Bài thảo luận Đường lối ĐCSVN

Đây là bài thảo luận học phần Đường lối cách mạng ĐCSVN - Đề: Nạn đói và nạn dốt 1945 - ĐH Thương mại, được giảng viên đánh giá rất cao

M C L C Ụ Ụ



LỜI MỞ ĐẦU

I. Bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới giai đoạn 1939-1945

1. Bối cảnh lịch sử trong nước

2. Bối cảnh lịch sử thế giới

II. Thực trạng nạn đói và nạn dốt ở nước ta năm 1945

1. Thực trạng nạn đói 1945

2. Thực trạng nạn dốt 1945III. Ai là thủ phạm gây ra thảm cảnh năm 1945 ?

IV. Đảng ta đã làm gì trong tình hình lúc bấy giờ ?

1. Đường lối thực thi của Đảng để giải quyết nạn đói

2. Đường lối thực thi của Đảng để giải quyết nạn dốt

V. Đánh giá đường lối của Đảng ta lúc bấy giờ.

VI. Bài học cho thế hệ trẻ ngày nay

KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO



ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

Chúng ta tự hào bởi lịch sử dân tộc hào hùng và kiêu hãnh Nhưng chúng tacũng không thể quên những đau thương, mất mát của dân tộc mình Những người đang sống hạnh phúc hôm nay không hẳn ai cũng nhớ tới nỗi khổ nhục kinh hoàng nhất trong lịch sử dân tộc Việt với hơn 2 triệu đồng bào đã chết trong sự đày đọa đến tận cùng của cái đói Năm đó, 1945, cũng là năm Ất Dậu, cách đây

67 vòng quay của vũ trụ Tiết xuân thanh khiết, đắm ngọt trong gió lành và lộc biếc Con đường

phẳng rộng thênh thênh chạy từ phố xá phồn hoa đến làng mạc trù phú Lúa

chiêm xanh non trải từ bờ ruộng mải miết đến tận chân trời 67 năm trước, nơi đây là một địa ngục thảm khốc

Nhà thơ Bảng Bá Lân đã viết bài thơ “ Đói “ vẽ lên một phần thảm

cảnh nạn đói Ất Dậu 1945 :

“Năm Ất Dậu, tháng ba, còn nhớ mãi

Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương!

Những thây ma thất thểu đầy đường,

Rồi ngã gục không đứng lên vì đói!

Đói từ Bắc Giang đói về Hà Nội,

Đói ở Thái Bình đói tới Gia Lâm

Khắp đường xa những xác đói rên nằm…”

Chúng ta cùng đi tìm hiểu chuyện gì thảm khốc đã xảy ra vào năm 1945…

1. Bối cảnh lịch sử thế giới giai đoạn 1939-1945

Ngày 1-9-1939, phát xít Đức tấn công Ba Lan, hai ngày sau Anh vàPháp tuyên chiến với Đức, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ Phát xítĐức lần lượt chiếm các nước châu Âu Đế quốc Pháp lao vào vòng chiến.Chính phủ Pháp đã thi hành biện pháp đàn áp lực lượng dân chủ ở trongnước và phong trào cách mạng ở thuộc địa Mặt trận nhân dân Pháp tan vỡ.Đảng cộng sản Pháp bị đặt ra ngoài vòng pháp luật

Tháng 6- 1940, Đức tấn công Pháp Chính phủ Pháp đầu hàng Đức.Lợi dụng lúc Pháp thua Đức, ngày 22-9-1940 phát xít Nhật đã tiến vàoLạng sơn và đổ bộ vào Hải Phòng Ngày 23-9-1940, tại Hà Nội, Pháp kýhiệp định đầu hàng Nhật Từ dó, nhân dân ta chịu cảnh một cổ hai tròng ápbức, bóc lột của Pháp - Nhật Mâu thuẫn giữa dân tộc ta và đế quốc – phátxít (Pháp và Nhật) trở nên gay gắt hơn bao giờ hết

Ngày 22-6-1941, quân phátxít Đức tấn công Liên Xô Từ khi Phát xítĐức xâm lược Liên Xô, tính chất chiến tranh đế quốc chuyển thành chiếntranh giữa các lực lượng dân chủ do Liên Xô làm trụ cột với các lực lượngphát xít do Đức cầm đầu

