Đề cương Kỹ thuật xử lý và cải tạo đất

đề cương xử lý và cải tạo đất

Câu 1: Đất, định nghĩa và sự hình thành đất, các thành phần của đất, tính chất của đất.

Trả lời:

 Đất hay thổ nhưỡng là lớp ngoài cùng của thạch quyển bị biến đổi tự nhiên dưới

tác động tổng hợp của nước, không khí, sinh vật

 Sự hình thành của đất

- Đất được hình thành do sự biến đổi lớp vật chất diễn ra ở lớp vỏ ngoài cùng của

vỏ trái đất, là một quá trình lâu dài và phức tạp, có thể chia các quá trình hìnhthành đất thành ba nhóm: Quá trình phong hoá, quá trình tích luỹ và biến đổi chấthữu cơ trong đất, quá trình di chuyển khoáng chất và vật liệu hữu cơ trong đất

- Tham gia vào sự hình thành đất có các yếu tố: Đá gốc, sinh vật, chế độ khí hậu,địa hình, thời gian Các yếu tố trên tương tác phức tạp với nhau tạo nên sự đa dạngcủa các loại đất trên bề mặt thạch quyển Bên cạnh quá trình hình thành đất, địahình bề mặt trái đất còn chịu sự tác động phức tạp của nhiều hiện tượng tự nhiênkhác như động đất, núi lửa, nâng cao và sụt lún bề mặt, tác động của nước mưa,dòng chảy, sóng biển, gió, băng hà và hoạt động của con người

- Đất thực tế được hình thành do các quá trình hoạt động:

 Hoạt động thêm vào đất:

- Nước, mưa, tuyết, sương

- O2, CO2 từ khí quyển

- N, Cl, S từ khí quyển theo mưa

- Vật chất trầm tích

- Năng lượng từ mặt trời

 Mất khỏi đất:

- Bay hơi nước

- Bay hơi N do quá trình phản ứng nitrat hoá

- C và CO2 do oxy hoá chất hữu cơ

- Mất vật chất do xói mòn

- Bức xạ năng lượng

 Chuyển dịch vị trí trong đất:

- Chất hữu cơ, sét, sét quioxit

- Tuần hoàn sinh học các nguyên tố dinh dưỡng

- Di chuyển muối tan

- Di chuyển do động vật đất

 Hoạt động chuyển hoá trong đất:

- Mùn hoá, phong hoá khoáng

- Tạo cấu trúc kết von, kết tủa

- Chuyển hoá khoáng

- Tạo thanh sét

 Các thành phần chính của đất

- Chất vô cơ: do đá phân hủy

- Chất hữu cơ: do động vật phân hủy

- Nước thực chất là dung dịch đất

- Không khí: O2, CO2, N2

- Sinh vật: côn trùng, nguyên sinh, tảo

Là chất khoáng, nước, không khí, mùn và các loại sinh vật từ vi sinh vật cho đến côntrùng, chân đốt v.v Đất có cấu trúc hình thái rất đặc trưng, xem xét một phẫu diệnđất có thể thấy sự phân tầng cấu trúc từ trên xuống dưới như sau:

 Tầng thảm mục và rễ cỏ được phân huỷ ở mức độ khác nhau

 Tầng mùn thường có mầu thẫm hơn, tập trung các chất hữu cơ và dinh dưỡng của đất

 Tầng rửa trôi do một phần vật chất bị rửa trôi xuống tầng dưới

 Tầng tích tụ chứa các chất hoà tan và hạt sét bị rửa trôi từ tầng trên

 Tầng đá mẹ bị biến đổi ít nhiều nhưng vẫn giữ được cấu tạo của đá

 Tầng đá gốc chưa bị phong hoá hoặc biến đổi

Mỗi một loại đất phát sinh trên mỗi loại đá, trong điều kiện thời tiết và khí hậu tương

tự nhau đều có cùng một kiểu cấu trúc phẫu diện và độ dày

Thành phần khoáng của đất bao gồm ba loại chính là khoáng vô cơ, khoáng hữu cơ vàchất hữu cơ Khoáng vô cơ là các mảnh khoáng vật hoặc đá vỡ vụn đã và đang bịphân huỷ thành các khoáng vật thứ sinh Chất hữu cơ là xác chết của động thực vật đã

và đang bị phân huỷ bởi quần thể vi sinh vật trong đất Khoáng hữu cơ chủ yếu làmuối humat do chất hữu cơ sau khi phân huỷ tạo thành Ngoài các loại trên, nước,không khí, các sinh vật và keo sét tác động tương hỗ với nhau tạo thành một hệ thống

tương tác các vòng tuần hoàn của các nguyên tố dinh dưỡng nitơ, phôtpho, v.v Không khí nằm trong các khoảng không gian giữa các hạt đất, và nước nằm trong cáckhoảng không gian cũng như bề mặt các hạt đất, chiếm khoảng một nửa thể tích củađất.

