Giáo án địa lý 10 -nâng cao

Bớc 2: GV yêu cầu HS quan sát Địa Cầu mô hình của Trái Đất và bản đồ thế giới, suy nghĩ cách thức chuyển hệ thống kinh vĩ tuyến trên Địa Cầu lên mặt phẳng.. - Biết sử dụng Quả Địa Cầu để

Phần một

Địa lí tự nhiên

Chơng I: Bản đồ Tiết 1- Bài 1:Một số phép chiếu hình bản đồ cơ bản.

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Hiểu đợc vì sao cần có các phép chiếu hình bản đồ

- Hiểu rõ đợc một số phép chiếu hình bản đồ cơ bản

- Bản đồ Thế giới, bản đồ vùng cực Bắc, bản đồ Châu Âu

- Quả Địa Cầu

- Một tấm bìa kích thớc A3

Mở bài: Yêu cầu HS quan sát và nhận xét về sự khác nhau của hệ thống, vĩ tuyến

thể hiện trên bản đồ Thế giới, bản đồ vùng cực Bắc và bản đồ Châu Âu

HĐ1: Cá nhân.

Bớc 1: GV yêu cầu HS quan sát 3 bản

đồ nói trên và phát biểu khái niệm bản

đồ

Bớc 2: GV yêu cầu HS quan sát Địa Cầu

(mô hình của Trái Đất) và bản đồ thế

giới, suy nghĩ cách thức chuyển hệ thống

kinh vĩ tuyến trên Địa Cầu lên mặt

phẳng

Bớc 3: GV yêu cầu HS quan sát trở lại 3

bản đồ và trả lời các câu hỏi:

I Phép chiếu hình bản đồ.

- Khái niệm bản đồ: trong SGK

1 Khái niệm phép chiếu hình bản đồ.

Phép chiếu bản đồ là cách biểu diễn mặt

- Tại sao hệ thống kinh, vĩ tuyến trên 3

bản đồ này có sự khác nhau?

- Tại sao phải dùng các phép chiếu hình

bản đồ khác nhau?

HĐ2: Cá nhân.

Bớc 1: GV sử dụng tấm bìa thay mặt

chiếu, cuộn lại thành hình nón và hình

trụ

Bớc 2: GV yêu cầu HS quan sát hình 1.1

trong SGK và cho biết các phép chiếu cơ

bản

HĐ3: Cá nhân.

Bớc 1: GV sử dụng tấm bìa thay mặt

chiếu

Bớc 2: GV yêu cầu HS quan sát hình 1.2

trong SGK và cho biết các vị trí tiếp xúc

của mặt phẳng với Địa Cầu

tích về: Vị trí tiếp xúc của mặt phẳng với

Địa Cầu, đặc điểm của lới kinh, vĩ tuyến

2 Một số phép chiếu hình bản đồ.

Khi chiếu, có thể giữ nguyên mặt chiếu

là mặt phẳng hoặc cuộn lại thành hìnhnón, hình trụ

a Phép chiếu phơng vị.

Phép chiếu phơng vị là phơng pháp thểhiện mạng lới kinh vĩ tuyến trên Địa Cầulên mặt chiếu là mặt phẳng

Tuỳ theo vị trí tiếp xúc của mặt phẳngvới Địa Cầu mà có các phép chiếu phơng

vị khác nhau

+ Phép chiếu phơng vị đứng.

- Mặt phẳng tiếp xúc với Địa Cầu ở cực

- Hệ thống kinh vĩ tuyến: Kinh tuyến lànhững đoạn thẳng đồng quy ở cực, vĩtuyến là những vòng tròn đồng tâm ởcực

- Những khu vực ở gần cực tơng đốichính xác

Bớc 1 : GV yêu cầu 1 HS cuộn giấy vẽ

thành hình trụ và cho hình trụ này tiếp

xúc với Địa Cầu ở những vị trí khác

nhau

Bớc 2: GV yêu cầu HS quan sát hình

kinh tuyến giữa là đờng thẳng, các vĩtuyến là những cung tròn và các kinhtuyến còn lại là những đờng cong

- Những khu vực ở gần xích đạo và kinhtuyến giữa tơng đối chính xác

- Dùng để vẽ bán cầu Đông, bán cầuTây

- Những khu vực ở gần nơi tiếp xúc tơng

đối chính xác

- Dùng để vẽ những khu vực ở vĩ độtrung bình

b Phép chiếu hình nón.

Phép chiếu hình nón là phơng pháp thểhiện mạng lới kinh vĩ tuyến trên Địa Cầulên mặt chiếu là hình nón

Tuỳ theo vị trí tiếp xúc của hình nón với

Địa Cầu mà có các phép chiếu hình nónkhác nhau

Phép chiếu hình nón đứng:

- Trục hình nón trùng với trục quả cầu

- Hệ thống kinh vĩ tuyến: Kinh tuyến lànhững đoạn thẳng đồng quy ở đỉnh hìnhnón Vĩ tuyến là những cung tròn đồngtâm là đỉnh hình nón

- Những khu vực ở vĩ tuyến tiếp xúc tơng

đối chính xác

- Dùng để vẽ các khu vực ở vĩ độ trungbình

c Phép chiếu hình trụ.

Phép chiếu hình trụ là phơng pháp thểhiện mạng lới kinh vĩ tuyến trên Địa Cầulên mặt chiếu là hình trụ

Tuỳ theo vị trí tiếp xúc của hình trụ với

Địa Cầu mà có các phép chiếu hình trụkhác nhau

1.8a trong SGK, nhận xét và phân tích

về: Vị trí tiếp xúc của hình trụ với Địa

Cầu, đặc điểm của lới kinh vĩ tuyến trên

- Hệ thống kinh vĩ tuyến: Kinh tuyến và

vĩ tuyến đều là những đờng thẳng songsong và thẳng góc nhau

- Những khu vực ở Xích đạo tơng đốichính xác

bản đồ

Các kinh tuyến

Tiết 2 - Bài 2:

Một số phơng pháp biểu hiện Các đối tợng địa lí trên bản đồ

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Hiểu đợc mỗi một phơng pháp đều có thể biểu hiện đợc một số đối tợng địa lí nhất

định trên bản đồ và từng đặc điểm của đối tợng đều đợc thể hiện ở từng phơng pháp

2 Kĩ năng

- Hiểu rõ đợc hệ thống ký hiệu dùng để thể hiện các đối tợng

- Nhận thấy đợc sự cần thiết của việc tìm hiểu bảng chú giải khi đọc bản đồ

B Thiết bị dạy học:

- Bản đồ khung Việt Nam

- Bản đồ Công nghiệp Việt Nam

- Bản đồ Nông nghiệp Việt Nam

- Bản đồ Khí hậu Việt Nam

- Bản đồ Tự nhiên Việt Nam

ta biểu hiện đợc nội dung bản đồ

tích về: Đối tợng biểu hiện và khả năng

biểu hiện của từng phơng pháp:

- Nhóm 1: Nghiên cứu hình 2.1 và hình

2.2 trong SGK hoặc bản đồ Công nghiệp

VN

- Nhóm 2: Nghiên cứu hình 2.3 trong

Bớc 3: GV yêu cầu đại diện 3 nhóm

trình bày những điều đã quan sát và

nhận xét

1 Phơng pháp ký hiệu.

a Đối tợng biểu hiện.

Dùng để biểu hiện các đối tợng phân bốtheo những điểm cụ thể Những ký hiệu

- Chất lợng của đối tợng

2 Phơng pháp ký hiệu đờng chuyển

động.

a Đối tợng biểu hiện.

Dùng để biểu hiện sự di chuyển của các

đối tợng, hiện tợng tự nhiên và kinh tế xã hội

-b Khả năng biểu hiện.

- Hớng di chuyển của đối tợng

- Số lợng của đối tợng di chuyển

- Chất lợng của đối tợng di chuyển

3 Phơng pháp chấm điểm.

a Đối tợng biểu hiện.

Dùng để biểu hiện các đối tợng phân bốkhông đồng đều bằng những điểm chấm

b Khả năng biểu hiện.

- Sự phân bố của đối tợng

- Số lợng của đối tợng

4 Phơng pháp bản đồ - biểu đồ.

a Đối tợng biểu hiện.

Dùng để biểu hiện các đối tợng phân bốtrong nhữg đơn vị phân chia lãnh thổ

bằng các biểu đồ đặt trong các đơn vịlãnh thổ đó.

b Khả năng biểu hiện.

- Số lợng, chất lợng của đối tợng

- Cơ cấu của đối tợng

Bớc 4: Đánh giá.

Hãy điền những nội dung thích hợp vào bảng sau đây:

Phơng pháp biểu hiện Đối tợng

biểu hiện

Cách thức tiến hành

Khả năng biểu hiện

-Tiết 3 - Bài 3:

Sử dụng bản đồ trong học tập và đời sống.