Cuối năm 1944, đầu năm 1945 chiến tranh thế giới lần thứ II đi vào giai đoạn kết thúc Hồng quân Liên Xô quét sạch Phát xít Đức ra khỏi lãnh thổ của mình và tiến như vũ bão về Beclin Ở Tây Âu, Anh – Mỹ mở mặt trận thứ 2 đưa quân vào nước Pháp và tiến về phía Tây của nước Đức Phápđược giải phóng vào tháng 8/1945, còn ở Miến Điện, Nhật bị Anh đánh bại,

Mỹ đến Philipin để khống chế đường biển từ Nhật đến Indonesia Cùng lúc

đó, mâu thuẫn giữa Nhật và Pháp vô cùng gay gắt 20h30p ngày 9/3/1945 Pháp và Nhật nổ súng gây chiến lẫn nhau, Nhật hòng chiếm đoạt Đông Dương, Pháp nhanh chóng đầu hàng quân Nhật

2. Bối cảnh lịch sử trong nước giai đoạn 1939-1945

Chiến tranh thể giới thứ hai đã ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đếnĐông Dương và Việt Nam Ngày 28-9-1939, Toàn quyền Đông Dương ranghị định cấm tuyên truyền cộng sản, cấm lưu hành, tàng trữ tài liệu cộngsản, đặt Đảng Cộng sản Đông Dương ra ngoài vòng pháp luật, giải tán các ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

hội hữu ái, nghiệp đoàn và tịch thu tài sản của các tổ chức đó, đóng cửa các

tờ báo và nhà xuất bản, cấm hội họp và tụ tập đông người

Trong thực tế, ở Việt Nam và Đông Dương, thực dân Pháp đã thihành chính sách thời chiến rất trắng trợn Chúng phátxít hóa bộ máy thốngtrị, thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng của nhân dân, tập trung lựclượng đánh vào Đảng Cộng sản Đông Dương Hàng nshìn cuộc khám xétbất ngờ đã diễn ra khắp nơi Một số quyền tự do, dân chủ đã giành đượctrong thời kỳ 1936-1939 bị thủ tiêu Chúng ban bố lệnh tổng động viện,thực hiện chính sách "kinh tế chỉ huy" nhằm tăng cường vơ vét sức người,sức của để phục vụ chiến tranh của đế quốc Hơn bảy vạn thanh niên bị bắtsang Pháp để làm bia đỡ đạn

Lợi dụng lúc Pháp thua Đức, ngày 22-9-1940 phát xít Nhật đã tiến vào Lạng sơn và đổ bộ vào Hải Phòng Ngày 23-9-1940, tại Hà Nội, Pháp

ký hiệp định đầu hàng Nhật Từ dó, nhân dân ta chịu cảnh một cổ hai tròng

áp bức, bóc lột của Pháp - Nhật Mâu thuẫn giữa dân tộc ta và đế quốc, phátxít Pháp — Nhật trở nên gay gắt hơn bao giờ hết

Thực dân Pháp và phát xít Nhật đã thi hành một loạt các chính sách

đã gây ra nạn đói kinh hoàng 1945 và nạn “ngu dân” Dân ta phải chịu trựctiếp 2 ách thống trị thực dân và phát xít “một cổ mà hai tròng”

Nạn đói từ năm 1944 đến năm 1945 đã cướp đi sinh mạng của

hơn 2 triệu dân trên khắp nước ta Trong cuốn sách "Lịch sử biên niên

Đảng Cộng sản Việt Nam – Tập II", Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, phát

hành năm 2008, trang 921, có ghi: "Do chính sách vơ vét của đế quốc phát xít Pháp - Nhật, các cuộc ném bom của Đồng minh ngăn chặn sự thông thương Bắc - Nam, do mất mùa, từ cuối năm 1944 đến đầu năm 1945, nạn đói trầm trọng đã diễn ra ở Bắc Kỳ và Bắc Trung Kỳ Đây là nạn đói khủngkhiếp nhất trong lịch sử dân tộc ta Theo thống kê từ các địa phương bị nạn đói hoành hành, chỉ trong thời gian ngắn, nạn đói đã cướp đi sinh mạng của

2 triệu người, bằng một phần mười dân số Việt Nam lúc bấy giờ Các tỉnh

có số người chết nhiều là: Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình có nơi chết

cả làng"

Nạn đói giai đoạn 1944 – 1945 xảy ra trên địa bàn 32 tỉnh, thành cũ

từ Quảng Trị trở ra Dân số Việt Nam năm 1945 tại 32 tỉnh thành là trên 13 triệu người, còn toàn Việt Nam là khoảng trên 20 triệu người

- Thái Bình là địa phương có số người chết đói lớn nhất – 280.000 người,

chiếm 25% dân số toàn tỉnh

- Nam Định có 210.000 người chết, Hà Nam >50.000 người chết, Ninh Bình 38.000 người chết

Trong vòng chưa đầy 1 năm, từ tháng 10/1944 – 5/1945, số người chết

đói tại các địa phương là khoảng 2 triệu người, tương đương 10% dân

số.

Nhiều làng xã chết 50-80% dân số, nhiều gia đình, dòng họ chết không còn ai…

- Làng Sơn Thọ, xã Thụy Anh (Thái Thụy, Thái Bình) có hơn 1.000 người

thì chết đói mất 956 người Chỉ trong 5 tháng, số người chết đói toàn tỉnh lên đến 280.000 người, chiếm 25% dân số Thái Bình khi đó Lịch

sử đảng bộ Hà Sơn Bình cũ ghi rõ: "Trong nạn đói năm 1945, khoảng 8 vạn người (gần 10% dân số trong tỉnh) chết đói, nhiều nơi xóm làng xơ xác tiêu điều, nhất là ở những nơi nghề thủ công bị đình đốn

- Làng La Cả, Hoài Đức, Hà Nội, số người chết đói là >2000 trên tổng số

dân là 4800 người, trong đó có 147 gia đình chết không còn một ai

- Làng La Khê, Hoài Đức, Hà Nội, có 2100 người thì 1200 người chết

đói, chiếm 57% số dân

Đỉnh điểm của nạn đói là tháng 3-1945, từ lúc phải ăn rau dại, củ chuối, vỏ cây, bán dần tài sản trong gia đình để mua lương thực cầm hơi ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

đến lúc không còn gì để bán và không thể mua, rất nhiều người đã ngồi chờchết Dân chúng bỏ làng lũ lượt kéo nhau đi mà không biết đi đâu, kiếm được gì, xin được gì ăn nấy Vì đông người xin quá nên cũng không có nhiều người có để cho và thế là cứ lả dần đi và chết Trong các bức ảnh củanghệ sĩ Võ An Ninh, có những hình ảnh khi người con xin được chén cháo

cố đút cho bố nhưng miệng ông đã cứng đờ Nhiều gia đình chết cả nhà, giađình tứ tán đi các nơi kiếm ăn và sau này cũng chết gần hết, có dòng họ chỉ còn một vài người sống sót

Cuốn Lịch sử tỉnh Hà Nam Ninh xuất bản năm 1988 cho biết, phủ

Nghĩa Hưng (Nam Định) mỗi ngày chết 400 người; huyện Kim Sơn (Ninh Bình) cả vụ đói có 22.908 người chết; trong 6.161 hộ thì có 1.571 hộ chết không còn người nào Khi người đói kéo về các thành phố lớn, lúc đầu chếtcòn được bó chiếu đem chôn, sau vì nhiều người chết quá nhà chức trách đành phải chất xác lên xe bò, hất chung xuống hố Nhân chứng kể lại rằng,

có người còn thoi thóp nhưng vẫn bị vứt lên xe đưa đi chôn, vì “trước sau

gì cũng chết”

Tài liệu của Viện Sử học cũng cho biết, nhiều nhân chứng sống sót

kể lại gặp rất nhiều cảnh thương tâm khi người mẹ đã chết đói nhưng con nhỏ vẫn cố sờ tìm núm vú đã teo đét và cứng đờ, lạnh ngắt của người mẹ

để ngậm Có đứa trẻ còn thoi thóp đã bị vứt lên xe bò chở xác cùng với người mẹ đã chết để đem hắt ra bãi tha ma…

So sánh nạn đói năm 1945 ở Việt Nam với tổn thất của các cuộc

chiến tranh Pháp - Đức, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Nạn đói nguy hiểm

hơn nạn chiến tranh Thí dụ trong 6 năm chiến tranh, nước Pháp chết một triệu người, nước Đức chết chừng 3 triệu Thế mà nạn đói nửa năm ở Bắc

Bộ, ta đã chết hơn 2 triệu người”

2. Thực trạng nạn dốt ở nước ta năm 1945

Trong Bản Tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Nạn

dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị chúng ta Hơn chín mươi phần trăm đồng bào chúng ta mù chữ… Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu.”

ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

Ngay sau khi Tuyên bố độc lập (2/9/1945), nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã đứng trước một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt Nền dân trí sau hàng trăm năm dưới ách đô hộ của thực dân phong kiến khiến hơn 95% dân

số mù chữ Toàn dân đứng trước nguy cơ phải hứng chịu một nạn đói mới sau nạn đói khủng khiếp làm hàng triệu người chết, đối mặt với họng súng của "thù trong giặc ngoài."

Đứng trước tình hình "ngàn cân treo sợi tóc" như vậy, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định đúng nguy cơ của từng loại kẻ thù, trong đó kiên quyết diệt giặc dốt

Theo thống kê, vào thời điểm đó, cứ 3.245 trẻ em mới có một

trường học mà cứ 1.000 dân thì có một nhà tù Cứ trong 100 người dân thì có 3 trẻ em từ 8 đến 16 tuổi được đi học và 2 người lớn biết chữ, còn

95 người không được đi học Nếu đi sâu vào các làng mạc, các thôn xóm

xa thành thị và nhất là vùng núi thì có nơi không một người biết chữ

Chủ tịch Hồ Chí Minh ý thức sâu sắc rằng “Một dân tộc dốt là một

dân tộc yếu.” Nếu dân không biết đọc, không biết viết thì làm sao người

dân có thể nắm được thông tin Cách mạng, làm sao thực hiện được quyền dân chủ

Chính vì vậy, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời (3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó

“chiến dịch diệt giặc dốt” đóng vai trò quan trọng thứ hai, chỉ sau diệt giặc

đói Khi dân trí được nâng cao sẽ tạo tiền đề, mở lối cho những tư tưởng cách mạng thấm nhuần vào quần chúng, tôn thêm nền móng vững chãi để chính quyền non trẻ vượt qua những thử thách sống còn



1. Nguyên nhân của nạn đói 1945

Mùa thu năm 1940, phát-xít Nhật vào Đông Dương, thực dân Phápkhông những không bảo hộ được nhân dân Việt Nam như họ vẫn rêu rao,

mà từng bước đầu hàng, dần dần cấu kết với phát-xít Nhật để đàn áp nhân ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

dân Việt Nam Nhân dân Việt Nam rơi vào cảnh “một cổ hai tròng”, vừa bịthực dân Pháp đàn áp, vừa bị phát-xít Nhật hành hạ Đặc biệt, từ khi đếnĐông Dương, phát-xít Nhật đã thi hành hàng loạt chính sách để đánh vàonền kinh tế: Buộc Pháp phải ký kết nhiều hiệp ước yêu cầu cung cấp lươngthực, giao nộp lúa, gạo cho Nhật hằng năm, cấm vận chuyển lương thực từnam ra bắc, kết hợp với chính sách bắt dân nhổ lúa trồng đay lấy nguyênliệu phục vụ chiến tranh,… đã đẩy nhân dân Việt Nam đến nạn đói thảmkhốc năm 1945.

Việc vận chuyển thóc gạo từ miền nam ra bị Nhật cấm vận, cùng vớiviệc vơ vét thóc gạo ở miền bắc đã làm cho giá thóc gạo tăng cao quá sứcchịu đựng của người dân, nhiều người không đủ sức mua và phải chịu chếtđói Trong Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa(DCCH) ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lên án và nhắc lại sựkiện bi thảm này “Mùa thu năm 1940, phát-xít Nhật đến xâm lăng ĐôngDương để mở thêm căn cứ đánh Đồng Minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gốiđầu hàng, mở cửa nước ta rước Nhật Từ đó dân ta chịu hai tầng xiềng xích:Pháp và Nhật Từ đó dân ta càng cực khổ, nghèo nàn Kết quả là cuối nămngoái sang đầu năm nay, từ Quảng Trị đến Bắc Kỳ, hơn hai triệu đồng bào

ta bị chết đói” (Hồ Chí Minh, toàn tập, Tập 4, NXB Chính trị quốc gia,H.1995, tr.01)

Công trình nghiên cứu nạn đói năm 1945 của GS Văn Tạo và GS

Furuta Motoo chỉ rõ: Chính sách vơ vét thóc gạo của phát-xít Nhật và

thực dân Pháp lúc bấy giờ cùng với thiên tai, mất mùa ở nhiều tỉnh đồng bằng Bắc Bộ là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thảm cảnh trên Nhiều công trình nghiên cứu khác nữa đã chứng minh chính thực dân Pháp và phát-xít Nhật là thủ phạm chính gây ra thảm cảnh cho dân tộc Việt Nam khi ấy Bác sĩ Ngô Văn Quỹ trong một tham luận của mình

về nạn đói, cho biết: “Cuối năm 1944, quân số của Nhật ở Bắc Kỳ đã lêntới gần 100.000 người Bắc Kỳ lúc đó đã thiếu gạo, vì ba trận bão tàn phácác tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hải Dương và Bắc Ninh, làm cho vụ mùa bịthất thu, lại bị cái họa phải nhổ lúa để trồng cây công nghiệp cho Nhật, naylại phải nuôi thêm 100.000 miệng ăn của quân đội Nhật Theo tờ trình củaThống sứ Bắc Kỳ Chauvet, thì vào năm 1944 ở Bắc Kỳ, diện tích trồng câycông nghiệp đã lên tới 45.000 ha” (Nỗi đau lịch sử: Nạn đói 1945, Sđd,tr.45)

Theo tài liệu của Viện Sử học thì: năm 1941 là 700.000 tấn gạo; năm

1942 là 1.050.000 tấn gạo và 45 tấn bột gạo; năm 1943 là 1.125.904 tấn; năm 1944, mặc dù mất mùa song vẫn phải cung cấp cho Nhật 900.000 tấn Ngoài ra, Nhật còn cho Pháp xuất khẩu gạo sang các nhượng địa của Pháp ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

ở Trung Quốc Tham luận của bác sĩ Ngô Văn Quỹ cho biết, ngay trong năm 1945, tức lúc nạn đói lên đến đỉnh điểm, vậy mà theo các tài liệu chínhthức của Pháp - Đông Dương đã thu hoạch được 2.700.000 tấn thóc, ước tính nhu cầu của nhân dân chỉ là 1.600.000 tấn; vẫn còn dư ra 1.100.000

tấn Và ông khẳng định “Thừa thóc, thừa gạo mà để dân chết đói đến 2

triệu người, trước lịch sử, đây quả là một tội ác “trời không dung, đất

không tha” (Nỗi đau lịch sử: nạn đói 1945).

Rất nhiều tài liệu nghiên cứu đều chỉ ra “đích danh thủ phạm” là

phát-xít Nhật và đồng phạm là thực dân Pháp Giáo sư Văn Tạo cũng

cho biết: “Trong cuộc trao đổi với tôi ở Tokyo, ông Yuuji đã có lý khi nói:

“Nhật - Pháp tuy thống nhất với nhau vơ vét thóc gạo nhân dân Việt Nam,

nhưng chúng vẫn chuẩn bị diệt nhau Việc Pháp thu thóc để cung cấp cho Nhật là có, nhưng không phải không lợi dụng lấy thóc đó để dự trữ chống

Nhật” (Văn Tạo - Furuta Motoo) Và Giáo sư kết luận: “Thủ phạm gây ra

nạn đói khủng khiếp ở Việt Nam năm 1945 là Nhật - Pháp, mà Nhật là

Khi Đại chiến thế giới bùng nổ, Pháp bị yếu thế Tại Đông Á, Đếquốc Nhật Bản bắt đầu bành trướng và nhìn vào Đông Dương như đầu cầutiến qua Nam Á và khống chế Trung Quốc Giữa năm 1940, Pháp

bị Đức chiếm và Nhật Bản gây áp lực với Pháp để tiến vào Đông Dương.Việt Nam bị cuốn vào nền kinh tế thời chiến, với việc Pháp và Nhật tranhgiành quyền kiểm soát kinh tế Người ta nói đến lý do là Nhật Bản bắt dânViệt Nam trồng đay thay trồng lúa gạo để phục vụ chiến tranh, nhưng thực

ra Pháp đã tiến hành việc ấy từ trước, cụ thể là thu hẹp diện tích canh táccác hoa màu phụ như ngô, khoai, sắn, để trồng bông, đay, gai hay cây kỹnghệ Sản lượng lúa gạo và hoa màu quy ra thóc tại miền Bắc giảm xuống ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số

rất mạnh do diện tích canh tác bị thu hẹp Theo thống kê, năm 1940, diệntích trồng đay là 5.000 ha nhưng đến năm 1944 đã tăng lên 45.000.

