CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC sử DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG dạy học PHẦN PHÉP BIỆN CHỨNG DUY vật TRONG môn NHỮNG NGUYÊN lý cơ bản CHỦ NGHĨA mác LÊNIN ở TRƯỜNG đại học xây DỰNG MIỀN TRUNG

Phương pháp: là cách thức, con đường, là phương tiện để đạt tới mục đích Trong lí luận dạy học có khá nhiều định nghĩa về phươngpháp dạy học, có thể nêu một vài định nghĩa đã được các nh

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC PHẦN PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT TRONG MÔN NHỮNG

NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN

Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần Phép biện chứng duy vật trong môn những nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác - Lênin

Lý luận về phương pháp thảo luận nhóm

Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm

Để hiểu rõ hơn về phương pháp thảo luận nhóm Chúng

ta cần phải xác định các khái niệm phương pháp dạy học, thảoluận, nhóm để từ đó đưa ra khái niệm chính xác về phươngpháp thảo luận nhóm Vậy phương pháp dạy học là gì?

Nhu cầu tự thân của loài người là sự liên kết chặt chẽ vớinhau trong mọi hoạt động để tồn tại và phát triển Thực tế đãchứng minh rằng, thành tựu đạt được của con người trênnhiều lĩnh vực là kết quả của hoạt động tập thể Do vậy, hợptác mang bản chất sinh học tự nhiên của mỗi con người trong

xã hội Nhóm là một trong những hình thức hoạt động tập thểcủa con người có mục đích nhằm thực hiện những nhiệm vụ

cụ thể [33]

Theo Từ điển Tiếng Việt: Nhóm là tập hợp một số ítngười hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc

nhất định, tụ tập với nhau để cùng làm một việc gì [28].Nhóm (đội, ekip) còn được quan niệm là một tập thể nhỏđược hình thành để thực hiện một nhiệm vụ trong một thờigian nhất định [16] Nhóm là hiện tượng của hai hay trên haingười có sự tác động lẫn nhau [36], là một tập hợp ngườiđược xác định bởi các mối liên hệ tương tác, đặc biệt là cócùng mục đích và cùng chia sẻ mục tiêu chung [27] Nhómcòn được quan niệm là sự hợp tác giữa các cá nhân với nhautrong công việc, giữa họ có sự tương tác và ảnh hưởng lẫnnhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung để đạt mụctiêu [19], là hoạt động có ý thức của con người và mối quan

hệ hiện thực của nó thường diễn ra trong các nhóm xã hội như

là một điều tự nhiên, tất yếu [23]

Như vậy: Nhóm là tập hợp các cá nhân có sự tương tác

lẫn nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chung.

Nhóm học tập là tập hợp từ 5 đến 6 người tự do lựa chọncông việc muốn thực hiện dựa trên 3 nguyên tắc: hoạt động,hợp tác và tự do [30] Nhóm học tập là tập hợp HS cùng trình

độ có cùng một mục đích, thực hiện cùng một nhiệm vụ họctập trong đó HS xác định được mục tiêu, các nhiệm vụ tổchức, phân công chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cho hoạt

động học; hợp tác, phối hợp hoạt động, tự đọc, tự tìm kiếmthông tin trên sách báo, trên mạng, trong cuộc sống, tiến hànhtrao đổi, thảo luận, tranh luận để đi đến thống nhất đáp án giảiquyết vấn đề [10]

Như vậy: Nhóm học tập là tập hợp các thành viên với số

lượng nhất định hợp tác với nhau nhằm thực hiện những mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể trong quá trình học tập.

Phương pháp: là cách thức, con đường, là phương tiện

để đạt tới mục đích

Trong lí luận dạy học có khá nhiều định nghĩa về phươngpháp dạy học, có thể nêu một vài định nghĩa đã được các nhàkhoa học nghiên cứu như sau:

“PPDH là cách thức làm việc của giảng viên và sinh viên để sinh viên lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo”

(Kazansky – Nazarova, Lí luận dạy học, sách dịch năm 1978)

[21]

“PPDH là cách thức hoạt động tương tác được điều chỉnh của Giảng viên và sinh viên hướng vào việc giải quyết

các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học”(Iu.K.Babansky, Giáo dục học, 1983)[20]

Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động

có mục đích của giảng viên nhằm tổ chức hoạt động nhậnthức và thực hành của sinh viên, đảm bảo sinh viên lĩnh hộinội dung học vấn Phương pháp dạy học thảo luận nhóm làmột trong những phương pháp dạy học tích cực

“Phương pháp dạy học tích cực” là một thuật ngữ rútgọn, được dùng để chỉ những phương pháp giáo dục dạy họctheo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo củangười học[15,8]

Như vậy, Phương pháp dạy học tích cực là phương phápdạy học có sự tương tác cao giữa giảng viên và sinh viên,giảng viên là người đưa ra những vấn đề cần phải giải quyết

và sinh viên là người tìm hiểu, bàn luận, tìm ra cách giảiquyết vấn đề Phương pháp này lấy sự chủ động học hỏi, nhậnthức, sáng tạo, tư duy của sinh viên làm nền tảng, giảng viên,giảng viên chỉ là người định hướng, gợi mở, cùng giải quyếtvấn đề

Có nhiều quan niệm về phương pháp thảo luận nhómđầu tiên có thể hiểu nhóm là một mô hình tổ chức tập hợp haihay nhiều người cùng hỗ trợ, giúp đỡ nhau nhằm đạt đượcmột mục đích chung.

