bài giảng powerpoint CNTB tự do cạnh tranh của Tư Văn

Khái niệm: Sản xuất hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm được sản xuất ra để bán trên thị trường. Sản xuất hàng hoá là một phạm trù lịch sử, nó ra đời dựa trên hai điều kiện: Một là, có sự phân công lao động xã hội Hai là, có chế độ tư hữu hoặc các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

Bài 10: Chủ nghĩa tư bản

Vĩnh Phúc - 2018GV: Lý Văn Tư

A MỤC ĐÍCH

Trang bị cho học viên lý luận Mác - Lênin về quá trình ra đời của sản xuất hàng hóa, sự ra đời của chủ nghĩa tư bản, bản chất của chủ nghĩa tư bản Làm cơ sở học tập, nghiên cứu chủ nghĩa tư bản theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời đấu tranh với các quan điểm sai trái, tuyệt đối hóa vai trò của sản xuất hàng hóa, phát triển kinh tế coi nhẹ các yếu tố khác.

Trang bị cho học viên lý luận Mác - Lênin về quá trình ra đời của sản xuất hàng hóa, sự ra đời của chủ nghĩa tư bản, bản chất của chủ nghĩa tư bản Làm cơ sở học tập, nghiên cứu chủ nghĩa tư bản theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời đấu tranh với các quan điểm sai trái, tuyệt đối hóa vai trò của sản xuất hàng hóa, phát triển kinh tế coi nhẹ các yếu tố khác.

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Vận dụng cơ sở lý luận của bài học vào xem xét, đánh giá các hiện tượng, các quá trình kinh tế của nền sản xuất hàng hóa, đặc biệt là trong thời đại hiện nay;

- Khẳng định tính cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác khi luận giải quy luật phát triển của chủ nghĩa tư bản, đấu tranh với các quan điểm tuyệt đối hóa hoặc xem nhẹ vai trò của sản xuất hàng hóa đối với sự phát triển xã hội

- Khẳng định tính cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác khi luận giải quy luật phát triển của chủ nghĩa tư bản, đấu tranh với các quan điểm tuyệt đối hóa hoặc xem nhẹ vai trò của sản xuất hàng hóa đối với sự phát triển xã hội

B YÊU CẦU

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

II NỘI DUNG

1 Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

1 Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

III THỜI GIAN: 02 tiết

1 GV: Thuyết trình, đàm thoại, trình chiếu

2 HS: Nghe, quan sát, ghi chép, trả lời câu hỏi

IV PHƯƠNG PHÁP

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Sản xuất tự nhiên a) Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của sản xuất hàng hoá

I Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

Sản xuất tự nhiên Sản xuất hàng hóa a) Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của sản xuất hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Đồng chí nêu điểm khác nhau giữa sản xuất tự nhiên và sản xuất hàng hóa?

Một là, có sự phân công lao động xã hội

Hai là, có chế độ tư hữu hoặc các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

Hai là, có chế độ tư hữu hoặc các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

a) Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của sản xuất hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

So với kinh tế tự nhiên sản xuất hàng hóa có những ưu thế gì?

+ Thúc đẩy việc cải tiến kỹ thuật, phát triển lực lư ợng sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội

+ Tạo ra nhiều hàng hoá đáp ứng nhu cầu đa dạng cho

xã hội Đẩy mạnh quá trình xã hội hoá sản xuất, nhanh chóng thúc đẩy phân công lao động chuyên môn hoá, hợp tác hoá;

+ Thúc đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tạo điều kiện cho nền sản xuất hàng hoá lớn ra đời

a) Sản xuất hàng hoá và sự ra đời của sản xuất hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

- Khái niệm: Hàng hoá là sản phẩm của lao động có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi mua bán

- Khái niệm: Hàng hoá là sản phẩm của lao động có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi mua bán

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Thuộc tính của hàng hóa

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Giá trị sử dụng của hàng hóa là gì?

Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người.

Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Giá trị của hàng hoá là lao động xã hội của người sản xuất hàng hoá kết tinh trong hàng hoá.

Giá trị của hàng hoá là lao động xã hội của người sản xuất hàng hoá kết tinh trong hàng hoá

Sản phẩm hàng hoá công nghiệp

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

- Giá trị xã hội của hàng hóa (ND quy luật giá trị):

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

+ Giá trị cá biệt của hàng hoá của mỗi người không giống nhau

+ Giá trị cá biệt của hàng hoá của mỗi người không giống nhau

+ Nh ưng trên thị trường, cùng một loại hàng hoá có chất lượng nh ư nhau đều phải bán theo giá chung - giá cả thị trường Đó là giá trị xã hội của hàng hoá

+ Nh ưng trên thị trường, cùng một loại hàng hoá có chất lượng nh ư nhau đều phải bán theo giá chung - giá cả thị trường Đó là giá trị xã hội của hàng hoá

+ Giá trị xã hội của hàng hóa đ ược quyết định bởi thời gian lao động xã hội cần thiết

+ Giá trị xã hội của hàng hóa đ ược quyết định bởi thời gian lao động xã hội cần thiết

+ Giá trị của hàng hoá là quan hệ xã hội Nó là một khái

niệm trừu tượng không nhìn thấy đ ược và nó chỉ bộc lộ

ra trong quá trình trao đổi

+ Giá trị của hàng hoá là quan hệ xã hội Nó là một khái

niệm trừu tượng không nhìn thấy đ ược và nó chỉ bộc lộ

ra trong quá trình trao đổi

+ Trong giai đoạn đầu của trao đổi hàng hoá, ng ười ta đổi trực tiếp vật này lấy vật khác Trải qua quá trình phát triển

lâu dài của sản xuất và l ưu thông hàng hoá dần dần người

ta lấy vàng hoặc bạc làm vật ngang giá chung - từ đó tiền

tệ ra đời

+ Trong giai đoạn đầu của trao đổi hàng hoá, ng ười ta đổi trực tiếp vật này lấy vật khác Trải qua quá trình phát triển

lâu dài của sản xuất và l ưu thông hàng hoá dần dần người

ta lấy vàng hoặc bạc làm vật ngang giá chung - từ đó tiền

tệ ra đời

- Sự ra đời, bản chất của tiền tệ:

+ Bản chất của tiền tệ thể hiện ở năm chức năng: thư ớc đo

giá trị, phương tiện lưu thông, phư ơng tiện cất trữ, phư ơng tiện thanh toán và tiền tệ thế giới

+ Bản chất của tiền tệ thể hiện ở năm chức năng: thư ớc đo

giá trị, phương tiện lưu thông, phư ơng tiện cất trữ, phư ơng tiện thanh toán và tiền tệ thế giới

b) Hàng hoá và các thuộc tính của hàng hoá

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

c) Quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị

Quy luật giá trị đòi hỏi việc sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết

Quy luật giá trị đòi hỏi việc sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết

1 Sản xuất hàng hóa và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

c) Quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị

- Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá

- Kích thích việc cải tiến kỹ thuật, phát triển lực lượng sản xuất

- Kích thích việc cải tiến kỹ thuật, phát triển lực lượng sản xuất

- Phân hoá người sản xuất thành kẻ giàu người nghèo

- Phân hoá người sản xuất thành kẻ giàu người nghèo

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

I Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

- Điều kiện ra đời của CNTB

+ Một là, trong xã hội có một lớp ngư ời đư ợc tự do về

thân thể, hoàn toàn có quyền sử dụng sức lao động của mình và không có t ư liệu sản xuất

+ Một là, trong xã hội có một lớp ngư ời đư ợc tự do về

thân thể, hoàn toàn có quyền sử dụng sức lao động của mình và không có t ư liệu sản xuất

+ Hai là, phải tập trung một số tiền của đủ lớn vào tay

một số ng ười để lập ra các xí nghiệp

+ Hai là, phải tập trung một số tiền của đủ lớn vào tay

một số ng ười để lập ra các xí nghiệp

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

- Sự chuyển hóa tiền tệ thành tư bản:

