ĐỀ CƯƠNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤCChương 1 Câu1: Khái niệm quá trình giáo dục và bản chất của nó * Khái niệm quá trình giáo dục: - Giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của n
Trang 1ĐỀ CƯƠNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
Chương 1
Câu1: Khái niệm quá trình giáo dục và bản chất của nó
* Khái niệm quá trình giáo dục:
- Giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của nhà giáo dục đến các đối tượng giáo dục, thông qua việc tổ chức các hoạt đông đa dạng, với những nội dung, những hình thức và các phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi, để hình thành cho họ những phẩm chất của người công dân theo yêu cầu của xã hội và thời đại
- Giáo dục là quá trình có 2 mặt tác đọng qua lại biện chứng lẫn nhau Là một quá trình tác động làm biến đổi tâm lí, ý thức của các đối tượng giáo dục
- Những tác động đa dạng từ phía nhà giáo dục hay môi trường đến với học sinh sẽ được chuyể hóa thành ý thức, thái độ và hành vi của họ Đây là quá trình tiếp nhận có chọn lọc,
có suy xét thẩm thấu và trải nghiệm của các đối tượng giáo dục và dần dần chuyển thành những nét bền vững của từng cá nhân
* Bản chất của quá trình giáo dục: Là việc tổ chức hợp lí cuộc sống, hoạt động và giao lưu cho thế hệ trẻ, với những tác động có mục đích, có hệ thống của nhà giáo dục giúp thế hệ trẻ
tự định hướng giá trị, chuyển đổi ý thức, thái độ thành hành vi, thói quen cho phù hợp với những chuẩn mực xã hội
Câu 2: Đặc điểm của quá trình giáo dục
a, Giáo dục là quá trình có tính mục đích
Khái niệm gd là bản thân nó đã nói lên tính mục đích Mục đích gd gia đình, nhà trường, xã hội xuất phát từ những yêu cầu của xh về phẩm chất nhân cách của con người, với tư cách là nguồn nhân lực phục vụ cho sự phát triển văn hóa, chính trị, xh, theo từng thời kì phát triển của xh Như vậy có thể nói quá trình gd đồng nghĩa với quá trình định hướng, giá trị xh ch ccs thế hệ con người theo thời đại
b Gd là 1 quá trình biện chứng
Gd là quá trình diễn ra trong suốt cuộc đời con người, chịu amhr hưởng của rất nhiều yếu tố Các tác động qua lại này tạo ra sự cộng hưởng đến hiệu quả quá trình gd Do vậy nhà gd phải lưu ý đến tính phức tập, tính biện chứng của quá trình gd để tìm ra các phương pháp gd thích hợp và có hiệu quả
c Sản phẩm giáo dục là thành quả chung của các lực lượng gd
Gd là quá trình xh có nhiều lực lượng tham gia do đó sản phẩm gd bao giờ cũng là sản phẩm chung của các lực lượng gd Cần lưu ý rằng sp gd còn là kết quả của qt tự gd của bản thân hs trước những tác động của con người
d Gd là qtrinh có những quy luật chung cho số đông, nhưng đồng thời bị chi phối bởi những đặc điểm cá thể
Trang 2Gd là quá trình xh đc vận động và phát triển tuân theo quy luật hình thành nhân cách Tuy nhiên môic con người là 1 thế giới thu nhỏ có những đặc điểm riêng Từ đó cho thấy quá trình gd cần chú ý đến từng đặc điểm riêng của cá nhân
e Trong nhà trường, quá trình gd có quan hệ mật thiết với quan hệ dạy học
Tính đa dạng của các hoạt động gd làm cho quá trình gd trở lên hấp dẫn với học sinh và
do đó đạt được nhiều hiệu quả trong nhiều mặt do vậy, dạy học là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất
f Quá trình gd được thực hiện trong cuộc sống hằng ngày, thông qua hoạt động giao lưu của trẻ
Cùng với hoạt động, con người càng tiếp xúc với nhiều dạng đối tượng khác nhau, thì càng có cơ hội để tìm hiểu, học tập từ họ những kinh nghiệm sáng tạo Do vậy, cần thu hút các em vào nhiều dạng hđ hấp dẫn, tổ chức cho các em đc tiếp xúc với những người lao động tiên tiến, những nhà hoạt động chính trị, văn hóa, khoa học để các em có cơ hội học tập
Câu 3: Logic của quá trình giáo dục
a Gd ý thức
- Gd trước hết là quá trình tác động vào mặt nhận thức, làm cho mỗi con người có ý thức về mục đích, ý nghĩa và giá trị cuộc sống, hiểu được chân lí, lẽ phải, tính nhân văn, nhân đạo trong các mỗi quan hệ xh, từ đó hình thành thế giới quan lí tưởng sống
- Nhận thức đúng về mqh xh luôn là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của con người,
là cơ sở để hình thành thái độ và hành vi văn minh
- Nhận thức phù thuộc vào trình độ văn hóa của mỗi người, là sản phẩm của quá trình học tập và tu dưỡng và sẽ phát triển cùng với thời gian
- Đối với hs THCS, giáo dục ý thức là khâu cực kì quan trọng, quá trình này được thực hiện thông quá quá trình học tập và sinh hoạt tập thể
b Giáo dục thái độ niềm tin:
- Thái độ niềm tin chính là biểu hiện cụ thể của lí tưởng sống, của sự tôn trọng giá trị đạo đức và văn minh xh của mỗi cá nhân
- Trong sự chuyển hóa nhận thức thành hành vi thái độ, niềm tin có ý nghĩa vô cùng quan trọng
-Nhận thúc đúng nhưng không có niềm tin thì hành động củ con người sẽ trở nên vô cảm khô khan, cứng nhắc
- Đối với các trường THCS bồi dưỡng thái độ, niềm tin cho học sinh là 1 khâu trọng yếu Giáo dục cho hs có thái độ đúng đắn với cong việc học tập và đối với các mqh trong gđ, bạn bè, đối với tự nhiên và môi trường gd niềm tin vào chân lí, lẽ phải, gd tình cảm yêu mến kính trọng thầy cô đó là những phẩm chất cực kì quý báu
c Gd hành vi, thói quen
Trang 3- Mục đích cuối cùng của qtrinh gd là tạo lập cho con người những hành vi, thói quen văn hóa và chúng phải đc thực hiện trong cuộc sống hàng ngày
- Hành vi, thói quen văn hóa chính là kĩ năng cuộc sống, là kết quả của nhận thức, đồng thời là biểu hiện cụ thể và sinh động nhất của thái độ, niềm tin của con người
- Hành vi và thói quen được hình thành trong hoạt dộng, trong các tình huống cụ thể
- Để gd hành vi có văn hóa cho hs, ở trường THCS cần tổ chức tốt các dạng hoạt động: học tập, lao động, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể
=> Tóm lại 3 khâu của quá trình gd có liên quan chặt chẽ với nhau, không thể tách rời nhau, thiếu 1 trong 3 khâu không còn là quá trình gd hoàn chỉnh, mỗi khâu là tiền đề là kết quả của các khâu kia
Câu 4: Tự giáo dục và giáo dục lại
* Tự giáo dục:
- Tự giáo dục là hoạt động có ý thức của từng cá nhân hướng vào việc tự hoàn thiện mình theo những chuẩn mực xã hội Tự giáo dục còn được gọi là tự tu dưỡng, có vai trò cực kì quan trọng đối với đời sống của mỗi con người, không có tự giáo dục
- Tự giáo dục là biểu hiện của trình độ phát triển nhân cách của cá nhân đến một giao đoạn mới