Nói đến học tập nhóm phải nói tới Casinet – Roger, vàonăm 1949 đã đề xướng phương pháp làm việc tự do theonhóm: “Làm việc theo nhóm có nghĩa là sinh viên phải tìmtòi, phải thực hiện cuộc khảo cứu hay quan sát, phải cố gắngphân tích, tìm hiểu, diễn đạt, phải thành lập theo phiếu và sắpxếp những phiếu này, phải đóng góp sự tìm tòi của mình chocông việc của nhóm.”[5,134]

Tiếp đến là A Jakiel, ông là nhà giáo dục Ba Lan lỗi lạcvới cuốn sách “Học tập theo nhóm ở trường học”, đã giớithiệu một hình thức học đem lại hiệu quả cao trong hoạt độngdạy học đó là: “Học tập theo nhóm ở trường học” [1,52]

Năm 1995, Robert Vlavin trong tác phẩm “Dạy học theonhóm nhỏ: Lý thuyết nghiên cứu và thực hành” cũng đã đềcập đến mô hình dạy học theo nhóm nhỏ Rất nhiều môn học

có áp dụng hình thức dạy học theo nhóm nhỏ, tất cả đều có

chung ý tưởng là các học viên cùng nhau làm việc trong cácnhóm nhỏ để hoàn thành mục tiêu học tập chung” [30,23].

Theo tác giả Nguyễn Đình Chỉnh trong cuốn Tâm lý học

quản lý (Nxb Giáo dục, 1998) quan niệm: “Nhóm không đơn

giản chỉ là một tập hợp nhiều người làm việc cùng nhau hoặc làm việc dưới sự chỉ đạo của một nhà quản lý Nhóm là một tập hợp những cá nhân có các kỹ năng bổ sung cho nhau và cùng cam kết chịu trách nhiệm thực hiện một mục tiêu chung Các thành viên trong nhóm tương tác với nhau và với trưởng nhóm để đạt được mục tiêu chung Các thành viên trong nhóm phụ thuộc vào thông tin của nhau để thực hiện phần việc của mình” [7; 52].

“Thảo luận là sự bàn bạc, trao đổi ý kiến về một vấn đề

có phân tích lý lẽ”(Theo từ điển Tiếng Việt) Vậy có thể hiểu

thảo luận nhóm là sự trao đổi, bàn bạc, hay tranh luận của mộtnhóm người để cùng làm sáng tỏ và đi đến thống nhất trongnhận thức, đưa ra quyết định chung về vấn đề nào đó mà mụctiêu đã đề ra.[28]

Theo tác giả Trần Bá Hoành: “Thảo luận là một dạng

tương tác nhóm trong đó các thành viên hợp sức giải quyết một vấn đề cùng quan tâm, nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung về vấn đề đó”[15,157]

Tác giả Phan Trọng Ngọ viết: “Thảo luận nhóm là

phương pháp trong đó nhóm lớn(lớp học) được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [25,223].

Theo tác giả Nguyễn Văn Cường “Dạy học nhóm là một

hình thức xã hội của dạy học, trong đó sinh viên của lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên

cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.”[9,98] Thống nhất với quan điểm trên, Nguyễn Trọng

Sửu trong công trình “Dạy học nhóm – Phương pháp dạy học

tích cực” viết “Dạy học nhóm là một hình thức của xã hội học tập, trong đó sinh viên của một lớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian nhất định, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và

hợp tác làm việc, kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước lớp.” [31,21]

Trong cuốn “Học và dạy cách học” do GS Nguyễn

Cảnh Toàn chủ biên, các tác giả quan niệm thảo luận là PPDHtheo nhóm nhỏ Mặc dù không cắt nghĩa một cách cụ thểnhưng các tác giả cho rằng dạy học thảo luận nhóm là mộtphương pháp nhưng đồng thời là một hình thức dạy học đượcmong đợi nhất trong các nhà trường hiện nay, “là phươngpháp mà chuyển một số việc kiểm tra sang cho SV đảmnhiệm” [35; 238]

Trong cuốn “Giáo dục Đại học- phương pháp dạy và

học”, tác giả Lê Đức Ngọc cho rằng: “thảo luận nhóm là một

sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên,

để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp vớihoạt động đào tạo” [26; 43]

Trên cơ sở phân tích và tổng hợp nội dung các khái niệm

trên, tôi cho rằng: “Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy

học tích cực mà người học được tổ chức thành các nhóm, chủ động nghiên cứu bài học dưới sự hỗ trợ, hướng dẫn, định hướng của giảng viên nhằm thực hiện mục tiêu học tập”.

Dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm là hình thứcdạy học có sự kết hợp giữa tập thể và cá nhân, là bước chuyểnđổi từ dạy học tập thể sang cá thể hay từ độc thoại sang đốithoại, từ việc truyền thụ, áp đặt tri thức sắp sẵn của giảng viênsang hoạt động tự tìm kiếm, được khích lệ của mỗi cá nhântrong các nhóm nhỏ.