+ Tiền tệ là hình thái biểu hiện đầu tiên của t ư bản, nhưng bản thân tiền không phải là t ư bản

+ Tiền tệ là hình thái biểu hiện đầu tiên của t ư bản, nhưng bản thân tiền không phải là t ư bản

+ Tiền chỉ chuyển hoá thành tư bản khi nó vận động theo công thức:

T - H -T’

+ Tiền chỉ chuyển hoá thành tư bản khi nó vận động theo công thức:

T - H -T’

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

- Sự chuyển hóa tiền tệ thành tư bản:

+ Nh ư vậy, T ứng ra ban đầu trong quá trình vận động đã biến thành T’ Quá trình đó là quá trình chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản Mọi

tư bản đều vận động theo công thức:

T - H - T’ Đó thực sự là công thức chung của t ư bản.

+ Nh ư vậy, T ứng ra ban đầu trong quá trình vận động đã biến thành T’ Quá trình đó là quá trình chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản Mọi

tư bản đều vận động theo công thức:

T - H - T’ Đó thực sự là công thức chung của t ư bản.

+ Nhìn vào công thức chung, ta thấy hình nh ư trong lư u thông đã tạo ra giá trị thặng d ư Nhưng theo lý luận giá trị lao động của C.Mác thì l ưu thông không tạo ra giá trị và giá trị thặng d ư Song nếu không có l ưu thông thì cũng không thể có giá trị thặng dư được

+ Nhìn vào công thức chung, ta thấy hình nh ư trong lư u thông đã tạo ra giá trị thặng d ư Nhưng theo lý luận giá trị lao động của C.Mác thì l ưu thông không tạo ra giá trị và giá trị thặng d ư Song nếu không có l ưu thông thì cũng không thể có giá trị thặng dư được

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

- Sự chuyển hóa tiền tệ thành tư bản:

+ Để giải quyết mâu thuẫn này, phải tìm đ ược trên thị trường một hàng hoá đặc biệt mà trong quá trình sử dụng, nó có khả năng tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó Đó là hàng hoá sức lao động.

+ Để giải quyết mâu thuẫn này, phải tìm đ ược trên thị trường một hàng hoá đặc biệt mà trong quá trình sử dụng, nó có khả năng tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó Đó là hàng hoá sức lao động.

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

+ Sức lao động chỉ trở thành hàng hoá khi có hai điều kiện:

+ Sức lao động chỉ trở thành hàng hoá khi có hai điều kiện:

Một là, ng ười có sức lao động được tự do về thân thể, có quyền

đem bán sức lao động nh ư một hàng hoá.

Một là, ng ười có sức lao động được tự do về thân thể, có quyền

đem bán sức lao động nh ư một hàng hoá.

Hai là, họ không có t ư liệu sản xuất và của cải khác Muốn sống,

họ phải bán sức lao động của mình cho kẻ khác, tức là đi làm thuê.

Hai là, họ không có t ư liệu sản xuất và của cải khác Muốn sống,

họ phải bán sức lao động của mình cho kẻ khác, tức là đi làm thuê.

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

a) Sự chuyển hoá tiền tệ thành t ư bản

- Hàng hoá sức lao động cũng có hai thuộc tính là giá trị

và giá trị sử dụng như mọi hàng hoá khác

- Hàng hoá sức lao động cũng có hai thuộc tính là giá trị

và giá trị sử dụng như mọi hàng hoá khác

Giá trị hàng hoá sức lao động được quyết định bởi lượng lao động

xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra nó

Giá trị hàng hoá sức lao động được quyết định bởi lượng lao động

xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra nó

Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động là công dụng của nó Nó

cũng nhằm thoả mãn nhu cầu của ng ười mua để sử dụng vào quá trình lao động.

Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động là công dụng của nó Nó

cũng nhằm thoả mãn nhu cầu của ng ười mua để sử dụng vào quá trình lao động.