Các nguyên tố hoá học trong đất tồn tại dưới dạng hợp chất vô cơ, hữu cơ có hàmlượng biến động và phụ thuộc vào quá trình hình thành đất Thành phần hoá học củađất và đá mẹ ở giai đoạn đầu của quá trình hình thành đất có quan hệ chặt chẽ vớinhau Về sau, thành phần hoá học của đất phụ thuộc nhiều vào sự phát triển của đất,các quá trình hoá, lý, sinh học trong đất và tác động của con người

 Tính chất của đất

Những tính chất cơ bản của đất như sau:

a Độ xốp và độ giữ ẩm của đất:

+ Độ xốp của đất: Mỗi loại đất có cấu trúc khác nhau, nên độ xốp khác nhau và chúng

có khả năng giữ ẩm, giữ khí khác nhau Đặc trưng này rất quan trọng đối với trồngtrọt vì đất ẩm tố sẽ thuận lợi cho cây trồng phát triển và giảm được công việc phảitưới nước nhiều độ xốp và độ giữ ẩm của đất được quyết định bởi các yếu tố, ví dụnhư cấu trúc của các hạt keo đất, thành phần của các chất tạo ra keo đất, độ mùn củađất và một số vi sinh vật sống trong đất Vì thế nên khi các yếu tố này thay đổi thì độxốp và giữ ẩm của đất cũng nị thay đổi Vì vậy người ta có thể cải tạo đất để làm đất

có chất lượng cao phù hợp cho cây trồng qua việc gia tăng các loại phân bón để cónăng suất cao theo ý muốn

+ Độ giữ ẩm của đất: Độ giữ ẩm tối đa của một loại đất là lượng nước lớn nhất màloại đất đó giữ lại được sau khi có nước trọng lực chảy qua nó mà không có hiệntượng dâng mao quản từ các mạch nước ngầm Các loại đất xốp lớn thường có độ trữ

ẩm cao Độ trữ ẩm của đất thể hiện khả năng giữ nước của đất, nó là một hằng số đốivới mỗi loại đất Còn độ ẩm lại là một biến số, nó luôn thay đổi phụ thuộc vào thờitiết, độ ẩm tương đối của môi trường khí quyển và thời gian phơi đất

b Độ hút ẩm và hấp thụ khí

Mỗi loại đất có cấu trúc khác nhau nên chúng có khả năng hút ẩm và hút khí khácnhau Đặc trưng này rất quan trọng đối với cây trồng vì cây trồng cần phải hút nước từđất để phát triển Đất có độ xốp cao sẽ có khẳ năng hút ẩm và hút khí tốt

c Độ chua và độ axit của đất

Đây là các chỉ tiêu hóa lý quan trọng của đất và có ảnh hưởng quan trọng đối với câytrồng Đất có độ axit và độ chua cao sẽ không thích hợp cho cây trồng lương thực(lúa, ngô, ) hay các cây rau quả Độ chua của đất là do sự có mặt của ion H+ và ion

Al3+ trong đất tạo ra và được chia làm 2 loại:

+ Độ chua hiện tại (độ chua hoạt tính): Là độ chua tạo ra do ion H+ tự do trong đất vàđược chiết ra khi lắc chiết mẫu đất với nước cất và các định độ chua qua đo pH củadung dịch chiết này

+ Độ chua tiềm tàng (độ chua tổng): Được xác định khi chiết mẫu đất bằng dung dịchmuối kiềm trung tính (KCl) Độ chua này được chia thành 2 phần là Độ chua trao đổi

và độ chua thủy ngân

 Phân loại đất: theo PP quốc tế tổ chức PAO và UNESCO đưa ra ở VN có 21 nhóm và

61 loại đất chính là phương pháp phân loại đầy đủ nhất

Phân loại sơ bộ gồm 9 loại: đất mặn, đất phèn, đất phù sa, đất lầy, đất xám bạc màu, đất đỏ và xám nâu, đất đen, đất mùn vàng đỏ trên núi, đất mùn trên cao Trong đó đất vàng đỏ chiếm nhiều nhất 24%

- Chức năng: không gian MT sống của con người, điều hòa MT, khí hậu, điều hòa nước,

kiểm soát chất thải và ô nhiễm, chức năng sản xuất, bảo tồn văn hóa và lịch sử, tồn trữ,kết nối không gian sống

Câu 2: Ô nhiễm đất, các nguyên nhân gây ô nhiễm, ảnh hưởng của ô nhiễm đất

Trả lời:

 Ô nhiễm môi trường đất

Đất được xem là ô nhiễm khi nồng độ các chất độc tăng lên quá mức an toàn, vượtlên khả năng tự làm sạch của môi trường đất Ô nhiễm môi trường đất là tất cả cáchiện tượng làm nhiễm bẩn và ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏecon người hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường đất Người ta có thể phânloại đất bị ô nhiễm theo nguồn gốc phát sinh, hoặc theo các tác nhân gây ô nhiễm

