “cố vấn” theo cách gọi của

Hôme Trong khúc ca thứ III của trường ca Ôđixê, khi Têlêmác hỏi thăm tin tức của

cha từ phía Nestor đã được ông thuật lại các sự việc kể từ khi chiến thắng trở về củaquân đội Hi Lạp Trong đó, có chi tiết vì bất hòa mà hai vị vua Mêlênax vàAgamennông đã triệu tập toàn thể nhân dân (đại hội nhân dân) để trình bày lí do củamình Mêlênax muốn cho quân sĩ trở về còn Agamennông lại muốn nán lại làm lễhiến tế thần linh Như vậy, ở đây có thể thấy các vị vua đã vượt quyền lực của các

bô lão, bởi lẽ đại hội nhân dân phải do hội đồng các bô lão triệu tập Hơn nữa, sauhội nghị, có các ý kiến chia thành hai phe khác nhau Có thể thấy, hội đồng các bôlão đã không còn chức năng quản trị - xét xử của mình

b Hội nghị nhân dân (Đại hội nhân dân) (agora)

Đại hội nhân dân hay “Hội nghị nhân dân” - tên gọi trong tác phẩm của

Hôme là một tổ chức xã hội có quyền hành cao Khi cần đưa ra một quyết định cótính chất quan trọng, liên quan đến xã hội, đất nước thì Hội nghị nhân dân sẽ đượctriệu tập bởi Hội đồng các bô lão Thành viên của Hội nghị nhân dân là toàn thể dânchúng của đất nước ấy và mọi người dân đều có quyền phát biểu ý kiến của mình.Khi trình bày quan điểm đồng ý hay không đồng ý của mình về một vấn đề thì các

thành viên sẽ giơ tay biểu quyết hoặc hô thật to Trong Ôđixê Hội nghị nhân dân đã

được triệu tập ở một số thành phố, tiêu biểu là ở quê hương Itac của Uylix doTêlêmác triệu tập (khúc ca II):

“Em liền gọi ngay các truyền lệnh sứ tiền hô,

Chỉ thị luôn cho triệu tập tức thì

Dân chúng Akêen tóc dài về quảng trường hội nghị Truyền

lệnh sứ đi mời, và chiến binh tập hợp về đông đủ Khi quần

chúng tới rồi, không thiếu một người dân, Têlêmác mới

đưa chân tiến bước tới quảng trường.” [4,55]

Hay hội nghị được triệu tập sau cuộc trả thù 108 kẻ cầu hôn của Uy-li-xơ:

“Sau đó, dân Itac họp nhau tại quảng trường, ảm đạm.

Dân chúng đến, cuộc họp bắt đầu, bàn luận.” [4,619]

Tuy nhiên, trong tác phẩm của mình, Hôme cũng đã chỉ ra những dấu hiệucho thấy sự lỏng lẻo trong tổ chức của Hội nghị nhân dân, rất hỗn loạn, không tuântheo những quy định Bởi lẽ, khi tổ chức hội nghị phải có các truyền lệnh sứ gàothét át đi những tiếng hò reo của dân chúng để các thủ lĩnh có thể phát biểu và rấtkhó khăn mới sắp xếp được chỗ người ổn định cho nhân dân

Mặc dù tồn tại những biểu hiện tiêu cực, tuy nhiên Hội nghị nhân dân vẫngiữ vai trò rất quan trọng trong mang tính quyết định trong cơ cấu tổ chức xã hội Vì

ở giai đoạn này, mọi công việc phải được phần lớn nhân dân thông qua, được nhândân đồng ý mới thực hiện được Thời kì này chưa có tổ chức nhà nước hay các cơquan pháp quyền nên không thể cưỡng ép, bắt nhân dân phải nghe, phải tuân theo ýkiến của một cá nhân hay tổ chức đoàn thể Vậy nên, quyền lợi của nhân dân luônđược ưu tiên và tính đến đầu tiên

