CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN về sử DỤNG PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG dạy học CHƯƠNG TRÌNH sơ cấp lý LUẬN CHÍNH TRỊ ở TRUNG tâm bồi DƯỠNG CHÍNH TRỊ QUẬN BÌNH THỦY

- Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp thuyết trình trong dạy học chương trình sơ cấp lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị- Phương pháp thuyết trình và các hình th

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG

TRÌNHSƠ CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp thuyết trình trong dạy học chương trình sơ cấp lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị

- Phương pháp thuyết trình và các hình thức phương pháp thuyết trình

- Khái niệm phương pháp thuyết trình

Thuyết trình là phương pháp dạy học ra đời sớm nhất, làphương pháp dạy học hiệu quả và được sử dụng nhiều nhấttrong dạy học nói chung Phương pháp này được sử dụng hầunhư ở tất cả các bộ môn khoa học trong các trường, nhất làcác bộ môn khoa học xã hội, đặc biệt là trong giảng dạy giáodục lý luận chính trị Trong dạy học, giảng viên chỉ cung cấp

và trang bị cho học viên những tri thức cơ bản và thiết thực,song để học viên có thể lĩnh hội được những tri thức trừutượng của môn học này một cách có hệ thống, một mặt giảngviên phải giảng dạy những nội dung cơ bản trong giáo trình,mặt khác còn phải mở rộng có giới hạn tri thức sao cho họcviên tiếp thu tri thức liên tục Như vây, trong thời gian ngắn,với phương pháp dạy học thuyết trình giảng viên có thể cungcấp cho học viên một khối lượng lớn tri thức lớn và học viên

có thể lĩnh hội khối lượng tri thức đó một cách có hệ thốngtheo một lôgic chặt chẽ.

Có nhiều quan niệm khác nhau về phương pháp thuyếttrình, có thể khái quát như sau:

“Phương pháp thuyết trình là phương pháp giáo viên

sử dụng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để cung cấp cho người học hệ thống thông tin về nội dung học tập Người học tiếp thu hệ thống thông tin đó từ người dạy và xử lý chúng tùy theo chủ thể người học và yêu cầu của người học”[41.

tr43].

“Thuyết trình là dùng lời nói của giáo viên để thuyết minh, trình bày một vấn đề có tính lý luận nhằm truyền đạt, thông báo, bày tỏ nội dung khoa học nào đó” [41 tr43].

- Các hình thức thuyết trình

-Thuyết trình kể chuyện:Kể chuyện là một hình thức của

phương pháp thuyết trình, trong đó giảng viên dùng giọng nói,cảm xúc và các hành động, biểu cảm để truyền đạt cho họcviên những nội dung tri thức cốt lõi thông qua câu chuyện.Qua đó, giảng viên có thể nêu lên những vấn đề cần quan tâm,giúp cho học viên tiếp thu những tri thứccó tính trừu tượng,

khái quát Nội dung của câu chuyện phải phù hợp với nội dungcủa bài giảng kết hợp với tố chất, khả năng truyền đạt củagiảng viên sẽ thu hút được sự chú ý của học viên, giúp họcviên có nhận thức sâu sắc, nhớ lâu Đối với chương trình sơcấp lý luận chính trị, giảng viên cần phải coi trọng việc chuẩn

bị Sự chuẩn bị đó không chỉ bó hẹp trong phạm vi nội dungcâu chuyện phù hợp với nội dung bài giảng, mà còn mở rộngtới ngôn ngữ Ngôn ngữ kể chuyện phải trong sáng, dễ hiểu,không cầu kì Điều quan trọng là không nên sử dụng quá nhiềungôn ngữ văn học thay thế ngôn ngữ khoa học của bộ môn.Nếu sử dụng quá nhiều ngôn ngữ văn học sẽ làm lu mờ nộidung khoa học của môn học, đôi khi làm học viên không hiểuđúng hoặc không hiểu thuật ngữ khoa học Vì thế, giảng viêncần gia công nhiều về ngôn ngữ, sao cho tri thức thể hiện qualời kể của giảng viên chính là tri thức học viên tiếp thu mộtcách sâu sắc, không gò bó