- Tự giáo dục được hình thành và phát triển do nhu cầu cuộc sống được phát triển trong quá trình sống, học tập lao động và sinh hoạt với tập thể và cộng đồng
- Đối với học sinh THCS, lứa tuổi trẻ em thích làm ngườ lớn các em có các hình thức
tự giáo dục rất đặc biệt, đó là thông qua những dòng nhật kí nhũng bài văn viết về cuộc sống xã hội, nhũng cuộc sinh hoạt vui chơi tập thể… ở đó các em nhìn bạn tự vấn mình,
tự nêu lên những mục tiêu phải phấn dấu và tự tể hiên nó qua cuộc sống hàng ngày
- Tự giáo dục gắn liền với tự học, tự học là con đường quan trọng của tự giá dục cả ở
2 mặt nội dung và phương thức, mỗi con người phải biết tự học suốt đời
* Giáo dục lại:
- Giáo dục lại là hoạt động của các nhà giáo dục nhằm thay đổi những nhận thức, những thói quen hành vi không đúng của học sinh đã mắc phải ở một mức đọ nghiêm trọng
- Hiện nay có một bộ phận học sinh, thanh thiếu niên có biểu hiện lệch lạc trong nhận thức chính trị, đạo đức và pháp luật, có những thành vi không phù hợp các chuẩn mực xã hội như: lười học tập, ngại lao động, không vâng lời cha mẹ thầy cô giáo đua đòi ăn chơi, buông thả cuộc sống, thậm chí có những biểu hiện đạo đức suy thoái, rơi vào các tệ nạn xã hội
- Nguyên nhân của sự xa sút đạo đức là: mặt trái của cơ chế thị trường, cha mẹ phải bươn trải với cuộc sống kinh tế không có nhiều thời gian để gần gũi giáo dục con cái, cuộc sống xã hội sôi đọng và có phần phức tạp, văn hóa nước ngoài thâm nhập, thiếu công ăn việc làm, bạn bè rủ rê, kẻ xấu lứa gạt đưa một bộ phận thanh niếu niên vào những sai làm đáng tiếc
Trang 4- Giáo dục lại là công việc đầy khó khăn, phức tạp vì thói hư tật xấu đã tiêm nhiễm ăn sâu Cải tạo con người là phá vỡ những động hình đã trở thành cố tật không phải là công việc đơn giản
- Giáo dục lại bắt đàu từ việc các nhà giáo dục cùng nhau phân tích các nguyên nhân, những biểu hiện nhân cách lệnh lạc của trẻ em để tìm ra các biện pháp giáo dục thích hợp cho từng đối tượng cụ thể
- Trong gia đình và nhà trường các phương pháp giáo dục lại quan trọng nhất là gần gũi các em cùng với các em phân tích từng sai sót, dùng tình cảm và lí lẽ để cảm hóa, làm thay đổi nhưng nhân thức không đúng
Câu 5: Mục đích của quá trình giáo dục
- Giáo dục là quá trình có tính mục đích Mục đích giáo dục về thực chất là sự định hướng của thế hệ trước đối với các thế hệ tiếp sau, với mong muốn thế hệ trẻ nhanh chóng tiếp thu được những tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại để trở thành công dân tốt, sống có ích cho bản thân gia đình và xã hội, phù hợp với sự phát triển của thời đại
- Mục đích giáo dục có tính lịch sử, phát triển cùng với xã hội và thời đại
- Ở bình diên xã hội, mục đích giáo dục của nước ta hiện nay là đào tạo một thế hệ công dân mới có những phẩm chất đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiên đại hóa đất nước, có ý thức tham gia xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
- Ở bình diên cá nhân mục đích giáo dục đào tạo học sinh trở thành người lao đọng sáng tạo, giàu cá tính, có ý thức công dân, biết sống hòa nhập với cộng đồng, biết phấn đấu vươn lên tự khẳng định mình trong 1 xã hội đang phát triển hết sức năng động
