Văn bản: NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾMA - Mục tiêu bài học: - Nắm được nội dung ý nghĩa và 1 số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao có nội dung châm biếm.. Những bài ca dao về
Trang 1Văn bản: NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM
A - Mục tiêu bài học:
- Nắm được nội dung ý nghĩa và 1 số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao có nội dung châm biếm
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm và phân tích cảm xúc trong ca dao trữ tình
B- Chuẩn bị:
- Đồ dùng: Bảng phụ
- Những điều cần lưu ý: Về nghệ thuật có cách diễn tả riêng thể hiện ở hình ảnh và ngôn ngữ
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
I- Ổn định tổ chức:
Sĩ số: Vắng:
II- Kiểm tra:
? Đọc thuộc lòng những câu hát than thân? Hãy nêu hiểu biết của em về 1 bài ca dao mà em thích?
? Những bài ca dao về chủ đề than thân có điểm gì chung về nội dung -nghệ thuật?
III- Bài mới.
Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức
- Thế nào là ca dao - dân ca ?
- Nội dung của ca dao thường hướng về
những chủ đề nào?
I- Giới thiệu chung:
Trang 2HS đọc chú thích SGK
Chú ý : Trống canh : Đêm 5 canh Canh 1
từ 6h tối ; canh 5 đến 5h sáng
- Bài 1 giới thiệu với chúng ta về nhân vật
nào ? Để làm gì ?
- Bức chân dung của chú tôi hiện lên ntn?
- Theo em “ hay ,, được dùng với nghĩa
nào sau đây Am hiểu Ham thích Thường
xuyên
=> Hiểu theo 3 nghĩa
- Thực chất những điều ước của chú tôi là
côi gì ?
H : Ngày mưa để không phải đi làm
đêm dài để được ngủ nhiều
- Em có nhận xét gì về những thứ hay và
những điều ước của chú tôi ?
- Qua lời giới thiệu, ông chú hiện lên là
người như thế nào ?
- Bài này châm biếm hạng người nào trong
XH ?
- Dân gian đặt “ chú tôi,, cạnh “ cô yếm
đào,, ngầm ý gì ?
H : Chú tôi đối lập với cô yếm đào -> Cái
xấu đặt cạnh cái tốt nhằm nhấn mạnh sự
mỉa mai, giễu cợt
- Nếu cần khuyên bảo nhân vật chú tôi
II- Đọc và tìm hiểu văn bản:
* Đọc
* Chú thích :
* tìm hiểu văn bản :
a, Bài 1:
Chú tôi : hay tửu hay tăm hay nước chè đặc hay ngủ trưa Ước : ngày mưa đêm thừa trống canh
Những điều hay và ước đều bất bình thường
-> Giới thiệu nhân vật bằng cách nói ngược để giễu cợt, châm biếm nhân vật
“chú tôi”
=> Là người đàn ông vô tích sự, lười
Trang 3bằng thành ngữ thì em dùng câu nào ?
H : Tay làm hàm nhai tay quai, tay quai
miệng trễ
- Bài 2 nhại lại lời của ai? Nói với ai?
H : Nhại lại lời của thầy bói nói với người
đi xem bói
- Thầy bói đã phán gì ?
- Em có nhận xét gì về lời của thầy bói?
H : Thầy nói rõ ràng và khẳng định như
đinh đóng cột nhưng đó lại là những sự
hiển nhiên, do đó lời phán trở thành vô
nghĩa, nực cười -> đây là kiểu
- Thầy bói trong bài ca dao là người như
thế nào ?
- Em có nhận xét gì về cô gái ?
Để lật tẩy bộ mặt thật của thầy, bài ca dao
đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó ?
- Bài ca này phê phán hiện tượng gì trong
XH ?
Hs dọc bài ca dao
- Bài ca dao kể về sự việc gì?
biếng, thích ăn chơi hưởng thụ
-> Châm biếm, chế giễu những hạng người nghiện ngập và lười biếng
b, Bài 2:
Số cô chẳng giàu thì nghèo
Số cô có mẹ có cha
Số cô có vợ có chồng
Sinh con đầu lòng chẳng gái thì trai
- Đây là kiểu nói dựa nước đôi, không
có ý nghĩa tiên đoán
=>Thầy là kẻ lừa bịp, dối trá
Trang 4- Những con vật nào được giới thiệu trong
bài ca dao? ( cò con, cà cuống, chim ri,
chào mào, chim chích…)
- Mỗi con vật trong bài tượng trưng cho ai
là những hạng người nào trong xã hội?