Ăng-ghen đã đưa ra kết luận về vai trò của Hội nghị nhân dân: “Thật vậy ở

thời đại ấy, thời đại mà mỗi thành viên nam giới của bộ lạc đến tuổi thành niên đều

là những chiến binh, thì vẫn chưa có một quyền lực công cộng tách riêng khỏi nhân dân và có thể đứng đối lập với nhân dân Nền dân chủ nguyên thủy còn toàn thịnh

và chúng ta phải xuất phát từ điều đó mà phán đoán về quyền lực và địa vị của Hội đồng cũng như của Basileus…” [6,267]

c Các thủ lĩnh quân sự (Basileus)

Đây là một chức vụ được bầu lên bởi nhân dân, phải được xác nhận bởi các

tổ chức có quyền lực khác (Hội đồng các bô lão, Hội nghị nhân dân) Chức năng

chính của thủ lĩnh quân sự là chỉ huy quân đội, cầm quân tham gia các cuộc chiếntranh của đất nước, ngoài ra thủ lĩnh quân sự còn có nhiệm vụ chỉ huy trong cácbuổi tế thần linh hoặc xét xử Thủ lĩnh quân sự cũng là một trong các thành viêntrong tổ chức Hội đồng các bô lão.

Ngoài hình thức bầu trực tiếp, thủ lĩnh quân sự còn được đảm nhiệm thôngqua việc kế thừa “cha truyền con nối” Tuy nhiên, người được thừa kế chức vụ nàyvẫn phải thông qua bầu cử của Hội nghị nhân dân để hợp pháp hóa địa vị của mình.Như vậy, những phép tắc, quy định của tổ chức thị tộc trong chế độ công xã luônđược đề cao và bắt buộc phải tuân theo một cách nghiêm ngặt Chưa hề có mộttrường hợp kế thừa nào mà chưa thông qua biểu quyết của nhân dân Ta có thể thấy

dẫn chứng xác đáng trong sử thi Ôđixê, khi Antinôôx nói:

“Ờ, hỡi Têlêmác! Các vị thần kia sớm dạy

Cho anh diễn thuyết ở quảng trường và tinh thần táo tợn đầu môi!

Nhưng mà anh, đòi trị vì trên Itac biển này bọc hai bên này!

Xin con Crônôx miễn cho anh quyền lực đó.

Cái quyền lực mà dòng dõi anh đã truyền nhau từ thuở!”

Têlêmác đã đáp lại:

“ Antinôôx! Hãy nghe! Ông có thể cho lời tôi nói với ông

Là không tốt Nhưng vương quyền kia, nếu Dơtx đặt vào tay tôi thật,

Tôi sẵn sàng bằng cả hai tay nắm chắc!

… Trong số người Akêen ta, già cả hoặc thanh niên,

Hãy bầu ngay một người nào đó nắm quyền

Nếu quả thật Uylix thánh thần đã chết.

Nhưng ít nhất trong nhà, tôi sẽ là kẻ nắm quyền duy nhất,

Cai quản những gia nô mà Uylix đã mua về cho tôi trên những chiếc tuần dương.” [4,51,52]

Như vậy, qua lời nói của Antinôôx ta thấy được chức vụ thủ lĩnh quân sụ cóthể truyền lại qua việc kế thừa từ Uylix cho Têlêmác Tuy nhiên, Têlêmác lại không

hề có tham vọng sẽ kế thừa chức vụ này từ cha mà chỉ có ý thức kế thừa, cai quảnnhững tài sản mà cha để lại trong gia đình mình Têlêmác vẫn rất tôn trọng nhữngquy tắc của tổ chức xã hội khi mà chàng cho rằng chức vụ ấy phải do Hội nghị nhândân bầu Còn việc bầu cử chưa được diễn ra bởi lẽ thủ lĩnh quân sự của Itac là Uylixvẫn chưa rõ đã chết hay còn sống.

