giáo án vật lí 11 năm học 2019

Định hướng phát triển năng lực: - Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu sách giáo khoa để đưa ra được các hiện tương nhiễm điện trong thực tế - Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm để đưa r

Trang 1

Ngày soạn:……….ngày giảng:………

CHƯƠNG I: ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƯỜNG.

TIẾT 1: ĐIỆN TÍCH ĐỊNH LUẬT CU – LÔNG

I. MỤC TIÊU BÀI DẠY:

1. Kiến thức:

- Trả lời được câu hỏi: có cách nào để phát hiện được một vật có bị nhiễm điện hay không?

- Trình bày được khái niệm: điện tích, điện, điện tích điểm

- Nhắc lại được có mấy loại điện tích, tính chất về sự tương tác giữa các điện tích

- Phát biểu được định luật Cu – lông

- Trình bày được ý nghĩa của hằng số điện môi từ công thức xác định lực tương tác

2. Kĩ năng:

- Làm thí nghiệm để một vật nhiễm điện và cách xác định một vật bị nhiễm điện

- Xác định phương, chiều của lực tương tác của các trường hợp điện tích cùng dấu và trái dấu

- Giải một số bài tập đơn giản về lực Cu - lông

3. Thái độ:

- Chăm chú nghe giảng, ghi chép bài

- Thích thú với các thí nghiệm trong bài học

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu sách giáo khoa để đưa ra được các hiện tương nhiễm điện trong thực tế

- Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm để đưa ra được công thức tính

- Năng lực giải quyêt vấn đề: đưa ra ý tưởng xây dựng công thức định luật Cu lông cho các trường hợp 2 điện tích, 3 điện tích,…

II. CHUẨN BỊ:

1. Giáo viên:

- Một số thí nghiệm đơn giản về sự nhiễm điện do cọ xát: bóng bay, giấy vụn, thước kẻ

- Một số bài tập bổ trợ cho kiến thức bài “ Điện tích Định luật Cu – lông”

2. Học sinh:

- Kiến thức lớp 7 về điện học

- Một số vật dụng để kiểm tra vật tích điện hay không?

III. TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1. Ổn định trật tự lớp, kiểm tra sĩ số.

2. Kiểm tra bài cũ (không kiểm tra)

3. Tìm hiểu nội dung bài mới.

Hoạt động giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng Hoạt động 1: Tìm hiểu sự nhiễm điện của các vật, điện tích, tương tác điện.

GV: Hàng ngày chúng ta sử dụng điện, nhưng khái niệm

cụ thể điện là gì thì chúng ta vẫn chưa biết Vậy “điện là

gì? đặc tính của điện là gì?” chúng ta vào bài ngày hôm

nay để tìm câu trả lời cho câu hỏi đó

Học sinh tiếp thu, ghi chép

Giáo viên giới thiệu thí nghiệm: làm thế nào để một vật

nhiễm điện, và cách kiểm tra một vật bị nhiễm điện

HS tiến hành thí nghiệm: Mài thước kẻ nhựa vào áo hoặc

quần, sau đó cho thước lại gần các mẩu giấy vụn, thấy các

mẩu giấy bị thước hút vào hoặc mài bóng bay vào áo rồi

đưa lên tóc (nếu học sinh không tìm ra được ví dụ giáo

1. Sự nhiễm điện của các vật:

- Ví dụ: Mài thước kẻ nhựa vào áo hoặc quần, sau đó cho thước lại gần các mẩu giấy vụn, thấy các mẩu giấy bị thước hút vào

- Thước sau khi cọ xát là những vật bị nhiễm điện

=> Cách để xác định vật bị nhiễm điện: xem xét vật đó có hút các vật nhẹ không

Trang 2

Đưa vật đó lại gần mẩu giấy vụn hoặc bông.

GV: Nêu khái niệm vật nhiễm điện, điện tích, điện, điện

tích điểm

GV: xem xét giữa các điện tích có tính chất gì

Yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức cũ: có mấy loại điện

tích? Các điện tích trái dấu và cùng dấu tương tác với nhau

như thế nào?

Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi: Có 2 loại điện tích: âm

và dương Điện tích trái dấu thì hút nhau, điện tích cũng

dấu thì đẩy nhau

Thông báo: sự đẩy và hút giữa các điện tích gọi là tương

tác điện

Yêu cầu học sinh làm C1

Gợi ý: Khi đưa đầu M lại gần, đầu B dịch chuyển theo

hướng mũi tên là ra xa hay lại gần M? Nếu là ra xa, đầu M

đang đẩy đầu B, vậy dựa vào sự tương tác hút, đẩy, hai đầu

trái dấu hay cùng dấu?

Học sinh suy nghĩ trả lời câu C1: Đầu B dịch chuyển ra xa

đầu M Chứng tỏ hai đầu B, M là trái dấu

2. Điện tích, điện tích điểm:

-Điện là một thuộc tính của vật

-Điện tích là số đo thuộc tính đó của vật.-Điện tích điểm là điện tích có kích thước rất nhỏ so với khoảng cách tới điểm ta đang xét.-Vật nhiễm điện là vật mang điện, vật tích điện hay một điện tích

3. Tương tác điện Hai loại điện tích:

Có 2 loại điện tích: âm và dương

Điện tích trái dấu thì hút nhau, điện tích cũng dấu thì đẩy nhau

Sự đẩy và hút giữa các điện tích gọi là tương tác điện

C1: B, M trái dấu

Hoạt động 2: Nghiên cứu định luật Cu lông và hằng số điện môi.

Giáo viên đặt vấn đề: Ta thấy hai điện tích tương tác với

nhau, chứng tỏ giữa chúng phải tồn tại 1 lực đưa chúng lại

gần hoặc ra xa nhau Vậy lực đó có tính chất gì, nếu đặt

trong các môi trường khác nhau thì có thay đổi không sẽ

được giới thiệu ở mục II

Giới thiệu nhà bác học Cu – lông, người tìm ra đặc điểm

của lực tương tác giữa các điện tích

Mô tả thí nghiệm với cân xoắn cho học sinh ( có thể cho

xem video thực tế) Yêu cầu học sinh đưa ra kết luận rút ra

từ thí nghiệm với cân xoắn

Học sinh đưa ra kết luận: Lực tương tác giữa các điện tích

tỉ lệ thuận với độ lớn điện tích và tỉ lệ nghịch với bình

phương khoảng cách

Giáo viên nêu nội dung định luật Yêu cầu học sinh nhắc

lại định luật

Học sinh nhắc lại định luật

Yêu cầu học sinh làm câu C2

Gợi ý: dựa vào công thức tính lực F biến đổi

II Định luật Cu – long Hằng số điện môi.