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

b) Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa

- Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa quá trình lao động tạo ra giá trị sử dụng và quá trình sản xuất giá trị thặng d ư Nhà tư bản dùng tiền có đ ược

để mua t ư liệu sản xuất và sức lao động tiến hành sản xuất, quá trình sản xuất có đặc trư ng sau:

- Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa quá trình lao động tạo ra giá trị sử dụng và quá trình sản xuất giá trị thặng d ư Nhà tư bản dùng tiền có đ ược

để mua t ư liệu sản xuất và sức lao động tiến hành sản xuất, quá trình sản xuất có đặc trư ng sau:

+ Công nhân lao động d ưới sự kiểm soát của nhà tư bản.

+ Sản phẩm làm ra thuộc sở hữu của nhà tư bản.

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

b) Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa

- Nội dung của quy luật giá trị thặng d ư là tạo ra ngày càng nhiều giá trị thặng dư cho nhà t ư bản bằng cách tăng

c ường các phương tiện kỹ thuật và quản lý để bóc lột ngày càng nhiều lao động làm thuê

- Nội dung của quy luật giá trị thặng d ư là tạo ra ngày càng nhiều giá trị thặng dư cho nhà t ư bản bằng cách tăng

c ường các phương tiện kỹ thuật và quản lý để bóc lột ngày càng nhiều lao động làm thuê

- Quy luật giá trị thặng d ư tác động mạnh mẽ trong xã hội tư bản

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

b) Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa

- Quy luật giá trị thặng d ư tác động mạnh mẽ trong xã hội

+ Một mặt, nó thúc đẩy cải tiến kỹ thụât, phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội, xã hội hoá sản xuất tạo ra nhiều hàng hoá đa dang, phong phú

+ Mặt khác, nó làm cho các mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản ngày càng gay gắt - mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của sản xuất với sự chiếm hữu tư nhân t ư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất.

+ Mặt khác, nó làm cho các mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản ngày càng gay gắt - mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của sản xuất với sự chiếm hữu tư nhân t ư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất.

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

c) Quá trình tích luỹ t ư bản

- Tích luỹ tư bản là biến một phần giá trị thặng d ư thành

tư bản phụ thêm để mở rộng sản xuất Hay nói một cách khác, tích luỹ tư bản là tư bản hoá giá trị thặng dư

- Tích luỹ tư bản là biến một phần giá trị thặng d ư thành

tư bản phụ thêm để mở rộng sản xuất Hay nói một cách khác, tích luỹ tư bản là tư bản hoá giá trị thặng dư

- Nguồn gốc duy nhất của tích luỹ t ư bản là giá trị thặng dư - lao

động không công của ng ười công nhân làm thuê Như vậy, quy mô tích luỹ phụ thuộc vào giá trị thặng d ư và tỷ lệ phân chia khối lư ợng giá trị thặng dư thành quỹ tích luỹ và quỹ tiêu dùng của nhà t ư bản Nếu tỷ lệ phân chia không đổi thì quy mô tích luỹ phụ thuộc vào những nhân tố làm tăng quy mô khối l ượng giá trị thặng dư

- Nguồn gốc duy nhất của tích luỹ t ư bản là giá trị thặng dư - lao

động không công của ng ười công nhân làm thuê Như vậy, quy mô tích luỹ phụ thuộc vào giá trị thặng d ư và tỷ lệ phân chia khối lư ợng giá trị thặng dư thành quỹ tích luỹ và quỹ tiêu dùng của nhà t ư bản Nếu tỷ lệ phân chia không đổi thì quy mô tích luỹ phụ thuộc vào những nhân tố làm tăng quy mô khối l ượng giá trị thặng dư

2 Bản chất của chủ nghĩa tư bản

+ Tăng năng suất lao động

+ Sự chênh lệch ngày càng lớn giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng.

+ Quy mô của tư bản ứng tr ước.

+ Nâng cao trình độ bóc lột sức lao động: cắt xén tiền công, tăng cường độ lao động, kéo dài ngày lao động

+ Tăng năng suất lao động

+ Sự chênh lệch ngày càng lớn giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng.

+ Quy mô của tư bản ứng tr ước.