1.3.1.2 Giai cấp và chế độ nô lệ trong phạm vi gia đình phụ quyền

Sự phân chia đẳng cấp diễn ra ngay trong thời đại anh hùng Thời kì nàythường xuyên diễn ra các cuộc tranh chấp đất đai, cướp bóc giữa các bộ lạc hoặcliên minh bộ lạc Thủ lĩnh quân sự là người chỉ huy chính trong các cuộc tranh chấpnày Lợi dụng quyền hành, những thủ lĩnh đã tranh phần nhiều hơn các chiến lợiphẩm cho bản thân mình trong các cuộc chia phần Trải qua quá trình tích lũy lâudài, họ dần trở thành giai cấp có nhiều của cải - tầng lớp quý tộc

Không chỉ tranh giành, cướp đoạt của cải, các thủ lĩnh quân sự còn mang vềnhững tù binh, biến họ trở thành những nô lệ, phục vụ trong gia đình mình Bêncạnh những tù binh bị bắt làm nô lệ còn có những nô lệ được chủ nhân mua về Laođộng nô lệ làm sản sinh thêm của cải, vật chất cho những gia đình quý tộc, và cứnhư vậy, xã hội tiến đến một chế độ mới: chế độ nô lệ

Trong tác phẩm Ôđixê của Hôme ta thấy việc sử dụng nô lệ được đề cập một

cách phổ biến, tuy nhiên mới chỉ dừng lại trong phạm vi gia đình phụ quyền, tiêubiểu là trong nhà của các thủ lĩnh quân sự như Uylix, Ankinôôx Nhũ mẫu Ơryclêđược cha của Uylix mua về khi còn rất trẻ với giá hai mươi con bò mộng, để chămsóc cho Laert, cho Uylix và cả con trai Têlêmác của chàng:

“Đi trước em, cầm đuốc soi đường

Là Ơryclê, người vú già săn sóc yêu thương,

Con gái của Ôpx, Pixênor là ông nội.

Laert đã mua bà lúc còn trẻ tuổi

Với tài sản mình, bằng hai mươi con bò mộng to xinh

Đưa về trang viên, ông coi trọng Ơryclê ngang với vợ hiền…” [4,53,54]

Hay người chăn lợn Ơmê được mẹ Uylix mua về từ một tàu buôn nô lệ củangười Phênixi, và còn rất nhiều những tì nữ làm việc nhà trong trang viên của

Uylix Tại lâu đài vua Ankinôôx, ta cũng thấy một lực lượng những người làm hùng hậu ở đó Họ làm các công việc như kéo sợi, dệt vải, giặt quần áo, xay bột:

“Trong số năm mươi người đầy tớ gái trong nhà,

Kẻ xay hạt lúa mạch vàng trong cối,

Kẻ dệt hoặc quay xa cuộn sợi

Như vầng lá xoay tròn trên ngọn bạch dương.

Từ những tấm vải thanh đang dệt nửa chừng

Dầu giọt xuống mỗi khi một giọt.” [4,196]

Ở hai trang viên của hai thủ lĩnh quân sự trên, ta thấy, số lượng nô lệ nữchiếm nhiều hơn là nô lệ nam Điều này đã phản ánh xã hội Hôme đang ở trong giaiđoạn thời kì đầu của việc sử dụng sức nô lệ trong lao động Công việc lao động củangười dân tự do với việc lao động của nô lệ vẫn chưa có nhiều sự khác biệt

Lao động trong gia đình quý tộc không phân biệt chủ - tớ, chưa có một thước

đo chuẩn mực để đánh giá Nàng Pênêlốp vợ của Uylix vẫn ngày đêm tự tay dệt vải

để liệm cho Laert Một mặt, đó là mưu tinh khôn trì hoãn việc cầu hôn của nhữngtên quý tộc, mặt khác đó là công việc mà một người vợ, người con phải làm, nênbọn cầu hôm mới đồng ý đợi nàng dệt xong tấm vải mới bàn chuyện kết hôn Vợcủa vua Ankinôôxlà nàng Arêtê được miêu tả làm công việc thêu, dệt bên lò thancùng các tì nữ trong trang viên khi Uylix đến Hay nàng Nôdicaa con gái đức vua vàhoàng hậu xứ Phêaxi vẫn phải tự mình đánh xe ngựa mang tất cả quần áo của giađình ra bờ sông giặt cùng với các nữ nô lệ

Như vậy, chế độ nô lệ mới chỉ hình thành manh nha, trong phạm vi gia đìnhphụ quyền Chính vì vậy mâu thuẫn giai cấp, quan hệ chủ - tớ chưa phân biệt quágay gắt, thậm chí mối quan hệ này còn được lý tưởng hóa như những người bạn, là

ân nhân, nô lệ được ban cho những của cải, vật chất trong tác phẩm của Hôme

Người chăn lợn Ơmê đã giành những lời tốt đẹp khi nói về chủ nhân củamình với lòng biết ơn và trân trọng:

“Chao ôi! Người mà thần linh đang cản trở đường về

Đối với tôi đầy yêu thương trìu mến.