 Các nguyên nhân gây ô nhiễm

* Theo nguồn gốc phát sinh có:

- Nguồn gốc tự nhiên: Do khí hậu, gió, núi lửa, mưa lũ, sạt lở…

- Nguồn gốc nhân tạo:

+Chất thải sinh hoạt như rác thải, đồ ăn, nước thải sinh hoạt, phân…

+ Chất thải nông nghiệp như phân bón hóa học và chất thải động vật: nguồn phânbón quý cho nông nghiệp nếu áp dụng biện pháp canh tác và vệ sinh hợp lý;những sản phẩm hóa học như phân bón, chất điều hòa sinh trưởng, thuốc trừ sâu,diệt cỏ…

+ Chất thải công nghiệp như dùng than để chạy nhà máy nhiệt điện, khai thác mỏ,sản xuất hóa chất, nhựa dẻo, nylon …

+ Do tác động của không khí từ các khu công nghiệp và khu dân cư tập trung nhưQuá trình đốt nhiên liệu có chứa S sẽ sinh ra khí SO2 rồi tạo thành ion SO42- ởtrong đất Các NOx trong khí quyển chuyển hóa thành nitrit – NO2, mưa chuyểnNO2 vào đất, đất hấp thụ NO và NO2 được oxy hóa tạo thành nitrat trong đất CO

do đốt nhiên liệu chuyển thành CO2 sau đó chuyển thành sinh khối nhờ nấm và visinh vật đất Bụi chì từ khí thải của xe máy dọc hai bên đường thấm vào đất Hàmlượng chì và kẽm cao ở những khu vực gần mỏ quặng

* Nếu phân loại theo các tác nhân gây ô nhiễm:

- Ô nhiễm do tác nhân hóa học

- Ô nhiễm do tác nhân sinh học

- Ô nhiễm do tác nhân vật lý

Đất có thể bị ô nhiễm từ nguồn nước bị ô nhiễm Khi nguồn nước bị ô nhiễm chảyqua bề mặt hoặc di chuyển lắng đọng hoặc thấm sâu vào đất Đó có thể là chất độchữu cơ như xăng dầu, mỡ, hydrocacbon khác, có thể là chất độc vô cơ như kimloại và oxi kim loại, cũng có thể là vi khuẩn gây bệnh, hoặc xác chết của động vật

 Ảnh hưởng/ Tác hại của ô nhiễm môi trường đất:

Đất bị xuống cấp, một số biểu hiện như:

 Dễ bị xói mòn do nước, khi gặp các chuyển động lớn như lở đất khi lượng mưa cao,thảm thực vật bị phá hủy, canh tác không hợp lý, chất dinh dưỡng bị mất do trầm tích

và bị rửa trôi theo dòng nước, gấp khoảng 10 lần lượng dinh dưỡng và bị trôi

 Dư thừa muối: đất dư thừa Na+ nhưng lại thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết

 Sự xuống cấp hóa học: liên quan đến sự mất đi những chất dinh dưỡng cần thiết và cơbản cũng như sự hình thành các độc tố Al3+, Fe2+ khi các chỉ tiêu này quá cao hoặcquá thấp đều gây ảnh hưởng đến môi trường

 Sự xuống cấp sinh học: sự gia tăng tỉ lệ khoáng hóa của mùn mà không có sự bù đắpcác chất hữu cơ sẽ làm cho đất nhanh chóng nghèo kiệt, giảm khả năng hấp thụ vàgiảm khả năng cung cấp N cho sinh vật Đa dạng sinh vật trong môi trường đất bịgiảm thiểu

 Làm thay đổi thành phần và tính chất của đất; làm chai cứng đất; làm chua đất; làmthay đổi cân bằng dinh dưỡng giữa đất và cây trồng do hàm lượng nitơ còn dư thừatrong đất (chỉ có khoảng 50% nitơ bón trong đất là được thực vật sử dụng, số còn lại

là nguồn gây ô nhiễm môi trường đất)

 Gây một số bệnh truyền nhiễm, bệnh do giun sán, ký sinh trùng mà đa số người dânmắc phải đặc biệt là trẻ em ở các vùng nông thôn

 Các chất phóng xạ, kim loại, nylon, do không phân hủy được nên gây trở ngại chođất

 Các phân bón hóa học, thường có một số vết kim loại và hóa chất như As, Cd, Co, Cu,

Pb, Zn … theo thời gian sẽ tích tụ trên lớp đất mặt làm đất bị chai xấu, thoái hóa,không canh tác tiếp tục được