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy họcphần Phép biện chứng duy vật trong môn Những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác – Lênin là việc tổ chức lớp học thànhcác nhóm sinh viên sau đó đưa ra các nội dung kiến thức đểcác nhóm tự thảo luận, nghiên cứu và đưa ra ý kiến chung,người giảng viên có trách nhiệm định hướng, nhận xét, đánh

giá kết quả thảo luận và đưa ra kết luận cuối cùng Như vậy,

thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học tích cực, mà ở

đó mọi hoạt động dạy và học lấy sinh viên làm trung tâm, với mục tiêu phát triển toàn diện nhận thức của sinh viên Giảng viên đóng vai trò là người hướng dẫn, định hướng và kết luận vấn đề, còn sinh viên trong lớp sẽ được tổ chức, sắp xếp làm việc cùng nhau theo các nhóm Mỗi thành viên trong lớp đều

sẽ được tham gia đóng góp kiến thức, nội dung vào việc giải quyết các vấn đề của bài học.

Chia nhóm bất kỳ: Đây là cách chia được các giảng viên

sử dụng phổ biến nhất, ở cách chia này sinh viên được chianhóm một cách ngẫu nhiên Mọi sinh viên đều được giaochung một nhiệm vụ phải hoạt động để giải quyết vấn đề,cùng lĩnh hội tri thức Nhiệm vụ được giao không khác nhaunhiều về nội dung, ít có sự chênh lệch về độ khó và có cùngchung một yêu cầu Ở hình thức chia nhóm ngẫu nhiên này,

khi chia nhóm GV có thể chia theo vị trí chỗ ngồi, chia theo

số thứ tự trong danh sách, chia theo bàn

Chia nhóm theo năng lực học tập: Cách chia này thường

được sử dụng khi nội dung hoạt động dạy học gồm nhiều phần

có độ khó, dễ khác nhau Theo đó sau đó dưới sự phân công củanhóm trưởng các thành viên trong nhóm tùy trình độ khác nhau

sẽ được phân cho những nội dung phù hợp

Ngoài ra, bênh cạnh những cách chia nhóm trên Tại cáctrường Đại học, cao đẳng giảng viên là người quyết định cáccách làm việc nhóm Thường thì có 3 cách làm việc theonhóm cụ thể như sau:

Cách làm việc theo nhóm thứ nhất: Theo hình thức Ngang - theo cách này, người nhóm trưởng sẽ hệ thống, phân

chia các phần việc khác nhau theo vấn đề mà giảng viên giaocho nhóm Sau đó phân công cho từng thành viên trong nhómhoàn thành những phần khác nhau Cuối cùng, cả nhóm sẽ lắpghép, tổng hợp lại tạo thành một bài hoàn chỉnh của nhóm

Ưu điểm:

Mỗi thành viên hoàn thành phần bài làm của mình, cảnhóm sẽ tiến hành thảo luận bổ sung vì vậy không mất côngtổng hợp, công sức bỏ ra ít hơn Phát huy được khả năng củatừng thành viên trong nhóm Mỗi thành viên trong nhóm đềuđược luyện tập các khả năng như phương thức tổng hợp, thuthập tài liệu, xử lý, phân loại tài liệu…

Nhược điểm:

Sự nắm bắt kiến thức giữa các thành viên trong nhóm sẽkhông được toàn diện Vì mỗi thành viên chỉ xử lý một phầnkhác nhau nên đôi khi xảy ra việc nhìn nhận vấn đề một cáchphiến diện vì thiếu thông tin…

Cách làm việc theo nhóm thứ hai: Theo hình thức

chiềuDọc – với cách này, trưởng nhóm sẽ phân công cácthành viên trong nhóm theo năng lực của mình Mỗi thànhviên trong nhóm sẽ đảm nhiệm một vai trò khác nhau để hoànthành vấn đề giảng viên đưa ra như: Viết đề cương, tìm tàiliệu, xử lý tài liệu, phản biện, phân tích, tổng hợp…

Ưu điểm:

Mỗi người trong nhóm đều nắm rõ nội dung và chủ đềthảo luận.

Phát huy được hết các ưu điểm và kỹ năng của mỗi thànhviên trong nhóm

Được rèn luyện thêm một số kỹ năng mềm như: Xâydựng kế hoạch, tổ chức hoạt động nhóm, phân công côngviệc, kỹ năng vận động, điều hành của trưởng nhóm…

Nhược điểm:

Các thành viên phải có năng lực đồng đều

Kết quả phụ thuộc phần lớn vào năng lực quản lý, phâncông của trưởng nhóm

Cách làm việc theo nhóm thứ ba: Tất cả -theocách nàymỗi thành viên của nhóm đều phải tự tìm tài liệu, hoàn thànhtoàn bộ vấn đề mà giảng viên giao cho nhóm Sau đó cácthành viên sẽ họp lại, tổ chức thảo luận để thống nhất các nộidung trình bày trước lớp

Ưu điểm:

Trong quá trình nghiên cứu, tìm tòi, tổng hợp tất cả cácthành viên trong nhóm sẽ nắm được đầy đủ kiến thức.