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

sẽ cùng tìm hiểu bài hôm nay

HĐ 1: Cả lớp/ cá nhân.

Bớc 1: GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

Tại sao học địa lí cần phải có bản đồ?

Hs suy nghĩ dể tìm ra vai trò của bản đồ

trong học tập

Gv yêu cầu hs lấy ví dụ chứng minh vai

trò của bản đồ trong học tập

Trong đời sống của con ngời bản đồ có

những vai trò gì ? Lấy ví dụ chứng minh

Hs cả lớp suy nghĩ trả lời

Gv giúp các em chuẩn kiến thức

Bớc 2: GV yêu cầu HS cả lớp suy nghĩ

và phát biểu về vai trò trong học tập và

trong đời sống

Bớc 3: Sau khi HS phát biểu nhiều ý

kiến khác nhau, GV tổng kết các ý kiến

I Vai trò của bản đồ trong học tập và

HĐ 2: Cả lớp.

Bớc 1: GV yêu cầu HS phát biểu về

những vấn đề cần lu ý khi sử dụng bản

đồ trong học tập đợc nêu ra trong SGK

Hs cả lớp nghiên cứu sách giáo khoa

phát biểu

Gv nhận xét chuẩn kiến thức

Bớc 2: GV yêu cầu Hs giải thích ý nghĩa

của những điều cần lu ý đó và cho ví dụ

1 Nêu những điểm cần chú ý khi sử dụng bản đồ trong học tập

2 Thế nào là đọc bản đồ? Vì sao khi đọc bản đồ cần chú ý việc liên kết, đối chiếucác kí hiệu với nhau?

Để chuẩn bị cho tiết thực hành, GV chia HS ra thành 5 nhóm ( Có thể giữ nguyênnhóm trong tiết học này hoặc chia theo nguyện vọng của HS) và yêu cầu mỗi nhóm sutầm các bản đồ cho một phơng pháp biểu hiện Ví dụ: Nhóm 1, su tầm các bản đồ biểuhiện bằng phơng pháp ký hiệu …

-Tiết 4 - Bài 4:

Thực hành: xác định một số phơng pháp Biểu hiện các đối tợng địa lí trên bản đồ

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Hiểu rõ các đối tợng địa lí đợc thể hiện trên bản đồ bằng những phơng pháp nào

- Nhận biết đợc những đặc tính của đối tợng địa lí biểu hiện trên bản đồ

* Phơng án 1: HS su tầm, thu thập bản đồ theo sự phân công của GV và chuẩn bị

nội dung báo cáo

* Phơng án 2: GV chuẩn bị bản đồ và giao cho các nhóm chuẩn bị nội dung báo

cáo

Bớc 1:

- GV nêu lên mục đích yêu cầu của giờ thực hành cho cả lớp rõ

- Kiểm tra việc chuẩn bị của các nhóm đã phân và giao nhiệm vụ trong tiết học ớc

tr Hớng dẫn nội dung trình bày của các nhóm theo trình tự sau:

+ Tên bản đồ

+ Nội dung bản đồ

+ Phơng pháp biểu hiện nội dung trên bản đồ

- Tên phơng pháp

- Đối tợng biểu hiện của phơng pháp

- Khả năng biểu hiện của phơng pháp

Bớc 2:

- Lần lợt các nhóm lên giới thiệu các bản đồ đã thu thập và trình bày ph ơng pháp

Đối tợng biểu hiện

Khả năng biểu hiện

ơ

-Chơng II

Vũ trụ Các vận động của trái đất và các hệ quả của chúng

Tiết 5 - Bài 5: Vũ trụ Hệ mặt trời và trái đất Hệ quả chuyển động

tự quay quanh trục của trái đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Biết các khái niệm: Vũ trụ, Thiên Hà, Dải Ngân Hà, Hệ Mặt Trời

- Biết vị trí của Trái Đất trong Hệ Mặt Trời và ý nghĩa của nó

- Hiểu và trình bày đợc hệ quả chuyển động tự quay quanh trục và chuyển động tựquay quanh trục của Trái Đất

2 Kĩ năng

- Biết phân tích các hình vẽ có trong bài, phân tích bảng số liệu các hành tinh trong

Hệ Mặt Trời

- Biết sử dụng Quả Địa Cầu để mô tả về hiện tợng tự quay và chuyển động của Trái

Đất quanh Mặt Trời

B Thiết bị dạy học:

- Quả Địa Cầu

- Mô hình Trái Đất - Mặt Trăng - Mặt Trời (nếu có)

- Tranh vẽ treo tờng về Trái Đất và các hành tinh trong Hệ Mặt Trời

- Em biết gì về Hệ Mặt Trời, về Trái Đất trong Hệ Mặt Trời?

- Chúng ta thờng nghe nói về Vũ Trụ Vậy Vũ Trụ là gì? Vũ Trụ đợc hình thành

HS dựa vào hình 5.1, kênh chữ trong

SGK, vốn hiểu biết, trả lời các câu hỏi:

I Khái quát về Vũ Trụ, hệ Mặt Trời, Trái Đất trong hệ Mặt Trời

1 Vũ Trụ.

- Vũ Trụ là gì?

- Phân biệt Thiên Hà với Dải Ngân Hà

+ Thiên Hà: là một tập hợp của rất nhiều

thiên thể, khí, bụi, bức xạ điện từ

+ Dải Ngân Hà: là Thiên Hà có chứa Hệ

Mặt Trời của chúng ta

Chuyển ý: Hệ Mặt Trời của chúng ta có

đặc điểm gì?

HĐ 2: Cá nhân /cặp.

Bớc 1:

* HS dựa vào hình 5.2, kênh chữ trong

SGK, vốn hiểu biết, trả lời các câu hỏi:

Gợi ý: Khi mô tả về Hệ Mặt Trời chú ý

quỹ đạo của các hành tinh (quỹ đạo hình

elip gần tròn, trừ quỹ đạo của Diêm

V-ơng tinh, quỹ đạo các hành tinh khác

đều nằm trên một mặt phẳng) và hớng

chuyển động của các hành tinh

Bớc 2: HS phát biểu, GV chuẩn kiến

thức Các thiên thể gồm: các hành tinh,

tiểu hành tinh, vệ tinh, sao chổi, thiên

thạch

Chuyển ý: Trái Đất ở vị trí thứ mấy

trong Hệ Mặt Trời? Trái Đát có những

chuyển động chính nào?

HĐ 3: Cặp/ nhóm.

Bớc 1:

HS quan sát các hình 5.3, 5.4 trong SGK

và dựa vào kiến thức đã học, trả lời các

câu hỏi sau:

- Trái Đất là hành tinh thứ mấy tính từ

Mặt Trời? Vị trí đó có ý nghĩa nh thế

nào đối với sự sống?

- Trái Đất có mấy chuyển động chính,

đó là các chuyển động nào?

- Trát Đất tự quay theo hớng nào? Trong

Khoảng không gian vô tận, chứa hàngtrăm tỉ Thiên Hà

- Các hành tinh vừa chuyển động quanhMặt Trời, vừa tự quay quanh trục

3 Trái Đất trong Hệ Mặt Trời.

- Vị trí thứ ba theo thứ tự xa dần MặtTrời

-Các chuyển động chính của Trái Đất:

+ Chuyển động tự quay quanh trục.

- Hớng: ngợc chiều kim đồng hồ (Tâysang Đông)

khi tự quay, có điểm nào trên bề mặt

Trái Đất không thay đổi vị trí? Thời gian

Trái Đất không thay đổi vị trí? Trời Gian

Trái Đất tự quay hết 1 vòng?

- Hãy mô tả về sự chuyển động của Trái

Đất quanh Mặt Trời (quỹ đạo, điểm cận

nhật, điểm viễn nhật, hớng và vận tốc

chuyển động, trục Trái Đất so với mặt

phẳng quỹ đạo)

Bớc 2:

- HS trình bày kết quả, dùng Quả Địa

Cầu biểu diễn hớng tự quay, hớng và

quỹ đạo chuyển động của Trái Đất

quanh Mặt Trời

GV giúp HS chuẩn kiến thức, kĩ năng

Gợi ý:

- Biểu diễn hiện tợng tự quay: Đặt Quả

Địa Cầu trên bàn, dùng tay đẩy sao cho

Quả Địa Cầu quay từ trái sang phải, đó

chính là hớng tự quay của Trái Đất

- Biểu diễn sự chuyển động của Trái Đất

quanh Mặt Trời: Lấy một vật hoặc ngọn

đèn (nến) đặt ở giữa bàn, dùng Quả Địa

Cầu di chuyển trên bàn theo hơng từ tay

trái sang tay phải ở phía trong sát ngời

biểu diễn) sau đó vòng lại ở phía ngoài

theo hớng ngợc lại (từ phải qua trái),

trong khi di chuyển luôn để trục Quả

Địa Cầu nghiêng về một phía

Nếu có mô hình Trái Đất Mặt Trăng

-Mặt Trời thì GV cho Trái Đất chuyển

động sau đó yêu cầu HS nhận xét về vị

trí của trục Trái Đất so với mặt phẳng

quỹ đạo ở các vị trí khác nhau

Hoạt động 4: Cả lớp.