-Thuyết trình giảng giải:Giảng giải là một hình thức

của phương pháp thuyết trình, trong đó giảng viên dùng lờinói để giải thích học viên hiểu các khái niệm, phạm trù, quyluật và sự vận dụng chúng, nhất là những tri thức mới thì cầnphải được giảng giải rõ ràng, bởi vì tri thức mới bao giờ cũng

được xây dựng trên cơ sở của các khái niệm, phạm trù, quyluật Khác với tri thức của các môn khoa học khác, tri thứccủa chương trình sơ cấp lý luận chính trị vừa trừu tượng, cótính khái quát cao, nhưng lại gắn chặt với thực tiễn Vì thế,học viên dễ bị hiểu không đúng, hoặc hiểu sai lệch nội dungnếu không được giảng viên giảng giải cặn kẽ, rõ ràng Trongcác bài học nào của chương trình sơ cấp lý luận chính trị cũng

có nhiều khái niệm, phạm trù mới, bắt buộc giảng viên phảigiảng giải bằng ngôn ngữ khoa học vừa phù hợp với nội dungtri thức, vừa phù hợp với đối tượng học viên Chỉ sau khi họcviên hiểu được các khái niệm, phạm trù, họ mới có khả nănglĩnh hội được các quy luật và toàn bộ tri thức khoa học của bộmôn Với loại thuyết trình này, giảng viêncần lập luận rõràng, chính xác theo một trình tự lôgíc xác định, cần giảnggiải tốt các khái niệm, phạm trù, quy luật

-Thuyết trình diễn giảng:Diễn giảng là một hình thức

của phương pháp thuyết trình, theo đó qua lời giảng của giảngviên với một lượng thời gian nhất định sẽ truyền tải được mộtkhối lượng tri thức lớn theo một trình tự lôgic chặt Diễngiảng thường được áp dụng đối với những bài có nội dung trithức phức tạp, khó tiếp thu Quá trình diễn giảng,giảng viên

phải bám sát vào cấu trúc, trình tự, nội dung của chương trình.Việc mở rộng và giới hạn tri thức tùy thuộc vào nội dung trithức và đối tượng học viên Điều đáng lưu ý đối với giảngviên là phải phân chia vấn đề tới giới hạn nhất định, nhưngkhông được vụn vặt, từng vấn đề nhỏ luôn được kết luận, lờigiảng không được nhanh để giúp học viên dễ theo dõi, có khảnăng lĩnh hội và ghi chép được bài giảng Trong diễngiảng,giảng viên cũng cần đặt ra những câu hỏi để hướng họcviên tập trung vào việc giải quyết vấn đề, kích thích tư duycủa học viên Song cần hạn chế tối đa các câu hỏi chỉ yêu cầuhọc viên trả lời “có” hoặc “không”, mà tăng cường các câuhỏi đòi hỏi học viên phải lập luận bằng tri thức đã có hoặcbằng thực tiễn.

- Đặc trưng và quy trình của phương pháp thuyết trình

* Đặc trưng của phương pháp thuyết trình:

Đặc trưng của phương pháp thuyết trình là giảng giải,chứng minh, tổng hợp, phân tích Vì vậy, việc làm cho ngườihọc hiểu và nắm vững những nội dung lý luận của môn họcluôn gắn liền với việc giảng giải, chứng minh, xác định nộidung của các phạm trù, khái niệm, hiện tượng, qui luật, quá

trình… hết sức phức tạp Mặt khác, còn phải luôn gắn liềnnhững vấn đề lý luận với thực tiễn, điều này đòi hỏi giảngviên không chỉ hiểu biết về lý luận mà còn phải hiểu biết sâusắc hiện thực cuộc sống và có năng lực vận dụng những hiểubiết đó vào lý giải các vấn đề thực tiễn một cách thuyết phục,nếu không sẽ dễ rơi vào chủ nghĩa giáo điều.

* Quy trình của phương pháp thuyết trình:

Quy trình dạy học mô tả nội dung các bước, các giaiđoạn của quá trình dạy học Tùy theo các khía cạnh, góc độquan tâm mà quy trình được mô tả dưới các khía cạnh khácnhau

- Nhìn từ phía người thầy, quy trình dạy học được chia

thành 3 giai đoạn:

+ Chuẩn bị

+Dạy học

+Lượng giá, đánh giá kết quả dạy học

- Nhìn từ phía người học, quy trình dạy học chia thành

3 giai đoạn:

+ Tiếp thu tri thức.