- Mục tiêu giáo dực ở trường THCS là giúp học sinh phấn đấu để trở thành con ngoan, trò giỏi, bạn tốt, cháu ngoan Bác Hồ và những công dân có ích trong tương lai
Câu 6: Nguyên tắc quá trình giáo dục
* Tên các nguyên tắc giáo dục: 10 nguyên tắc
- Nguyên tắc tính mục đích các tác động giáo dục
- Nguyên tắc thống nhất giữa giáo dục ý thức và hành vi
- Nguyên tắc tôn trộng nhân cách và yêu cầu cao đới với con người
- Nguyên tắc phát huy ưu điểm để khắc phục nhược điểm
- Nguyên tắc trong lao động và bằng lao động
- Nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể
- Nguyên tắc đẩm bảo tính hệ thống và liên tục
- Nguyên tắc giáo dục cá biệt
- Nguyên tắc thống nhất giữa các kực lượng giáo dục
- Nguyên tắc phát huy ý thức tự giáo dục của học sinh
Trang 5* Nguyên tắc tôn trọng nhân cách và yêu cầu cao đối với con người
- Đây là một đặc điểm quan trọng của tâm lí con người => muốn giáo dục con người, phải tôn trọng nhân cách con người
- Tôn trọng nhân cách học sinh là là tôn trọng nhân phẩm, tài năng trí tuệ, tự do tư tưởng, nhu cầu, nguyện vọng và mỗi thói quen của cá nhân Tôn trọng nhân cách còn bao gồm tôn trọng cả thân thể
- Tôn trọng nhân cách con người cũng đồng nghĩa với tin tưởng con người, tin tưởng ở khả năng trí tuệ, khả năng lao động sáng tạo của con người
- Nhà giáo dục luôn phải có yêu cầu cao đối với trẻ, khi đó học sinh sẽ cảm nhân được sự tin tưởng của các thầy các côvề mình Như vậy, yêu cầu cao chính là thể hiện niềm tin và sự tôn trọng nhân cách con người
=> Muốn giáo dục con người phải tôn trọng nhân cách con người và phải có những yêu cầu cao đối với con người
- Những điều cần lưu ý:
+ Không được xúc phạm nhân cách học sin, cần tránh mọi thành kiến dối với học sinh + Cần tránh những thái độ gay gắt, nhạo báng, mỉa mai, mệnh lệnh, áp đặt, đồng thời tránh dễ dãi xuề xòa
+ Luôn đánh giá học sinh cao hơn một chút so với cái họ có, đồi hỏi cao hơn với những
gì họ đã đạt được héo léo giải quyết các tình huống sư phạm
+ Phải xác nhân những ưu điểm và thành công của học sinh dù nó nhỏ bé
* Không có công thức chung trong giáo dục vì tùy theo từng tình huống để vận dụng những nguyên tắc khác nhau phù hợp với đối tượng, điều kiện và hoàn cảnh cụ thể
Ví dụ: ( Nêu tình huống cụ thể và giải thích đã lựa chọn nguyên tắc nào ít nhất là có 2 nguyên tắc trong đó có một nguyên tắc là tôn trọng nhân cách co người)
Câu 7: Phương pháp giáo dục
* Phương pháp tập luyện:
- Luyện tập là phương pháp đưa học sinh vào các hoạt động theo 1 kế hoạch chung, nhằm giúp các em thực hành công việc, qua đó hình thành kĩ năng hoạt động và thói quen hành vi
- Luyện tập được thực hiện dưới 2 hình thức:
+ Luyện tập cá nhân: là mỗi người thực hành một công việc cụ thể, qua đó hình thành ý thức tự giác, độc lập, sáng tạo tính kiên trì, bền bỉ, vượt qua khó khăn
+ Luyện tập tập thể: là thực hành 1 công việc cần có sự hợp tác của nhiều người qua đây hình thành ở mỗi người tính công đồng, tinh thần tương trợ, hợp tác cùng hoàn thành công việc chung
Trang 6- Khi sử dụng phương pháp tập luyện cần tiến hành theo nguyên tắc: chỉ ra cho học sinh mục tiêu, yêu cầu về chất lượng công việc 1 cách ngắn gọn, hướng dẫn phương pháp và kĩ năng làm việc, hoạt động càng phong phú, đa dạng thì giá trị giáo dục càng cao
- Để phương pháp luyện tập đạt hiệu quả, nhà giáo dục cần chú ý:
+ Chọn công việc theo mục đích từng giai đoạn giáo dục, có nội dung phương pháp hoạt động hấp dẫn, phù hợp với năng lực, lứa tuổi, giới tính, tạo cảm giác thoải mái hứng thú đối với học sinh
+ Trong quá trình học sinh luyện tập cần theo dõi, uốn nắn kịp thời và tạo điều kiện tốt nhất cho các em hoàn thành công việc
+ Khuyến khích học sinh ý thức tìm tòi các phương pháp hoạt động sáng tạo để hình thành công viẹc tốt nhất, nhanh nhất
+ Luyện tập phải tuân theo chế độ làm việc và sinh hoạt hợp lí, cần có nội quy hoạt động sinh hoạt tập thể
+ Động viên kịp thời những học sinh có thành tích tốt
* Phương pháp tổ chức hoạt động cho học sinh:
- Là phương pháp giáo dục nhằm gắn cuộc sống của trẻ em với thiên nhiên và cộng đồng
xã hội, qua đó hình thành các kĩ năng hoạt động, hói quen và hành vi văn minh
- Có 3 dạng hoạt động: hoạt động thiên nhiên, hoạt động xã hội và hoạt động vui chơi giải trí:
+ Trong quá trình hoạt động thiên nhiên, các em được rèn luyện kĩ năng lao động, hình thành phương pháp tư duy biện chứng và thới quen tìm hiểu tự nhiên
+ Trong quá trình hoạt động xã hội các em học tập được tinh thần thái độ, phương pháp lao động, phong cách giao tiếp, ứng xử của mọi tầng lớp xã hội
+ Trong hoạt động vui chơi, giải trí các em sẽ hình thành và phát triển tính sáng tạo, tinh thần tập thể và các kĩ năng tổ chức hoạt động tập thể
- Ở THCS có thể sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động:
+ Tổ chức cho học sinh tiếp xúc với những người lao động, với các nhà khoa học, văn nghệ sĩ,…
+ Tổ chức cho học sinh tham gia lao động công ích
+ Tổ chức cho học sinh tham gia hoạt đông văn hóa, các lễ hội truyền thống,…
+ Tổ chức cho học sinh tham danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa xã hội,… + Tổ chức các trò chơi tập thể, trò chơi trí tuệ, văn hóa, văn nghệ
+ Tổ chức các cuộc thi
+ Tổ chức cho các em quyên góp, ủng hộ quỹ từ thiện,các phong trào giúp đỡ người khác
Trang 7- Chú ý:
+ Phải xây dựng chương trình kế hoạch công tác cho từng năm
+ Chuẩn bị đầy đủ mọi điều kiện vât chất và tinh thần cho các hoạt động
+ Theo dõi, đôn đốc, giúp đỡ các lớp thực hiện đúng kế hoạch chung
+ Hàng năm tổng kết đánh giá, rút kinh nghiệm
Chương 2: Nội dung giáo dục
Câu 8: Môi trường giáo dục, các con đường để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
* Môi trường giáo dục: là quá trình tác động làm thức tỉnh mọi người, trong đó có một bộ phận quan trọng là học sinh, để họ có nhận thức đúng về môi trường và ý nghĩa sự sống còn của việc bảo vệ môi trường, thường xuyên quan tâm đến môi trường, hình thành các kĩ năng bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế - xã hội, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân, gia đình và cộng đồng
* Các con đường giáo dục ý thức bảo vệ môi trường:
- Quan trọng nhất là thông qua giảng dạy các môn khoa học, đặc biệt là các môn học có liên quan tới các kiến thức và kĩ năng về môi trường
- Tổ chức các cuộc thi, hội thảo, tranh luận về môi trường và bảo vệ môi trường
- Tổ chức cho học sinh tham gia vào các hoạt động thu gom, xử lí phế thải, rác thải xung quanh mình sinh sống
