BÀI GIẢNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á

- Quyền & nghĩa vụ cơ bản của nhân dân: + Quyền bình đẳng trước pháp luật + quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, hội họp, tự do lập hội, diễu hành, biểu tình.. Trong thực tiễn thẩm phán

CHƯƠNG 6

HỆ THỐNG PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á

I HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC

- b Lịch sử pháp luật TQ hiện đại.

- - Sau CM Tân Hợi 1911, TQ ban

hành hàng loạt các bộ luật soạn thảo

trên hình mẫu của các bộ luật Châu

âu lục địa

- Đảng Cộng sản TQ (1921), HTPL

TQ chuyển hướng theo mô hình Liên

Xô

- Đầu 1990 đến nay, nhiều đạo luật

điển hình của nền kinh tế thị trường

được TQ thông qua: Luật công ty

1993, Luật chứng khoán 1998, Luật

phá sản 2006, Luật chống độc quyền

2007…

Đặng Tiểu Bình (1904 – 19967) Mao Trạch Đông (1893 – 1976)

- Hồng Kong được Anh trao trả cho đại lục từ 1997, Bồ Đào Nha trả Macao 1999 làm HTPL TQ phức tạp, đa dạng > chính sách “Một quốc gia, hai chế độ” (Đặng Tiểu Bình).

- PL cả hai vùng này về cơ bản không thay đổi, HK, MC vẫn tiếp tục hưởng quyền lập pháp, tư pháp độc lập

• Cơ quan lập pháp: Quốc hội của

nhân dân, đại biểu có nhiệm kỳ

5 năm Thẩm quyền: xây dựng

luật, sửa HP, bầu & miễn Chủ

tịch nước, Phó CTN, Chánh án

TANDTC, quyết định vấn đề

chiến tranh & hòa bình CQ

quyền lực nhân dân địa phương

có quyền ban hành VBPL thuộc

thẩm quyền nhưng ko trái HP,

PL.

CQ hành pháp: đứng đầu là Chủ tịch và Phó CTN Chính phủ

là cơ quan quản lý nhà nước cao nhất với nhiệm kì 5 năm

CQ tư pháp: Tòa án nhân dân các cấp

- Quyền & nghĩa vụ cơ bản của nhân dân:

+ Quyền bình đẳng trước pháp luật

+ quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, hội họp, tự do lập hội, diễu hành, biểu tình

+ quyền và nghĩa vụ đối với nền giáo dục

+ nghĩa vụ kế hoạch hóa gia đình

+ nghĩa vụ đóng thuế

b Luật và các văn bản dưới luật

- Luật do QH hoặc UBTVQH ban hành.

- VBDL: cơ quan quyền lực hoặc cơ quan quản lý ở trung ương & địa phương ban bành.

2 Điều ước quốc tế

- Thực tế, cách thức làm luật của Trung quốc đã tự động coi luật quốc tế là bộ phận của Luật trong nước, trừ trường hợp Trung quốc bảo lưu điều khoản nào đó thì điều khoản đó sẽ không được đưa vào nội luật để thực thi.

3 Pháp quyết của tòa

- TQ ko có khái niệm tiền lệ pháp theo đúng nghĩa Trong thực tiễn thẩm phán của Tòa cấp dưới thường cố gắng tuân theo cách giải thích luật trong phán quyết của TANDTC.

3 HỆ THỐNG TÒA ÁN TRUNG QUỐC

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO

TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP

- TANDTC:

+ có 3 tòa chuyên trách: hình sự, dân sự, kinh tế

+ Thẩm quyền: xét xử (sơ thẩm, phúc thẩm) và giám sát, quyền giải thích pháp luật

- TAND cấp cao:

+ là TA cấp tỉnh, vùng, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương.+ thẩm quyền: xx sơ thẩm và phúc thẩm

- TAND cấp trung: xx sơ thẩm và phúc thẩm.

- TAND cấp cơ sở: xx sơ thẩm (HS: thấp hơn án tử hình, tù chung

thân; DS: vụ ko có yếu tố nước ngoài)

- Tòa chuyên biệt: các tòa giải quyết các vụ việc trong lv cụ thể:

đường sắt, rừng…

PL NB chịu ảnh hưởng của PL

Trung Quốc, các đạo luật đầu

tiên của Nhật học hỏi PLTQ

giống với các đạo luật nhà

Đường.

- G/đ cải cách lần 1 hay thời kỳ

Minh trị (1853-1945)

+ PLNB được cải cách trên cơ sở

học hỏi văn minh p.Tây như:

• Hiến pháp (1889), Bộ luật hình sự,

Bộ luật tố tụng hình sự được soạn

thảo dựa trên hình mẫu của Pháp;

• Bộ luật dân sự (1896), Bộ luật tố

tụng dân sự, Luật tổ chức tòa án

soạn thảo trên học hỏi kinh nghiệm

của Đức.