GV yêu cầu HS cả lớp dựa vào kiến thức

đã học, trả lời câu hỏi:

- Vì sao trên Trái Đất có ngày và đêm?

- Vì sao ngày đêm kế tiếp không ngừng

+Chuyển động xung quanh Mặt Trời.

- Quỹ đạo: Hình elip gần tròn

- Hớng: ngợc chiều kim đồng hồ (Tâysang Đông)

- Thời gian: 365 ngày 6 giờ

1 sự luân phiên ngày, đêm

- Do Trái Đất hình cầu và tự quayquanh trục nên có hiện tợng ngày

đêm luân phiên

2 Giờ trên Trái Đất và đờng chuyển ngày quốc tế

- Phân biệt sự khác nhau giữa giờ địa

ph-ơng và giờ quốc tế

- Vì sao ngời ta phải chia ra các khu vực

giờ và thống nhất cách tính giờ trên thế

giới

- Trên Trái Đất có bao nhiêu múi giờ?

Cách đánh số các múi giờ? Việt Nam ở

múi giờ số mấy?

- Vì sao ranh giới các múi giờ không

hoàn toàn thẳng theo kinh tuyến?

- Vì sao phải có đờng đổi ngày quốc tế?

- Tìm trên hình 6.1 vị trí đờng đổi ngày

quốc tế và nêu quy ớc quốc tế về đổi

ngày

Gợi ý: Trái Đất là khối cầu và tự quay từ

Tây sang Đông nên cùng một thời điểm,

các nơi trên Trái Đất có giờ khác nhau

Để tiện cho việc tính giờ và giao dịch

quốc tế ngời ta chia Trái Đất thành 24

múi giờ, lấy khu vực có đờng kinh tuyến

gốc đi qua là khu vực giờ gốc …

- Cho biết, ở nửa cầu Bắc các vật chuyển

động bị lệch sang phía nào, ở nửa cầu

Nam các vật chuyển động bị lệch sang

phía nào so với hớng chuyển động ban

đầu

- Giải thích vì sao lại có sự lệch hớng đó

- Lực làm lệch hớng các chuyển động có

tên là gì? Nó tác động tới chuyển động

của các vật thể nào trên Trái Đất?

Bớc 2: HS trình bày, GV chuẩn kiến

thức

- Giờ địa phơng: là giờ tình theo vị trí

của Mặt Trời trên bầu trời địa phơng đó.-Giờ múi: là giờ của các địa phơng nằmtrong cùng một múi giờ Có 24 múi giờ

- Giờ quốc tế: giờ ở múi giờ số 0 đợc lấylàm giờ quốc tế

- Đờng chuyển ngày quốc tế: kinh tuyến

180 độ chạy qua Thái Bình Dơng

3.Sự lệch hớng chuyển động của các vật thể

Bớc 4: Đánh giá.

1 Phân biệt các khái niệm: Vũ Trụ, Thiên Hà, Dải Ngân Hà

2 Dùng Quả Địa Cầu biểu diễn và trình bày về hiện tợng tự quay quanh trục củaTrái Đất Biết đợc các hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của trái đất

3 Dùng Quả Địa Cầu biểu diễn và trình bày về hiện tợng chuyển động của Trái

Đát quanh Mặt Trời

4 Khoanh tròn chỉ một chữ cái ở đầu ý em cho là đúng

a) Vũ trụ là khoảng không gian vô tận chứa các:

A Hành tinh C Hệ mặt trời

b) Mỗi thiên hà là một tập hợp của rất nhiều:

A Các ngôi sao và bụi khí C Thiên thể

B Các hành tinh, tiểu hành tinh D Các ngôi sao, các hành tinhc) Dải Ngân Hà là:

A Thiên hà có Mặt Trời và các hành tinh trong đó có Trái Đất

B Mặt Trời và các hành tinh, vệ tinh, các bụi, khí trong đó có Trái Đất

C Thiên hà chứa Mặt Trời và các hành tinh của nó trong đó có Trái Đất

D Các thiên hà và Mặt Trời với các hành tinh trong đó có Trái Đất

d) Có sự luân phiên ngày đêm trên Trái Đất là do:

A Trái Đất co hình khối cầu

B Trái Đất tự quay quanh trục

C Tia sáng Mặt Trời là những tia song song

D Cả hai ý a và b

e) Do Trái Đất có hình khối cầu nên đã sinh ra:

A Ngày và dêm

B Ngày đêm kế tiếp không ngừng

C Ngày đêm có độ dài là 24 giờ

D Hiện tợng Mặt Trời mọc phía đông, lặn phía Tây

g) Vì sao phải chọn một kinh tuyến làm đờng đổi ngày quốc tế?

A Do Trái Đất hình cầu, tia sáng Mặt Trời chỉ chiếu đợc một nửa nên luôn

có 2 nửa là ngày, 1 nửa đêm

B Ngày đêm kế tiếp không ngừng trên Trái Đất đã sinh đã sinh ra các ngàykhác nhau ở hai nửa cầu

C Trên Trái Đất có nhiều múi giờ và ngày khác nhau

D Do quy ớc tính giờ, trên Trái Đất bao giờ cũng có một múi giờ mà ở đó

có hai ngày lịch khác nhau

Bớc 5: Bài tập về nhà

Làm bài tập 3 trang21 SGK vào vở

-Tiết 6 - Bài 6:

Hệ quả chuyển động xung quanh mặt trời của Trái Đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Hiểu và trình bày đợc một số hệ quả chuyển động của Trái Đất xung quanh Mặt

Trời, đó là chuyển động biểu kiến hằng năm của Mặt Trời, hiện tợng mùa và ngày

đêm dài ngắn theo mùa

- Mô hình Trái Đất - Mặt Trăng - Mặt Trời (nếu có)

- Quả Địa Cầu

HĐ 1: Chuyển động biểu kiến hàng

GV: Là chuyển động giả hàng năm của

Mặt Trời giữa 2 đờng chí tuyến

2 Nguyên nhân nào sinh ra chuyển động

biểu kiến của mặt Trời?

- do trục Trái Đất nghiêng và không đổi

phơng khi chuyển động quanh Mặt trời

3.Em hiểu thế nào là hiện tợng mặt trời

lên thiên đỉnh?

- tia sáng mặt trời chiếu thẳng góc với

I Chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời

- Chuyển động giả của Mặt Trời hằngnăm giữa hai chí tuyến

- Nguyên nhân: Do trục Trái Đấtnghiêng và không đổi phơng khi chuyển

động quanh Mặt Trời

tiếp tuyến ở mặt đất.

4.Dựa vào hình 6.1 cho biết mặt trời chỉ

lên thiên đỉnh ở khu vực nào trên trái

đất, tại sao?

Hs tră lời, gv chuẩn kiến thức

- Nơi nào của Trái Đất có Mặt Trời lên

thiên đỉnh mỗi năm 2 lần, nơi nào chỉ 1

lần?

- Khu vực nào không có hiện tợng mặt

trời lên thiên đỉnh, vì sao?

Hs suy nghĩ trả lời

Gv nhận xét và giải thích thêm: Vì trục

trái đất nghiêng với mặt phẳng hoàng

đạo 1 góc 66033’, để tạo góc 900 thì pgải

phụ với góc 23027’ trong khi đó các địa

điểm ở ngoài chí tuyến đều có vĩ độ lớn

hơn 23027’

Gv lấy ví dụ: Hà Nội mặt trời lên thiên

đỉnh lần 1vào ngày 26/5, lần 2 ngày

18/7 TP Hồ chí Minh: lần 1:18/4,

lần2:25/8 Vậy càng gần chí tuyến

khoảng cách 2 lần mặt trời lên thiên đỉnh

càng gần nhau

Hoạt động 2: Các mùa trong năm

- Vì sao có hiện tợng mùa trên Trái

Đất?

- Xác định trên hình 6.4:

+ Vị trí và khoảng thời gian của các

mùa: xuân, hạ, thu, đông

+ Vị trí các ngày: xuân phân, hạ chí, thu

phân, đông chí

- Giải thích vì sao: Mùa xuân ấm áp,

mùa hạ nóng bức, mùa thu mát mẻ, mùa

đông lạnh lẽo

- Vì sao các mùa của hai nửa cầu trái

ng-ợc nhau?

Gị ý: khi giải thích về mùa cần chú ý

mối quan hệ giữa trục nghiêng không

đổi phơng của Trái Đất khi chuyển động

quanh Mặt Trời với độ lớn của góc chiếu

sáng và sự hấp thu nhiệt, toả nhiệt của bề

mặt Trái Đất

Ví dụ: từ 21 tháng 3 đến 22 tháng 6, do

trục nghiêng nên nửa cầu Bắc ngả về

Mặt Trời, dẫn tới óc nhập xạ (góc hợp

II Mùa trong năm.

-Mùa là khoảng thời gian trong năm có

những đặc điểm riêng về thời tiết khíhậu

- Có 4 mùa: Xuân, hạ, thu, đông; mùacủa hai nửa cầu trái ngợc nhau

- Nguyên nhân sinh ra mùa: do trục trái

đất nghiêng và không đổi phơng nên bắcbán cầu và nam bán cầu lần lợt ngả vềphía mặt trời khi chuyển động trên mặtphẳng quỹ đạo

bởi tia sáng Mặt Trời với bề mặt Trái

Đất) lớn, thời gian đợc chiếu sáng lớn

hơn thời gia trong bóng tối (ngày dài

hơn đêm); điều đó làm cho nửa cầu Bắc

nhận đợc nhiều nhiệt từ Mặt Trời, nhng

do mặt đất vừa bị hoá lạnh vào mùa

đông nên lúc này mới ấm lên, đó là mùa

xuân (mùa xuân ấm áp) Từ ngày 22/6

đến ngày 23/9, nửa cầu Bắc vẫn ngả về

Mặt Trời, nên góc nhập xạ vẫn lớn ngày

dài hơn đêm, nửa cầu Bắc nhận đợc

nhiều nhiệt, lại cộng với lợng nhiệt đã

tích đợc vào mùa xuân nên nhiệt độ tăng

cao, đó là mùa hạn nóng bức …

Hoạt động 3: Ngày đêm dài ngắn theo

mùa và theo vĩ độ

Dựa vào hình 6.4, 6.5 và kênh chữ, vốn

hiểu biết,ỉtả lời các câu hỏi:

- Thời gian nào, những mùa nào nửa cầu

Bắc có ngày dài hơn đêm, nửa cầu Nam

có ngày ngắn hơn đêm? Vì sao?

- Thời gian nào, những mùa nào nửa cầu

Bắc có ngày ngắn hơn đêm, nửa cầu

Nam có ngày dài hơn đêm? Vì sao?

- Nêu kết luận về hiện tợng ngày đêm

dài ngắn theo mùa trên Trái Đất

- Vào những ngày nào khắp nơi trên Trái

Đất có ngày bằng đêm?

- Hiện tợng ngày đêm dài ngắn khác

nhau có thay đổi nh thế nào theo vĩ độ?

Vì sao?

Gợi ý cho nhóm 5, 6:

Khi quan sát hình 6.5, chú ý:

- Vị trí của đờng phân chia sáng tối so

với hai cực Bắc, Nam

- So sánh diện tích đợc chiếu sáng với

diện tích trong bóng tối của một nửa cầu

trong cùng một thời điểm (2/6 hoặc

- Nguyên nhân: do trục trái đất nghiêng

và không đổi hớng trong khi chuyển

động quanh mặt trời nên tuỳ vị trí trái

đất trên quỹ đạo mà ngày đêm dài ngắntheo mùa

- Mùa xuân và hạ có ngày dài đêm ngắn,mùa thu và đông có ngày ngắn đêm dài

- 21/3 và 23/9: Ngày dài bằng đêm

- ở xích đạo: Độ dài ngày đêm bằngnhau Càng xa Xích đạo về hai cực độdài ngày đêm càng chênh lệch

- Từ hai vòng cực về hai cực, có hiện ợng ngày hoặc đêm dài 24 giờ Tại haicực số ngày hoặc đêm dài 24 giờ kéo dàisuốt 6 tháng

t-Bớc 4: Đánh giá.

1 Tại sao chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời lại tạo nên các mùa trongnăm?

2 Khoanh tròn chỉ một chữ cái ở đầu ý em cho là đúng

a) Khi nào đợc gọi là Mặt Trời lên thiên đỉnh?

A Thời điểm Mặt Trời lên cao nhất trên bầu trời ở một địa phơng

B Lúc 12h tra hàng ngày

C Khi tia sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc với tiếp tuyến ở bề mặt đất

D Khi tia sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc với chí tuyến Bắc và chí tuyếnNam

b) Nơi chỉ xuất hiện mặt trời lên thiên đỉnh một lần duy nhất trong năm là:

A Vòng cực B Chí tuyến

C Vùng nội chí tuyến D vùng ngoại chí tuyến

c) Nhận định nào dới đây là cha chính xác:

A ở bán cầu nam bốn mùa diễn ra ngợc với bán cầu bắc

B Khi ở bán cầu nam là mùa thu thì bán cầu bắc là mùa xuân

C Thời gian mùa hạ ở bán cầu bắc dài hơn ở bán cầu nam

D Thời gian mùa đông ở cả hai bán cầu là nh nhau

Bớc 5: Bài tập về nhà.

1 Làm bài tập 3 SGK trang 24

2 Giải thích câu ca dao:

“ Đêm tháng năm cha nằm đã sáng Ngày tháng mời cha cời đã tối”

-Chơng III: Cấu trúc của trái đất Các qyuển của lớp vỏ địa lí Tiết 7 - Bài 7: Cấu trúc của trái đất Thạch quyển Thuyết kiến tạo mảng

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- So sánh đợc đặc điểm của các lớp cấu tạo Trái Đất

- Rèn luyện cho HS cách trình bày một vấn đề

- Biết đợc khái niệm thạch quyển, phân biệt đợc vỏ trái đất với thạch quyển

- Trình bày đợc nội dung cơ bản của thuyết kiến tạo mảng

- Sơ đồ về cấu tạo trái đất

- Bản đồ tự nhiên thế giới, bản đoó các mảng kiến tạo, các vành đai động đất núi lửa

GV có thể nêu vấn đề: Trái Đất có từ bao giờ, nó đợc hình thành nh thế nào và

ng-ời ta phải nghiên cứu ở trong lòng Trái đất ra sao?

HĐ 1: Cặp/ nhóm.

- GV giới thiệu khái quát tại sao nghiên cứu cấu trúc

của Trái Đất các nhà khoa học thờng dùng phơng

pháp địa chấn

Bớc 1: HS đọc nội dung kênh chữ và quan sát hình

8.2, hình 8.3 (SGK), cho biết:

+ Trái Đất cấu tạo gồm mấy lớp? Nêu tên từng lớp

+ Đặc điểm khác nhau của các lớp là gì? Cho ví dụ?

+ So sánh sự giống nhau và khác nhau của lớp vỏ lụa

địa và lớp vỏ đại dơng?

+ Trình bày vai trò quan trọng của lớp vỏ Trái Đất,

lớp Manti

Bớc 2: HS trình bày, GV giúp HS chuẩn kiến thức

* GV kết luận: Trái Đất đợc cấu tạo thành rất nhiều

lớp, gồm ba lớp chính Do có sự khác biệt về cấu tạo

địa chất, về độ dày nên lớp vỏ Trái Đất phân ra hai

kiểu: vỏ lục địa và vỏ đại dơng Ngoài hai kiểu vỏ

chính đó, còn có kiểu vỏ hỗn hợp Lớp vỏ Trái Đất là

lớp mỏng nhất nhng lại rất quan trọng vì đây là nơi

tồn tại các thành phần khác nhau của Trái Đât nh

không khí, nớc, các sinh vật …

Về bao Manti: Lớp Manti phân chia ra rất nhiều tầng,

gồm hai tầng chính Vật chất của bao Manti trên có

trạng thái quánh dẻo, không chảy lỏng đợc nhng vẫn

có thể chuyển động thành các dòng đối lu- đây là

một trong những nguyên nhân làm cho thạch quyển

di chuyển trên lớp quánh dẻo này

Dựa vào hình 7.2 hãy cho biết thạch quyển là gì?

- hs trả lời

- gv nhận xết và cung cấp khái niệm

HĐ2: Thuyết kiến tạo mảng

I Cấu trúc của Trái Đất.