H : Mỗi con vật tượng trưng cho một hạng
người trong xã hội:
+ Cò: Người nôg dân
+Cà cuống: Hạng chức sắc trong làng như
lí trưởng
+ Chim ri, chào mào :Tay sai như cai lệ,
tuần làng
+Chim chích: mõ đi rao việc làng
- Công việc cụ thể quanh đám ma cò là gì?
- Việc chọn các con vật để miêu tả, “đóng
vai” như thế lí thú ở điểm nào?
- Hành động của những nhân vật đó gợi
lên một cảnh tượng ntn?
- việc chọn các con vật để đóng vai các
nhân vật, ám chỉ những con người chuyên
đi đục khoét, ở các làng xã ngày xưa,
những hình ảnh này có tác dụng gì?
H : Không phù hợp với đám ma Cuộc
đánh chén vui vẻ, chia chác diễn ra trong
cảnh mất mát tang tóc của gia đình người
chết Cái chết thương tâm của con cò trở
thành dịp cho cuộc đánh chén, chia chác
vô lối om sòm kia
- Cô gái xem bói là người ít hiểu biết ,
mù quáng
-> Nghệ thuật phóng đại gây cười - để lật tẩy chân dung và bản chất lừa bịp của thầy
> Phê phán, châm biếm những kẻ hành nghề bói toán và những người mê tín
c, Bài 3:
Con cò chết rũ trên cây,
Cò con mở lịch xem ngày làm ma
Cà cuống
- Đám ma cò
- Những nhân vật đến sự
- cò con : xem lịch
- cà cuống :uống rượu
- chim ri : lấy phần
- chim chích : rao mõ
-> Dùng thế giới loài vật để nói về thế giới con người - giống truyện ngụ ngôn
- một ngày hội
Trang 5- Bài này phê phán, châm biếm gì ?
- Bài 4 giới thiệu, miêu tả với chúng ta
nhân vật nào ?(Miêu tả chân dung cậu cai)
- Chân dung cậu cai được miêu tả như thế
nào ?
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả
nhân vật của tác giả dân gian
- Qua lời miêu tả, nhân vật cậu cai hiện lên
là người như thế nào ?
GV: Cậu cai buông áo em ra
Để em đi chợ kẻo mà chợ trưa
Thời kì trước tiếp xúc với hạng người cai
đội, nhân dân phải chịu sách nhiễu của
chúng Vì vậy họ rất hiểu và coi thường
hạng người này Đây là bức tranh biếm
hoạ thể hiện thái độ mỉa mai, khinh ghét
pha chút thương hại của nhân dân đối với
cậu cai
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật châm
biếm của bài ca dao?
- 4 bài ca dao có điểm chung gì về nội
dung - nghệ thuật?
HS đọc ghi nhớ sgk
-> Phê phán kín đáo, sâu sắc
=> Phê phán, châm biếm hủ tục ma chay
ở nông thôn ngày xưa
d, Bài 4:
Cậu cai nón dấu lông gà, Ngón tay đeo nhẫn gọi là cậu cai
Ba năm được một chuyến sai,
áo ngắn đi mượn, quần dài đi thuê
-> Đặc tả (chân dung nhân vật qua trang phục, công việc), phóng đại
Trang 6- Nhận xét về sự giống nhau của 4 bài ca
dao trong văn bản, em đồng ý với ý kiến
nào
=> Cậu cai là người làm tôi tớ cho quan, nhưng lại hay ra oai, sách nhiễu để bắt nạt dân quê
-> nghệ thuật châm biếm có tác dụng lên
án tố cáo mạnh mẽ
* Ghi nhớ: SGK( 53)
* Luyện tập:
Bài 1 (53) :
Đồng ý với ý kiến c : cả 4 bài đều có nội dung và nghệ thuật châm biếm