VĂN BẢN : NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN _ Ca dao _ A- Mục tiêu bài học: Giúp HS: - Nắm được nội dung ý nghĩa và số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về chủ đề than thân:
Trang 1VĂN BẢN :
NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN
_ Ca dao _
A- Mục tiêu bài học:
Giúp HS:
- Nắm được nội dung ý nghĩa và số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về chủ đề than thân:
+ Nỗi khổ về cuộc đời vất vả và thân phận nhỏ bé của người nông dân, người phụ nữ trong xã hội phong kiến
+ Tinh thần phản kháng, tố cáo chế độ phong kiến
+ Sử dụng hình ảnh ẩn dụ: con cò, con kiến, con tằm, con hạc, con cuốc
B-Chuẩn bị :
- Đồ dùng: Bảng phụ
- Những điều cần lưu ý:
Nội dung cảm xúc của những bài ca dao này rất đa dạng, chứa đựng ý nghĩa nhân đạo và dân chủ sâu sắc
C- Tiến trình tổ chức các hđ dạy - học:
I- Ổn định tổ chức:
Sĩ số: Vắng:
II- Kiểm tra:
? Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao về tình yêu quê hương, đất nước, con người? Tình cảm chung được thể hiện trong 4 bài ca dao là gì ? Em có nhận xét
gì về thể thơ trong 4 bài ca dao này ?
* Yêu cầu: Trả lời như phần ghi nhớ SGK(4O)
III- Bài mới:
Trang 2Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức
- Thế nào là ca dao- dân ca?
- Chủ đề của 3 bài ca dao này là gì?
- Ca dao- dân ca thuộc kiểu văn bản
nào? (Tự sự, miêu tả hay biểu cảm)
HS đọc: giọng tâm tình, thấm thía,
xót xa
HS đọc chú thích - chú ý: chú thích
1,3,7
- Cuộc đời lận đận vất vả của con cò
được diễn tả như thế nào?
H : Người nông dân đã mượn hình
ảnh con cò để nói lên nỗi khổ cực
trong cuộc sống Những ngậm ngùi
chua xót như phải lặn lội bờ sông, bờ
ao, phải đi ăn đêm bị chết rũ trên cây
và bị áp bức bóc lột
- 2 câu đầu có sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì ? Hãy chỉ ra những
hình ảnh đối lập đó và nêu tác dụng
của nó ?
I- Giới thiệu chung:
II- Đọc và tìm hiểu văn bản:
* Đọc :
* Chú thích :
* Tìm hiểu văn bản :
1- Bài 1:
Nước non lận đận 1 mình, Thân cò lên thác xuống ghềnh
- Sự đối lập giữa con cò và hoàn
Trang 3GV đọc 2 câu cuối
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật
được sử dụng ở 2 câu cuối ? Tác dụng
của biện pháp nghệ thuật đó ?
- Từ hình ảnh con cò em liên tưởng
đến hạng người nào trong xã hội
xưa ?
- Ngoài nội nung than thân bài ca dao
còn có nội dung nào khác ?
- Bài 2 nói về những con vật nào ?
- Em hãy hình dung về cuộc đời của
con tằm, cái kiến qua lời ca ?
H :+ Con tằm suốt đời chỉ ăn lá dâu ,
cuối đời phải hả tơ cho người
+ Kiến là loài vật nhỏ bé , cần ít
thức ăn nhất nhưng ngày ngày vẫn
cần mẫn kiếm mồi
- Thân phận con tằm cái kiến có điểm
gì giống nhau ?
cảnh :
1 mình > < nước non Thân cò > < Thác ghềnh Lên thác > < xuống ghềnh
-> Sử dụng hình ảnh đối lập - Tô đậm hình ảnh con cò khó nhọc, vất vả, cay đắng trước quá nhiều khó khăn, ngang trái
Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn, cho gầy cò con ?