- Trái Đất có cấu tạo không

đồng nhất, đợc cấu tạo theolớp

+ Ba lớp chính: Vỏ Trái Đất,Manti, Nhân

+ Các lớp đó có đặc điểmkhác nhau về độ dày, thểtích, vật chất cấu tạo …+ Lớp vỏ Trái Đất gồm: Vỏlục địa và vỏ đại dơng

- Khái niệm thạch quyển:SGK

* Thạch quyển:

Là phần cứng ngoài cùngcủa vỏ trái đất bao gồmphần vỏ trái đất và tầng trêncùng của lớp man ti( dày tới

100 km)

Bớc 1:

* GV vẽ hình về lục địa Pan-go-a, sự nứt vỡ lục địa…

giới thiệu qua về “Thuyết trôi lục địa”

- Hớng dẫn HS quan sát, nhận xét về sự ăn khớp của

bờ Đông các lục địa Bắc Mỹ, Nam Mỹ với bờ Tây

lục địa Phi trên bản đồ Tự nhiên thế giới

- Nêu giá trị và những mặt còn hạn chế của giả

+ Tên của 7 mảng kiến tạo lớn của Trái Đất

+ Nêu một số đặc điểm của các mảng kiến tạo? (cáu

GV kết luận: Các nhà khoa học đã dựa vào những

kết quả của nghiên cứu mới về địa từ, địa chấn, về

cấu tạo bên trong của Trái Đất, … để bổ sung giả

thuyết của A.Vêghêne để xây dựng nên “thuyết kiến

tạo mảng”

- Thuyết kiến tạo mảng giải thích nguyên nhân chủ

yếu làm cho các mảng di chuyển là do các dòng đối

lu trong lớp quánh dẻo ở phần trên bao Manti Các

dòng đối lu đợc hình thành do sự chuyển dịch, sắp

xếp lại vật chất trong lòng Trái Đất: các vật chất nhẹ

đi lên vỏ Trái Đất, vật chất nặng chìm xuống sâu

- Khi các mảng chuyển dịch, ở ranh giới, chỗ tiếp

xúc của chúng thờng tạo ra các dãy núi cao, tạo ra

nứt gãy lớn, hoạt động của động đất, núi lửa …

II Thuyết kiến tạo mảng.

- Thuyết trôi lục địa:

+ Trớc đây, Trái Đất đã cólúc là một lục địa duy nhất,sau bị gãy vỡ, nứt ra

+ Giả thuyết dựa trên sựquan sát về hình thái, địachất, di tích hoá thạch

- Thuyết kiến tạo mảng.+ Thạch quyển đợc cấu tạobởi các mảng kiến tạo.+ Nguyên nhân của các hiệntợng kiến tạo, động đất, núilửa… là do hoạt độngchuyển dịch một số mảngkiến tạo lớn

+ Ranh giới, chỗ tiếp xúcgiữa các mảng kiến tạo:Vùng bất ổn; thờng xảy racác hiện tợng kiến tạo, động

đất, núi lửa…

Bớc 4: Đánh giá.

1 Mô tả cấu trúc của Trái Đất

2 Nêu nội dung chính của thuyết kiến tạo mảng

Bớc 5: Bài tập về nhà.

Hớng dẫn HS lập bảng so sánh đặc điểm từng lớp Trái Đất theo SGV

-Tiết 8 - Bài 8:

Tác động của nội lực đến địa hình bề mặt trái đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Biết khái niệm về nội lực và nguyên nhân sinh ra nội lực

- Trình bày tác động của nội lực thể hiện qua vận động kiến tạo theo phơng thẳng

đứng và theo phơng nằm ngang

- Phân tích và trình bày các hiện tợng uốn nếp, đứt gãy

- Trình bày các tác động của nội lực bằng hình vẽ

2 Kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng đọc, chỉ và giải thích các đối tợng địa lí trên bản đồ

B Thiết bị dạy học:

- Các hình vẽ về uốn nếp, địa hào, địa luỹ

- Bản đồ Tự nhiên thế giới, Tự nhiên Việt Nam

- Tập bản đồ Thế giới và các châu lục

Mở bài: GV nêu vấn đề: Trái Đất có dạng hình cầu nhng thực tế bề mặt của nó có

đặc điểm là rất gồ ghề (có nơi nhô lên, có nơi hạ thấp xuống, nơi là lục địa, nơi lại là

đại dơng …) Nguyên nhân nào làm cho bề mặt Trái Đất bị biến đổi?

HĐ 1: Cả lớp.

- GV có thể nêu: Trên bề mặt Trái Đất, nơi có các lục

địa, đại dơng; nơi có núi, đồng bằng … Có rất nhiều

sự tác động tạo nên những dạng địa hình này, trong

đó quan trọng nhất là nội lực

- GV phân tích kết hợp dùng hình vẽ sự chuyển động

của các dòng đói lu và yêu cầu HS đọc mục I trong

SGK để hiểu khái niệm nội lực và nguyên nhân sinh

ra nội lực:

+ Nội lực là những lực đợc sinh ra ở bên trong Trái

I Nội lực.

- Nội lực: lực sinh ra ở bêntrong Trái Đất

- Nguyên nhân sinh ra nội lực:

là các nguồn năng lợng tronglòng Trái Đất

+ Nguyên nhân sinh ra nội lực: các nguồn năng lợng

trong lòng Trái Đất (Các hoạt động về sự phân huỷ

các chất phóng xạ: Uraniom, Kali…; sự chuyển dịch,

xắp xếp lại vật chất cấu tạo Trái Đất theo trọng lực:

Vật chất nhẹ di chuyển lên trên, nặng chìm xuống

d-ới… xảy ra ở trong lòng Trái Đất và sinh ra nguồn

năng lợng khá lớn)

HĐ 2: Cả lớp.

- Về hoạt động núi lửa, động đất trong chơng trình

lớp 6- THCS đã nêu rất cụ thể GV chỉ chú ý nhấn

mạnh đến tác động của nội lực thông qua vận động

kiến tạo

- GV nêu: Quá trình tác động của nội lực đến địa

hình bề mặt Trái Đất đợc thể hiện qua các vận động

kiến tạo (vận động theo phơng thẳng đứng, vận động

theo phơng nằm ngang…), các hoạt động núi lửa,

động đất… Vận động kiến tạo làm cho lớp vỏ Trái

đất có những biến đổi lớn: Nơi đợc nâng lên, nơi hạ

thấp; có nơi bị nứt nẻ, đứt gãy… Những vận động

này có thể theo chiều thẳng đứng hoặc theo chiều

nằm ngang

- GV vẽ hình về sự chuyển động của các dòng đối lu

trong lớp Manti để hớng dẫn HS quan sát và nhấn

mạnh: Sự chuyển dịch của các mảng kiến tạo xảy ra

do nhiều nguyên nhân, nhng nguyên nhân trực tiếp là

do chuyển động của các dòng đối lu

Nơi các dòng đối lu đi lên, vỏ Trái Đất đợc nâng lên;

nơi các dòng đối lu đi xuống, vỏ Trái Đất bị hạ

SGK và sử dụng bản đồ Tự nhiên thế giới, Tập bản

đồ Thế giới và các châu lục, bản đồ Tự nhiên Việt

Nam cho biết:

+ Lực tác dộng của quá trình uốn nếp, đứt gãy

+ Kết quả của quá trình uốn nếp, đứt gãy

+ Phân biệt các dạng địa hình khe nứt, địa hào, địa

luỹ

+ Xác định đợc những khu vực núi uốn nếp, những

địa hào, địa luỹ trên bản đồ Nêu một số ví dụ thực

tế

II Tác động của nội lực.

Thông qua các vận động kiếntạo, hoạt động động đất, núilửa

1 Vận động theo phơng thẳng đứng.

- Là những vận động nâng lên,hạ xuống của vỏ Trái Đất theophơng thẳng đứng

- Diễn ra trên một diện tíchlớn

- Thu hẹp, mở rộng diện tíchlục địa một cách chậm chạp vàlâu dài

2 Vận động theo phơng nằm ngang.

Làm cho vỏ Trái đất bị nén ép,

Bớc 2: - Đại diện các nhóm HS trình bày, phân tích

đợc tác động của vận động theo phơng nằm ngang

đối với địa hình bề mặt Trái Đất

- Các nhóm khác bổ sung, góp ý kiến

* Kết luận:

- Có nhiều cách phân loại vận động kiến tạo, nhng

quan trọng nhất là: Vận động theo phơng thẳng đứng

và vận dộng theo phơng nằm ngang

- Liên quan đến các vận động này hoạt động động

đất, núi lửa…

- Vận động theo phơng thẳng đứng diễn ra chậm

chạp, lâu dài làm mở rộng, thu hẹp diện tích lục địa,

biển… Vận động theo phơng nằm ngang sinh ra các

hiện tợng uốn nếp, đứt gãy

tách giãn gây ra các hiện ợng uốn nếp, đứt gãy

t-a) Hiện tợng uốn nếp:

+ Do tác động của lực nằmngang

+ Xảy ra ở vùng đá có độ dẻocao

+ Đá bị xô ép, uốn cong thànhnếp uốn

+ Tạo thành các nếp uốn, cácdãy núi uốn nếp

b) Hiện tợng đứt gãy:

+ Do tác động của lực nằmngang

+ Xảy ra ở vùng đá cứng

+ Đá bị gãy, vỡ và chuyểndịch

+ Tạo ra các khe nứt, địa hào,

địa luỹ…

Bớc 4: Đánh giá.

- Trình bày, phân tích sự khác nhau về tác động của vận động thẳng đứng và vận

động theo phơng nằm ngang tới địa hình bề mặt Trái Đất

Bớc 5: Bài tập về nhà.