- Tổ chức tết trồng cây, trồng hoa cây cảnh, giữ gìn vệ sinh nơi ở
- Khen thưởng các cá nhân và tập thể thực hiện tốt vệ sịnh môi trường , ngăn ngừa các hành vi phá hoại môi trường
Câu 9: Giáo dục pháp luật, mục đích và nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh THCS
- Giáo dục pháp luật là quá trình tác động đến các đối tượng giáo dục nhằm hình thành cho họ hệ thống quan điểm, thái độ và hành vi sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật
- Mục tiêu của giáo dục pháp luật trong trường THCS: giúp cho học sinh có những hiểu biết về pháp luật, về nghĩa vụ và quyền lợi của công dân… để biết sống và hành động đúng những quy định của pháp luật, có ý thức đấu tranh chống những biểu hiện vi phạm pháp luật, có ý thức tuyên truyền, giúp đỡ mọi người xung quanh thực hiện đúng pháp luật
- Nội dung:
+ Quyền được nuôi dưỡng, giáo dục, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe và danh dự
+ Quyền được học tập, vui chơi, lao động, được tham gia vào các hoạt động đoàn thể, xã hội
Trang 8+ Nghĩa vụ vâng lời dạy bảo của cha mẹ, thầy cô và kính trọng người lớn, nghĩa vụ học tập và phấn đấu vươn lên để trở thành người công dân có ích cho Tổ quốc
+ Nghĩa vụ tuân theo các quy định của pháp luật
Chương 3: Người giáo viên chủ nhiêm lớp ở trường THCS
Câu 10: Những yêu cầu người giáo viên chủ nhiệm lớp
- Giáo viên chủ nhiệm là người có năng lực chuyên môn tốt, đang giảng dạy các môn nhiều
tiết ở lớp để có điều kiện gần gũi, theo dõi, giúp đỡ học sinh học tập 1 cách hường xuyên
- Giáo viên chủ nhiệm lớp là người nắm vững lí luận sư phạm, biết sử dụng phương pháp giáo dục tập thể và giáo dục cá biệt, có kinh nghiệm tổ chức các hoạt đọng giáo dục phù hợp
- Là người có tư cách đạo đức tốt,gương mẫu trong cuộc sống, quan hệ với đòng nghiệp và học sinh Là tấm gương sáng về mọi phương diện cho học sinh noi theo
- Phải có khả năng về văn nghệ, thể dục thể thao, mạnh dạn, tự tin để tổ chức và tham gia các hoạt động, từ đó lôi cuốn học sinh tham gia vào các sinh hoạt chung
- Phải là người có phương pháp hoạt động xã hội, biết vận động lôi cuốn, dẫn dắt học sinh học tập tốt, tu dưỡng tốt
Câu 11: Phương pháp nghiên cứu đối tượng và và vận động quần chúng của người giáo viên chủ nhiệm lớp.
* Phương pháp nghiên cứu đối tượng:
Điều tra nắm vững đặc điểm đối tượng giáo dục, nắm vững tình hình kinh tế, văn hóa, giáo dục ở địa phương, để phân loại và có tác động tích hợp Sự phân loại học sinh được tiến hành theo nhiều mặt Từ sự phân loại học sinh có thể định hướng giúp đỡ từng học sinh
* Phương pháp vận động quần chúng:
Xây dựng tập thể học sinh vững mạnh thực chất là vận động, giáo dục đưa học sinh vào hoạt động có nề nếp, kỉ luật, hoạt động phong phú,… nhằm biến tập thể học sinh thành môi trường giáo dục
Để giáo dục học sinh cần vận động gia đình, các đoàn thể xã hội cùng tham gia Mối liên hệ giáo dục với cha mẹ học sinh càng chặt chẽ càng thường xuyên, càng cụ thể thì càng
có giá trị
Câu liên hệ, giải quyết tình huống: Bắt buộc giải quyết tình huống phải nêu ít nhất 2
nguyên tắc trong phần giải thích lựa chọn phương pháp giải quyết tốt nhất