Người đã có thể làm cho tôi ổn định,

Nhà cửa ruộng vườn, vợ sáng giá, vân vân,

Người có thể cho tôi tất cả gì cần,

Từ lòng rộng rãi của một ông chủ tốt,

Sau những việc làm thần linh ban phúc” [4,367]

Mối quan hệ chủ - nô lệ dựa trên lòng trung thành là chủ yếu Vì vậy, khingười đầy tớ đã có tư tưởng, hành động phản bội lại chủ nhân sẽ nhận được hìnhphạt thích đáng, cao nhất đó là cái chết Gia đình quý tộc bỏ tiền, của cải vật chất ramua nô lệ, nên mạng sống của nô lệ do họ định đoạt Khi trở lại quê hương Itac thânyêu của mình, Uylix đã thẳng tay trừng trị lũ gia nhân phản bội chàng, theo phe bọncầu hôn một cách khắc nghiệt, đó mới chính là bản chất thật sự của mối quan hệ này

1.3.2 Bài ca về một thời đại mới

1.3.2.1 Khát vọng tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh

Văn hóa tồn tại, phát triển và liên tục thay đổi theo thời gian, theo sự tiến bộcủa loài người Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến cho những giá trịvăn hóa thay đổi đó là quá trình khám phá, tri giác dẫn đến hiểu biết của con người

đối với những sự vật, hiện tượng,… tại một vùng đất mới Nếu Iliát là bản anh hùng

ca về chiến trận, mở ra thế giới của những binh đao, ngựa hí đầy nguy hiểm thì

Ôđixê lại là bản trường ca về người anh hùng trong cuộc sống thời bình, giữa không

gian biển cả mênh mông Vì vậy, nội dung của Iliát là ca ngợi người anh hùng chiến

trận dũng cảm, gan dạ, kiên hùng, đem lại chiến thắng vẻ vang cho bộ tộc; còn

Ôđixê lại hướng tới hình tượng Uylix mưu trí, thông minh, nghị lực kiên cường,

vượt qua những thử thách, hiểm trở ở những xứ sở lạ lẫm để trở về quê hương Nhưvậy, Uylix chính là hiện thân của con người thời đại, mang lí tưởng thẩm mĩ của

người Hi Lạp trong việc đi khám phá những vùng đất mới mẻ để giao lưu Đại Bách

khoa toàn thư Xô Viết đã nhận định Uylix là “hình tượng nhân vật điển hình của thời kì người Hi Lạp đã chinh phục những đất đai để di dân”.

Trong suốt mười năm lênh đênh trên biển, lang thang trên những vùng đất xa

lạ, hành trình phiêu bạt của Uylix không chỉ để tìm đường trở về trang viên của

mình, mà đó còn là ước mơ khám phá thế giới xung quanh Nhà sử học Nikifôrôpcho rằng, hành trình phiêu lưu của Uylix chính là quá trình di dân của người Hi Lạpsang vùng biển Địa Trung Hải vào khoảng thế kỉ VIII trước công nguyên Trên bản

đồ của chuyến phiêu lưu, Uylix đã đặt chân đến mười hai nơi, trong đó có tới mườimột vùng đất là thuộc vùng biển phía Tây của Địa Trung Hải - đó cũng chính lànhững vùng đất mà người Hi Lạp cổ đã di dân tới

Bản đồ 1.1 Bản đồ cuộc hành trình của Uylixơ

Như vậy, người Hi Lạp đã sớm là chủ nhân của Đại Trung Hải, nếu gạt đimàn sương huyền ảo che phủ trong các câu chuyện thì những người khổng lồ,

những nàng tiên… sẽ hiện nguyên, mang tính chân thực đời thường Có thể thấy, để

có được tất cả những gì đẹp đẽ, trang hoàng lâu đài của mình, vua Mênêlax đã phảitrải qua bảy năm lưu lạc khắp nơi:

“Ta đã phải đổi bao đau thương phiêu bạt

Để đưa được những thuyền về đầy ắp,

Sau bảy năm tròn lưu lạc khắp nơi!