Nhược điểm:

Dễ dẫn đến tình trạng ỷ lại của các thành viên trongnhóm Có những thành viên tích cực nhưng cũng có nhữngthành viên chờ để sao chép kết quả của người khác

Không phát huy được sở trường của từng thành viêntrong nhóm

Việc bố trí chỗ ngồi cũng ảnh hưởng tới chất lượng cuộcthảo luận Nên bố trí để các thành viên trong nhóm ngồi quaymặt vào nhau, vị trí ngồi đủ gần để có thể trao đổi, chia sẻ vớinhau một cách thuận lợi Nên có khoảng cách giữa các nhóm để

sự trao đổi của các nhóm không bị ảnh hưởng tới nhau

Tóm lại, có thể sử dụng nhiều hình thức chia nhóm khácnhau, mỗi một hình thức đề có hạn chế và ưu điểm của nó Đểđạt hiệu quả cao trong việc chia nhóm thảo luận, GV nên dựavào mục tiêu bài học, loại bài học, không gian học tập, trình

độ, sở trường của SV

Trong công tác dạy và học hiện nay đã có nhiều hìnhthức thảo luận nhóm được áp dụng, tùy vào nội dung và tínhchất của bài học Giảng viên có thể lựa chọn các hình thứcthảo luận phù hợp Tuy nhiên có một số hình thức thườngđược sử dụng, cụ thể như sau:

Nhóm nhỏ thông thường: Để thảo luận về các vấn đề có

nội dụng ít, thời lượng ngắn.GV sẽ chia lớp học nhiều nhómnhỏ, mỗi nhóm có từ 3 đến 5 sinh viên sẽ thảo luận về vấn đề

và đưa ra kết luận về nội dung vấn đề đó Hình thức nàythường được sử dụng kết hợp với các kĩ thuật dạy học kháctrong một bài học, tiết học Nội dung thảo luận của nhómthông thường là các vấn đề ngắn, thời lượng ít (5 đến 10phút)

Nhóm cực nhỏ: Khi giảng viên cần sinh viên giải quyết

một vấn đề, một ý kiến, một câu hỏi có nội dung ngắn gọn sẽlập ra các nhóm cực nhỏ từ 2-3 người để cùng nhau giảiquyết, thường là ngồi chung một bàn Việc này giúp toàn bộthành viên trong lớp đều được đóng góp, thảo luận vào bàihọc

Nhóm kim tự tháp: Đây là hình thức thảo luận gồm 2

hoặc 3 nhóm cực nhỏ kết hợp với nhau để giải quyết một vấn

đề lớn hơn được tổng hợp từ các vấn đề đã được giải quyếtcủa nhóm cực nhỏ Khiến cho buổi thảo luận được sôi nổihơn

Nhóm đồng tâm: Hay còn được gọi là nhóm bể các.

Trong đó sẽ có một nhóm sẽ được giao nhiệm vụ thảo luận vàtrình bày các vấn đề được giảng viên giao giống như các con

cá trong bể Còn các nhóm khác đóng vai trò như người xem

sẻ quan sát, đánh giá, phản biện các nội dung mà nhóm làm

“cá” trình bày Sau đó liên tục thay đổi vị trí giữa các nhómcho nhau Cùng nhau hoàn thành tất cả nội dung của bài học

Như vậy, có nhiều cách chia nhóm khác nhau để tiếnhành thảo luận nhóm Tùy theo nội dung, vấn đề của bài họccần được giải quyết mà người giảng viên sẽ lựa chọn cách chianhóm, phương pháp thảo luận sao cho phù hợp để đảm bảo sựchủ động, tích cực của sinh viên khi tham gia vào bài học

Thông qua các hình thức thảo luận nhóm, kiến thức mônhọc của SV sẽ được củng cố, được đào sâu, mở rộng, bước đầu

biết phân tích, phê phán, phản biện để bảo vệ ý kiến cá nhâncủa mình trước tập thể

Có nhiều hình thức thảo luận nhóm khác nhau vì vậy để

sử dụng phương pháp thảo luận nhóm đạt hiệu quả cao ngườigiảng viên cần phải sử dụng linh hoạt, lựa chọn phương phápsao cho hiệu quả nhất, phù hợp nhất

- Bản chất và quy trình của phương pháp thảo luận nhóm

- Bản chất của phương pháp thảo luận nhóm:

Từ việc phân tích khái niệm PPTLN có thể rút ra nét bản

chất của PPDH này đó là sự tiếp xúc trực diện, tự do trao đổi

ý tưởng và sự phụ thuộc tích cực.

Thảo luận nhóm đòi hỏi phải có sự tiếp xúc trực diệngiữa các bên tham gia quá trình thảo luận Quá trình trao đổigiữa các thành viên trong nhóm được diễn ra một cách trựctiếp, mặt đối mặt Nhờ vậy, các thành viên sẽ chú ý đến cửchỉ, giọng nói và từ ngữ, qua đó tăng cường hứng thú học tậpcủa bản thân, hình thành kỹ năng lắng nghe, thấu hiểu sự khác

biệt và giải quyết xung đột, kỹ năng trình bày ý kiến, quanđiểm của bản thân.