• Tác động của Hoa Kỳ

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai Việt Nam bị Đế quốc Nhật Bảnchiếm đóng nên bị quân Đồng Minh - chủ yếu là Hoa Kỳ - thường xuyênoanh tạc các tuyến đường vận tải để tấn công quân Nhật Bản Kết quả là hệthống giao thông ở Đông Dương bị hư hại nặng Tính vào thời điểm năm

1945 thì đường sắt Xuyên Đông Dương không còn sử dụng được nữa

và đường thiên lý Bắc Nam cũng bị phá hoại Đường biển thì quân Đồngminh đã gài thủy lôi ở cửa biển Hải Phòng khiến hải cảng chính ở Bắc

Kỳ cũng không thông thương được

• Chính sách thu gom gạo của Nhật Bản

Trong thế chiến thứ 2, lãnh thổ Việt Nam nằm dưới sự chiếm đóngcủa quân đội Nhật Gạo và cao su được quân Nhật thu gom, chở về nướchoặc cung cấp cho quân Nhật đóng ở tiền đồn vùng biển phía Nam Theotài liệu của chính quyền Pháp ở Đông Dương thì về gạo đã xuất ra nướcngoài, năm 1941: 700.000 tấn, năm 1942: 1.050.000 tấn, năm 1943:950.000 tấn, năm 1944: 900.000 tấn; về cao su và các khoản thương vụkhác trong mấy năm đầu thập niên 1940 đã xuất số lượng tính ra bằng vàngtổng giá trị là 32.620 kg (tính tròn), tương đương số tiền lúc đó là 22 tỷFranc

Năm 1944, Việt Nam bị mất mùa nhưng Pháp và triều đình nhàNguyễn vẫn phải cung cấp cho Nhật hơn 900.000 tấn gạo để đáp ứng chonhu cầu chiến tranh, làm nguyên liệu để người Pháp nấu rượu, dùng đốt lòthay cho than đá Nhật cấm vận chuyển lúa từ miền Nam ra, vơ vét thóc ởmiền Bắc khiến giá thóc, gạo tăng vọt Năm 1943, một tạ gạo giá chínhthức là 31 đồng bạc Đông Dương, giá chợ đen là 57 đồng; năm 1944 tănglên 40 đồng, giá chợ đen là 350 đồng, nhưng đến đầu năm 1945 thì giáchính thức vọt lên 53 đồng còn giá chợ đen từ 700-800 đồng

Vì chiến cuộc lượng gạo chở bằng thuyền từ trong Nam ra Bắc bắtđầu giảm từ 126.670 tấn (1942) xuống còn 29.700 tấn (1943), và đếnnăm 1944 chỉ còn 6.830 tấn Tàu bè chở gạo ra bắc chỉ ra được đến ĐàNẵng Khi không quân Đồng minh mở rộng tầm oanh kích thì tàu chở gạophải cập bến ở Quy Nhơn rồi cuối cùng chỉ ra được đến Nha Trang Năm

1945 Chính phủ Trần Trọng Kim phải huy động những phương tiện thô sơchuyển vận gạo từ Nam ra Bắc bằng xe bò hay thuyền nhỏ Cùng lúc đó thìlượng gạo tồn kho ở Sài Gòn lên cao vì không xuất cảng sang Nhật đượckhiến chủ kho phải bán rẻ dưới giá mua Hơn 55.000 tấn gạo phải bán tháo ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số 10

cho các xưởng nấu rượu vì nguy cơ gạo ứ đọng sẽ mốc trong khi nạn đóihoành hành ở ngoài Bắc

Đối với Pháp và Nhật Bản thì cả hai đều chú tâm vào những mụctiêu khác cho nhu cầu chiến tranh của họ Chính Toàn quyền Đông DươngJean Decoux từ trước năm 1945 đã ra lệnh trưng thu thóc gạo để chở sangNhật theo thỏa thuận với Đế quốc Nhật Bản Giá gạo thị trường lúc bấy giờ

là 200 đồng bạc Đông Dương một tấn nhưng nông dân chỉ được trả 25đồng Bản thân lực lượng quân quản Nhật cũng thi hành chính sách "Nhổlúa trồng đay", do cây đay là nguyên liệu quan trọng cho sản xuất quântrang, quân phục