Lưu lạc ở Phênixi, đảo Syp xa vời,

Ở Ai Cập và xứ sở những người da đen nữa,

Ở đất Lybi cừu có sừng ngay khi mới đẻ

Mà từ ông hoàng đến xứ chăn chiên

Mọi người ai ai cũng có đủ thừa dùng

Những bánh sữa, sữa tươi và thịt.

Những con cái hàng ngày đua nhau tới cho người ta vắt,

Bởi một năm ba lần cừu cái sinh con” [4,110,111]

Như vậy, nhu cầu khám phá thế giới xung quanh của người Hi Lạp gắn liềnvới mục đích thông thương kinh tế, mở rộng đất đai, thu lượm của cải, tìm hiểu vềnhững nền văn hóa mới để tiến tới một xã hội văn minh hơn

Khao khát mãnh liệt ấy chính là nguyên nhân dẫn đến những khó khăn, thửthách mà Uylix phải đối mặt Không phải do thần linh, cũng không phải do thiênnhiên mà nguyên nhân chính gây ra đau khổ cho Uylix chính là ước mơ cháy bỏngtìm tòi, khám phá của người anh hùng Đến xứ sở của những người khổng lồ Xyclôp

- những Người Mắt Tròn (theo người Hi Lạp thời xưa cho rằng đây chính là vùng

núi lửa Enta ở miền Bắc đảo Sicile; con mắt tròn mà Hôme gọi chính là hình ảnhtượng trưng cho miệng núi lửa, còn người khổng lồ mắt tròn là sự hình tượng hóacủa núi lửa); mặc dù các thuyền viên can ngăn, nhưng Uylix vẫn quyết tâm tiến sâu

vào để tìm hiểu về lối sống văn hóa của “Những con thú vật không biết tin biết sợ”

nơi đây:

“Các bạn trung kiên! Phần lớn thuyền ta sẽ trở lại chốn này.

Riêng tôi sẽ dẫn chiếc thuyền riêng cùng thủy thủ.

Tôi muốn tiếp xúc dân này xem thử

Họ thế nào, có phải phường quân cướp vô lương,

Một dân tộc dã man hay những kẻ biết đường,

Biết mến khách và kính tôn thần thánh.” [4,249, 250]

Và Uylix đã tri giác được những người mắt tròn nơi đây “không trồng trọtcày bừa”, không tổ chức ra những “hội nghị nhân dân để xét xử hay bàn luận” Tênkhổng lồ Pôlyphem sống không quan hệ với ai, chỉ biết chăm sóc đàn dê và giếtchóc, hắn:

“Không mang vẻ gì một kẻ có lương tâm

Trước khi đến đảo của những Người Mắt Tròn đoàn thuyền của Uylix đã đặt

chân lên mảnh đất nơi những người Lôtôpha sinh sống Với ham muốn khám phá,Uylix đã phái hai trinh sát và một truyền lệnh sứ đi tìm hiểu con người và văn hóanơi đây Và tai họa đã xảy ra khi những người Lôtôpha cầm chân khách bằng thứhoa kì lạ (hoa Lôtôx - hoa sen, hoa súng hoặc quả chà là), ăn vào sẽ lãng quên mọithứ, quên luôn cả ước mong được trở về nhà Nhờ có trí tuệ tinh tường cùng tấmlòng nhân ái, Uylix đã lôi kéo được họ trở về

Đoàn thuyền dừng chân tại xứ sở người Lextơrigông, Uylix lại tiếp tục phái

ba thuyền viên đi dò thăm thử “Xem mảnh đất này do kẻ ăn bánh mì nào chiếm

cứ” Cái giá phải trả cho sự tò mò lần này lớn hơn rất nhiều, tên Antiphatex - vưa

của những người Lextơrigông khổng lồ đã nghiến nát một thuyền viên để làm món

ăn trưa, rồi thông báo khắp đô thành cho hàng nghìn người Lextơrigông:

“Từ bờ dốc ném những hòn đá núi

To bằng người, xuống đầu chúng tôi túi bụi:

Người chết, thuyền tan, từ hạm đội chúng tôi

Những âm thanh rung rợn vang trời.