 Việc sử dụng thuốc trừ sâu có tác dụng làm giảm tác động phá hoại của sâu bệnh, tăngsản lượng cây trồng Tuy nhiên, thuốc trừ sâu cũng là một tác nhân quan trọng gây ônhiễm môi trường, gây bệnh tật và tử vong cho nhiều loài động vật nhất là loài chim.DDT là một trong những thuốc trừ sâu gây độc hại cho sinh vật và môi trường Sửdụng DDT và một số thuốc trừ sâu khác đã làm cho nhiều loài chim và cá bị hủy diệt.Nguyên nhân là do thuốc trừ sâu và diệt cỏ tồn tại lâu trong đất (từ 6 tháng đến 2năm) và gây tích tụ sinh học Trung bình có khoảng 50% lượng thuốc trừ sâu đượcphun đã rơi xuống đất, tồn đọng trong đất và bị lôi cuốn vào chu trình: đất-cây-độngvật - người Một số chất còn bị nghi là nguyên nhân của bệnh ung thư

Câu 3: Nêu các biện pháp xử lý ô nhiễm đất (tất cả các biện pháp, nêu sơ lược những biện pháp đó là gì, định nghĩa khái niệm)

Trả lời:

+Phương pháp bay hơi: gần nhà máy hóa chất và khu công nghiệp, dùng dong khôngkhí mạnh làm bay hơi các chất ô nhiễm có trong đất, hấp thụ bằng than hoạt tính.+Phương pháp xử lí bằng thực vật: hoa hướng dương hấp thụ urani, một số loại dương

xỉ hấp thụ asen, nhiều cây vùng núi hấp thụ mạnh mẽ kẽm, cây mù tạc hấp thụ chì, cỏ

ba lá hấp thụ dầu,…

+Phương pháp ngâm chiết: kết hợp với chất hoạt động bề mặt để ngâm và chiết cácchất gay ô nhiễm ra khỏi đất thu gom chất chiết bằng hệ thống thu gom và sử lí riêng.+Phương pháp cố định chất ô nhiễm bằng dòng điện

+Phương pháp xử lí thụ động: sử dụng các quá trình xảy ra một cách tự nhiên như cácquá trình bay hơi, thông khí, phân hủy sinh học, phân hủy do ánh sáng để phân hủycác chát gây ô nhiễm

 Xử lí đất bị ô nhiễm sau khi đã bóc khỏi vị trí

+ Phương phấp xử lí bằng mặt đất: Rải trên một bề mặt đất khác để phân hủy các chất

ô nhiễm bằng quá trình phân hủy sinh học, phân hủy do ánh sáng xảy ra một cách tựnhiên

+Phương pháp nhiệt

+Phương pháp trộn với nhựa đường asphalt

+Phương pháp đóng khối

+Phương pháp bóc và chôn lấp

Điều tra ô nhiễm đất là tìm hiểu trạng thái ô nhiễm và đánh giá mức độ ô nhiễm.Hiện nay người ta lấy “trị số cơ bản” làm tiêu chuẩn đánh giá Căn cứ vào hàm lượngbình quân của hợp chất hoặc nguyên tố độc hại trong đất vượt quá “trị số cơ bản” đểđánh giá

Trong các xí nghiệp, nhà máy, hầm mỏ cần nghiên cứu công nghệ khép kín, khôngsản xuất hoặc ít sản xuất chất độc Những chất thải loại cần có cách xử lý thu hồi.Hiện nay, ô nhiễm đất chủ yếu bắt nguồn từ các nhà máy và nước cống thành phố, bởivậy lúc tưới nước cho cây trồng cần phải cẩn thận

Cần chọn dùng loại nông dược có hiệu lực cao nhưng ít độc, ít tồn lưu trong đất Loại

bỏ hoàn toàn các nông dược đã cấm sử dụng Một hướng mới hạn chế dùng thuốc gây

ô nhiễm là cần mở rộng phương pháp sinh vật phòng trừ kết hợp với các phương phápkhác (phòng trừ tổng hợp)

Luân canh lúa màu để xúc tiến phân hủy DDT

Cải thiện thành phần cơ giới đất, tăng cường bón phân hữu cơ

Đối với đất cát cần nâng cao tính đệm và khả năng hấp phụ để hút các cation kim loại

và nông dược, áp dụng biện pháp tổng hợp nâng cao độ màu mỡ của đất, tạo điều kiệncho sinh vật hoạt động phân hủy các nông dược tồn lưu trong đất

 Đổi đất, lật đất:

Khi đất bị nhiễm kim loại nặng (như Cd) có thể áp dụng biện pháp đổi đất, lật đất.Biện pháp này cải tạo triệt để nhưng khó thực hiện trên diện rộng

Nếu đất bị ô nhiễm nặng nên thay cây lương thực, cây ăn quả bằng cây quả, cây cảnhhoặc cây lấy gỗ Nếu đất trồng cỏ chăn nuôi thì nên thu hoạch vào thời gian hàmlượng chất độc thấp nhất