Tình hình càng khó khăn thêm khi Nhật đảo chính Pháp vào tháng 3năm 1945 nên bộ máy chính quyền của Pháp nhanh chóng tan rã Việc tiếpvận và phân phối sau đó càng bị tê liệt Nạn thiếu ăn biến thành nạn đói, đãmanh nha từ đầu năm 1944 nay càng thêm trầm trọng Đế quốc ViệtNam do Trần Trọng Kim làm thủ tướng ra chấp chính từ tháng 4 năm 1945

đã cố gắng huy động việc cứu đói cho dân ngoài Bắc nhưng những yếu tốchính trị, phương tiện và nhân sự phần nhiều vẫn nằm trong tay người Nhậtnên Đế quốc Việt Nam không làm thuyên giảm được hậu quả ghê gớm củanạn đói

Đa phần các kho thóc có khả năng cứu đói trực tiếp tại miền Bắc khi

đó đều nằm trong tay quân đội Nhật Người Nhật vì mục đích chiến tranh

đã thờ ơ trước sự chết đói hàng loạt của dân bản địa Các kho lương thựcđược tăng cường bảo vệ, hoạt động trưng thu và vận chuyển lương thựcđược bảo vệ tối đa Các kho thóc trở thành tâm điểm nơi người đói kéo vềnhưng không được cứu đói đã nằm chết la liệt quanh đó

• Thiên tai

Ngoài bối cảnh chiến tranh, chính trị và kinh tế, tình hình thời tiếtngoài Bắc cũng đã góp phần trong những động lực tạo ra nạn đói Mùamàng miền Bắc bị hạn hán và côn trùng phá hoại, khiến sản lượng vụ đông-xuân từ năm 1944 giảm sụt khoảng 20% so với thu hoạch năm trước Sau

đó là lũ lụt xảy ra làm hư hại vụ mùa nên nạn đói bắt đầu lan dần Mùađông năm 1944- 1945 khắc nghiệt thay cũng lại là một mùa đông giá rétkhiến các hoa màu phụ cũng mất, tạo ra những yếu tố tai ác chồng chấtgiữa bối cảnh chiến tranh thế giới Tháng 9/1944, lụt vỡ đê La Giang (HàTĩnh), đê sông Cả (Nghệ An) cùng tình trạng mất mùa ở các tỉnh Bắc Bộcuối năm 1944 làm cho nạn đói diễn ra trầm trọng hơn Theo những ngườidân trải qua nạn đói ở Tây Lương (Thái Bình) thì vụ mùa năm 1944, lúatrên các cánh đồng rộng hàng trăm mẫu đều bị rầy phá hoại

ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số 11

2. Nguyên nhân gây ra nạn giặc dốt 1945

Bên cạnh các chính sách cực kỳ phản động trên tất cả các mặt kinh tế

- chính trị nhằm đem lại lợi nhuận tối đa cho Pháp như việc chia bộ máy

“chia để trị” khi chia đất nước ta thành 3 kỳ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam

Kỳ, mỗi kỳ chúng lại thực hiện một chế độ riêng; hay, Thực dân Pháp đặt

ra đủ loại thứ thuế vô lý (thuế thân, thuế chợ, thuế đò,…) thì có những

chính sách về văn hóa-xã hội làm ảnh hưởng trực tiếp đến nhân dân ta Đó là:

– Thực dân Pháp thực hiện chính sách kìm hãm và nô dịch nhân dân ta về văn hoá gây tâm lý tự ty vong bản, giam hãm và đầu độc nhân dân ta trong

bề tăm tối, làm cho nhân dân ta ngu để dễ bề cai trị.

– Thủ đoạn:

– Khuyến khích các tệ nạn xã hội, các luồng văn hoá ngoại lai đồi trụy nhằm đầu độc nhân dân Việt Nam.

– Xây dựng nhà tù nhiều hơn trường học và bệnh viện

– Ngăn chặn sự ảnh hưởng của văn hoá tiến bộ vào Việt Nam kể cả văn hoá tiến bộ Pháp.

Trong Tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Thế mà hơn 80

năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.” Thực ra chính thực dân Pháp đã gây ra nạn đói, nạn dốt ở nước ta

để dễ bề cai trị quần chúng nhân dân, để dân ta không biết chữ, không biết đến văn minh nhân loại, để cho dân tộc ta mãi lầm lũi trong cảnh lầm than, nô lệ Thế nên, “Ngu dân” là một trong những phương pháp thâm độc mà chế độ thực dân sửdụng để cai trị nhân dân Việt Nam

ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM – Nhóm 02 Trang số 12