Và sau khi đã dùng những cây lao móc

Móc người chúng tôi lên như những mẻ cá thu đánh được,

Mang xác họ vào bữa tiệc, đáng kinh sao!” [4,276 - 278]

Khi đến mảnh đất nơi nữ phù thủy Xirxê sinh sống, trước một nơi đầy lạ lẫm,Uylix lại muốn khám phá địa lí, nơi mặt trời mọc -lặn:

“Các bạn thân yêu! Từ chỗ này đây

Ta không thể thấy đâu phương trời Tây-Bắc,

Cũng chẳng thấy đâu phương vầng dương mọc:

Mặt trời sống lặn vào đâu dưới lớp đất sâu

Và lên lại với ta từ ở chỗ nào?” [4,281]

Lần này, cẩn trọng hơn, Uylix đã chia những thuyền viên làm hai toán, một

do Uylix cầm đầu, một do Ơrilôôc dẫn đầu Sau đó, họ đã bốc thăm và đoàn thámhiểm do Ơrilôôc dẫn đầu đã lên đường đi khám phá xứ sở này Tai họa ập đến, tất

cả bọn họ đã bị biến thành lợn Một lần nữa, với tài chí thông minh, Uylix đã cứutoàn bộ thủy thủ trở lại thành người và còn được Xirxê chỉ đường xuống âm phủgặp người thân, đồng đội.

Như vậy, có thể thấy, hết lần này đến lần khác, mặc dù tổn thất đến tínhmạng, nhưng những người lính Hi Lạp vẫn không thể dừng chân trước khát vọngtìm tòi khám phá Nó như một thứ ma thuật quyến rũ, làm say đắm, thiêu đốt tâmcan con người Dù biết tiếng hát của các nàng tiên cá Xiren sẽ khiến người nghe bịsay đắm, Uylix đã nhét sáp ong vào tai các thủy thủ, còn mình thì nhờ thuyền viêntrói chặt vào cột buồm để có thể được nghe âm thanh du dương ấy Tiếng hát ấy đạidiện cho cái mới mẻ, một điều kì bí gợi mở con người khám phá Nó đã thôi thúcham muốn, khát vọng của Uylix nói riêng và nhân dân Hi Lạp nói chung khiến họbất chấp mọi hiểm nguy

Hành trình trở về quê hương của Uylix đã phản ánh nhu cầu được khám phá,được hiểu biết của thời đại Lúc bấy giờ, các vùng đất phía Tây của Địa Trung Hải

là một thế giới bí ẩn cần được khám phá.Việc tri giác cái mới vô hình dung đã khiếncho nền văn hóa thay đổi, những cái tích cực được học hỏi, thu nạp, hướng tới mộtđất nước Hi Lạp văn minh, tiến bộ hơn

1.3.2.2 Mơ ước về một cuộc sống văn minh, hài hòa, hạnh phúc, ấm no

Với ước mơ được thỏa sức tìm tòi, khám phá, Uylix và các thuyền viên đã điđến nhiều nơi ở Địa Trung Hải dưới vỏ bọc bị “lưu lạc” trong những trang thơ củaHôme Theo chân Uylix ta nhận thấy nhiều nền văn minh khác nhau giữa các vùngđất, trong đó nổi bật lên là sự cường thịnh, hạnh phúc, ấm no tại xứ sở Phêaxi của vịvua Ankinôôx

Đó là một xứ sở mà con người sống trong sự yên ấm của nền hòa bình vàđược hưởng niềm vui hạnh phúc Cuộc sống đó đã nói lên được một nền văn minhcao với quan hệ xã hội bình đẳng, quan hệ giữa người với người hòa thuận, thươngyêu nhau Thành tựu văn minh tiến bộ, rực rỡ nhất, cũng là niềm tự hào của xứ sởPhêaxi chính là nghề hàng hải với những chàng trai vượt tất cả những người giỏi

nhất để “Lái tuần dương lướt song ra khơi” [4,196] Họ sở hữu những con thuyền

được “thổi phồng lên” mang ý chí, đọc được suy nghĩ con người, có thể tự tới nơicần đến:

“Những con tàu Phêaxiêng biết suy tư phải trái

Vượt trùng dương không cần kẻ chỉ huy

Không cần cả vũ trang tay lái làm gì

Như tất cả các thuyền kia đều phải có.

