• - Cơ cấu tư bản: hơn 70% là tư bản con người • Nhìn chung lại, khái niệm “kinh tế tri thức” phản ánh một đặc điểm tổng hợp, Trong nền kinh tế này, tỷ trọng các ngành sản xuất vật chất
Trang 1Bài thảo luận ĐLCM
Nguyễn Thị Hoan
Trang 2Câu 6: Kinh tế tri thức là gì? Thực tế vấn đề
này ở Việt Nam?
• Nội dung chính
1 Quá trình phát triển kinh tế tri thức
2 Khái niệm kinh tế tri thức,và các tiêu chí
của nền kinh tế tri thức
3 Những đặc điểm cơ bản của nền kinh tế
tri thức
4 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
Trang 31 Quá trình phát triển kinh tế tri thức
• Từ những thập niên 60 của thế kỷ 20,
kinh tế tri thức đã manh nha xuất hiện
trong đời sống kinh tế - xã hội ở Hoa Kỳ
- Năm 1962, lần đầu tiên khái niệm kinh
tế kiến thức ra đời trong một công trình
nghiên cứu của Fritz Machlup với nhan
đề: Sản xuất và phân phối kiến thức ở
Hoa Kỳ
- Những năm 1970, nổi lên khái niệm
kinh tế thông tin trong một công trình
của Marc Porat khi nghiên cứu về việc
phát triển của các khu vực kinh tế ở Mỹ
từ giữa thế kỷ 19 đến năm 1970
Trang 41 Quá trình phát triển kinh tế tri thức
• Đến năm 1990, xu hướng bắt
đầu thống nhất kể từ khi Tổ
chức nghiên cứu của Liên
Hợp Quốc đưa ra khái niệm
kinh tế tri thức trên cơ sở xác
định tính chất của loại hình
kinh tế này
- Sáu năm sau - năm 1996-
Tổ chức Hợp tác và Phát triển
kinh tế ( OECD) điều chỉnh lại
với tên gọi sát hợp hơn: Kinh
tế dựa trên tri thức
Trang 5sự tăng trưởng tạo ra của
cải, tạo ra việc làm trong tất
cả các ngành kinh tế Nói
cách khác, kinh tế tri thức là
kinh tế dựa trên tri thức.
•
Trang 6Các tiêu chí của nền kinh tế tri thức
• - Cơ cấu GDP: hơn 70% là từ các ngành sản xuất và dịch vụ áp dụng công nghệ cao
• - Cơ cấu V.A: hơn 70% là do lao động trí tuệ mang lại
• - Cơ cấu lao động: hơn 70% là công nhân tri thức
• - Cơ cấu tư bản: hơn 70% là tư bản con người
• Nhìn chung lại, khái niệm “kinh tế tri thức” phản ánh một đặc điểm
tổng hợp, Trong nền kinh tế này, tỷ trọng các ngành sản xuất vật chất suy giảm không ngừng, tỷ trọng các ngành sản xuất phi vật chất, dịch vụ tăng nhanh chóng và giữ vai trò chủ đạo, trong đó lĩnh vực tri thức thông tin phát triển mạnh nhất Sở hữu trí tuệ trở thành hiện thực phổ biến Tương ứng với cơ cấu kinh tế đó, lợi nhuận thu được từ lao động đơn giản, đất đai.Các ngành công nghiệp viễn thông, sản xuất công cụ và thiết bị xử lý thông tin và việc ứng dụng khoa học công nghệ vào khoa học, y tế, giáo dục phát triển với tốc
độ cao
Trang 73 Những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức
• - Thứ nhất là sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế Trong 15 năm qua, các nền kinh tế phát triển trên thế giới đã có những chuyển đổi to lớn, sâu sắc về cơ cấu kinh tế, về cách thức hoạt động và các qui tắc hoạt động; đang phát triển nhanh các ngành kinh tế dựa vào tri
thức; các ý tưởng đổi mới và công nghệ là chìa khoá cho việc tạo ra việc làm mới và nâng cao chất lượng cuộc sống
- Thứ hai là sản xuất công nghệ trở thành loại hình sản xuất quan trọng nhất, tiên tiến nhất, tiêu biểu nhất của nền sản xuất tương lai Các ngành kinh tế tri thức đều phải dựa vào công nghệ mới để đổi mới và phát triển Các doanh nghiệp đều có sản xuất công nghệ, đồng thời có nhiều doanh nghiệp chuyên sản xuất công nghệ, có thể gọi là doanh nghiệp tri thức, trong đó khoa học và sản xuất
được nhất thể hoá, không còn phân biệt phòng thí nghiệm với công xưởng, những người làm việc trong đó là công nhân tri thức, họ
vừa nghiên cứu vừa sản xuất
Trang 83 Những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức
• Thứ ba là việc ứng dụng công nghệ thông tin
rộng rãi trong mọi lĩnh vực và thiết lập mạng
thông tin đa phương tiện phủ khắp nước, nối
với hầu hết các tổ chức, các gia đình Thông
tin trở thành tài nguyên quan trọng nhất Mọi
người đều có nhu cầu thông tin và được truy
nhập vào các kho thông tin cần thiết cho
mình Mọi lĩnh vực hoạt động trong xã hội
đều có tác động của công nghệ thông tin để
nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả,
cũng chính vì vậy nhiều người gọi nền kinh
tế tri thức là nền kinh tế số hay kinh tế mạng
- Thứ tư là các doanh nghiệp vừa cạnh tranh
vừa hợp tác để phát triển Trong cùng một
lĩnh vực, khi một công ty thành công hơn,
lớn mạnh hơn, thì công ty khác tìm cách sáp
nhập vào hoặc chuyển hướng khác ngay,
nếu không muốn bị phá sản
Trang 93 Những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức
• Thứ năm là xã hội thông tin thúc đẩy sự dân chủ hoá
Mọi người đều dễ dàng truy cập đến các thông tin cần thiết Dân chủ hoá các hoạt động và tổ chức điều hành trong xã hội được mở rộng Người dân nào cũng có thể được thông tin kịp thời về các quyết định của cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức có liên quan đến họ và họ có thể
có ý kiến ngay nếu thấy không phù hợp
- Thứ sáu, xã hội thông tin là một xã hội học tập Giáo
dục rất phát triển Hệ thống giáo dục phải đảm bảo cho mọi người có thể học tập bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu Mạng thông tin có ý nghĩa rất quan trọng cho việc học
tập suốt đời
Trang 103 Những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức
• Thứ bảy, vốn quý nhất trong nền kinh tế tri thức là tri thức Tri thức là nguồn lực hàng đầu tạo sự tăng trưởng Không phải như các nguồn lực khác bị mất đi khi sử dụng, tri thức và thông tin có thể được chia
sẻ và trên thực tế lại tăng lên khi sử dụng Nền kinh tế tri thức do đó
là một nền kinh tế dư dật chứ không phải khan hiếm
- Thứ tám, sự sáng tạo, đổi mới thường xuyên là động lực chủ yếu nhất thúc đẩy sự phát triển Công nghệ đổi mới rất nhanh, vòng đời công nghệ rút ngắn; quá trình từ lúc ra đời, phát triển rồi tiêu vong của một lĩnh vực sản xuất, hay một công nghệ chỉ mấy năm, thậm chí mấy tháng Các doanh nghiệp muốn trụ được và phát triển thì phải luôn đổi mới công nghệ và sản phẩm Sáng tạo là linh hồn của sự đổi mới
Trang 113 Những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế tri thức
• Thứ chín, nền kinh tế tri thức là nền kinh tế toàn cầu hoá Thị
trường và sản phẩm mang tính toàn cầu, một sản phẩm sản xuất ở bất kỳ nơi nào cũng có thể nhanh chóng có mặt khắp nơi trên thế giới Quá trình toàn cầu hoá cũng là quá trình chuyển sang nền kinh
tế tri thức, toàn cầu hoá và kinh tế tri thức thúc đẩy nhau, gắn
quyện với nhau, là hai anh em sinh đôi của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại
- Thứ mười là sự thách thức đối với văn hoá Do thông tin, tri thức bùng nổ, trình độ văn hoá nâng cao, nội dung và hình thức các hoạt động văn hoá phong phú, đa dạng Nhu cầu thưởng thức văn hoá của người dân cũng tăng cao Giao lưu văn hoá hết sức thuận lợi, tạo điều kiện cho các nền văn hoá có thể tiếp thu các tinh hoa của nhân loại để phát triển nền văn hoá của mình Nhưng mặt khác các nền văn hoá đứng trước những rủi ro rất lớn: bị pha tạp, dễ mất bản sắc, dễ bị các sản phẩm văn hoá độc hại tấn công phá hoại, mà rất khó ngăn chặn
Trang 124 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 1/ Tác động của nền kinh tế tri thức
đốI vớI Việt Nam
a/ Tác động của nền kinh tế tri thức đốI
vớI Khoa học công nghệ:
- Trước xu hướng phát triển kinh tế tri
thức, khoa học công nghệ từng bước
trở thành lực lượng lao động quan
trọng và trực tiếp Sự biến đổI vị thế
của khoa học công nghệ đã làm cho
nhóm ngành này có những bước phát
triển vượt trộI cả về số lượng và chất
lượng Đáng chú ý nhất là ngành Công
nghệ thông tin và Công nghệ sinh học.
- Hiện nay, không ai phủ nhận sự phát
triển nhanh, mạnh của ngành Công
nghệ thông tin, ngành này trực tiếp len
lõi vào mọI lĩnh vực của đờI sống xã
hộI đồng thờI nó còn là đòn bẩy giúp
các ngành khoa học khác phát triển
Cũng như nhiều quốc gia trên thế giớI,
Việt Nam có sự đầu tư đáng kể cho
ngành khoa học có thể mang lạI lợI
nhuận khổng lồ này
Trang 134 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 1/ Tác động của nền kinh tế tri thức đốI vớI
Việt Nam
Việc ứng dụng công nghệ thông tin được tiến
hành trong mọI lĩnh vực của cuộc sống, mạng
thông tin đa phương tiện phủ khắp đất nước,
nối vớI hần hết các tổ chức và gia đình
- Các sản phẩm phần mềm mang thương hiệu
Việt đã và đang xuất hện trên thị trường như
một sản phẩm hàng hóa bên cạnh những sản
phẩm vật chất truyền thống [dẫn chứng: máy
rút tiền ATM do TS Đỗ Đức Cường phát minh,
hiện nay có khoảng 5000 máy ATM trên khắp
cả nước]
- Sự phát triển của Công nghệ sinh học tạo tiền
đề cho Y học phát triển mạnh Đến nay, Việt
Nam đã hình thành ngành công nghiệp sản xuất
vắc xin phục vụ nhu cầu trong nước và hướng
tới xuất khẩu Gần đây, các nhà khoa học đã
thành công trong việc nghiên cứu, làm chủ công
nghệ và tạo ra quy trình sản xuất vaccine viêm
gan B thế hệ mới dựa trên công nghệ ADN
Trang 144 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 1/ Tác động của nền kinh tế tri thức đốI vớI
Việt Nam
• b/ Tác động của nền kinh tế tri thức đốI vớI
cơ cấu kinh tế - xã hộI
Sự xuất hiện các xí nghiệp sản xuất được
tự động hóa cao độ và rất linh hoạt, do tác
động đồng bộ của tiến bộ khoa học trong
hàng loạt lĩnh vực, mà đặc biệt là trong
Công nghệ kỹ thuật tin học và truyền
thông.
Bên cạnh ứng dụng các thành tựu công
nghệ cao trong công nghiệp, ngành nông
nghiệp ở nước ta cũng đang dần cảI tiến
và hoàn thiện, sử dụng nhiều hơn các thiết
bị hiện đạI trong quá trình tạo ra sản phẩm
nông nghiệp Bên cạnh đó, ngày càng có
nhiều nông dân đã tự tìm tòi và chế tạo ra
các máy móc phục vụ sản xuất, lai tạo
thành công nhiều giống cây trồng cho năng
suất cao
Trang 154 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 2/ Thực trạng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam
• a)Những việc đã làm được
• Đánh giá theo những đặc trưng của kinh tế tri thức , trong gần 20 năm đổi mới vừa qua , việt nam đã đạt được những kết quả thể hiện chủ yếu
• Thứ nhất , tăng trưởng kinh tế về chuyển dịch cơ cấu kinh tế :
• Liên tục trong những năm qua , Việt Nam duy trì được tốc độ tăng
trưởng kinh tế cao và ổn định, đạt trung bình khoảng hơn 8% hàng năm trong giai đoạn 1990-2000 và hơn 8% trong giai đoạn hiện nay Tăng
trưởng cao và ổn định đã có những tác động lan tỏa tích cực đến các khía cạnh khác của đời sống kinh tế - xã hội
• Bên cạnh tăng trưởng cao , cơ cấu kinh tế nước ta trong những năm qua
đã có sự chuyển dịch với tỷ trọng các lĩnh vực kinh tế có giá trị tăng cao, trong đó có nhiều lĩnh vực dựa nhiều vào tri thức ngày càng tăng tỷ trọng nông lâm ngư nghiệp trong GDP giảm và tỷ trọng lĩnh vực công nghiệp xây dựng và dịch vụ tăng lên một số lĩnh vực như công nghệ thông tin , công nghiệp công nghệ cao , đã dần hình thành và phát triển đáng kể
Trang 164 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• a)Những việc đã làm được
• Thứ hai , xây dựng thể chế kinh tế thị
trường tạo điểu kiện thuận lợi cho phát
triển kinh tế tự nhận những năm gần đây ,
cơ cấu lao động thay đổi với sự từng bước
gia tăng của lực lượng lao động xử lý
thông tin , làm dịch vụ , làm văn phòng …
( còn gọi là lao động tri thức ) Các doanh
nghiệp tư nhân đã tham gia vào hầu hết
các ngành , các lĩnh vực của nền kinh tế,
với tổ chức sản xuất – kinh doanh linh
hoạt , nỗ lực cải tiến công nghệ , tăng
năng suất , thâm nhập thị trường
• Thứ ba , chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
cho đến nay , lần đầu tiên nước ta đã thiết
lập được mối quan hệ bình thường Với
tất cả các nước lớn , các trung tâm kinh tế
tài chính lớn trên thế giới Điều này góp
phần cho sự phát triển kinh tế , tiếp nhận
chuyển giao khoa học kỹ thuật làm tăng
năng suất lao động , xóa đói giảm nghèo
Trang 174 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• a)Những việc đã làm được
• Thứ tư từng bước hình thành kết cấu hạ
tầng then chốt cho nền kinh tế tri thức
• mạng thông tin được đánh giá là 1 trong
những kết cấu hạ tầng quan trọng của
nền kinh tế tri thức Trong những năm
qua nhờ những nỗ lực thực hiện các
chương trình quốc gia về công nghệ
thông tin và chiến lược đẩy nhanh phát
triển lĩnh vực viễn thông , mạng thông
tin ở nước ta đã được hình thành và mở
rộng nhanh chóng Nhiều công ty đã
áp dụng công nghệ thông tin vào hoạt
động quản lý , kinh doanh
Trang 184 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• b)Những việc có thể làm nhưng chưa làm được
• Thứ nhất , chất lượng tăng trưởng kinh tế còn thấp và chưa được cải thiện
• Thứ hai , nền kinh tế thị trường và thể chế thị trường còn non yếu , thiếu sót và nhiều méo mó , hệ thống thể chế thị trường ở nước ta còn nhiều mặt hạn chế chưa theo kịp diễn biến thực tế , cải cách hành chính diễn ra chậm chạp
• Thứ ba , quá trình chuẩn bị hội nhập kinh tế quốc tế
chưa mạnh và chưa đồng đều
• Quá trình phát triển nhận thức về toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế còn chậm trong các cấp , thiếu sự quyết tâm Việc chỉ đạo phối hợp thực hiện còn thiếu nhất quán
Trang 194 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• b)Những việc có thể làm
nhưng chưa làm được
• Thứ tư , các lĩnh vực biểu hiện đặc
trưng của nền kinh tế tri thức chưa
phát triển
• Các ngành mới , đại diện cho kinh tế
tri thức hoặc chưa hình thành hoặc
mới ở trình độ sơ khai Số doanh
nghiệp đầu tư mạo hiểm , đầu tư cho
nghiên cứu và triển khai nhằm tạo ra
công nghệ mới là không đáng kể
• Tri thức chưa thực sự trở thành
nguồn vốn quí , ý thức xã hội và thể
chế pháp lí về quyền sở hữu trí tuệ
còn quá kém
Trang 204 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 3/Triển vọng từng bước phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam
• vì là 1 bước đang phát triển và đang chuyển đổi nên
quá trình công nghiệp hóa , hiện đại hóa ở Việt Nam là 1 quá trình thực hiện đồng thời 3 nhiệm vụ “ chuyển từ
kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp và từ kinh
tế công nghiệp sang kinh tế tri thức cùng 1 lúc và trong quan hệ thúc đẩy lẫn nhau với việc chuyển từ kinh tế kế hoạch tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị
trường xã hội chủ nghĩa “ Định hướng quan trọng là phải nắm bắt các tri thức và công nghiệp và các ngành kinh
tế hiện có , đồng thời phát triển các ngành dịch vụ dựa vào tri thức
Trang 214 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• 4/ Phương hướngvà đề xuấ giải quyết nhằm phát triển
kinh tế tri thức ở Việt Nam
Có 3 nhân tố cơ bản quyết định sự hình thành nền kinh
tế tri thức:
a/ Nhân lực
- Yếu tố quyết định của mọI nền kinh tế là nguồn nhân lực, đặc biệt trong nền kinh tế tri thức phụ thuộc hoàn
toàn vào ngườI có tri thức, có trình độ cao
- Nước ta có dân số động, lực lượng lao động dồI dào, tuy nhiên còn yếu về trình độ chuyên môn nghiệp vụ Do
đó, để xây dựng độI ngũ trí thức, đề án “Phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ gần vớI độI ngũ trí thức trong thờI kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, hộI nhập quốc tế” của HộI nghị trung ương 7 đã đưa ra 5
nhóm nhiệm vụ, giảI pháp xây dựng độI ngũ trí thức:
Trang 224 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• + Hoàn thiện môi trường và
điều kiện thuận lợI cho hoạt
động của trí thức.
+ Xây dựng, thực hện chính
sách trọng dụng, đãi ngộ và tôn
vinh trí thức
+ Tạo chuyển biến căn bản
trong đào tạo, bồI dưỡng trí
+ Nâng cao chất lượng công
tác lãnh đạo của Đảng đốI vớI
độI ngũ trí thức
Trang 234 Việt Nam và nền kinh tế tri thức
• b/ Phát triển và đổI mớI công nghệ kỹ thuật
- VớI tình hình của nước ta hiện nay thì phương pháp hiệu quả nhất là dựa vào nguồn lực nước ngoài thông qua nhập công nghệ, hợp tác vớI nước ngoài, thực sự
mở cửa để thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
- Các biện pháp lâu dài:
+ Phát huy sức sáng tạo trong khoa học: chính sách đãi ngộ, tạo điều kiện cho cán bộ nghiên cứu, ứng dụng
khoa học công nghệ.
+ Các chính sách khuyến khích ứng dụng khoa học, đổI mới công nghệ, cơ chế quản lý kinh tế
+ Tăng đầu tư cho khoa học công nghệ
+ Phát triển các khu công nghệ cao