+ Hình thành kỹ năng

+ Vận dụng vào thực tế

- Căn cứ vào tiến trình một bài giảng, khi thực hiện một

bài giảng theo phương pháp thuyết trình, qui trình thường trãiqua 5 bước cơ bản:

+ Kiểm tra bài cũ

+Giảng bài mới

+ Củng cố kiến thức

+ Giao bài tập ( hoặc câu hỏi thảo luận )

+ Kiểm tra kết quả học tập

- Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thuyết trình

* Ưu điểm:

+ Đây là phương pháp dạy học dễ thực hiện, không đòihỏi một phương tiện nào đối với giảng viên Với trình độ,kinh nghiệm và phẩm chất năng lực thực tế của mình, cùngvới cách giảng giải rõ ràng, lưu loát,dễ hiểu, phừ hợp với trình

độ và nhận thức của người học, phương pháp thuyết trìnhtrong khoảng thời gian nhất định giảng viên sẽ truyền tải mộtcách củ động đến người học một khối lượng thông tin cầnthiết, một lượng lớn tri thức lý luận trừu tượng có tính kháiquát cao, theo một cấu trúc chặt chẽ, phản ánh nội dung mônhọc mà giảng viên đã chắt lọc được từ kho tàng tri thức củanhân loại Đây là điểm mạnh của phương pháp thuyết trình

mà những phương pháp dạy học khác không dễ gì có được

+ Những tri thức trong thực tế thông thường phát triểnnhanh hơn so với các kiến thức trong giáo trình mà học viênđọc, tìm hiểu nghiên cứu Do đó nếu sử dụng phương phápthuyết trình tốt sẽ cung cấp được cho học viên những thôngtin cập nhật, chưa kịp trình bày trong giáo trình từ nhữngnguồn tài liệu khác nhau mà học viên phải mất nhiều thờigian, công sức mới tìm hiểu và tổng hợp được

+ Thuyết trình là giao tiếp trực tiếp giữa giảng viên vàhọc viên, vì vậy khi thuyết trình giảng viên có thể thườngxuyên thay đổi các biện pháp, các thủ thuật thuyết trình vàđiều chỉnh lại nội dung tri thức cho phù hợp với đối tượng họcviên Thái độ và lòng nhiệt tình của giảng viên khi thuyết

trình có vai trò quan trọng trong việc truyền cảm hứng và sựnhiệt tình, sáng tạo cho học viên.

+ Trong thực tế học viên rất khó định hướng khi tìmhiểu và nghiên cứu giáo trình, tài liệu môn học, vì vậy bàithuyết trình của giảng viên có thể giúp học viên định hướng

và nhận thức khi đọc tài liệu Phương pháp thuyết trình vạchcho học sinh khuôn mẫu và phương pháp nhận thức, tổng hợpcấu trúc tài liệu học tập, hướng dẫn học sinh phương pháp tựhọc, tự rèn luyện…

+ “Phương pháp thuyết trình có khả năng kích thích hoạtđộng học tập, góp phần giáo dục niềm tin, tình cảm của họcviên trong quá trình lĩnh hội kiến thức Qua thuyết trình ngườigiảng viên tiếp với người học, ngữ điệu, âm thanh, sự biểucảm trong khi giảng của người thầy có tác dụng lôi cuốn, kíchthích sự tập trung, chú ý, phát triển trí nhớ và óc tưởng tượngcủa học sinh Nhờ vậy, hiệu quả bài giảng thuyết trình khôngdừng lại ở việc truyền thụ trị thức mà còn giáo dục tư tưởng,tình cảm cao đẹp từ đó mà niềm tin, hoài bão của học viênđược nâng lên” [31 tr130]

* Một số điểm hạn chế của phương pháp thuyết trình:

+ Thu được ít thông tin phản hồi từ người học do thuyếttrình là phương pháp dạy học chủ yếu truyền thụ một chiều.