1 Lập bảng so sánh hai quá trình uốn nếp, đứt gãy

-Tiết 9, 10 - Bài 9:

Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kĩ năng

- Biết khái niệm về ngoại lực và nguyên nhân sinh ra ngoại lực

- Phân tích và trình bày đợc các tác động của ngoại lực làm biến đổi địa hình quacác hình thức phong hoá, bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ

Mở bài: GV có thể nêu hình dạng thực tế của Trái Đất rất gồ ghề, nơi cao, nơi

thấp Nguyên nhân dẫn đến hình dạng đó ngoài nội lực còn có tác động của ngoại lực

HĐ 1: Cả lớp.

- GV vẽ hình hoặc hớng dẫn HS quan sát tranh ảnh

về sự tác động của gió, ma, nớc chảy… kết hợp đọc

mục I trong SGK để hiểu về khái niệm ngoại lực và

nguyên nhân sinh ra ngoại lực Ví dụ: Tác động của

ma gây ra xói mòn trên các sờn núi, những dòng

nguồn năng lợng tác động lên bề mặt Trái Đất Ngoại

lực đợc sinh ra do những nguồn năng lợng ở bên

ngoài Trái Đất Nguyên nhân chủ yếu là do năng

l-ợng bức xạ của Mặt Trời

HĐ 2: Cặp/ nhóm.

Bớc 1: HS dựa vào kiến thức đã học, đọc mục a

(SGK) và quan sát hình 11.1, 11.2 tìm hiểu về phong

hoá lí học:

+ Các loại đá có cấu trúc đồng nhất không? Tính chất

của các loại đá ra sao?

+ Khi có sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ tại sao đá

lại vỡ ra? (vì các khoáng vật cấu tạo đá có hệ số dãn

nở khác nhau, nhiệt dung khác nhau Khi thay đổi

nhiệt độ chúng dãn nở, co rút khác nhau làm cho đá

+ Nhận xét và rút ra khái niệm phong hoá lí học?

Bớc 2: Đại diện HS trình bày kết quả tìm hiểu của

mình Cả lớp bổ sung, góp ý

GV kết luận về quá trình phong hoá lí học:

+ Làm cho đá bị vỡ vụn, thay đổi kích thớc, không

làm thay đổi thành phần hoá học, tính chất

- Cờng độ của quá trình này tuỳ thuộc vào điều kiện

khí hậu, tính chất đá và cấu trúc của đá…

+ ở hoang mạc, có sự thay đổi nhiệt độ giữa ngày,

đêm rất lớn Bề mặt đất vào ban ngày rất nóng, ban

đêm tỏa nhiệt và nguội lạnh nhanh làm cho đá dễ bị

phá huỷ về mặt cơ học

HĐ 3: Cá nhân/ cặp.

Bớc 1: GV nêu một số công thức hoá học của một số

loại khoáng vật tạo đá, ví dụ:

Thạch anh- SiO2

Hêmatit – FeO3

Bớc 2: + HS dựa vào kiến thức hoá học nêu một vài

phản ứng hoá học sẽ xảy ra với một số khoáng vật

+ HS nêu ví dụ về tác động của nớc làm biến đổi

thành phần hoá học của đá và khoáng vật tạo nên

dạng địa hình caxtơ độc đáo ở nớc ta

Bớc 3: HS trình bày kết quả.

- GV giới thiệu một số tranh ảnh, băng hình về một

số dạng địa hình do phong hoá hoá học tạo thành và

dựa vào những kênh hình đó kết hợp nội dung SGK

II Tác động của ngoại lực.

1 Quá trình phong hoá.

a) Phong hoá lí học.

- Khái niệm: SGK

- Đá nứt vỡ, thay đổi kích

th-ớc, không thay đổi thành phầnhoá học

- Do thay đổi nhiệt độ độtngột, sự đóng bắng, tác độngcủa sinh vật

b Phong hoá hoá học.

chốt lại kiến thức:

+ Không khí, nớc và những chất khoáng hoà tan

trong nớc… tác động vào đá và khoáng vật, xảy ra

các phản ứng hoá học khác nhau (oxy hoá, hoà

tan…)

+ Các khoáng vật bị sự tác động đó không còn duy

trì dạng tinh thể của mình mà bị phá huỷ, chuyển

trạng thái, dần dần trở thàn khối đất vụn bở

+ Trong điều kiện khí hậu ẩm ớt, phong hoá học học

phát triển Vì vậy, ở miền nhiệt đới ẩm, xích đạo thì

quá trình phong hoá hoá học diễn ra mạnh mẽ

HĐ 4: Cả lớp.

- Hỏi: Dựa vào hình 11.2 trong SGK kết hợp với kiến

thức hoá học nêu tác động của sinh vật đến đá và

khoáng vật bằng con đờng cơ giới và hoá học

(+ Sự lớn lên của rễ cây, tạo sức ép vào vách, khe nứt

làm vỡ đá

+ Sinh vật bài tiết ra khí CO2 axit hữu cơ cũng phá

huỷ đá về mặt hoá học)

- Hỏi: Từ những kiến thức về ba kiểu phong hoá, kết

hợp đọc phần đầu mục b (SGK) cho biết quá trình

phong hoá là gì?

- GV giảng HS nhận thức đợc:

+ Quá trình phong hoá là quá trình chuẩn bị cho sự

chuyển dời vật liệu, là bớc đầu của quá trình ngoại

lực, làm biến đổi đá

+ Diễn ra thờng xuyên trên bề mặt Địa Cầu với

những cờng độ khác nhau ở các khu vực tự nhiên

Trong thực tế các quá trình phong hoá diễn ra đồng

thời Tuy hiên, tuỳ vào điều kiện khí hậu, tính bền

vững của đá… có thể có kiểu phong hoá này trội hơn

kiểu phong hoá kia

chuyển và bồi tụ

Bớc 2: HS trình bày kết quả, kết hợp mô tả trên tranh

ảnh, GV giúp HS chuẩn kiến thức

- Xâm thực có vai trò chủ yếu làm chuyển dời các

sản phảm phong hoá từ nơi cao xuống nơi thấp, làm

cho địa hình bị biến dạng (giảm độ cao, lở sông, …)

- Quá trình diễn ra không chỉ trên mặt mà cả dới sâu,

với tốc độ nhanh Vì vậy, ngời ta phải có những biện

- Khái niệm: SGK

- Đá và khoáng vật bị phá huỷ,biến đổi thành phần, tính chấthoá học

- Do tác động của chất khí,

n-ớc, những chất khoáng hoà tantrong nớc, các chất do sinh vậtbài tiết

c Phong hóa sinh học.

- Khái niệm: SGK

- Do sự lớn lên của rễ cây, sựbài tiết của sinh vật

* Quá trình phong hoá:

+ Là sự phá huỷ làm thay đổi

đá, khoáng vật về kích thớc,thành phần hoá học

+ Có ba loại phong hoá

2 Quá trình bóc mòn.

a Xâm thực.

- Làm chuyển dời các sản

pháp để giảm quá trình xâm lợc, bảo vệ đất (kè sông,

trồng rừng…)

- Quá trình mài mòn cũng là quá trình xâm thực nhng

diễn ra chủ yếu trên bề mặt đất đá

GV dẫn dắt: 3 quá trình xâm thực, thổi mòn, mài

mòn đợc gọi chung là bóc mòn

Hỏi: Từ các kiến thức về xâm thực, thổi mòn, mài

mòn, hãy cho biết quá trình bóc mòn là gì?

- Việc phân tách hoạt động thành tạo địa hình của

các tác nhân ngoại lực thành các quá trình trên mang

tính chất qui ớc vì ranh giới giữa chúng không rõ

ràng,…

- Bề mặt của Trái Đất chịu ảnh hởng sự tác động của

rất nhiều nhân tố: ngoại lực và nội lực

- Các nội lực và ngoại lực đều tác động đồng thời lên

bề mặt Trái Đất, trong thiên nhiên khó có thể phân

biệt đợc rạch ròi…

phẩm đã bị phong hoá

- Do tác động của nớc chảy,sóng biển, gió, … với tốc độnhanh, sâu

- Địa hình bị biến dạng (giảm

* Bóc mòn:

+ Tác động của ngoại lực làmchuyển dời các sản phẩmphong hoá khỏi vị trí banddầu

+ Gồm các quá trình: Xâmthực, thổi mòn, mài mòn

3 Quá trình vận chuyển.

Quá trình di chuyển vật liệu từnơi này đến nơi khác

4 Quá trình bồi tụ.

Quá trình tích tụ các vật liệu

- Kết quả: Tạo nên các loại địahình mới

Bớc 4: Đánh giá.

So sánh sự khác nhau và nêu tính chất phân hoá theo đới của các loại phong hoávật lí, hoá học, sinh vật Yêu cầu HS chỉ ra bản đồ những nơi có quá trình ngoại lực nàomạnh, yếu? Tại sao?

Bớc 5: Bài tập về nhà.