Nhật Hoàng Minh Trị (1852 – 1912)

- G/đ cải cách lần 2 ( từ 1945 đến

nay)

• PL Nhật cải cách có sự ảnh hưởng

của pháp luật Mỹ (tinh thần dân

chủ) thể hiện qua Hiến pháp năm

1946, Bộ luật hình sự (1947).

KL:

-HTPL Nhật Bản hiện nay là HTPL

hỗn hợp của Common law và Civil

law & văn hóa truyền thống NB

ảnh hưởng nhiều đến PL.

Tướng Douglas MacArthur (1880 - 1964)

2 NGUỒN LUẬT

1 PHÁP LUẬT THÀNH VĂN

- Vị trí: PLTV là nguồn cao nhất trong HTPL NB.

• Ưu tiên áp dụng khi có mâu thuẫn với các nguồn khác.

• Thẩm phán tìm đến PLTV là nguồn đầu tiên để áp dụng luật.

• Bộ luật tố tụng dân sự năm 1996

 Văn bản dưới luật: nghị định,…

 Điều ước quốc tế

• Đồng minh sau chiến tranh TG

II tiếp quản NB đã soạn thảo,

• Trưng cầu dân ý và Thiên

hoàng ký thông qua.

o Nội dung:

(1) Chủ quyền quốc gia thuộc về

Nhân dân.

- Hoàng đế là biểu tượng của quốc

gia và sự thống nhất của dân tộc.

(Điều 1)

- Quốc hội là cơ quan quyền lực cao

nhất của Nhà nước và là cơ quan

duy nhất có quyền lập pháp QH có

hai viện Thượng viện và hạ viện

Các viện đều bao gồm các thành

viên do nhân dân bầu ra (Điều

41,41,43) Lời nói đầu của Hiến pháp Nhật Bản 1946

(2) Nguyên tắc chủ nghĩa hòa bình

và hợp tác hòa bình với các nước

khác (Điều 9).

“Mong muốn một nền hòa bình dựa

trên công lý và trật tự, dân tộc Nhật

Bản phản đối việc coi chiến tranh là

một quyền chủ quyền của quốc gia và

phản đối việc đe dọa hoặc sử dụng vũ

lực để giải quyết tranh chấp quốc tế

Để đạt được mục tiêu đó, NB sẽ

không bao giờ duy trì các lực lượng

lục quân, hải quân, không quân hay

các tiền năng quân sự khác.”

Lục quân Nhật Bản trong một buổi diễu binh.

 Cụ thể Điều 9 được diễn giải như

• Thứ hai là nếu cuộc tấn công đó là

mối đe dọa đến sự tồn vong của

Nhật Bản.

• Thứ ba là những mối đe dọa đó làm

suy yếu quyền của người dân theo

đuổi cuộc sống, sự tự do và hạnh

phúc.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe ngày 1.7.2014 giải thích về việc diễn dịch lại Điều 9 Hiến pháp là để bảo vệ nước Nhật.

(3) Nguyên tắc tôn trọng quyền con người cơ bản.

•Tất cả mọi người đều được thừa nhận những quyền cá nhân riêng

biệt Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật (Điều 14)

•Công dân có quyền tự do ngôn luận, tư tưởng, tín ngưỡng, chỗ ở, học

thuật…

•Hôn nhân phải có sư tán thành của cả hai vợ chồng, phải tồn tại dựa

trên sự hợp tác, bình đẳng về quyền lợi giữa hai người.(Điều 24)

o HP Nhật từ khi ra đời đến nay chưa từng được sửa đổi do thủ tục sửa đổi HP chặt chẽ:

“Điều 96 Sửa đổi

• Việc sửa đổi Hiến pháp phải do Quốc hội đề xướng sau khi được

ít nhất 2/3 tổng số đại biểu của mỗi viện thông qua

• Sau đó tu chính án phải được đa số nhân dân phê chuẩn trong

một cuộc trưng cầu ý dân hay qua một cuộc tổng tuyển cử đặc biệt do Quốc hội ấn định

• Tu chính án sau khi được nhân dân chuẩn y sẽ lập tức được

Hoàng đế với tư cách đại diện cho nhân dân phê chuẩn như một phần tất yếu của Hiến pháp này.”

BỘ LUẬT DÂN SỰ NHẬT BẢN NĂM 1896

-BLDS NB: Đây là bộ luật chịu sự ảnh

hưởng cả từ Bộ luật dân sự Đức (dự thảo)

và Bộ luật dân sự Pháp (dịch BLDS

Napoleon), án lệ của Common law (bồi

thường thiệt hại)

2.2 PHÁN QUYẾT CỦA TÒA

- Ko được thừa nhận chính thức vì ko có quy định nào nghĩa vụ tuân

thủ án lệ trong PLNB

- Thực tế, phán quyết của tòa án tối cao thường được các tòa cấp dưới

tôn trọng và tuân thủ

- Ngày nay, tiền lệ pháp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển

pháp luật Nhật Bản hiện đại, nó làm sáng tỏ các quy phạm của luật thành văn và lấp lỗ hổng của luật thành văn

- Một số lĩnh vực pháp luật ad án lệ như: luật đất đai, luật về cho thuê

nhà, luật bồi thường trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng và luật hành chính…

- Tòa án tối cao tuyển chọn những bản án quan trọng để xuất bản.

3.3 TẬP QUÁN PHÁP

- Vai trò : tập quán chỉ là nguồn luật phụ trợ được áp dụng khi không có quy định trong pháp luật thành văn với điều kiện tập quán không trái với đạo đức và pháp luật hoặc được luật thành văn dẫn chiếu tới

- Ví dụ, Điều 92, Bộ luật dân sự Nhật Bản quy định: “Nếu tập quán

trái với luật thành văn mà luật thành văn không quy định về những vấn đề thuộc chính sách công, phán quyết có thể dựa vào tập quán nếu được các bên đương sự đồng ý”

3.4 NGUYÊN TẮC CHUNG CỦA PHÁP LUẬT

- Thẩm phán quyết định theo nguyên tắc chung của pháp luật khi

không có nguồn luật nào khác có thể áp dụng

- Nhiều học giả cho rằng bản dịch ra tiếng Nhật của các bộ luật

của Naponeon là cơ sở cho các nguyên tắc chung của pháp luật

mà tòa án đã sử dụng để ra phán quyết

3.5 Ý KIẾN CỦA CÁC HỌC GIẢ PHÁP LÍ

NB không có kinh nghiệm

trong giải thích các bộ luật với

những quy phạm pháp luật

được nhập khẩu từ phương

Tây, họ đã phải dựa vào sự trợ

giúp của các học giả là những

người khá am hiểu về luật

nước ngoài để hiểu đúng thuật

ngữ ở nước ban đầu.

A TÒA ÁN TỐI CAO

- Cơ cấu tổ chức:

• 1 thượng tòa chuyên trách

• 3 hạ tòa chuyên trách

- Thẩm quyền: xx phúc thẩm cuối

cùng & giám sát tư pháp.

• Thường thì các vụ việc đưa tới

một trong ba hạ tòa chuyên trách,

• Vụ liên quan tới tính hợp hiến

của văn bản luật và hành vi nào

đó của Chính phủ thì chuyển tới

Thượng tòa chuyên trách.

-Hội đồng xét xử:

• TTCT gồm 9 thẩm phán

• HTCT gồm 3 thẩm phán.

- Thẩm phán TATC:

+ Chánh án TATC do Nhật hoàng bổ nhiệm (nội các tư vấn), vị trí tương đương với Thủ tướng CP.

+ Thẩm phán TATC do Nội các bổ nhiệm (Nhật hoàng phê chuẩn), vị trí tương đương các Bộ trưởng.

+ Nguồn thẩm phán từ thẩm phán của TA cấp dưới, công tố viên, luật

sư, các giáo sư luật hoặc trợ lí giáo sư luật.

+ Thủ tục bổ nhiệm: Sau khi bổ nhiệm, phải qua kì tuyển cử thứ nhất thành viên của Hạ nghị viện và trưng cầu dân ý 10 năm/lần TP TATC nghỉ hưu ở tuổi 70.

 Thẩm quyền:

• XX sơ thẩm với vụ việc hành chính về bầu cử và biểu tình.

• Riêng TACC Tokyo còn xxst quyết định của các tổ chức bán tư

C TÒA ÁN QUẬN VÀ TÒA ÁN GIA

ĐÌNH

- Tòa án quận:

thành phố là Hakodate, Asahikawa và Kushiro) và 203 chi nhánh

• Thẩm quyền: xét xử sơ thẩm hầu hết các vụ việc dân sự và

ngoài ra có các văn phòng đặt các địa phương (77 văn phòng)

các vụ việc liên quan tới vị thành niên (người dưới 20 tuổi)

D TÒA ÁN RÚT GỌN

- Cơ cấu tổ chức: NB có khoảng 438 tòa án rút gọn

- Thẩm quyền:

+ Giải quyết những tranh chấp không quá 14.000 yên;

+ Vụ hình sự có chế tài chỉ dừng lại ở phạt tiền hoặc hình phạt nhẹ,

vụ hình sự nhỏ như trộm cắp, biển thủ lặt vặt…

+ Tòa cũng hòa giải đối với những tranh chấp hàng ngày giữa các công dân

Cảm ơn các em!