1. Định luật Cu – lông:

 Thí nghiệm: sgkKết quả: Lực đẩy giữa hai quả cầu tỉ lệ nghịchvới bình phương khoảng cách giữa hai quả cầu, tỉ lệ thuận với tích hai điện tích

 Định luật: Lực hút hay đẩy giữa hai điện tích điểm đặt trong chân không có :

Phương trùng với đường thẳng nối hai điện tích điểm đó

Độ lớn tỉ lệ thuận với tích hai độ lớn hai điện tích và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng

Công thức:

1 2 2

k q q F

r

=Trong đó:

F- lực hút đẩy giữa hai điện tích (N)

Trang 3

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi: tăng khoảng cách lên 3

lần thì lực tương tác giảm 9 lần

Giáo viên giới thiệu: Chúng ta xét lực tương tác trong các

môi trường khác nhau Để đơn giản ta xét trong môi trường

điện môi Nêu khái niệm điện môi

Yêu cầu học sinh nêu một vài ví dụ về chất cách điện

Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi: dầu hỏa, giấy, nhựa,

nến,

Giới thiệu về công thức xác định lực tương tác trong điện

môi

Yêu cầu học sinh suy luận ra công thức xác định lực tương

tác trong chân không từ công thức tổng quát biết ε =1

Học sinh trả lời:

1 2 2

k q q F

r

ε = ⇒ =

Yêu cầu học sinh rút ra mối quan hệ tỉ lệ của lực tương tác

giữa 2 điện tích trong điện môi và trong chân không

Học sinh trả lời:

1 2 2

ck

k q q F

F r

F

k q q F

r

ε ε

εε

Yêu cầu học sinh làm câu C3

Suy nghĩ trả lời câu hỏi: Đáp án D vì đồng là chất dẫn điện

Điện môi là môi trường cách điện

Định luật Cu – lông trong trường hợp tổng quát:

1 2 2

k q q F

4. Củng cố kiến thức:

- Khái quát lại nội dung bài học

- Đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1/ Trong những cách sau cách nào có thể làm nhiễm điện cho một vật?

A Cọ chiếc vỏ bút lên tóc B Đặt một nhanh nhựa gần một vật đã nhiễm điện

C Đặt một vật gần nguồn điện D Cho một vật tiếp xúc với viên pin

Câu 2/ Trong các hiện tượng sau, hiện tượng nào không liên quan đến nhiễm điện?

A Về mùa đông lược dính rất nhiều tóc khi chải đầu;

B Chim thường xù lông về mùa rét;

C Ôtô chở nhiên liệu thường thả một sợi dây xích kéo lê trên mặt đường;

D Sét giữa các đám mây

Câu 3/ Về sự tương tác điện, trong các nhận định dưới đây, nhận định sai là:

A Các điện tích cùng loại thì đẩy nhau

B Các điện tích khác loại thì hút nhau

C Hai thanh nhựa giống nhau, sau khi cọ xát với len dạ, nếu đưa lại gần thì chúng sẽ hút nhau

Trang 4

D Hai thanh thủy tinh sau khi cọ xát vào lụa, nếu đưa lại gần nhau thì chúng sẽ đẩy nhau.

Câu 4/ Khi khoảng cách giữa hai điện tích điểm trong chân không giảm xuống 2 lần thì độ lớn lực Cu –

lông

A tăng 4 lần B tăng 2 lần C giảm 4 lần D giảm 4 lần

Câu 5/ Nhận xét không đúng về điện môi là:

A Điện môi là môi trường cách điện

B Hằng số điện môi của chân không bằng 1

C Hằng số điện môi của một môi trường cho biết lực tương tác giữa các điện tích trong môi trường đónhỏ hơn so với khi chúng đặt trong chân không bao nhiêu lần

D Hằng số điện môi có thể nhỏ hơn 1

5. Hướng dẫn về nhà:

- Làm bài 8 sách giáo khoa

- Giao câu hỏi làm thêm

Bài 1: Hai điện tích

C10.2

,

C10

,

C10.2

Trang 5

TIẾT 2: THUYẾT ELECTRON ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH.

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

- Trình bày được nội dung cơ bản của thuyết electron, nội dung cơ bản của định luật bảo toàn điện tích

- Trình bày được cấu tạo sơ lược của nguyên tử về phương diện điện

- Nêu được nội dung định luật bảo toàn điện tích

2 Kĩ năng:

- Vận dụng được thuyết electron để giải thích sơ lược các hiện tượng nhiễm điện

- Lấy được ví dụ về các cách làm nhiễm điện và làm nhiễm điện được một số vật dụng thân thuộc

- Giải một số bài toán đơn giản về định luật bảo toàn điện tích

3 Thái độ:

- Thích thú với các thí nghiệm trong bài học

- Năng lực giao tiếp: Sử dụng ngôn ngữ khoa học mô tả cấu tạo nguyên tử, đưa ra ví dụ cụ thể cho từng nội dung thuyết electron

- Năng lực tính toán: để giải các bài tập liên quan giữa định luật Cu lông và định luật bảo toàn điện tích

- Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm tìm ra sự giống và khác nhau giữa các sự nhiễm điện

1 Giáo viên:

- Sách giáo khoa 7 để biết được học sinh được học những gì

- Các hình ảnh minh họa cho cấu tạo nguyên tử hoặc sự nhiễm điện do tiếp xúc, do hưởng ứng

2 Học sinh:

- Kiến thức lớp 7 về điện học

1. Ổn định trật tự lớp, kiểm tra sĩ số.

2. Kiểm tra bài cũ:

- Câu hỏi: Hãy phát biểu nội dung định luật Cu lông và viết biểu thức mô tả định luật.

Đáp án: Lực hút hay đẩy giữa hai điện tích điểm đặt trong chân không có :

Phương trùng với đường thẳng nối hai điện tích điểm đó

Độ lớn tỉ lệ thuận với tích hai độ lớn hai điện tích và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng

Công thức:

1 2 2

k q q F

- Câu hỏi: Nêu ý nghĩa của hẳng số điện môi?

3. Tìm hiểu nội dung bài mới.

Hoạt động 1: Tìm hiểu nội dung thuyết electron.

- Đặt vấn đề: Ta biết rằng giữa các điện tích thường

tương tác với nhau, vậy cơ sở để giải thích hiện tượng

tương tác đó là gì?

- Cho học sinh đọc mục 1, 2 Yêu cầu học sinh thảo

luận theo chủ đề sau theo từng nhóm

- Học sinh cử đại diện lên để trình bày từng chủ đề

Trang 6

Chủ đề 1: Hãy mô tả cấu tạo của nguyên tử về phương

diện điện?

Gợi ý: Nguyên tử gồm các bộ phận chính nào? Các bộ

phận đó được sắp xếp ra sao? Trong hạt nhân gồm

những mấy loại hạt, nêu khối lượng, điện tích của từng

hạt Electron có khối lượng, điện tích là bao nhiêu?

Chủ đề 2: Khi nguyên tử trung hòa về điện thì số hạt

proton và số hạt electron có giá trị như thế nào so với

nhau? Độ lớn điện tích của chúng có bằng nhau không?

- Học sinh trả lời:

Chủ đề 1: Nguyên tử gồm một hạt nhân ở trung tâm và

các electron quay xung quanh hạt nhân.

Trong hạt nhân gồm: proton có khối lượng

Các electron có khối lượng

Độ lớn điện tích proton = độ lớn điện tích electron

Chủ đề 3: Thế nào là ion âm, iondương?

Nêu một ví dụ cho học sinh

Chủ đề 4: Thế nào là vật nhiễm điện âm, nhiễm điện

dương?

Học sinh suy nghĩ, trả lời:

Chủ đề 3: Nguyên tử bị mất electron sẽ trở thành một

hạt mang điện dương gọi là ion dương.

Nguyên tử trung hòa có thể nhận thêm electron sẽ trở

thành một hạt mang điện âm gọi là ion âm.

Chủ đề 4: Nếu số điện tích dương lớn hơn số điện tích

âm (electron) thì vật đó nhiễm điện dương.

Nếu số điện tích dương nhỏ hơn số điện tích âm

(electron) thì vật đó nhiễm điện âm.

- Sau khi học sinh thảo luận nhóm xong cử đại diện

trình bày vào bảng phụ Các nhóm quan sát đưa ra nhận

,

191,6.10

p

.Notron (n)

271,67.10

,

191,6.10

Khi nguyên tử trung hòa về điện:

+)Số hạt proton = số hạt electron+)Độ lớn điện tích proton = độ lớn điện tích electron

Điện tích nguyên tố là điện tích của e, p vì đây lànhững điện tích nhỏ nhất

+) Nếu số điện tích dương lớn hơn số điện tích

âm (electron) thì vật đó nhiễm điện dương.Nếu số điện tích dương nhỏ hơn số điện tích âm (electron) thì vật đó nhiễm điện âm

Hoạt động 2: Vận dụng thuyết ectron để giải thích các hiện tượng

- Giáo viên giới thiệu: Vậy học thuyết chúng ta vừa tìm

hiểu được vận dụng như thế nào trong việc giải thích

các hiện tượng vật lí

- Yêu cầu học sinh đọc mục 1 và trả lời câu hỏi: Vật

dẫn điện là gì? Vật cách điện là gì? Nêu một số ví dụ về

- Điện tích tự do là các điện tích có thể di

Trang 7

- Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi.

- Giáo viên giới thiệu khái niệm điện tích tự do

- Giáo viên giới thiệu: bài trước ta đã học cách làm một

vật nhiễm điện nhờ cọ xát Sang bài này chúng ta sẽ

học 2 cách mới đó là làm vật nhiễm điện do tiếp xúc và

do hưởng ứng

- Giáo viên mô tả thí nghiệm sách giáo khoa và yêu cầu

học sinh trả lời câu hỏi: Thế nào là sự nhiễm điện do

tiếp xúc? Và do hưởng ứng?

- Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi

chuyển từ điểm này đến điểm khác trong phạm

vi thể tích của vật dẫn

2.Sự nhiễm điện do tiếp xúc:

Một vật chưa nhiễm điện tiếp xúc với một vật nhiễm điện thì nó sẽ nhiễm điện cùng dấu với vật đó

3.Sự nhiễm diện do hưởng ứng:

Một điện tích đứng gần một vật trung hòa về điện sẽ hút các điện tích trái dấu về phía nó và đẩy các điện tích cùng dấu ra xa

Hoạt động 3: Tìm hiểu nội dung định luật bảo toàn điện tích.

- Giới thiệu nội dung định luật bảo toàn điện tích

- Nêu khái niệm hệ vật cô lập

- Học sinh tiếp thu, ghi chép

- Yêu cầu học sinh đưa ra biểu thức liện hệ:

1 2 1' 2';q '1 2'

q + = +q q q =q

- Đưa ra tình huống áp dụng cụ thể: Đặt 2 quả cầu tích

điện trên 2 giá cách điện và có điện tích lần lượt là

1 10.10 , 2 2.10

tại A, B trong chân không

Cho hai quả cầu tiếp xúc với nhau rồi tách 2 quả cầu ra

Xác định độ lớn điện tích của 2 quả cầu sau khi tiếp

xúc?

- Yêu cầu học sinh tóm tắt đề bài và giải

- Học sinh suy nghĩ, giải bài tập

Định luật bảo toàn điện tích:

Nội dung: trong một hệ cô lập về điện, tổng đại

số của các điện tích là không đổi

Hệ vật cô lập về điện là hệ vật không trao đổi điện tích với các vật khác ngoài hệ

6.10 ( )2

- Đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1/ Xét cấu tạo nguyên tử về phương diện điện Trong các nhận định sau, nhận định không đúng là:

A Proton mang điện tích là + 1,6.10-19 C B Khối lượng notron xấp xỉ khối lượng proton

C Tổng số hạt proton và notron trong hạt nhân luôn bằng số electron quay xung quanh nguyên tử

D Điện tích của proton và điện tích của electron gọi là điện tích nguyên tố

Câu 2/ Hạt nhân của một nguyên tử oxi có 8 proton và 9 notron, số electron của nguyên tử oxi là

Câu 3/ Tổng số proton và electron của một nguyên tử có thể là số nào sau đây?

Câu 4/ Nếu nguyên tử đang thừa – 1,6.10-19 C điện lượng mà nó nhận được thêm 2 electron thì nó

A sẽ là ion dương B vẫn là 1 ion âm

C trung hoà về điện D có điện tích không xác định được

Câu 5/ Điều kiện để 1 vật dẫn điện là

A vật phải ở nhiệt độ phòng B có chứa các điện tích tự do

C vật nhất thiết phải làm bằng kim loại D vật phải mang điện tích

5. Hướng dẫn về nhà.

Trang 8

- Ôn tập lí thuyết bài học và giải các bài tập 7 sách giáo khoa.

- Tìm hiểu trước bài tiếp theo và làm mô hình cấu tạo hạt nhân từ xốp, bóng bàn và dây thép

Chủ đề : ĐIỆN TRƯỜNG VÀ CƯỜNG ĐỘ ĐIỆN TRƯỜNG ĐƯỜNG SỨC ĐIỆN

I Mục tiêu:

Chủ đề được xây dựng 3 tiết có nội dung bao gồm Bài 3 ( Điện trường và cường độ điện trường Đường sức điện ) và 1 tiết bài tập

1 Kiến thức:

- Trình bày được khái niệm điện trường, điện trường đều

- Phát biểu được định nghĩa cường độ điện trường và nêu được đặc điểm của vectơ cường độ điện trường

- Biết tổng hợp các vectơ cường độ điện trường thành phần tại 1 điểm

- Nêu được khái niệm và đặc điểm đường sức điện trường

2 Kỹ năng:

- Xác định phương, chiều, độ lớn của cường độ điện trường tại 1 điểm do điện tích điểm gây ra

- Vận dụng quy tắc hình bình hành để xác định phương chiều của vectơ cường độ điện trường tổng hợp

- Giải được bài toán về điện trường

3 Thái độ:

Tích cực học tập, hợp tác

4 Năng lực định hướng và hình thành phát triển cho học sinh.

- Năng lực tự học : đọc và nghiên cứu

- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề

- Năng lực tính toán và trình bày các bài tập liên quan

- Xem và chuẩn bị bài mới ở nhà

III CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG

1. Giới thiệu chung

Trang 9

Thời lượng dự kiến

1 Khởiđộng Hoạt động 1 Tạo tình huống , đưa ra vấn đề cần giải quyết. 5 phút

Hoạt động 2 Điện trường và cường độ điện trường 40 phút

3 Luyệntập

Hoạt động 6 Kiểm tra 15 phút

GV đưa ra câu hỏi dẫn dắt vào bài

- Bằng cách nào các vật nhiễm điện đặt cách nhau

có thể tương tác với nhau, môi trường giúp truyền

tương tác có tính chất gì?

- Nếu chỉ có một điện tích thì không gian xung

quanh có biến đổi gì?

HV tiếp nhận vấn đề

Chủ đề: ĐIỆN TRƯỜNG VÀ CƯỜNG ĐỘ ĐIỆN TRƯỜNG ĐƯỜNG SỨC ĐIỆN

c) Sản phẩm hoạt động.

Học sinh nhận biết được vấn đề mới cần nghiên cứu

HĐ2 : Điện trường và cường độ điện trường

a) Mục tiêu hoạt động : Phát biểu được khái niệm điện trường, cường độ điện trường Nêu được định

nghĩa cường độ điện trường và viết được biểu thức tổng quát của nguyên lý chồng chất điện trường

Nội dung: Tìm hiểu về khái niệm điện trường, định nghĩa cường độ điện trường Đặc điểm vecto cường

độ điện trường và nguyên lí chồng chất điện trường

b) Phương thức tổ chức hoạt động.

Giáo viên đặt vấn đề: Người ta đặt xung quanh

điện tích q các điện tích

1, , 2

q q

thì thấy các điện tích này đều tương tác với điện tích q Chứng tỏ

xung quanh điện tích q, đều tồn tại lực điện Môi

trường xung quanh đó người ta gọi là điện trường

Giới thiệu sự tác dụng lực giữa các vật thông qua

môi trường bằng ví dụ trong sách giáo khoa

Yêu cầu học sinh lấy một vài ví dụ về môi trường

truyền tương tác giữa hai vật

I Điện trường.

1. Môi trường truyền tương tác điện.

Môi trường tuyền tương tác giữa các điện tích gọi

Ví dụ: Điện tích Q và q đặt trong chân không Đặc

Trang 10

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi.

Giới thiệu khái niệm điện trường: Mục 1 cho chúng

ta biết có một môi trường chứa tương tác điện là

điện trường, cụ thể định nghĩa của điện trường là gì

chúng ta sang 2

Giáo viên giải thích ví dụ trong sách giáo khoa:

Điện tích Q và q đặt trong chân không Khi đó Q sẽ

gây ra một điện trường xung quanh nó và điện

trường đó tác dụng lên q và ngước lại Hai lực này

là hai lực trực đối: cùng phương, ngược chiều,

khác điểm đặt

Giáo viên đặt vấn đề: mô tả ví dụ sách giáo khoa

“Giả sử có điện tích điểm Q đặt tại O Điện tích

này gây ra điện trường xung quanh nó Để nghiên

cứu điện trường của điện tích, ta xét điểm M nằm ở

vị trí bất kì, tại M ta đặt điện tích q, gọi là điện tích

thử Ta thấy:

+) Nếu điện tích q càng xa Q thì lực điện càng nhỏ

 Điện trường càng yếu

+) Nếu điện tích q càng gần Q thì lực điện càng

lớn

 Điện trường cành mạnh.”

Chứng tỏ rằng cần có 1 đại lượng mô tả độ mạnh

yếu của từ trường, người ta gọi đó là cường độ điện

trường Chúng ta có khái niệm cường độ điện

trường

Giáo viên giới thiệu: Ta có khái niệm về cường độ

diện trường, vậy có cách nào xác định được giá trị

chính xác về cường độ điện trường, chúng ta tìm

hiểu định nghĩa

Vì cường độ điện trường đặc trưng cho khả năng

mạnh yếu của lực điện trường nên để đơn giản, ta

xét với điện tích thử q=1C Thay vào công thức:

=

Từ biểu thức vừa rút ra, yêu cầu học sinh hãy phát

điểm lực tương tác dio điện trường gây ra:

2. Định nghĩa

Cường độ điện trường tại một điểm là đại lượngđặc trưng cho tác dụng lực của điện trường củađiện trường tại điểm đó Nó được xác định bằngthương số của độ lớn lực điện F tác dụng lên điệntích thử q (dương) đặt tại điểm đó và độ lớn của q

E = q F

Đơn vị cường độ điện trường là N/C hoặc người

ta thường dùng là V/m

Trang 11

biểu định nghĩa về cường độ điện trường Gợi ý:

Cường độ điện trường được tính như thế nào?

Học sinh suy nghĩ, phát biểu định nghĩa

Giáo viên nêu đơn vị của E

Giáo viên đặt vấn đề: Ta có thể tác dụng lực theo

nhiều hướng nên F là đại lượng vecto, mà q là đại

lượng vô hướng nên E là đại lượng vecto Vì thế ta

có biểu thức vecto cường độ điện trường

Yêu cầu học sinh dựa vào biểu thức, nêu đặc điểm

về điểm đặt, phương, chiều của cường độ điện

trường

Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi

Giáo viên nêu đơn vị của E

Nếu coi điện tích thử là 1C ta có độ lớn cường độ

điện trường có giá trị như thế nào?

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi:

2

k Q E r

=

Từ biểu thức hãy nhận xét xem cường độ điện

trường có phụ thuộc vào điện tích thử q không?

Học sinh nhận xét: cường độ điện trường không

phụ thuộc vào điện tích thử q

Vẽ hình biểu diễn véc tơ cường độ điện trường gây

bởi một điện tích điểm

Nêu ví dụ sách giáo khoa về hiện tượng chồng chất

điện trường, từ đó đưa ra nguyên lí về hiện tường

chồng chất điện trường

3. Véc tơ cường độ điện trường

q

F E

- Điểm đặt tại điểm ta xét

- Phương trùng với đường thẳng nối điện tích điểmvới điểm ta xét

- Chiều hướng ra xa điện tích nếu là điện tíchdương, hướng về phía điện tích nếu là điện tíchâm

4. Đơn vị đo cường độ điện trường: N/C hoặc V/m

5. Cường độ điện trường của một điện tích điểm.

Độ lớn :

2

k Q E r

=không phụ thuộc vào q

6. Nguyên lí chồng chất điện trường

Các điện trường

1, 2

E E

uur uur tác dụng độc lập lên điệntích thử q

Điện tích q chịu tác dụng điện trường tổng hợp

E

E= 1 + 2 + +Cách tổng hợp: sử dụng quy tắc hình bình hành

Báo cáo kết quả của nhóm và nội dung vở ghi của học sinh

HĐ3 : Đường sức điện

a) Mục tiêu hoạt động : Nêu được hình dạng đường sức của điện trường Phát biểu được định nghĩa và

các đặc điểm đường sức điện Nêu được khái niệm và dặc điểm của điện trường đều

Trang 12

Nội dung Tìm hiểu về đường sức điện , hình dạng đường sức của điện trường và điện trường đều.

b) Phương thức tổ chức hoạt động.

Giáo viên đặt vấn đề: Điện trường chúng ta không

thể quan sát bằng mắt thường, vì vậy người ta dùng

đường sức điện để mô tả cho điện trường

Mô tả thí nghiệm hình 3.5 cho học sinh:

Dụng cụ thí nghiệm: 1 bể thủy tinh nhỏ chứa đầy

dầu, có mặt trên là trong suốt, 2 quả cầu tích điện

trái dấu, trong dầu có chứa mạt cưa

Tiến hành: nguấy đều cho dầu và mạt cưa hòa lẫn

vào nhau, hai điện tích đặt lên trên mặt tấm thủy

tính

Hiện tượng: các mạt cưa sắp xếp như hình vẽ

Các nhà khoa học đã nghiên cứu và nhận thấy rằng:

các hạt mạt cưa đã bị nhiễm điện, tại vị trí của mỗi

hạt thì có tiếp tuyến trùng với phương của cường độ

điện trường tại điểm đó

Các đường được tạo bởi các hạt mạt của gọi là

đường sức điện

Giáo viên giới thiệu: Vậy định nghĩa của đường sức

điện cụ thể là gì, chúng ta sang mục 2

Giáo viên giới thiệu định nghĩa đường sức điện

Giáo viên giới thiệu một số đường sức điện trường

đặc biệt

Học sinh tiếp thu, vẽ hình vào vở

Một số trường hợp phức tạp thì dựa vào thực

nghiệm, quan sát trực tiếp để vẽ hình

Giáo viên giới thiệu các đặc điểm của đường sức

điện: đặc điểm quan trọng của đường sức điện dựa

vào hình ảnh được mô tả ở mục 3

Giáo viên giới thiệu trường hợp điện trường giữa 2

bản tụ điện Vẽ cường độ điện trường của trường

hợp này và vẽ đường sức từ cho trường hợp

Kết luận: cường độ điện trường tại mọi điểm giữa 2

bản tụ đều cùng phương, cùng chiều, đường sức

điện là các đường song song, cách đều Đây được

gọi là trường hợp điện trường đều

Giáo viên giới thiệu khái niệm điện trường đều

Đường sức điện.

1. Hình ảnh của các đường sức điện.

Thí nghiệm: sgkHiện tượng: tại vị trí của mỗi hạt mạt cưa có tiếp tuyến trùng với phương cường độ điện trường

Nhận xét: các đường được tạo bởi các hạt mạt cưa gọi

4. Các đặc điểm của đường sức điện:

Qua mỗi điểm chỉ vẽ được duy nhất một đường sức điện

Đường sức điện là đường có hướng Hướng của đường sức là hướng của cường độ điện trường tại điểm đó

Điện trường tĩnh (như 4 trường hợp ở mục 3) là đường không khép kín Đi từ cực dương đến cực âm Trường hợp có 1 điện tích đi từ điện tích ra vô cực.Đường sức điện là dày đặc, nhưng hình ảnh minh họa

vẽ quy ước vài đường Càng gần điện tích, cường độ điện trường càng lớn thì đường sức càng dày và ngược lại

5. Điện trường đều:

Ví dụ:

Khái niệm: là điện trường mà vecto cường độ điệntrường tại mọi điểm đều có cùng phương, chiều, độlớn, đường sức điện là các đường song song cách đều

Báo cáo kết quả của nhóm và nội dung vở ghi của học sinh

HĐ4: Hệ thống hóa kiến thức

a) Mục tiêu hoạt động:

Hoạt động nhóm để chuẩn hóa kiến thức

Nội dung : Đọc SGK, nhớ lại bài đã học, hoàn thiên báo cáo kết quả PHT1, PHT2, PHT3, PHT4 Các nhóm báo cáo

b) Tổ chức hoạt động

Trang 13

Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi bảng

GV: Yêu cầu phát phiếu học tập cho các nhóm để

hoàn thiện các phiếu học tập PHT1, PHT2, PHT3,

PHT4

HV: Thảo luận và hoàn thành PHT

HV: Cử đại diện nhóm lên trình bày

GV Nhận xét câu trả lời và cách trình của từng

nhóm, góp ý và xây dựng câu trả lời đầy đủ

- Cường độ điện trường là gì?

- nêu đặc điểm của véc tơ cường độ điện trường.( điểm đặt, phương, chiều, độ lớn )

- Điện trường đều là gì?

- Nêu đặc điểm đường sức của điện trường đều

HĐ5: Giải bài tập

a) Mục tiêu hoạt động:

Vận dụng kiến thức bài học để giải bài tập

Nội dung: Làm bài tập trong SGK và bài tập do giáo viên biên soạn

b) Tổ chức hoạt động

GV: yêu cầu HV đọc và làm bài tập 9, 10 SGK

trang 20,21

HV: Đọc và trả lời đáp án mình lựa chọn và giải

thích

GV: Nhận xét

GV: Gợi ý học viên làm bài 11

HV: Chú ý lắng nghe và trình bày bài làm

GV: Gợi ý học viên làm bài thêm:

Tại 2 điểm A và B cách nhau 10cm trong không khí

có đặt 2 điện tích q1 = q2 = 4.10-6C Xác định

cường độ điện trường do hai điện tích này gây ra tại

điểm C biết AC = BC = 5cm Xác định lực điện

trường tác dụng lên điện tích q3 = 2.10-8C đặt tại C

-Bài này áp dụng nguyên lí gì?

- 2 vecto cùng phương cùng chiều hay ngược chiều,

khi đó thì sẽ có đặc điểm gì?

HV: Chú ý các gợi ý của cô giáo để làm bài

Bài 9: B Bài 10: D Bài 11:

Đổi 5cm= 0,05 mCường độ điện trường tại điểm đó là :

= 9 109 |4 10-8|0,052 = 72.103 (V/m)

Đáp số:72.103 (V/m)

Bài 12:

Điện tích q1 = 4.10-6C tại AĐiện tích q2 = 4.10-6C tại BĐiện tích q3 = 2.10-8C tại C

Mà AC = BC = 5cm=

1

2ABNên C là trung điểm AB

Trang 14

uuur uuur uur

Vậy cường độ điện trường tại C bị triệt tiêu

Báo cáo nội dung và kết quả bài làm với GV

HĐ6: Kiểm tra 15 phút

Câu 1: Nêu định nghĩa cường độ điện trường, viết

công thức tính cường độ điện trường, kí hiệu và đơn

vị của từng đại lượng trong công thức

Câu 2: Cho một điện tích

82.10

đặt tại một điểm bất kì trong điện trường đều Tính cường độ

điện trường tại điểm M cách Q một khoảng r=2cm

độ điện trường tại điểm I là trung điểm của AB Biết

- GV giao nhiệm vụ trong sách giáo khoa

- HS ghi nhiệm vụ vào vở và hoàn thiện tại nhà

- GV hướng dẫn HS đánh giá kết quả của bài tập SGK

c) Sản phẩm hoạt động:

Hoàn thiện trong vở ghi

IV Câu hỏi kiểm tra đánh giá chủ dề theo định hướng phát triển năng lực

Câu 1 ( Nhận biết) Điện trường là:

A Môi trường không khí quanh điện tích

B Môi trường chứa các điện tích

C Môi trường bao quanh điện tích, gắn với điện tích, tác dụng lực điện lên các điện tích khác đặt trong

nó

Trang 15

D Môi trường dẫn điện

Câu 2.( Nhận biết) Cường độ điện trường tại một điểm đặc trưng cho:

A Thể tích vùng có điện trường là lớn hay nhỏ

B Điện trường tại điểm đó về phương diện dự trữ năng lượng

C Tác dụng lực của điện trường lên điện tích tại điểm đó

D Tốc độ dịch chuyển điện tích tại điểm đó

Câu 3 ( Nhận biết ) Trong các đơn vị sau, đơn vị của cường độ điện trường là:

Câu 4 ( Thông hiểu) Nếu tại một điểm có 2 điện trường thành phần gây bởi 2 điện tích điểm Hai cường

độ điện trường thành phần cùng phương khi điểm đang xét nằm trên

A Đường nối hai điện tích

B Đường trung trực của đoạn nối hai điện tích

C Đường vuông góc với đoạn nối hai điện tích tại vị trí điện tích 1

D Đường vuông góc với đoạn nối hai điện tích tại vị trí điện tích 2

Câu 5 ( Thông hiểu) Nếu tại một điểm có 2 điện trường gây bởi 2 điện tích điểm Q1 âm và Q2 dương thì

hướng của cường độ điện trường tại điểm đó được xác định bằng

A Hướng của tổng 2 véc tơ cường độ điện trường điện trường thành phần

B Hướng của véc tơ cường độ điện trường gây bởi điện tích dương

C Hướng của véc tơ cường độ điện trường gây bởi điện tích âm

D Hướng của véc tơ cường độ điện trường gây bởi điện tích ở gần điểm đang xét hơn

Câu 6 ( Vận dụng) Một điện tích -1 μC đặt trong chân không sinh ra điện trường tại một điểm cách nó

A Giảm 2 lần B Tăng 2 lần C Giảm 4 lần D.Tăng 4 lần

Câu 8 ( Vận dụng) Đặt một điện tích thử - 1μC tại một điểm, nó chịu một lực điện 1mN có hướng từ trái

sang phải Cường độ điện trường có độ lớn và hướng là

A 1000 V/m, từ trái sang phải

B 1000 V/m, từ phải sang trái

C 1V/m, từ trái sang phải

D 1 V/m, từ phải sang trái

Câu 9 (Vận dụng ) Tại một điểm có 2 cường độ điện trường thành phần vuông góc với nhau và có độ lớn

là 3000 V/m và 4000V/m Độ lớn cường độ điện trường tổng hợp là

A 1000 V/m B 7000 V/m C 5000 V/m D 6000 V/m

Câu 10 ( Vận dụng cao) Một điểm cách một điện tích một khoảng cố định trong không khí có cường độ

điện trường 4000 V/m theo chiều từ trái sang phải Khi đổ một chất điện môi có hằng số điện môi bằng 2 bao chùm điện tích điểm và điểm đang xét thì cường độ điện trường tại điểm đó có độ lớn và hướng là

A 8000 V/m, hướng từ trái sang phải

B 8000 V/m, hướng từ phải sang trái

C 2000 V/m, hướng từ phải sang trái

D 2000 V/m hướng từ trái sang phải

Trang 17

TIẾT 6: CÔNG CỦA LỰC ĐIỆN.

I. MỤC TIÊU:

- Trình bày được công thức tính công của lực điện trong sự di chuyển của một điện tích trong điện trường đều

- Nêu được đặc điểm công của lực điện

- Nêu được mối quan hệ giữa công của lực điện và thế năng của điện tích trong điện trường

Trang 18

- Nêu được thế năng của điện tích thử q trong điện trường luôn luôn tỉ lệ thuận với q.

2. Kĩ năng:Giải bài toán tính công của lực điện trường và thế năng điện trường.

3. Thái độ:Chăm chú nghe giảng, ghi chép bài.

- Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu sách giáo khoa để đưa ra công thức tính công của lực điện

- Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm để đưa ra đặc điểm của công

- Năng lực giải quyêt vấn đề: đưa ra ý tưởng giải các bài tập về công của lực điện

1. Giáo viên:

- Một số bài tập bổ trợ cho kiến thức bài học

2. Học sinh:

- Ôn lại cách tích công của trọng lực và đặc điểm công của trọng lực

2. Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi 1: Nêuđặc điểm của các đường sức điện?

Câu hỏi 2: Nêukhái niệm điện trường đều?

Hoạt động 1: Tìm hiểu công của lực điện.

Giáo viên giới thiệu: Chúng ta biết để đặc trưng cho

khả năng tác dụng của lực người ta dùng khái niệm

công Vậy công của lực điện trường có đặc điểm gì?

Yêu cầu học sinh vẽ hình 4.1 vào vở, yêu cầu học sinh

xác định lực điện trường tác dụng lên điện tích q

dương

Học sinh xác định lực điện tác dụng lên điện tích q

Chúng ta đã biết: công chỉ sinh ra khi ta tác dụng một

lực vào vật và làm vật di chuyển Để xác định được

công của lực điện, chúng ta xét một điện tích q dương

di chuyển từ M đến N

Yêu cầu học sinh vẽ hình 4.2 vào vở, yêu cầu học sinh

xác định công của điện tích khi điện tích di chuyển từ

Yêu cầu học sinh xác định công của lực điện dựa trên

công thức tính công tổng quát

Xét công của lực với các giá trị khác nhau: Vì lực F là

không đổi, điện tích q dương xác định, nên giá trị của

công A phụ thuộc vào góc α

Phương song song đường sức điện

Chiều hướng từ bản dương sang bản âm

Độ lớn F=qE

2. Công của lực điện trong điện trường đều.

a. Bài toán tổng quát: 2 bản tụ tích điện trái dấu cách nhau một khoảng d, một điện tích q dương dichuyển từ M tới N,(M sát bản dương, N sát bản âm), biết MN = s, góc hợp bởi lực điện và MN làα

.Xác định công của lực điện

Áp dụng công thức tổng quát ta có:

.cos

A F s F s=urr= α

Mà F=qE, d s= .cosα

Trang 19

khác nhau của công.

Câu hỏi: xét trong trường hợp

90 , 90

α < α>

thì công

có giá trị như thế nào?

Xét với trường hợp điện tích không đi thẳng từ M tới N

mà đi qua 1 điểm P ta cũng có cách chứng minh tương

tự

Yêu cầu học sinh về nhà chứng minh

Từ kết quả trên người ta mở rộng định nghĩa công của

lực điện

Xét với điện trường tĩnh ( điện trường ở 4 trường hợp

đặc biệt bài 3), người ta cũng chứng minh được là công

của lực điện không phụ thuộc vào dạng đường đi mà

chỉ phụ thuộc vào khoẳng cách giữa điểm đầu và điểm

Đối với q < 0 kết quả trên vẫn đúng

Khi điện tích di chuyển từ M đến P rồi về N thì công A vẫn thỏa mãn:

3. Công của lực điện trong sự di chuyển của điện tích trong điện trường tĩnh.

Nhận xét:

Công không phụ thuộc vào dạng đường đi, chỉ phụ thuộc vào điểm đầu và điểm cuối

Lực điện trong điện trường tĩnh gọi là lực thế

Hoạt động 2: Tìm hiểu thế năng của một điện tích trong điện trường.

Đầu tiên chúng ta đi tìm hiểu thế nào là thế năng của

một điện tích

Giáo viên nêu khái niệm thế năng của một điện

tích.Dựa vào khái niệm, yêu cầu học sinh viết biểu thức

tính công của lực điện trong điện trường đều

Gợi ý:

Giáo viên nhắc lại kiến thức về thế năng trọng trường

cho học sinh

Đầu tiên phải chọn mốc thế năng, người ta thường chọn

mốc thế năng tại vị trí không còn khả năng sinh công

Vậy trong trường hợp điện tích q di chuyển từ M đến N

thì ta chọn mốc thế năng ở đâu?