-> Câu hỏi tu từ - Khẳng định tội ác của xã hội phong kiến
- Bài ca dao là tiếng kêu thương cho thân phận bé mọm cơ cực của người nông dân
=>Tố cáo xã hội phong kiến tàn ác, bất công
2 - Bài 2:
Thương thay thân phận con tằm lũ kiến tí ti hạc lánh đường mây con cuốc giữa trời
Trang 4- Theo em con tằm cái kiến là hình
ảnh của ai mà dân gian tỏ lòng
thương cảm?
Theo em trong bài ca dao này con
hạc có ý nghĩa gì ?
H: +Lánh : Tìm nơi ẩn náu
+ Đường mây : Từ ước lệ chỉ
không gian phóng khoáng, nhàn tản
- Có thể hình dung ntn về nỗi khổ của
con quốc trong bài ca dao ?
H:+ Quốc giữa trời : Gợi hình ảnh của
sinh vật nhỏ nhoi ,cô độc giã không
gian rộng lớn
+ Kêu ra máu : đau thương , khắc
khoải , tuyệt vọng
- Bài ca dao có sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì ? Tác dụng của biện
pháp nghệ thuật đó ?
-Em hiểu cụm từ “thương thay” như
thế nào?Hãy chỉ ra ý nghĩa của sự lặp
lại cụm từ này ?
Đọc bài 3 - Bài 3 nói về ai?
- Hình ảnh so sánh của bài này có gì
đặc biệt?
GV : gt trái bần : tròn, dẹt, có vị chua
chát => tầm thường
* 4 câu thơ đầu :
Thân phận của con tằm và cuộc đời lũ kiến nhỏ bé suốt đời ngược xuôi , làm lụng vất vả nhưng hưởng thụ ít
-> Tượng trưng cho con người nhỏ nhoi, yếu đuối,cựôc đời khó nhọc, vất
vả nhưng chịu đựng và hy sinh
* 4 câu thơ tiếp : Thương thay …
Thương thay …
- Hạc : Cuộc đời phiêu bạt,lận đận
- Quốc : Nỗi oan trái, tuyệt vọng
=> Mượn hình ảnh con có, con quốc
để nói tới tiêng kêu thương về nỗi oan trái không được lẽ công bằng soi tỏ
-> Điệp từ được lặp lại 4 lần - Tô đậm mối thương cảm, xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề của người lao động
Trang 5- Từ hình ảnh so sánh “ Thân em như
trái bần trôi ,, em hiểu gì về thân phận
người phụ nữ trong xã hội xưa?
GV : Hình ảnh so sánh trái bần gợi
sự liên tưởng đến thân phận người
nghèo khó “Gió dập sóng dồi” xô
đẩy, quăng quật trên sông nước mênh
mông không biết “tấp vào đâu”
- Cụm “thân em,, gợi cho em suy nghĩ
gì ?- Qua đây em thấy cuộc đời người
phụ nữ trong xã hội phong kiến như
thế nào?
GV : Cuộc đời người phụ nữ trong xã
hội phong kiến cũ phải chịu nhiều đau
khổ, đắng cay Họ hoàn toàn lệ thuộc
vào hoàn cảnh, họ không có quyền tự
mình quyết định cuộc đời mình, xã
hội phong kiến luôn nhấn chìm họ
- Ba bài ca dao trên có điểm chung gì
về nội dung và nghệ thuật?
3- Bài 3:
Thân em như trái bần trôi Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu
=>Hình ảnh so sánh gợi số phận chìm nổi, lênh đênh, vô định của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Thân em gợi sự tội nghiêp ,cay đắng, thương cảm
Trang 6Bài ca là lời của người phụ nữ than thân cho thân phận bé mọn,chìm nổi ,trôi dạt ,vô định
* Ghi nhớ: SGK(49)
* Luyện tập:
- Con cò lặn lội bờ ao
- Con cò đi đón cơn
IV- Hướng dẫn học bài: