Giáo án Ngữ văn 8 bài 26: Thuế máu

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: - Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Phápqua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi củamình trong các cuộc

Tiết 111

THUẾ MÁU ( Trích BẢN ÁN CHẾ ĐỘ THỰC DÂN PHÁP)

Nguyễn Aí Quốc

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

- Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Phápqua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi củamình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của

những người bị bóc lột Thuế máu theo trình tự miêu tả của tác giả.

- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn Ái Quốctrong văn chính luận

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

2.Kiến thức :

-Bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của thực dân Pháp và số phận bi thảm của ngườidân thuộc địa bị bóc lột, bị dùng làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phinghĩa phản ánh trong văn bản

-Nghệ thuật lập luận và nghệ thuật trào phúng sắc sảo trong văn chính luậncủa Nguyễn Ái Quốc

Tích hợp tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với chủ đề :“Yêu nước,

thương dân, tinh thần quốc tế vô sản” với nội dung:

- Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo bản chất độc ác, giả nhạn nghĩa của thực dânPháp với người dân các nước thuộc địa(trong đó có người Việt Nam)bị bóclột “thuế máu” cho tham vọng xâm lược của chúng

- Tư tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước và độc lập dân tộc là nguồngốc tư tưởng Hồ Chí Minh

III CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: - Tìm tài liệu về tác giả, tác phẩm

- Đọc và nghiên cứu tác phẩm

- Bản chất chủ nghĩa thực dân và ý nghĩa cách mạng của

việc Hồ Chí Minh, lên án chủ nghĩa thực dân (Hồ Chí Minh,người anh hùng giải phóng dân tộc và nhân danh văn hóa thếgiới, tr 347 – 352

- Soạn giáo án

2 Học sinh:- Đọc văn bản.

- Trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

IV CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

? Qua văn bản Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp, em hiểu mục đích

của việc học là gì

Đáp án :Mục đích của việc học là để làm người có đạo đức, có tri thức, góp phầnlàm hưng thịnh đất nước, chứ không phải để cầu danh lợi Muốn học tốt phải cóphương pháp, học cho rộng nhưng phải nắm cho gọn, đặc biệt, học phải đi đôivới hành

Điểm : Học sinh trả lời như yêu cầu trên 10

a Giới thiệu bài:

Nguyễn Ái Quốc là một vị lãnh tụ vĩ đại, một con người tiêu biểu cho

lòng yêu nước, như chính cái tên của Người Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân

Pháp” được Người viết trong thời gian hoạt động cách mạng tại Pháp là một đòn

chí mạng giáng vào chủ nghĩa thực dân Trong đó, phần I, “chiến tranh và người

bản xứ” ở chương “thuế máu”, đã vạch rõ bộ mặt thật sự của quan cai trị Pháp với

người bản xứ “Thuế Máu” là chương đầu tiên của tác phẩm Trong chương này, tác

giả chủ yếu là nói lên sự tàn bạo bất nhân của các quan cai trị cầm quyền Pháp Từ

khi đặt ách cai trị lên đất nước ta, thực dân Pháp đã đưa ra hàng trăm thứ thuế ngặt

nghèo để bóc lột dân Việt Nam Nhưng thứ thuế mà độc ác nhất, bất cứ quốc gia bị

đô hộ nào cũng lên án đó là “Thuế Máu” Để hiểu rõ hơn chúng ta đi vào tiết học

ngày hôm nay

b Các hoạt động cụ thể

Hoạt động của thầy và trò

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu chung về

tác giả tác phẩm.

- Kĩ thuật dạy học tích cực ( KTDHTC) :

Đọc hợp tác-> Rèn kĩ năng lắng nghe, tư

duy sáng tạo, giao tiếp.

? Hãy nêu hiểu biết của em về tác giả!

(SGK)

GV:Nguyễn Ái Quốc(1890 - 1969): Tên gọi rất

nổi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh, đợc dùng

từ năm 1919 - 1945 Nguyễn Ái Quốc gắn với

tờ báo Người cùng khổ, truyện ngắn Những trò

lố hay là Va-ren và Phan bội Châu, tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp.

?Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?

- Đầu thế kỉ XX, các nước đế quốc thi nhauxâm lược nhiều nơi trên thế giới nhằm vơ vét

của cải và nhõn lực khiến đời sống của nhõn

dõn ở cỏc nước thuộc địa vụ cựng khổ nhục

Làn súng cỏch mạng đang lờn mạnh mẽ ở khắp

nơi

- Chiến tranh thế giới thứ nhất bựng nổ, cỏc

n-ước đế quốc tranh giành nhau quyền lợi, đẩy

nhõn dõn lao động ở nhiều nơi vào lũ lửa chiến

- Giỏng đũn quyết liệt vào chủ nghĩa thực dõn

Vạch con đường đấu tranh cỏch mạng cho cỏc

dõn tộc bị ỏp bức

Hoạt động 2: Hướng dẫn tỡm hiểu văn bản.

- Kĩ thuật dạy học tớch cực ( KTDHTC) :

Đọc hợp tỏc-> Rốn kĩ năng lắng nghe, tư

duy sỏng tạo, giao tiếp.

Bước 1: GV:Hướng dẫn và họi HS đọc văn

bản.

- Kết hợp nhiều giọng đọc: khi mỉa mai chõm

biếm, khi đau xút, đồng cảm,khi căm hờn,

phẫn nộ,khi giễu nhại,trào phỳng, khi bỏc bỏ

mạnh mẽ

- Nhấn mạnh và kộo dài một số từ ngữ, hỡnh

ảnh thể hiện mõu thuẫn trào phỳng rừ nột: giỏi

lắm thỡ cũng, chiến tranh vui tươi, ngấy thịt

2 Tỏc phẩm:

Bản ỏn chế độ thực dõn Phỏp viết bằng

tiếng Phỏp, in lần đầu tiờn tại Pari năm

1925 Năm 1946, xuất bản tại Việt Namsau đú được dịch ra tiếng Việt và tỏi bảnnhiều lần

- Tỏc phẩm gồm 12 chơng: là bản cáotrạng đanh thép về tội ác tày trời của chủnghĩa thực dân, đồng thời phản ánh cuộcsống khốn cùng của ngời dân thuộc địa

đen, thịt vàng, đùng một cái, con yêu, bạn

hiền, xì tiền ra, tấp nập, không ngần ngại …

* GV đọc ½ đoạn đầu, 4 HS đọc tiếp đến hết

bài

?Em hiểu như thế nào về Thuế máu? Việc đặt

tên chương là Thuế máu nhằm nói lên điều gì?

- Trong thực tế, không có thứ thuế nào gọi là

thuế máu

- Thuế máu là cách gọi của tác giả Cái tên

Thuế máu gợi lên số phận thảm thương của

người dân thuộc địa, bao hàm lòng căm phẫn,

thái độ mỉa mai đối với tội ác đáng ghê tởm đối

với chính quyền thực dân Việc đặt tên chương

là Thuế máu một cách hình tượng có sức gợi

cảm nhằm nói lên sự tàn nhẫn, dã man nhất của

bọn thực dân vì nó bóc lột xương máu, mạng

sống của con người

GV: Thuế Máu”, là phải trả thuế bằng máu, hay

có nghĩa là bắt buộc dân bản xứ phải đi lính,

làm tiên phong trong các trận đánh của nước

Mẹ, chịu chết thay cho các cấp chỉ huy, cho

người Pháp Vì thế, dùng từ “Thuế Máu” để đặt

tên cho nhan đề của chương I, Nguyễn Ái Quốc

đã nêu bật lên sự dã man của thực dân Pháp đối

với đồng bào ta

Bước 2: Thể loại:

? Theo em, văn bản Thuế máu thuộc kiểu văn

bản nào? ? Vì sao em xác định như thế ?

- Văn bản Thuế máu thuộc kiểu văn bản nghị

luận Vì người viết chủ yếu dùng lý lẽ, dẫn

chứng để làm sáng tỏ một vấn đề xã hội: thuế

máu trong chế độ thực dân Pháp

II Đọc hiểu văn bản:

1 Đọc, hiểu chú thích

Bước 3: Tìm hiểu bố cục và phương thức biểu đạt

? Văn bản có hệ thống luận điểm như thế nào?Gồm 3 luận điểm:

- Chiến tranh và người bản xứ

- Chế độ lính tình nguyện

- Kết quả của sự hy sinh

* GV: Đó cũng là bố cục của đoạn trích

? Nhận xét về trình tự các phần trong chương ?Tác dụng của trình tự đó ?

- Ba phần của chương Thuế máu được được bố

cục theo trình tự thời gian: trước, trong và sau

khi xảy ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất.

=> Bộ mặt giả nhân giả nghĩa trơ trẽn, bản chấttàn bạo của chính quyền thực dân Pháp xung

quanh việc bóc lột “Thuế máu” được phơi bày

toàn diện, triệt để; thân phận thảm thương củangười dân nô lệ ở các xứ thuộc địa cũng đượcmiêu tả một cách cụ thể, sinh động

? Trong văn bản Thuế máu, em còn thấy sự

đan xen của các yếu tố thuộc phương thức biểuđạt khác không?

- Đan xen yếu tố tự sự (luận điểm 1), biểu cảm(luận điểm 2

Bước 4 : Tìm hiểu văn bản

- GV Áp dụng KTDHTC: Động não -> Giúp học sinh Tự nhận thức, tự tin, giao tiếp, lắng nghe tích cực, hợp tác.

? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ ,

tác giả đã trình bày luận điểm 1 bằng những

luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương ứng

với mỗi luận cứ đó ?

- Người bản xứ đi phơi thây trên các bãi chiến

trường: Từ đầu đến …các ngài thống chế

- Người bản xứ bị đầu độc trong các xưởng

thuốc súng ở hậu phương: Tiếp theo đến …

hơi ngạt vậy

- Số lượng người bản xứ không còn được trở

về: Tiếp theo đến …đất nước mình nữa

? Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với

người bản xứ trước chiến tranh như thế nào ?

- Trước chiến tranh:

+ Bị xem là giống người hạ đẳng

+ Bị đối xử đánh đập như súc vật

GV

: Trước chiến tranh, chúng chỉ xem người

bản xứ chúng ta là những tên An-nam-mít bẩn

thỉu, chỉ biết làm cu li, kéo xe tay và giỏi ăn

đòn của các quan cầm quyền

2 Thể loại:

3 Bố cục và Phương thức biểu đạt:

? Khi chiến tranh bùng nổ, chúng đã thay đổithái độ đối với người bản xứ như thế nào ?

- Chiến tranh nổ ra:

+ Được tăng bốc, vỗ về: “con yêu”, “bạn hiền”

+ Được phong cho những danh hiệu cao quí

“chiến sĩ bảo vệ công lí tự do”

GV

: Ấy vậy mà khi chiến tranh xảy ra, những

người bản xứ lại được yêu quí, được xem như những đứa “con yêu”, “bạn hiền”, những người bình thường bỗng dưng trở thành “chiến sĩ bảo

vệ công lí và tự do”

? Vì sao người bản xứ từ một địa vị thấp kém

lại trở thành chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do?

- Vì thực dân Pháp muốn che giấu dã tâm lợidụng xương máu của họ trong cuộc chiến tranhcho quyền lợi của nước Pháp Đó là thủ đoạncủa chính quyền thực dân đối với người dân ởcác nước thuộc địa

? Em có nhận xét gì về từ ngữ, hình ảnh vàgiọng điệu trong lời lẽ của bọn thực dân ? Tác

? Qua đó em thấy được bản chất của chế độ

thực dân như thế nào ?

- Nhưng thực chấtchúng chỉ tìm mọi thủ đoạn

lừa bịp, xảo quyệt để bắt buộc dân ta đi lính

GV Liên hệ : Về bản chất của chủ nghĩa thực

dân, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Chủ nghĩa tư

bản là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai

cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác

bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa Nếu

người ta muốn giết con vật ấy, người ta phải

đồng thời cắt cả hai vòi Nếu người ta chỉ cắt

một vòi thôi, thì cái vòi kia vẫn tiếp tục hút

máu của giai cấp vô sản; con vật vẫn tiếp tục

sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra”( Hồ

Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG)

GV : Trước năm 1914, họ chỉ là những tên da

đen bẩn thỉu, những tên "Annamít" bẩn thỉu,

giỏi lắm thì cũng chỉ biết kéo xe tay và ăn đòn

của các quan cai trị nhà ta Ấy thế mà cuộc

chiến tranh vui tươi vừa bùng nổ, thì lập tức họ

biến thành những đứa "con yêu", những người

"bạn hiền" của các quan cai trị phụ mẫu nhân

hậu, thậm chí của cả các quan toàn quyền lớn,

toàn quyền bé(2) nữa Đùng một cái, họ

(những người bản xứ) được phong cho cái

danh hiệu tối cao là "chiến sĩ bảo vệ công lý và

tự do" Nhưng họ đã phải trả bằng một giá khá

đắt cái vinh dự đột ngột ấy, Cái giá ấy là gì tiết

4 Tìm hiểu văn bản : a.Chiến tranh và người bản xứ:

* Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với người bản xứ :

học sau chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp.

Bằng giọng điệu trào phúng, châm biếm.Nhằm lột tả những thủ đoạn lừa bịp, bỉ ổicủa chính quyền thực dân

4 Cũng cố :

- GV Áp dụng KTDHTC: Trình bày một phút -> Giao tiếp, tự tin, tìm

kiếm sự hỗ trợ, quản lý thời gian, tư duy phân tích, tìm hiểu kiến thức.

? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ , tác giả đã trình bày luận điểm 1

bằng những luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương ứng với mỗi luận cứ đó ?