Chúng biết tự mình đoán cả những cái con người ước mong, suy nghĩ,

Biết những thành bang, những cánh đồng quê màu mỡ bốn phương trời Chúng vượt song đi xa trên vực thẳm biển khơi,

Không sợ xảy một vết thương dù nhỏ mọn

Hay mất mát giữa những lớp dày mù sương phủ kí…” [4,239]

Một trong những con thuyền tuyệt vời đó đã đưa người anh hùng Uylix trở

về nhà:

“Mũi con tàu rẽ nước một đường cuồn cuộn

Lao thẳng giữa biển xanh ầm ầm tiếng sóng

Tàu chạy êm ru không một chút nguy hiểm nào

Nhanh nhất loài chim cắt cũng khôn theo!” [4,350]

Vua Ankinôôx đã không ngần ngại khoe với vị khách lạ về thành tựu hànghải vô cùng tiến bộ mà người dân đất nước này đã đạt được Ngài còn nhắc nhởkhách khi trở về quê hương hãy đem niềm tự hào ấy mà kể với dân chúng Kĩ thuậtđóng thuyền tài giỏi, khéo léo, được coi là bậc thầy của người dân Hi Lạp xưa cònđược Hôme miêu tả một cách chi tiết về chiếc bè Uylix Đó là chiếc bè được đóngvừa kĩ thuật, vừa chắc chắn mới có thể lướt sóng suốt hai mươi bảy ngày đêm mới

bị tan rã từng mảnh:

“Uylix bắt đầu công việc chẳng ngơi tay.

Chàng hạ xuống một hơi hai chục cây dài,

Dùng lưỡi búa đẽo vuông hình sắc cạnh,

Với kĩ thuật bậc thầy, chàng bào nhẵn thín.

Xong đâu đấy rồi, chàng nảy mực thẳng băng.

Vừa lúc Calypxô, nàng tiên nữ thánh thần,

Lại mang tới cho chàng những mũi khoan nhọn hoắt.

Uylix bèn khoan những cây xà, đục chốt,

Đóng các ngang kết lại thành bè.

Những kích thước rộng, dài mà người thợ giỏi thường khi

Vẫn áp dụng để đóng thuyền vận tải

Thì Uylix đem dùng cho mặt đáy.

Rời khi đã dựng xong sạp chước mũi thuyền,

Chàng khép dài những cây xà nhỏ nhắn xung quanh

Và lát dọc những thanh ván dài sẻ mỏng.

Chàng cắm một cột buồm cao có cán,

Và chàng chốt luôn tay lái phía đằng lưng.

Sau khi đan những tấm phên bằng cành lá liễu mềm

Bẻ bốn phía để chống làn sóng vỗ,

Chàng chất xuống một số gỗ cho bè êm khỏi nhẹ.

Calypxô lại ra, nàng tiên nữ chí tôn,

Nàng mang những tấm vải to dùng để làm buồm.

Với ngón tay thợ, chàng biết cắt may, khâu ráp,

Buộc chắc chắn những dây chằng ngang dọc,

Căng lèo, rồi dùng con lăn kéo bè ra sóng nước linh thiêng.

Sau bốn ngày qua mọi việc đã hoàn thành,

Ngày thứ năm tới, Calypxô tiễn chàng ra khỏi đảo” [4,158,159]

Miêu tả những con thuyền thần kì, Hôme đã nói lên trí tưởng tượng phongphú của dân gian để lí tưởng hóa những thành quả lao động đạt được Ngoài ra, tacòn thấy được mơ ước, khát khao chinh phục thiên nhiên, làm chủ biển cả củangười dân Hi Lạp thời kì này Những con thuyền ở đất nước Phêaxi hay chiếc bèUylix đóng chính là phương tiện chắp cánh, giúp người dân Hi Lạp thể hiện ước mơcủa mình Trải qua chiến tranh, khi đã xây dựng được hòa bình, người dân Hi Lạphướng tới khám phá, giao lưu với các vùng đất khác Do đặc điểm địa lí phần lớn