- Phân tích, so sánh các quá trình ngoại lực theo các câu hỏi trong SGK

- Nêu những ví dụ thực tế về các quá trình tác động của ngoại lực

2 V× sao ph¶i cã biÖn ph¸p h¹n chÕ x©m thùc?

-Tiết 11 - Bài 10: Thực hành Nhận xét về sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa và các vùng núi trẻ trên bản đồ

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Xác định đợc vị trí các vành đai động đất, núi lửa, các vùng núi trẻ trên bản đồ

- Nhận xét, phân tích đợc mối quan hệ của các khu vực nói trên

- Trình bày và giải thích đợc sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa, các vùngnúi trẻ

2 Kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng đọc, xác định vị trí của các khu vực nói trên bản đồ

- Xác định mối quan hệ, phân tích, giải thích các mối quan hệ đó bằng lợc đồ, bản

GV nêu nhiệm vụ và mục đích của bài thực hành

HĐ 1: Cá nhân/ cặp.

- Bớc 1:

HS quan sát hình 12.1, bản đồ Các mảng kiến tạo,

các vành đai động đất và núi lửa, bản đồ Tự nhiên thế

giới hoặc tập bản đồ Thế giới và các châu lục để xác

định:

+ Các khu vực có nhiều động đất, núi lửa hoạt động

+ Các vùng núi trẻ trên thế giới

(Gơị ý: Trên bản đồ những khu vực này đợc biểu

hiện về kí hiệu, màu sắc địa hình… nh thế nào?

1 Xác định các vành đai

động đất, núi lửa, các vùng núi trẻ.

2 Sự phân bố các vành đai

Nhận xét về sự phân bố của các vành đai động đất,

núi lửa và các vùng núi trẻ)

+ Sử dụng lợc đồ, bản đồ để đối chiếu, so sánh nêu

đ-ợc mối liên quan giữa các vành đai: Sự phân bố ở

đâu? Đó là nơi nh thế nào của Trái Đất? Vị trí của

chúng có trùng với nhau không? …

+ Kết hợp với kiến thức đã học về thuyết kiến tạo

mảng giải thích về mối liên quan của các vành đai

động đất, núi lửa; các vùng núi trẻ với các mảng kiến

tạo của thạch quyển

đất, núi lửa, các vùng núi trẻ Sự hình thành chúng có

liên quan với vùng tiếp xúc của các mảng kiến tạo

của thạch quyển

- Sự phân bố của động đất, núi lửa theo khu vực Núi

lửa thờng tập trung thành một số vùng lớn, trùng với

những miền động đất và tạo núi hoặc trùng với những

vùng kiến tạo lớn của Trái Đất Đó là: Vành đai lửa

Thái Bình Dơng, khu vực Địa Trung Hải, khu vực

Đông Phi, … Hoạt động núi lửa cũng là kết quả của

các thời kì kiến tạo ở trong lòng Trái Đất, có liên

quan với các vùng tiếp xúc của các mảng

- Các núi trẻ, mới hình thành cách đây không lâu, các

dãy núi cha bị phá huỷ, bào mòn, hạ thấp mà còn

đang đợc nâng cao thêm: dãy Anpơ, Capca, Pirene

(Châu Âu), Himalaya Châu á và Coóc die, Andet

(Châu Mỹ),… Sự hình thành chúng cũng liên quan

với các vùng tiếp xúc của các mảng

động đất, núi lửa, các vùng núitrẻ

3 Mối liên quan giữa sự

phân bố các vành đai động

đất, núi lửa, các vùng núi trẻvới các mảng kiến tạo củathạch quyển

-Tiết 12 - Bài 11: khí quyển Sự phân bố nhiệt độ không khí trên

trái đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

1 Kiến thức

- Biết thành phần không khí và cấu trúc của khí quyển

- Trình bày đợc sự phân bố các khối khí, frông Nêu đặc điểm chính và sự tác độngcủa chúng

- Nêu và giải thích sự phân bố bức xạ Mặt Trời

- Trình bày các nhân tố chính ảnh hởng tới sự phân bố nhiệt trên Trái Đất

2 Kĩ năng

- Phân tích hình vẽ, sơ đồ để biết đợc cấu tạo của khí quyển

- Xác định đợc vị trí các khối khí, frông trên bản đồ Khí hậu thế giới

- Phân tích hình vẽ, bảng số liệu, bản đồ… để biết đợc sự phân bố bức xạ Mặt Trời,phân bố nhiệt và giải thích sự phân bố đó

- Khí quyển là lớp không khíbao quanh trái đất

- Gồm các chất khí nh nitơ(78%), oxi (21%), các khíkhác (3%) và hơi nớc, bụi,tro…

HĐ.2: Cặp/ nhóm.

Bớc 1:

- HS các nhóm làm việc theo phiếu học tập

- Nếu có thể, GV chiếu hình ảnh về cầu vồng, một số

hiện tợng tự nhiên xảy ra trong lớp không khí, đặc

biệt ở tầng đối lu giúp HS nhấn mạnh đợc vai trò

quan trọng nhất của tầng đối lu

Bớc 2: HS trình bày, GV giúp HS chuẩn kiến thức.

Bớc 2: - Đại diện HS trình bày kết quả và xác định

trên bản đồ vị trí hình thành các khối khí (ở lụa địa,

đại dơng, vĩ độ thấp, vĩ độ cao…)

* GV chuẩn xác kiến thức, giải thích rõ hơn về

nguyên nhân hình thành và những đặc điểm của các

khối khí: Sự hình thành các khối khí nóng, lạnh liên

quan tới lợng ánh sáng Mặt Trời ở các vĩ độ cao, thấp

khác nhau Các khối khí còn đợc hình thành ở những

nơi có sự khác biệt về nhiệt độ, độ ẩm, ảnh hởng tới

lớp không khí gần mặt đất Khối khí luôn di chuỷen,

chúng làm thay đổi thời tiết nơi chúng đi qua và bị

+ Tác động của frông khi đi qua một khu vực

- GV: frông đợc hình thành khi hai khối khí có

nguồn gốc, tính chất khác nhau (nhiệt độ chênh

nhau, chuyển động hội tụ về cùng một phí với

nhau…) Trên mỗi bán cầu có 4 khối khí cơ bản, và 2

frông FA, FP Khu vực xích đạo chỉ tạo nên dải hội

tụ, không tạo nên frông (do các khối khí cùng nóng,

chỉ có hớng gió khác nhau)

Trong một khối khí, các tính chất về nhiệt độ, khí áp,

độ ẩm, trọng lợng đồng nhất Nhng, ở các frông, gió

thổi ngợc hớng nhau, nhiệt độ chênh nhau Khi các

frông chuyển động đến đâu làm cho nhiệt độ, áp

suất, hớng gió thay đổi nhanh chóng, có mây và ma

Vì vậy, dẫn đến sự biến đổi đột ngột của thời tiết ở

nơi đó

2 Cấu trúc của khí quyển.

- Gồm 5 tầng: đối lu, bình lu,khí quyển giữa, tầng khôngkhí cao, tầng khí quyển ngoài

- Đặc điểm các tầng: giới hạn,

độ dày, khối lợng không khí,thành phần

3 Các khối khí.

- Mỗi bán cầu có 4 khối khíchính: địa cực, ôn đới, chítuyến, xích đạo

- Đặc điểm: khác nhau về tínhchất, luôn luôn di chuyển, bịbiến tính

4 Frông.

- Là mặt tiếp xúc giữa hai khốikhí có nguồn gốc, tính chấtkhác nhau

- Mỗi nửa cầu có hai frông cơbản: Frông địa cực (FA), frông

ôn đới (FP) Dải hội tụ nhiệt

đới chung cho cả hai nửa cầu(FIT)

- Nơi frông đi qua có sự biến

đổi thời tiết đột ngột

II Sự phân bbố nhiệt độ của

HĐ 5: Cả lớp.

- GV yêu cầu HS đọc mục I trong SGK để biết về

bực xạ Mặt Trời và sự phân bố của bức xạ Mặt Trời

* Giáo viên nêu rõ hơn về bức xạ Mặt Trời

+ Là các dòng vật chất và năng lợng của Mặt Trời tới

Trái Đất, chủ yếu là các sóng điện từ - các tia ánh

sáng nhìn thấy và không nhìn thấy

+ Đợc mặt đất hấp thụ 47%, khí quyển hấp thụ một

phần, còn lại phản hồi lại không gian

+ Sự nóng lanh của không khí ở tầng đối lu chủ yếu

là do sự truyền nhiệt từ bề mặt Trái Đất

Hỏi: Nhiệt lợng do Mặt Trời mang đến bề mặt Trái

đất phụ thuộc yếu tố nào?