+ Do tiếp nhận lượng thông tin quá nhiều, nên khả năngghi nhớ của người học quá tải, khó nhớ, mau quên

+ Tính cá thể hoá thấp vì là phương pháp dạy học dùngchung cho cả lớp

+ Hạn chế tính tích cực của người học Người học thíchnghe giảng hơn thích đọc, tự tìm hiểu, nghiên cứu, từ đó tạo

ra thói quen thụ và đương nhiên không thể có chất lượng họctập tốt được

+ Người học duy trì thời gian vào nội dung bài giảng Vì làđộc thoại (thầy giảng, trò nghe) cho nên người học dễ rơ vàotrạng thái buồn ngủ, phải cố gắng tập trung lắng nghe để hiểu,ghi chép bài nên dễ bị ức chế thần kinh, gây mệt mỏi

Vì những nhược điểm này nên hiện nay có nhiều quanđiểm phủ nhận phương pháp thuyết trình, thậm chí còn muốnloại trừ nó ra khỏi hệ thống phương pháp dạy học Đây lànhững quan điểm cực đoan, bởi vì dạy học vẫn rất cần sửdụng phương pháp thuyết trình đặc biệt với những nội dungtri thức mang tính lí luận, trừu tượng, có tính khái quát cao,

đòi hỏi phải có sự phân tích, so sánh, phê phán các quan điểm

để bày tỏ chính kiến hoặc cảm xúc cá nhân Trong thực tếnhiều bài thuyết trình của giảng viên đã để lại những ấn tượnglớn, ảnh hưởng lâu dài đến học viên không những về giá trịhọc thuật, phương pháp nhận thức, mà còn về mặt tình cảmđạo đức và tâm huyết nghề nghiệp Đây là điều mà không ai

Bài 1: Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh –nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động cách mạngcủa Đảng;

+ Bài 2: Nguồn gốc và cơ sở của thế giới xung quanh

+ Bài 3: Mối quan hệ và sự phát triển của các sự vật,hiện tượng trong thế giới.

+ Bài 4: Xã hội loài người và sự vận động, phát triển của

xã hội loài người

+ Bài 5: Kinh tế hàng hóa

+ Bài 6: Chủ nghĩa tư bản và các giai đoạn phát triển củanó

+ Bài 7: Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.+ Bài 8: Cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam

+ Bài 9: Chủ nghĩa xã hội và quá độ lên chủ nghĩa xã hội

+ Bài 13: Cơ cấu xã hội và nhiệm vụ phát huy dân chủ,xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

+ Bài 14: Hệ thống chính trị trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội ở Việt Nam

+ Bài 15: Vấn đề quốc phòng, an ninh, đối ngoại trongthời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

+ Bài 16: Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạonhân dân đấu tranh giành chính quyền

+ Bài 17: Đảng lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chốngxâm lược và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc (1945 –1975)

+ Bài 18: Đảng lãnh đạo nhân dân cả nước quá độ lênchủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc (1975 – 2011)

- Vai trò của phương pháp thuyết trình trong dạy học chương trình sơcấp lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị

Chương trình sơ cấp lý luận chính trị “là hệ thống cốt lõinhững nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật

của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính trị của dântộc và nhân loại Nó phản ánh tính quy luật của các quan hệkinh tế - chính trị - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giaicấp công nhân và nhân dân lao động đối với việc xây dựngnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là công cụ quan trọngcho việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa” [17 tr18] Vì vậy, việc sử dụng hiệu quả phương phápthuyết trình trong giảng dạy chương trình sơcấp lý luận chínhtrị chính là quá trình tổ chức, giáo dục, truyền bá một cách cơbản, có hệ thống chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhànước cho học viên, nhằm tạo nên bản lĩnh chính trị, nâng caonăng lực hoạt động thực tiễn, đạo đức và lối sống lành mạnh,tinh thần tự giác Tự bản thân mỗi người phải không ngừng nỗlực học tập và tự học tập lý luận chính trị, phải biết lấy tự họclàm cốt, mà mục đích của việc học lý luận là phải hiểu và vậndụng hiệu quả, là để cải tạo mình, cải tạo xã hội, cải tạo thếgiới, giải quyết những vấn đề cụ thể do cách mạng đặt ra.