Ngoài ra, có thể trồng những cây không dùng để ăn mà có khả năng hút mạnh cáchcaats có chứa nguyên tố kim loại nặng, ví dụ: trồng cúc vạn thọ để cải tạo đất bịnhiễm Cd Hoặc có thể lợi dụng vi sinh vật để chống ô nhiễm đất

- Các nhà máy phải xây ống khói cao để đưa khí thải lên cao, phải có hệ thông xử líchất thải, để tiết kiệm nhưng vẫn đảm bảo chất lượng xử lí chất thải, có thể xây dựng

hệ thống xử lí chất thải tập trung

Trước hết cần giáo dục người dân trong việc thực hiện bảo vệ môi trường nói chung

và môi trường đất nói riêng Đối với các đơn vị vi phạm luật môi trường, cần phải xử

lý nghiêm khắc Ðiều 184 (BLHS) Tội gây ô nhiễm đất

+ Người nào chôn vùi hoặc thải vào đất các chất độc hại quá tiêu chuẩn cho phép, đã

bị xử phạt hành chính mà cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục theo quyếtđịnh của cơ quan

có thẩm quyền gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến mộttrăm triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến banăm

+ Phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.+ Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ năm năm đến mườinăm Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệuđồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ mộtnăm đến năm

Câu 4: Khái niệm và nguyên nhân ô nhiễm kim loại nặng, ô nhiễm bởi hợp chất hữu cơ và hóa học, ô nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật, ô nhiễm dầu mỏ, ô nhiễm phèn, ô nhiễm đất do khí thải, ô nhiễm do phóng xạ.

Trả lời:

Ô nhiễm kim loại nặng

+ Khái niệm: ô nhiễm kim loại nặng trong đất là khả năng tích lũy kim loại nặng trong

đất vượt quá tiêu chuẩn cho phép gây độc đối với con người,sinh vật và đất

+ Nguyên nhân:

- Tự nhiên: Trong các khoáng vật hình thành nên đất thường chứa 1 hàm lượng nhấtđịnh kim loại nặng, trong điều kiện bình thường chúng là những nguyên tố trunglượng và vi lượng không thể thiếu cho cây trồng và sinh vật trong đất, tuy nhiêntrong 1 số điều kiện đặc biệt chúng vượt 1 giới hạn nhất định và trỏe thành đất ônhiễm

- Nhân tạo: do các chất thải kim loại, đặc biệt là các kim loại nặng (Pb, Zn, Cd, Cu vàNi) thường có nhiều ở các khu vực khai thác mỏ, các nhà máy nhiệt điện, các khucông nghiệp và đô thị, do chất thải nguy hại như các loại bình điện, pin, ác quy, phếliệu kim loại…

Do chất thải bệnh viện: các hóa chất và kim loại đc thải ra trong các hoạt động của bệnhviện, hóa chất xét nghiệm và sản phẩm sau xét nghiệm, hóa chất trị liệu, chất tẩy rửa giadụng như EDTA, NTA có khả năng tạo phức với kim loại làm tăng hàm lượng kim loạinặng

Do hàm lượng kim loại trong các sản phẩm làm phân bón

Do lắng đọng từ khía quyển: các sol khí trong khí quyển đc giải phóng vào khí quyển trênmặt đất sau đó khuếch tán lên cao, các phần tử kim loại lớn rơi xuống mặt đất ở dạng kếttủa khô Mưa mang phần lớn kim loại hòa tan từ khí quyển là kết tủa ướt

Do sử dụng phân bón không tinh khiết và thuốc trừ sâu có chứa kim loại nặng

Dùng bùn thải trong nông nghiệp

Hàm lượng các kim loại năng có trong trầm tích sông hồ bị biến đổi

Do nước thải CN, nước mưa, nước chảy tràn đô thị và trên đất nông nghiệp có hàm lượngkim loại nặng cao.

+ Biện pháp

- Tuyên truyền: Nâng cao ý thức của người dân về bảo vệ môi trường.Đào

tạo đội ngũ cán bộ quản lý môi trường chuyên nghiệp, có năng lực.Hoàn thiện hệ thốngpháp luật về BVMT.Khuyến khích sáng tạo ra các phương pháp xử lý đất hiệu quả

- Phòng ngừa: Hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu, hóa chất BVTV Khai thác, sử

dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả, hợp lý Xử lý các loại chất thải trước khi thải ra môi trường

 PP sinh học: Trồng cây: nghiên cứu cho thấy có khoảng 400 loại cây thuộc 45 họ

TV có khả năng hấp thụ KLN như: cây dương xỉ kết hợp với nấm cộng sinh, cỏvetiver, rau muống, hoa ngũ sắc.Sử dụng vi sinh vật: dùng vi sinh vật để phân hủycác chất ô nhiễm bằng cách cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng và không khí chochúng Trong môi trường tự nhiên, có nhiều loài sinh vật có khả năng hấp thụ cáckim loại nặng như: vi khuẩn crtrobacter sp, tảo rhizobus arhizus

Ô nhiễm bởi hợp chất hữu cơ và hóa học

+ Khái niệm: hợp chất hữu cơ trong đất là những tàn tích hữu cơ chưa bị phân giải (rễ, thân, lá cây, xác động vật) vẫn giữ nguyên hình thể và những chất hữu cơ đã được phân

giải

+ Nguyên nhân:

- Tự nhiên: Phân bón hữu cơ do chưa được ủ và qua xử lý đúng kỹ thuật gây nguy hạicho môi trường đất do trong phân chứa nhiều giun sán, trứng giun, sâu bọ, vi trùng

và các mầm bệnh khác khi bón vào đất, chúng có điều kiện sinh sôi nảy nở, lantruyền môi trường xung quanh, diệt một số vi sinh vật có lợi trong đất.

- Nhân tạo:

Bón phân hữu cơ quá nhiều trong điều kiện yếm khí sẽ làm quá trình khử chiếm ưu thế;sản phẩm của nó chứa nhiều acid hữu cơ làm môi trường sinh thái đất chua, đồng thờichứa nhiều chất độc như H2S, CH4, CO2 Sư tích lũy cao các hóa chất dạng phân hóa học

sẽ gây hại cho môi trường sinh thái đất về mặt cơ lý tính , đất nén chặt , độ trương cokém, không tơi xốp, tính thoáng khí kém, vi sinh vật cũng ít đi vì hóa chất hủy diệt sinhvật

Do chất thải công nghiệp như chất tẩy rửa, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốcnhượm, màu vẽ, công nghiệp sản xuất pin, thuộc da, công nghiệp sản xuất hoá chất

Do sử dụng nước thải như nguồn nước tưới trong sản xuất nông nghiệp

Do bón phân không hợp lý, không đúng liều lượng thông thường khi bón phân cây trồngchỉ hấp thụ đc 40 – 60 % lượng phân bón, lượng còn lại sẽ ở lại trong đất tích tụ dần dẫnđến dư thừa chất hữu cơ

Cách 2: Các chất thải có khả năng gây ô nhiễm đất ở mức độ lớn như: chất tẩy rửa, phânbón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc nhuộm, màu vẽ, công nghiệp sản xuất pin, thuộc da,công nghiệp sản xuất hoá chất

Nhiều loại chất thải hữu cơ cũng dẫn đến ô nhiễm đất Nhiều loại nước từ cống rãnhthành phố thường được sử dụng như nguồn nước tưới trong sản xuất nông nghiệp Trongcác loại nước thải này thường bao gồm cả nước thải sinh hoạt và công nghiệp, nên thườngchứa nhiều các kim loại nặng

Ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực vật

+ Khái niệm : Ô nhiễm đất do hoá chất bảo vệ thực vật là việc sử dụng các loại hóa chất

BVTV có độc tính cao làm cho mức độ tồn lưu dư lượng các loại hóa chất trong đất lớn

+ Nguyên nhân:

- Các thuốc bảo vệ thực vật thường chứa nhiều kim loại nặng như: As, Pb, Hg Một số loạithuốc bệnh như: CuSO4, Zineb, Macozeb… chứa các kim loại nặng như Zn, Cu, Mn sửdụng nhiều và lâu dài sẽ tồn lưu các kim loại trong đất.

- Tác hại khác của thuốc trừ sâu bệnh là sự xâm nhập của nó vào môi trường đất làm cho

cơ lý hoá tính đất giảm sút, mức độ gây hại tương tự như phân bón hoá học Nhưng khảnăng diệt khuẩn cao nên thuốc trừ sâu bệnh cũng đồng thời tiêu diệt nhiều vi sinh vật cóích làm các hoạt tính sinh học của đất bị giảm

- Bao bì HCBVTV và nơi lưu trữ HCBVTV không được sử lý đúng cách cũng gây ônhiễm đất

- Sử dụng HCBVTV không đúng liều lượng và chủng loại

- Lạm dụng hóa chất BVTV ở hầu hết các loại cây trồng

- Việc xử lý, bảo vệ chưa được quan tâm

- Công tác quản lý BVTV vẫn còn lỏng lẻo

- Việc xử lý khắc phục hậu quả của hóa chất BVTV chưa được quan tâm đúng mức

- Ý thức của người dân chưa cao: vứt bỏ chai, túi đựng hóa chất BVTV ra môi trường, rửabình bơm và dụng cụ pha chế hóa chất BVTV không đúng nơi quy định

- Sử dụng các hóa chất BVTV quá hạn, các loại cấm sử dụng ở Việt Nam

- Các loại hóa chất BVTV tồn dư từ hàng nghìn năm trước: do chiến tranh để lại, kho chứacũ,…

+ Ảnh hưởng

- Nếu sử dụng quá nhiều hóa chất BVTV mà lượng hấp thụ của rễ thực vật tương đối nhỏ, nên lượng còn lại ngấm vào đất qua quá trình chuyển hóa gây ô nhiễm đất, mạch nước ngầm và các dòng sông

- Cùng với sự tăng lên về số lượng sử dụng cùng với tính chất khó phân hủy, thì độ sâu,

độ rộng của loại ô nhiễm sẽ ngày càng nghiêm trọng

- Lượng tồn dư hóa chất BVTV chủ yếu là ở các nhóm có chứa các nguyên tố như chì, arsen, thủy ngân, … có độc tính lớn, thời gian dài, sẽ gây ô nhiễm kim loại nặng trong đất

- Hóa chất BVTV xâm nhập vào môi trường đất làm cho tính chất cơ lý của đất giảm sút (đất cứng, chai hóa)

- Khả năng diệt khuẩn cao nên hóa chất BVTV tiêu diệt VSV có lợi trong đất, hoạt tính sinh học trong đất giảm.

- Ở trong đất hóa chất BVTV tác động, VSV (giun đất, động vật khác ) làm hoạt động của chúng giảm, chất hữu cơ được phân hủy đất nghèo dinh dưỡng

+ Biện pháp

- Biện pháp kỹ thuật:

 Thu gom, vận chuyển, xử lý hóa chất BVTV vương vãi ra môi trường

 Sử dụng một số phương pháp xử lý ô nhiễm như: phương pháp hấp phụ, phươngpháp thủy phân,

 Sử dụng biện pháp bao vây, ngăn chặn cách ly nhằm không cho chất ô nhiễm lan tỏa bằng cách xây dựng tường chắn và dùng các vật liệu cách ly

- Biện pháp phòng ngừa:

 Sử dụng hóa chất BVTV đạt hiệu quả cao về kinh tế, đúng kỹ thuật, phối hợp dùng thuốc với các biện pháp phòng trừ

 Khuyến khích sử dụng các phương pháp sinh học

 Dùng hóa chất BVTV theo 4 nguyên tắc: đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng lúc, đúng cách

 Tiến hành xây dựng một mạng lưới cơ sở dữ liệu toàn diện về môi trường vàđược cập nhật định kỳ để kiểm soát diễn biến và sự dịch chuyển các chất để đánh giá mức độ ô nhiễm của hóa chất BVTV

 Xây dựng và thực hiện tốt các chính sách khuyến khích các nhà khoa học, công nghệ nghiên cứu và chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để xử lý

ô nhiễm và hạn chế ảnh hưởng của hóa chất BVTV

- Biện pháp tuyên truyền, giáo dục và nâng cao năng lực

 Nâng cao nhận thức vảo vệ tài nguyên, môi trường và xây dựng văn hóa môitrường thông qua hoạt động như:

+ Phát thanh tuyên truyền phóng sự về ảnh hưởng của hóa chất bảo vệ thực vật

+ Hướng dẫn bà con nông dân sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật 1 cách an toàn

+ Đưa vấn đề sinh thái và bảo vệ môi trường vào trong nhà trường, nâng cao

ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường cho học sinh

 Phối hợp với các cơ quan ban ngành hướng dẫn các kiến thức cơ bản về môitrường cho các tuyên truyền viên vệ sinh môi trường.

 Nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình y tế dự phòng, khám chữa bệnh cho người dân

Ô nhiễm dầu thải

1 Khái niệm: Ô nhiễm đất do hydrocarbures từ nguồn dầu hoả Thành phần cơ bản

của dầu mỏ: Carbon 82 – 87%, hydro 11 – 14%,lưu huỳnh 0,1 – 0,5%, oxy và nitơ

< vài phần nghìn Dầu mỏ là chất kỵ nứơc, khi thấm vào đất, dầu đẩy nước rangoài làm cho môi trường đất hầu như không còn nước và chiếm hết các khoảngkhông khí trong đất làm cho đất giảm thiểu oxy và nước, gây tổn thương cho hệsinh thái

2 Hiện tượng:

- Chỉ cần một lớp dầu bao phủ mặt đất, dù rất mỏng (0,2 – 0,5 mm) cũng ssủ làm cho đất

“ngạt thở” vì thiếu không khí, quá trình trao đổ khí bị cắt đứt Kết quả là các loài động,thực vật và vi sinh vật đều thiếu oxy, cuối cùng dẫn đến cái chết Lớp dầu này cũng ngăncản quá trình trao đổi năng lượng mặt trời của môi trường đất

-Khi xâm nhập vào đất, dầu làm thay đổi kết cấu và đặc tính lý hoá tính của đất, khiến cáchạt keo đất trơ ra và không còn khả năng hấp thu, trao đổi nữa

-Dầu thấm qua đất xuống mạch nước ngầm, làm ô nhiễm nguồn nước ngầm

- Ô nhiễm dầu loang trên biển: Do quá trình khai thác dầu trên thềm lục địa: nước thảichứa dầu, sự cố tràn dầu, sự cố vỡ ống dẫn dầu, va chạm tàu trở dầu

4 Ảnh hưởng:

- Dầu có thể tiêu diệt trực tiếp hầu hết các thực vật, động vật, sinh vật trong đất Khitrên bề mặt đất có một lớp dầu mỏng cản trở quá trình trao đổi chất các sinh vật đấtlàm chúng chết dần

- Dầu làm thay đổi cấu trúc, đặc tính lý học, hóa học của đất, chúng biến các hạt keothành “trơ”, không có khả năng hấp phụ và trao đổi nữa, làm cho vai trò đệm, tính oxyhóa, tính dẫn điện, dẫn nhiệt của môi trường đất thay đổi mạnh

- Chất ô nhiễm dầu trong đất chủ yếu kìm hãm quá trình vận chuyển, bay hơi và phânhủy sinh học Khi nhiên liệu động cơ bị rò rỉ từ những thùng chứa chảy tràn vào đất.Tác động của lực hấp dẫn kéo các chất lỏng theo chiều đi xuống, ngược với lực giữ,các chất lỏng đó hoặc là sẽ hấp thụ trên hạt khoáng hoặc là nằm trong lỗ hổng cấu trúccủa đất Dầu khó bị phân hủy bởi các vi sinh vật đất Mặt khác, đất là môi trườngkhông thể pha loãng các chất thải, nên dầu có tác hại lâu dài trong đất

- Ở những khu đất bị nhiễm dầu, dầu sẽ che lấp khe hở và mao quản của đất, gây tắccác đường dẫn nước trong đất làm cho đất cằn cỗi Vì nguyên nhân này mà vi sinh vậtđất không có khả năng tồn tại, phát triển do dầu ngăn cản khả năng hô hấp và phá hủymôi trường cung cấp thức ăn cho vi sinh vật trong đất bị ô nhiễm

 Biện pháp sinh học: Khi môi trường bị ô nhiễm dầu, các vi sinh vật có khả năng

sử dụng dầu làm thức ăn lập tức phát triển Tuy nhiên sự thành công của việc ứng dụng chúng để xử lí ô nhiễm dầu phụ thuộc vào khả năng tối ưu hoá các điều kiện

khác nhau về sinh học, hoá học, địa chất… giúp cho vi sinh vật sinh trưởng mạnh

mẽ nhất, thời gian nhanh nhất

- BP quản lý:

 Đối với các thành phố phải kiểm soát các nguồn thải sinh hoạt và công nghệp, các trung tâm dân cư và công nghiệp ven sông, hồ và ven biển bằng mọi biện pháp xử

lý nước thải trước khi xả ra môi trường đất, sông, biển;

 Các khu vực bến cảng, kho tàng ven biển, cần hạn chế rưả, xả thải trực tiếp ra môitrường đất, ra biển,

 Hạn chế ô nhiễm hoá chất (dung dịch khoan) và dầu trong khoan thăm dò và khai thác dầu khí ngoài khơi bằng cách hạn chế sử dụng, xử lý chất thải trước khi xả xuống biển,

 Tăng cường an toàn hệ thống ống dẫn dầu, vận chuyển dầu trên biển, hạn chế tổn thất, rò rỉ dầu ở mọi hình thức,

 Xử lý nhanh và hiệu quả cao trong trường hợp sự cố dầu tràn, vỡ đường ống, tainạn tàu chở dầu

- BP tuyên truyền:

 Tăng cường tuyên truyền bằng mọi hình thức, nhất là trên các phương tiện thông tiện đại chúng về tác hại của ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm dầu nói riêng,

 Thường xuyên mở các lớp tập huấn về bảo vệ môi trường cho các chủ doanh nghiệp, chủ tàu, để cho mọi người đều nhận thức được việc đầu tư cho xử lý chất thải, bảo vệ môi trường là một khoản đầu tư đương nhiên và cũng là đầu tư cho phát triển, là khoản đầu tư mang lại lợi nhuận lâu dài cho doanh nghiệp

 Định kỳ tổ chức các Tháng hành động về môi trường, Để cho mọi người dân đượctham gia vào công việc bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức xã hội về quyền lợi và trách nhiệm của việc bảo vệ môi trường

Ô nhiễm đất do phèn

1 Khái niệm: Đất phèn còn gọi là đất chua mặn, là loại đất tiến trình hình thành sản

sinh ra lượng axit sunfuaric ảnh hưởng lâu dài đến đặc tính chủ yếu của đất

- Đất phèn thường màu đen hoặc nâu ở tầng đất mặt

2 Nguyên nhân