- Người bản xứ đi phơi thây trên các bãi chiến trường: Từ đầu đến …các ngài

thống chế

- Người bản xứ bị đầu độc trong các xưởng thuốc súng ở hậu phương: Tiếp

theo đến …hơi ngạt vậy

- Số lượng người bản xứ không còn được trở về: Tiếp theo đến …đất nước

mình nữa

5 Dặn dò :

Học kỹ đoạn một và tóm tắt đoạn 2, 3 bài “Thuế máu” tiết 2

Xem văn soạn kĩ văn bản

Tiết 105, 106

THUẾ MÁU ( Trích BẢN ÁN CHẾ ĐỘ THỰC DÂN PHÁP)

Nguyễn Aí Quốc

I Mục tiêu cần đạt:

- Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Phápqua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi củamình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của

những người bị bóc lột Thuế máu theo trình tự miêu tả của tác giả.

- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn Ái Quốctrong văn chính luận

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1.Kiến thức :

-Bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của thực dân Pháp và số phận bi thảm của ngườidân thuộc địa bị bóc lột, bị dùng làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phinghĩa phản ánh trong văn bản

-Nghệ thuật lập luận và nghệ thuật trào phúng sắc sảo trong văn chính luận củaNguyễn Ái Quốc

- Thấy được số phận thảm thương của người dân thuộc địa trong các cuộcchiến tranh phi nghĩa

Tích hợp tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với chủ đề :“Yêu nước,

thương dân, tinh thần quốc tế vô sản” với nội dung:

- Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo bản chất độc ác, giả nhạn nghĩa của thực dânPháp với người dân các nước thuộc địa(trong đó có người Việt Nam)bị bóclột “thuế máu” cho tham vọng xâm lược của chúng

- Tư tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước và độc lập dân tộc là nguồngốc tư tưởng Hồ Chí Minh

III CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: - Tìm tài liệu về tác giả, tác phẩm

- Đọc và nghiên cứu tác phẩm

- Bản chất chủ nghĩa thực dân và ý nghĩa cách mạng của

việc Hồ Chí Minh, lên án chủ nghĩa thực dân (Hồ Chí Minh,người anh hùng giải phóng dân tộc và nhân danh văn hóa thếgiới, tr 347 – 352

- Soạn giáo án

2 Học sinh:- Đọc văn bản.

- Trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

IV CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

Em hãy nhắc lại: ? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ , tác giả đã

trình bày luận điểm 1 bằng những luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương ứngvới mỗi luận cứ đó ?

a Giới thiêu bài: Thuế máu (tiếp theo)

GV cho học sinh nhắc lại:

? Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với người bản xứ như thế nào?

(trước và sau chiến tranh)

b Các hoạt động cụ thể:

Hoạt động1: Tiếp tục hướng dẫn học sinh phân tích

văn bản:

Bước 1

GV: Chuyển sang ý 2 số phận người dân Bản xứ

Gọi học sinh đọc lai phần đầu của văn bản

I Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm

II Đọc hiểu văn bản

5 T×m hiĨu văn bản a.Chiến tranh và người bản

- GV Áp dụng Kĩ thuật dạy học tích cực

( KTDHTC) : Đọc hợp tác -> Nhằm rèn kĩ năng

lắng nghe, tư duy sáng tạo, giao tiếp.

? Số phận thảm thương của người dân thuộc địa trong

các cuộc chiến tranh phi nghĩa được miêu tả như thế

nào ?

- HS trả lời

GV giảng minh họa hình ảnh: Họ phải đột ngột xa

lìa vợ con, rời bỏ mảnh ruộng hoặc đàn cừu để vượt

đại dương, đi phơi trên các bãi chiến trừng châu Âu…

lấy máu của mình tưới những vịng nguyệt quế của các

cấp chỉ huy và lấy xương mình chạm nên những chiếc

gậy của các ngài thống chế

- Những người bản xứ ở hậu phương làm kiệt sức

trong các xửng thuốc súng… đã khạc ra từng miếng

phổi, chẳng khác gì hít phải hơi ngạt

- Số phận thảm thương ấy được chốt lại , hằn sâu bởi

những con số đầy ấn tương: bảy mươi tám vạn ngườiđặt chân lên đất Pháp, tám vạn người khơng bao giờcịn trơng thấy mặt trời trên quê hương đất nước mình.

? Việc nêu 2 con số ở cuối đoạn văn có tác dụng gì ?

- Góp phần tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thực dân,gây lòng căm thù, phẫn nộ trong quãng đại các dântộc thuộc địa

GV: Đĩ là cái giá của người bản xứ phải trả cho cuộc

sống nơ lệ, cho những người tự xưng là “khai phá văn minh” đất nước họ Nguyễn Ái Quốc đã dùng những con số biết nĩi rất cụ thể, cho ta thấy cĩ rất nhiều người một đi khơng trở về: “tổng cộng cĩ bảy mươi vạn người bản xứ đã đặt chân lên đất Pháp, và trong số ấy, tám vạn người khơng bao giờ cịn trơng thấy mặt trời trên quê hương đất nước mình nữa.”

? Nhận xét về cách đưa dẫn chứng và bình luận củatác giả trong đoạn văn này ? Tác dụng ?