+ Kết luận: Nhiệt lợng do Mặt Trời mang đến bề mặt

Trái Đất thay đôi theo góc chiếu Góc chiếu càng lớn

thì cờng độ bức xạ càng lớn, lợng nhiệt thu đợc càng

lớn Nhìn chung, tia bức xạ càng gần hai cực càng

+ Sự thay đổi nhiệt độ trung bình năm theo vĩ độ

+ Sự thay đổi biên độ nhiệt trong năm theo vĩ độ

Bớc 2:

- Đại diện HS trình bày kết quả

- GV yêu cầu cả lớp trao đổi, bổ sung, góp ý

* Kết luận:

Tuỳ theo vĩ độ, góc chiếu của tia sáng Mặt Trời khác

nhau, mặt đất nhận đợc một lợng nhiệt không giống

nhau Nhìn chung, nhiệt độ giảm dần từ Xích đạo về

2 cực (từ vĩ độ thấp đến vĩ độ cao)

HĐ7: Nhóm.

Bớc 1 :

- HS quan sát bản đồ nhiệt độ thế giới, hình 11.3, đọc

nội dung mục 2 SGK và kết hợp kiến thức đã học để

trao đổi nhóm theo những nội dung sau:

+ Xác định địa điểm Vec-khôi-an trên bản đồ Đọc

trị số nhiệt độ trung bình năm của địa điểm này

+ Xác định khu vực có nhiệt độ cao nhất, đờng đẳng

nhiệt năm cao nhất trên bản đồ

+ Nhận xét sự thay đổi của biên độ nhiệt độ ở các địa

điểm nằm trên khoảng vĩ tuyến 520B

+ Giải thích tại sao có sự khác nhau về nhiệt giữa lục

không khí trên trái đất

1 Bức xạ và nhiệt độ không khí.

- Bức xạ mặt trời

+ Là các dòng vật chất vànăng lợng của Mặt Trời tớiTrái Đất

+ Đợc mặt đất hấp thụ 47%,khí quyển hấp thụ một phần,còn lại phản hồi lại khônggian

- Không khí ở tầng đối lu đợccung cấp nhiệt là do nhiệt của

bề mặt Trái Đất đợc Mặt Trời

đốt nóng

- Góc chiếu của tia bức xạ MặtTrời càng lớn -> cờng độ bứcxạ càng lớn -> lợng nhiệt thu

đợc càng nhiều

2 Phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất.

địa và đại dơng?

Bớc 2:

- Đại diện các nhóm trinh bày kết quả dựa trên bản

đồ, cả lớp bổ sung và góp ý

- GV chuẩn xác kiến thức nh sau:

+ Các địa điểm ở giữa lục địa có chế độ nhiệt cực

đoan (nhiệt độ trung bình năm cao nhất là ở khu vực

quanh sa mạc Sahara ở Châu Phi, Vec-khôi-an có

nhiệt độ trung bình là -160C, biên độ nhiệt là 650C)

+ ở những miền gần biển về mùa hạ mát hơn và mùa

đông ấm hơn, biên độ nhiệt nhỏ hơn những miền

nằm sâu trong lục địa Càng vào sâu trong lục địa do

mùa đông lạnh, mùa hè nóng nên biên độ nhiệt năm

càng tăng

+ Do nhiệt dung khác nhau, đất và nớc có sự hấp thụ

nhiệt khác nhau Nớc có khả năng truyền nhiệt nhot

hơn so với đất nên nóng lên và nguội đi chậm hơn

đất Khi nóng, nhiệt độ không khí trên mặt nớc thấp

hơn trên mặt đất Khi lạnh thì nhiệt độ không khí

trên mặt nớc lại cao hơn trên mặt đất Do sự khác

biệt đó, nhiệt độ không khí ở những miền gần biển về

mùa hạ mát hơn và mùa đông ấm hơn, biên độ nhiệt

nhỏ hơ những miền nằm sâu trong lục địa

HĐ 8: Cá nhân/ cặp.

Bớc 1:

HS dựa vào kiến thức đã học hình 11.4: Cho biết địa

hình có ảnh hởng thế nào tới nhiệt độ?

+ Phân tích mối quan hệ giữa hớng phơi của sờn với

góc nhập xạ và lợng nhiệt nhận đợc

- Ngoài các nhân tố trên, nhiệt độ không khí đã thay

đổi theo những yếu tố nào?

Bớc 2:

HS trình bày kết quả, GV giúp HS chuẩn kiến thức

- Trong tầng đối lu, trung bình lên cao 100m nhiệt độ

giảm 0,60C do: càng lên cao, không khí càng loãng

hơn ở dới thấp, không giữ đợc nhiều nhiệt ở các

miền núi, độ cao của địa hình càng lớn thì nhiệt độ

l-ợng nhiệt nhận đợc ít Hớng phơi của sờn núi ngợc

với chiều nằm của ánh sáng Mặt Trời thờng có góc

nhập xạ lớn, lợng nhiệt nhận đợc cao Hớng phơi của

b Phân bố theo lục địa và

đại dơng.

- Đại dơng có biên độ nhiệtnhỏ, lục địa có biên độ nhiệtlớn

- Nguyên nhân: Do sự hấp thụnhiệt của đất và nớc khácnhau

c Phân bố theo địa hình.

- Nhiệt độ không khí giảmtheo độ cao

- Nhiệt độ không khí thay đổitheo độ dốc và hớng phơi củasờn núi

- Nhiệt độ không khí cũngthay đổi khi có sự tác dộngcủa các nhân tố: dòng biểnnóng, lạnh; lớp phủ thực vật;

sờn núi cùng chiều với ánh sáng Mặt Trời, thờng có

góc nhập xạ nhỏ hơn và lợng nhiệt nhận đợc thấp

hơn

- Sự tác động của các nhân tố nh dòng biển nóng,

lạnh cũng làm cho nhiệt độ không khí thay đổi

hoạt động sản xuất của conngời

Bớc 4: Đánh giá.

1 Khoanh vào một chữ cái ở đầu ý đúng trong các câu sau đây:

a) Chất khí chiếm tỷ lệ cao nhất trong thành phần của không khí là:

C Vị trí hình thành (vĩ độ, bề mặt tiếp xúc là lụa địa hay đại dơng)

d)Khi các frông di chuyển qua một nơi sẽ gây ra:

A Ma

B Thay đổi nhiệt độ

C Biến đổi đột ngột của thời tiết

e) Nhiệt độ của không khí ở tầng đối lu chủ yếu là do:

A Bức xạ của Mặt Trời cung cấp

B Nhiệt của khí quyển do từ Mặt Trời đốt nóng cung cấp

C Nhiệt của bề mặt Trái Đất đợc Mặt Trời đốt nóng cung cấp

l Hơi nớc giữ 60% và CO2 giữ 18%

nhiệt độ bề mặt Trái Đất toả vàokhông khí

- Bụi, muối, khí…

- Điều hoà nhiệt

độ của Trái Đất

có thể duy trì đợc

sự sống

- Là hạt nhân

ng-ng kết gây ramây, ma…

Tầng bình

lu

Từ giớihạn trêncủa tầng

đối lu đến

50 km

- Không khí khô và chuyển động theo chiều ngang.

- Nhiệt độ tăng theo độ cao.

- Có tầng ôzôn ở độ cao 28km.

Tầng ôzôn bảo

vệ Trái Đất khỏitia cực tím

Tầng giữa - Nhiệt độ giảm mạnh theo độ cao

Tầng ion - Không khí hết sức loãng, chứa

nhiều ion mang điện tích âm hoặc

d-ơng

Phản hồi sóng vôtuyến từ mặt đấttruyền lên

Tầng

ngoài

Từ độ caokhoảng800km trởlên

- Không khí rất loãng: khoảng cáchcác phân tử tới 600km

- Thành phần chủ yếu là heli vàhidrrô

-Bài 14:

Sự phân bố của nhiệt độ không khí trên trái đất

A Mục tiêu bài học:

Sau khi học xong bài học, học sinh phải cần:

Sau khi HS trả lời, GV nói: Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng ta cùng tìm hiểubài học hôm nay

Bớc 4: Đánh giá.

1 Nêu và giải thích sự phân bố bức xạ Mặt Trời trên Trái Đất

2 Những nhân tố nào ảnh hởng tới sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất?

3 Khoanh tròn chỉ một chữ cái ở đầu ý em cho là đúng

c) Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ Xích đạo về hai cực do:

A Trái Đất có hình khối cầu và tự quay quanh trục

B Góc nhập xạ của mặt trời lớn ở Xích đạo, giảm dần về hai cực

C Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiêng không đổi

D Xích đạo nhiều biển và rừng rậm, càng xa Xích đạo diện tích lục địa càngtăng

d) Biên độ nhiệt của đại dơng nhỏ hơn biên dộ nhiệt của lục địa vì:

A Nớc hấp thụ nhiệt và toả nhiệt nhanh hơn đất

B Nớc hấp thụ nhiệt và toả nhiệt chậm hơn đất

C Đại dơng phản hồi bức xạ Mặt Trời nhiều hơn lục địa

D Đại dơng phản hồi bức xạ Mặt Trời ít hơn lục địa

e) Yếu tố nào không phụ thuộc nguyên nhân làm cho càng lên cao nhiệt độ khôngkhí càng giảm?