Giảng viên vận dụng có hiệu quả trong giảng dạy lý luậnchính trị bằng phương pháp thuyết trình cũng chính là quá trình

“sản xuất ra tri thức”, tạo ra các sản phẩm dưới dạng các kết

quả của khoa học chính trị, bao gồm nghiên cứu lý thuyết, tổngkết thực tiễn để trình bày một cách sâu sắc các khái niệm, phạmtrù, quy luật phản ánh đúng đắn sự vận động của thực tiễnkhách quan.

Sử dụng hiệu quả phươngpháp thuyết trình trong giảngdạy lý luận chính trị là quá trình tương tác, thống nhất biệnchứng giữa hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động củahọc viên.Trong đó giảng viên có vai trò là người điều hành, tổchức, điều tiết quá trình học tập, phát huy tính tích cực, năngđông của học viên để phát huy vai trò chủ thể nhận thức củahọ

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sử dụng phương pháp thuyết trình trong dạy học chương trình sơ cấp lý luận chính trị ở Trung tâm bồi dưỡng chính trị quận Bình Thủy

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy học bằngphương pháp thuyết trình trong giảng dạy chương trình sơ cấp

lý luận chính trị ở quận Bình, tuy nhiên, cơ bản gồm các yếu

tố sau:

- Ảnh hưởng của xu thế ngày nay: Ở thế kỷ XXI, trong

xu thế toàn cầu hoá, sự hội nhập quốc tế của đất nước ngày

càng toàn diện, sâu sắc và mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực.Nền kinh tế nước ta đang đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh

tế quốc tế, sự giao lưu văn hóa của các nước trên thế giới diễn

ra ngày càng sâu rộng, đặc biệt là cuộc cách mạng khoa học –công nghệ, nhất là thời đại nền công nghiệp 4.0 sẽ có tác độngrất lớn, đem đến những thời cơ, thuận lợi và những khó khăn,thách thức do tác động của các phương pháp mới đã và đang

có ảnh hưởng tích cực và tiêu cực trong việc nâng cao chấtlượng dạy học bằng phương pháp truyết trình

- Chất lượng đội ngũ giảng viên, báo cáo viên: Với vai

trò là chủ thể trực tiếp trong quá trình giảng dạy, giảng viên lýluận chính trị là yếu tố cơ bản quyết định đến chất lượng vàhiệu quả của quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị.Giảng viên là yếu tố quan trọng nhất cho chất lượng giảng dạybởi vì giảng viên đóng vai trò là người hướng dẫn, dẫn dắtngười học tiếp cận các tri thức, kiến thức lý luận chính trị theomục đích của chương trình học

- Tính tích cực, chủ động, tự giác của người học (cán

bộ, đảng viên):Với tư cách là chủ thể của quá trình nhận thức,

sẽ lĩnh hội những giá trị trong nội dung giáo dục lý luận chínhtrị, biến nó thành nguyên tắc định hướng chi phối suy nghĩvà

hành động của chính mình, để tự hoàn thiện nhân cách saocho phù hợp với yêu cầu của thực tiễn Trong quan niệm mới

về giáo dục, người học là trung tâm của quá trình giảng dạy,

do đó, chất lượng giảng dạy phải được xét đến việc tỷ lệ trithức mà người học tiếp nhận được

- Cơ sở vật chất, phương tiện dạy học:Cơ sở vật chất và

phương tiện dạy học có tác động nhất định đến quá trình dạyhọc Cơ sở vật chất tốt tạo môi trường thoải mái cho cả ngườidạy và người học Trong điều kiện khó khăn chung của Quận,

do cơ sở vật chất còn khó khăn, tạm bợ, điều đó có ảnh hưởngnhất định đến chất lượng dạy và học

- Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp thuyết trình trong dạy học chương trình sơ cấp lý luận chính trị

- Khái quát về Trung tâm bồi dưỡng chính trị quận Bình Thủy

- Về tổ chức bộ máy: Trung tâm bồi dưỡng chính trị

quận Bình Thủy được thành lập theo Quyết định số27-QĐ/QU ngày 09/01/2004 của Ban Thường vụ Quận uỷ,hiện có 04 biên chế.Ngoài số biên chế theo quy định, Trung