Trong quá trình thảo luận nhóm, các bên tham gia tự dotrao đổi ý tưởng, thể hiện quan điểm của bản thân không có sự

gò bó, cưỡng ép mà được tôn trọng Các ý kiến được đưa ratrên tinh thần dân chủ có tác động lớn đến đối tượng tham giagiúp các thành viên trong nhóm cởi mở, mạnh dạn bày tỏ,chia sẻ hiểu biết, đề xuất các phương án giải quyết vấn đề.Trên tinh thần tự do trao đổi, sự sáng tạo của các thành viên

sẽ được phát huy một cách tối đa

Kết quả của thảo luận nhóm là đưa ra được ý kiến chungnhất của cả nhóm Để làm được điều này, tất cả các thànhviên trong nhóm phải nỗ lực, cố gắng để hoàn thành nhiệm vụchung, mỗi thành viên là một mắt xích quan trọng trong hoạtđộng của nhóm, sức mạnh của nhóm chính là tổng hợp sứcmạnh của mỗi cá nhân Làm việc theo nhóm là cách học chophép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một côngviệc được mô tả rõ ràng nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ và sựphân công công việc trong nhóm Vì vậy, mỗi thành viêntrong nhóm tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phảichỉ vì thành tích cá nhân mà còn vì thành công chung Sự phụ

thuộc này được thể hiện trên nhiều lĩnh vực như: mục đích,nguồn lực, vai trò

Để hiểu rõ hơn bản chất của phương pháp thảo luậnnhóm với tư cách là một phương pháp dạy học cần phân biệtthảo luận trong dạy học với thảo luận nói chung Tuy giữachúng có rất nhiều điểm tương đồng nhưng thảo luận để dạyhọc có những điểm riêng mà người thày cần biết rõ để vậndụng khi tổ chức dạy học Đó là:

+ Chỉ có một người đưa ra chủ đề thảo luận đó là thày+ Chỉ có một mục đích là thực hiện mục tiêu bài học (dothày đề ra lúc ban đầu)

+ Chỉ có một người đưa ra kết luận đó là thày

+ Chỉ có một người điều khiển đó là thày

+ Vốn kiến thức để thảo luận : do thày cung cấp, do đọctài liệu dưới sự hướng dẫn của thày

+ Mọi thành viên đều phải phát biểu, thày có quyền chỉđịnh, thực chất đó là giúp họ tự phát huy hiệu quả vốn kiếnthức họ đang có

Do đó, điều khó khăn nhất với thày trong hướng dẫnthảo luận là làm thế nào để mọi người có cảm giác như chính

họ giúp nhau đi tìm chân lý mặc dù sự thật thì thày chính làngười áp đặt chân lý cho họ Như vậy điều nặng nề nhất vớithày là học viên không phát biểu trong buổi thảo luận khiếnthày phải thuyết giảng và nói toạc chân lý ra: nghĩa là thày đãthất bại trong tổ chức hình thức dạy học này

Thông qua các hoạt động thảo luận nhóm sẽ tạo đượccho lớp học một môi trường hợp tác giữa sinh viên và sinh

viên, giữa sinh viên với giảng viên góp phần “tạo điều kiện

cho sinh viên nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” Phương pháp thảo luận nhóm là lấy người học

làm trung tâm trong quá trình hợp tác giải quyết vấn đề sinhviên sẽ được tiếp cận kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau,được phát biểu chính kiến, phát huy được sở trường của từngngười, nâng cao được năng lực làm việc tập thể, làm việcnhóm Phát huy tối đa tính tích cực của người học, khơi dậyniềm đam mê, khả năng của từng sinh viên thông qua các hoạtđộng thảo luận trao đổi, để cùng nhau giải quyết các vấn đề

mà giảng viên đã đặc ra

- Quy trình của phương pháp thảo luận nhóm

Thuật ngữ “quy trình” theo từ điển Tiếng Việt thông dụng do Nguyễn Như Ý chủ biên đã định nghĩa “quy trình là

các bước, trình tự phải tuân theo khi tiến hành công việc nào đó”[38,626].

Tác giả Nguyễn Thị Hồng cho rằng: "Quy trình ở đây

được hiểu là trình tự các bước được sắp xếp có tổ chức và có mục đích liên tiếp nhau nhằm thực hiện hoàn chỉnh một hoạt động cụ thể Bước là đơn vị hoạt động ứng với một mục tiêu,

và là đơn vị nhỏ nhất cấu thành quytrình"[17,56].

Như vậy, quy trình sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm là các bước, trình tự được sắp xếp một cách có hệ thốngtheo một chu trình nhất định để đạt được mục đích trong tổ chứchoạt động dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm

Trong quá trình nghiên cứu để viết luận văn và thực tếgiảng dạy Chúng tôi đã thống nhất được quy trình sử dụngphương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần Phép biệnchứng duy vật trong môn những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mac – Lênin bao gồm 3 giai đoạn và 10 bước được thểhiện ở sơ đồ dưới đây:

Thiết kế, xây dựng, nội dung thảo luận

Lựa chọn phương pháp, hình thức thảo luận

Lập kế hoạch thảoluận Xác định mục tiêu bài học

Nghiên cứu nội dung

bài học Lựa chọn phương pháp, phương tiện Xác định nhiệm vụ của bài học

Đánh giá kiểm tra

Tổ chức thảo luận giữa các nhóm

Tổ chức thảo luận mỗi nhóm

Tiến hành giao nhiệm vụ cho từng nhóm Thực hiện nội dung thảo luận

Phân chia nhóm

Củng cố kiến thức kỹ năng

Giao nhiệm vụ cho bài học

Tiếp nhận nhiệm vụ của bài học

Tóm tắt, rút ra kết luận, Kinh nghiệm Tổng kết đánh giá

Sơ đồ: tích hợp hoá qui trình dạy học

sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

Bư

ớc

Giảng viên

Giai đoạn

Sinh viên

Quy trình phản ánh đầy đủ trật tự các bước tổ chức, cácgiai đoạn, thảo luận một bài học Cụ thể các giai đoạn và cácbước thể hiện như sau:

Giai đoạn 1: Lập kế hoạch thảo luận

Đối với giảng viên:Trong giai đoạn này giảng viên sẽ

tiến hành lập kế hoạch thảo luận, phổ biến xác định mục tiêucủa bài học cho toàn bộ sinh viên trong lớp Sau đó tiến hànhchọn lọc những vấn đề, thiết kế, xây dựng nội dung để tổ chứcthảo luận Để đạt được hiệu quả cao nhất khi thảo luận giảngviên phải áp dụng các phương pháp và phương tiện sao chophù hợp Yêu cầu đặt ra là giảng viên phải xác định được mụctiêu, nêu vấn đề một cách cụ thể, thiết kế nội dung thảo luậnmột cách khoa học, logic

Đối với sinh viên: Sau khi được giảng viên phổ biến,

truyền đạt về mục tiêu của bài học sinh viên sẽ phải tự xácđịnh về nhiệm vụ học tập, nghiên cứu nội dung cũng như lựachọn phương pháp học tập sao cho phù hợp

Giai đoạn 2: Tổ chức thảo luận.

Đối với giảng viên: Trước khi tổ chức thảo luận giảng

viên sẽ tiến hành tổ chức chia nhóm cho sinh viên trong lớp.Việc chia nhóm phải đảm bảo các yếu tố toàn bộ, cân bằng,phù hợp Không nên chia nhóm nhiều quá cũng như ít quá.Nếu như nhiều quá sẽ bị loãng và nhiều sinh viên sẽ khôngtham gia vào quá trình thảo luận Nếu ít quá thì chất lượngthảo luận sẽ không đảm bảo Sau khi chia nhóm giảng viên sẽtiến hành giao nhiệm vụ cho từng nhóm, có thể giao nhiệm vụchung cho tất cả các nhóm hoặc mỗi nhóm một nhiệm vụ.Sau khi ổn định các nhóm, giao nhiệm vụ giảng viên sẽ tổchức thảo luận trong các nhóm, việc thảo luận phải được tổchức một cách nghiêm túc, khoa học Giảng viên phải đóngvai trò là người định hướng, giám sát các hoạt động thảo luậntrong nhóm Tuy nhiên, không được can thiệp nhiều để các

em được chủ động, mạnh dạn nêu các ý kiến cá nhân, tự chủtrong hoạt động thảo luận Sau khi thống nhất các vấn đềgiảng viên sẽ tổ chức cho các nhóm lần lượt trình bày trướclớp, các nhóm còn lại sẽ nghe, bổ sung, phản biện và tiếnhành thảo luận chung Sau khi thảo luận xong giảng viên sẽđóng vai trò là người tổng kết, trọng tài, kiểm tra và đưa ra kếtluận cuối cùng về các vấn đề được thảo luận

Đối với sinh viên: Sau khi gia nhập vào các nhóm, sinh

viên sẽ được trưởng nhóm phân công nhiệm vụ trong nhóm.Trưởng nhóm là người được giảng viên chủ nhiệm phân cônghoặc do các thành viên trong nhóm bầu ra Việc phân chianhiệm vụ có thể mỗi sinh viên được giao một nhiệm vụ đểgóp phần giải quyết vấn đề hoặc mọi thành viên trong nhómđều phải giải quyết các vấn đề mà giảng viên đã phân công.Tuy nhiên, việc thảo luận trong nhóm phải có sự tham gia tíchcực của tất cả các thành viên Sau khi có kết quả thảo luậnxong nhóm sẽ đưa ra kết luận cuối cùng, phân công thànhviên, thường là nhóm trưởng để trình bày kết quả thảo luậncủa nhóm mình Đồng thời nghe các nhóm khác trình bày,cùng nhau đưa ra những ý kiến để nhận xét, phản biện, bổsung các vấn đề của nhóm khác Cuối cùng là nghe nhận xét,đánh giá của giảng viên để bổ sung, hoàn thiện nội dung củanhóm mình

Giai đoạn 3: Tổng kết, đánh giá

Đối với giảng viên: Sau khi hoàn thành công tác tổ chứcthảo luận giữa các nhóm trong lớp Giảng viên sẽ tiến hànhđúc kết các ý kiến, đưa ra kết luận cũng như nhận xét đánh giá

về các vấn đề được các nhóm trình bày trong buổi thảo luận

Đồng thời khen thưởng các sinh viên có thái độ tích cực, nhắcnhở các bạn có thái độ tiêu cực, thiếu nhiệt tình trong hoạtđộng thảo luận Bồi dưỡng kỹ năng làm việc tập thể, khả nănglãnh đạo của các bạn trưởng nhóm Giao nhiệm vụ, gợi ý cácvấn đề sẽ được thảo luận trong bài học kế tiếp.

Đối với sinh viên: Sau khi tham gia thảo luận giải quyếtcác vấn đề, sẽ tổ chức tự đúc kết kinh nghiệm Tiếp nhận sựnhận xét, đánh giá của giảng viên và của các nhóm khác tronglớp Tự nhận xét kết quả thảo luận của mình, nhận xét thái độcủa các thành viên trong nhóm, nhắc nhở các thành viên thiếutích cực Tiếp nhận các nhiệm vụ cho bài học tiếp theo nếu có

- Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

Ưu điểm:

Qua việc thực hiện giảng dạy bằng phương pháp thảo luậnnhóm sẽ giúp cho các sinh viên thể hiện được tính tích cực, chủđộng trong việc học tập Áp dụng và nâng cao được hiệu quảcủa hình thức làm việc nhóm, làm việc tập thể Bên cạnh đócũng giúp phát hiện và bồi dưỡng những sinh viên có tố chấtlãnh đạo, chỉ huy

Thông qua hoạt động thảo luận nhóm các sinh viên sẽđược chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, phương thức làm việcgiữa các sinh viên trong lớp và giữa các nhóm với nhau Vì tựnghiên cứu và được tiếp nhận kiến thức từ nhiều nguồn khácnhau nên sinh viên sẽ dễ hiểu bài hơn, nhớ lâu hơn, nắm vữnghơn.

Thực hiện việc trình bày quan điểm cá nhân, của nhómtrước tập thể sẽ giúp các em có thêm sự tự tin, cởi mở Pháttriển được khả năng diễn đạt trước đám đông, tự tin hơn trongcuộc sống Khi được nghe nhiều ý kiến từ một vấn đề các em

sẽ có góc nhìn khách quan hơn, khoa học hơn Tránh được sựnhìn nhận sự việc hiện tượng một cách chủ quan, phiến diện

Thông qua hoạt động thảo luận nhóm cũng sẽ kích thíchđược sự thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa cácnhóm với nhau Tạo được sự cuốn hút trong giờ học Ngoài

ra, thông qua việc thảo luận sẽ giúp mối quan hệ của sinh viênvới sinh viên, sinh viên với giảng viên trở nên hài hòa hơn,tạo nên không khí học tập thoải mái

Khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm không chỉsinh viên là người được lợi mà chính giảng viên cũng sẽ tích

lũy thêm được kỹ năng tổ chức thảo luận cũng như tích lũykiến thức từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau.

*Hạn chế:

Tuy nhiên, khi đi sâu tìm hiểu thực trạng dạy học mônNhững nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin ởTrường ĐHXD Miền Trung, chúng tôi nhận thấy rằng, bêncạnh những mặt tích cực mà phương pháp thảo luận nhómmang đến trong quá trình dạy học , phương pháp thảo luậnnhóm đôi khi không mang lại hiệu quả như mong muốn

Sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống chỉ GV

sẽ chuẩn bị nghiên cứu các nội dung, tài liệu và các trang thiết

bị phục vụ cho bài học còn sinh viên chỉ đóng vai trò là ngườingồi nghe và ghi chép Đối với phương pháp thảo luận nhómkhông chỉ GV mà cả SV cũng phải chuẩn bị trước các nộidung nên sẽ tốn thời gian và công sức hơn các phương phápkhác.Việc chia nhóm và quản lý nhóm không hợp lý sẽ dẫnđến tình trạng nhiệm vụ của nhóm chỉ tập trung vào một số

SV chủ động, tích cực, nhiệt tình Số còn lại trông chờ vào kếtquả làm việc chung toàn nhóm Việc đánh giá nếu căn cứ vàokết quả này sẽ dẫn đến tình trạng cào bằng, không đánh giá

đúng năng lực của từng thành viên với những cố gắng và cốnghiến của họ.Kết quả làm việc của mỗi nhóm chính là tập hợp

ý kiến của tất cả các thành viên trong nhóm Tuy nhiên dễ xảy

ra tình trạng ý kiến quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt vớinhau dẫn đến kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến việc tổ chứcdạy học của GV Để TLN thực sự hấp dẫn, bản thân GV phảilinh hoạt và mềm dẻo trong việc sử dụng các tình huống cóvấn đề liên quan đến tri thức môn học Điều này không phảingười GV nào cũng làm được nên khi sử dụng PPTLN dễ dẫnđến tình trạng hình thức, SV không hứng thú trong thực hiệnnhiệm vụ hoặc thực hiện yêu cầu của GV một cách đốiphó[17]

Nguyên nhân cụ thể:

Nguyên nhân khách quan: Khi sử dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong dạy học, đòi hỏi phải có một không gianvừa đủ để sinh viên có thể thuận tiện trong việc trao đổi, thảoluận với nhau Vì vậy đối với những lớp có số lượng sinh viên

lớn, phòng học rộng ( Ví dụ như trong hội trường lớn) khi sử

dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ gây loãng và giảng viênkhông thể quản lý được Ngoài ra, trang thiết bị để sử dụngcho phương pháp thảo luận nhóm như hệ thống âm thanh,máy trình chiếu, bàn học đôi khi không đầy đủ cũng gây hạnchế cho việc thảo luận

Nguyên nhân chủ quan:

Về phía giảng viên:

Phương pháp thảo luận nhóm là một phương phá dạy họchiện đại nên khi áp dụng phương pháp này vai trò của ngườigiảng viên là vô cùng quan trọng Khi sử dụng phương phápthảo luận nhóm không đạt được hiệu quả như mong muốnnguyên nhân phần lớn là do giảng viên mắc một số lỗi cơ bảnsau:

Đầu tiên, là lựa chọn các vấn đề thảo luận: Việc lựa

chọn vấn đề thảo luận vô cùng quan trọng trong dạy học bằngphương pháp thảo luận nhóm Không phải bài học nào cũng

có thể sử dụng bằng phương pháp thảo luận nhóm và mỗi bàihọc phải lựa chọn những vấn đề sao cho phù hợp Nếu giảngviên lựa chọn những bài học và vấn đề thảo luận thiếu tínhhấp dẫn, chưa phù hợp sẽ không thu hút được sự chú ý củasinh viên Sẽ khiến cho không khí buổi thảo luận không đượcsôi nổi

Thứ hai, trong việc chia nhóm, chọn nhóm trưởng: Đây

là lỗi thường mắc phải của giảng viên Khi chia nhóm giảngviên lựa chọn số lượng sinh viên trong nhóm không phù hợpvới các vấn đề đặt ra như chia nhóm có số lượng sinh viên lớntrong khi vấn đề cần giải quyết là đơn giản và ngược lại.Ngoài ra, việc phân công nhóm trưởng không phù hợp cũngảnh hưởng đến chất lượng của phương pháp thảo luận nhómkhi mà nhóm trưởng không có năng lực lãnh đạo, quản lý,phân công thành viên trong nhóm

Thứ ba, công tác gợi ý, quan sát, hướng dẫn cho sinh

viên thảo luận nhóm: Giảng viên thường giao nhiệm vụ cho

các nhóm tự thảo luận rồi đi làm việc riêng thiếu sự đôn đốc

hướng dẫn, định hướng cho các em Vì vậy, dễ dẫn đến tìnhtrạng lơ là, thiếu tập trung, chất lượng thảo luận đạt thấp.

Về phía sinh viên:

Trình độ nhận thức của sinh viên trong một lớp thườngkhông đồng đều nên chắc chắn việc tham gia thảo luận sẽ cómột số cá nhân thiếu tính tích cực, tham gia một cách đối phó,chiếu lệ

Thiếu sự nghiên cứu về bài học và vấn đề được giảngviên giao phó, nên khi tham gia thảo luận sẽ thiếu thông tinnên dễ dẫn đến tình trạng “ngồi ngoài” của một số sinh viên

Học tập bằng phương pháp thảo luận nhóm đòi hỏi cầnphải có sự trao đổi giữa các sinh viên với nhau nên dễ gây nên

sự ồn ào, ảnh hưởng đến việc học tập của các nhóm khác, lớpkhác

- Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần Phép biện chứng duy vật trong môn những nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác - Lênin

Thảo luận nhóm là một PPDH tích cực, phát huy cao độvai trò chủ thể của người học Đây là phương pháp thỏa mãn

nhu cầu hoạt động, nhu cầu tự nhận thức của SV Trên cơ sởchú trọng đến hoạt động độc lập của SV, hướng vào SV, pháthuy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của SV Trongquá trình thảo luận nhóm, SV được tự do bày tỏ quan điểm, ýkiến của mình, lắng nghe ý kiến của bạn, hợp tác với nhautrong việc giải quyết những nhiệm vụ chung của cả nhóm.Được tham gia thảo luận, bàn bạc SV chủ động hơn, tích cựchơn trong học tập, nâng cao tinh thần trách nhiệm với mọingười.

Trong hoạt động chung của nhóm mỗi SV phải đảm nhậnmột vai trò, một nhiệm vụ nhất định, họ ý thức rất rõ thành tích

cá nhân của bản thân có ảnh hưởng trực tiếp tới thành tíchchung của toàn nhóm Điều đó buộc SV phải tích cực hoànthành trách nhiệm cá nhân của mình, không trông chờ và ỷ lạingười khác Hơn nữa sự tác động qua lại giữa các SV trongnhóm còn giúp cho SV chiếm lĩnh tri thức một cách có hiệuquả, khuyến khích SV tranh luận ứng dụng những gì đã họcvào thực tiễn Nhờ đó mà thẩm thấu và chuyển hoá đượcnhững kiến thức đã lĩnh hội thành vốn kinh nghiệm vững chắccủa bản thân

Khi tham gia vào thảo luận nhóm, SV được tiếp xúc vớinhiều cách giải thích và các chiến lược giải quyết khác nhaucho cùng một vấn đề Vì vậy, những hiểu biết của SV khôngchỉ bó hẹp trong phạm vi cá nhân mà được mở rộng ra rấtnhiều và được xã hội hoá ở mức độ cao Thông qua hoạt độngnhóm, các em có thể cùng làm với nhau những công việc màmột mình các em không thể tự làm được trong một thời giannhất định.

Thảo luận nhóm rèn luyện cho SV thói quen bạo dạnhoạt bát trước đám đông, đây là phẩm chất của con ngườitrong xã hội hiện đại: tự chủ, năng động, sáng tạo

Sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm còn tạonhiều cơ hội cho GV có thông tin phản hồi về người học để từ

đó có định hướng điều chỉnh phù hợp cho hoạt động dạy củamình Mặt khác, GV còn có thể thu được tri thức và kinhnghiệm từ phía người học, qua các phát biểu có suy nghĩ vàsáng tạo của người học Đây là một trong những ưu điểm nổitrội của phương pháp thảo luận nhóm so với các PPDH khác.Trong bất cứ QTDH nào, nhất là QTDH ở Đại học và Caođẳng giảng viên luôn giữ một vai trò quan trọng đặc biệt Đó

là sự tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động học