Học sinh suy nghĩ trả lời: chọn tại N

Vậy thì tại điểm M thế năng sẽ là cực đại, công của lực

điện bằng đúng thế năng tại M

Học sinh suy nghĩ và viết biểu thức tính thế năng của

điện tích trong điện trường

Giáo viên giới thiệu: nếu xét trường hợp di chuyển từ

M tới ra xa vô cực thì tại vô cực điện trường là rất nhỏ,

khi đó ta coi xấp xỉ bằng 0 và chọn đó là mốc thế năng

thì ta có biểu thức công của lực điện

Giáo viên giới thiệu: Vậy thế năng của điện tích q có

phụ thuộc vào yếu tố nào không, chúng ta sang mục 2

Thế năng của điện tích trong điện trường:

1. Khái niệm về thế năng của điện tích trong điện trường.

Khái niệm: Thế năng của điện tích đặt tại mộtđiểm trong điện trường đặc trưng cho khả năngsinh công của điện trường khi đặt điện tích tạiđiểm đó

Chọn mốc thế năng tại N nên

Trang 20

Giới thiệu: Nếu ta đặt

Giáo viên kí hiệu các đại lượng và cho biết hệ số tỉ lệ

không phụ thuộc vào q mà phụ thuộc vào vị trí của M

Từ thế năng và công của lực điện, người ta đã xây dựng

được công thức tổng quát cho mọi trường hợp dựa trên

định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

Giáo viên nhắc lại nội dung định luật và nêu nội dung

của định luật trong điện trường

2. Sự phụ thuộc của thế năng

là hệ số tỉ lệ ( không phụ thuộc vào

q, chỉ phụ thuộc vào M hay vào d)

Nhận xét: công của lực điện tỉ lệ thuận với điện tích q

3. Công của lực điện và độ giảm thế năng của điện tích trong điện trường:

Nội dung: Khi một điện tích q di chuyển từ điểm

M đến điểm N trong một điện trường thì công mà lực điện trường tác dụng lên điện tích đó sinh ra

sẽ bằng độ giảm thế năng của điện tích q trong điện trường

- Gợi ý bài tập trong sách giáo khoa

5 Hướng dẫn về nhà

- Yêu cầu học sinh làm bài trong sách giáo khoa ( bỏ bài 25 )

- Chuẩn bị bài tập cho tiết bài tập:

Câu 1/ Công của lực điện khi dịch chuyển một điện tích 1μC ngược chiều một đường sức trong một điện

trường đều 1000 V/m trên quãng đường dài 1 m là :

A 1000 J B -1mJ C 1 mJ D 1 μJ

Câu 2/ Công của lực điện khi dịch chuyển một điện tích - 2μC cùng chiều một đường sức trong một điện

trường đều 1000 V/m trên quãng đường dài 1 m là:

Trang 21

TIẾT 7: ĐIỆN THẾ HIỆU ĐIỆN THẾ.

I. MỤC TIÊU:

- Nêu được định nghĩa và viết được công thức tính điện thế tại một điểm trong điện trường

- Nêu được định nghĩa và viết được công thức tính hiệu điện thế tại một điểm trong điện trường

- Nêu được định nghĩa hiệu điện thế và viết được công thức liên hệ giữa hiệu điện thế với công của lực điện

và cường độ điện trường của một điện trường đều

2. Kĩ năng:

- Giải một số bài tập đơn giản về điện thế và hiệu điện thế

- So sánh được các vị trí có điện thế cao và điện thế thấp trong điện trường

4. Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu sách giáo khoa để đưa ra công thức tính điện thế và hiệu điện thế của lực điện

- Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm để đưa ra công thức liên hệ giữa hiệu điện thế và công của lực điện

- Năng lực giải quyêt vấn đề: đưa ra ý tưởng giải các bài tập về điện thế và hiệu điện thế

- Đọc lại SGK vật lý 7 và vật lý 9 về hiệu điện thế

2. Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Nêu đặc điểm công của lực điện trường khi điện tích di chuyển.

Hoạt động 1: Tìm hiểu thế nào là điện thế.

Giáo viên giới thiệu: đầu tiên chúng ta đi tìm hiểu xem

thế nào là điện thế? Và điện thế có công thức như thế

nào

Yêu cầu học sinh nhắc lại công thức tính thế năng của

điện tích trong điện trường đều

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi

Đặt câu hỏi: hệ số tỉ lệ phụ thuộc vào yếu tố nào?

Học sinh suy nghĩ, nhắc lại kiến thức cũ: hệ số tỉ lệ chỉ

phụ thuộc vào vị trí của điểm M mà không phụ thuộc

vào điện tích q

Giáo viên đưa ra nhận xét: khi đó rút hệ số tỉ lệ từ biểu

thức tính công ta thấy rằng hệ số tỉ lệ là đại lượng thể

hiện khả năng tạo ra thế năng của điện tích q Người ta

đặt tên cho hệ số tỉ đó là điện thế

Vậy cụ thể điện thế có định nghĩa như thế nào chúng

ta sang phần 2

Giáo viên thông báo định nghĩa cho học sinh

I Điện thế

1 Khái niệm điện thế

Điện thế tại một điểm trong điện trường đặctrưng cho điện trường về phương diện tạo ra thếnăng của điện tích

2 Định nghĩa

Điện thế tại một điểm M trong điện trường là đạilượng đặc trưng cho điện trường về phương diệntạo ra thế năng khi đặt tại đó một điện tích q Nóđược xác định bằng thương số của công của lựcđiện tác dụng lên điện tích q khi q di chuyển từ

M ra xa vô cực và độ lớn của q

VM = q

A M∞

3.Đơn vị điện thế là vôn (V).

4.Đặc điểm của điện thế

Điện thế là đại lượng đại số (có thể âm hoặc dương)

Thường chọn điện thế của đát hoặc một điểm ở

Trang 22

Giáo viên giới thiệu đơn vị của điện thế và khái quát

các đặc điểm của điện thế

vô cực làm mốc (bằng 0)

Hoạt động 2: Tìm hiểu thế nào là hiệu điện thế.

Giáo viên đặt vấn đề: nếu ta xét một điện tích di

chuyển từ M tới N, thì điện thế giữa hai điểm M, N có

đặc điểm gì? Chúng ta sang II

Người ta thấy rằng khi đo điện thế tại 2 điểm M, N thì

công đang giảm dần nên điện thế cũng giảm dần, từ đó

người ta thấy rằng giữa hai điểm có sự chênh lệch về

điện thế Để biết chúng chênh lệch với nhau bao nhiêu

thì người ta dùng khái niệm hiệu điện thế

Công thức liên hệ giữa hiệu điện thế và có dạng như

thế nào chúng ta sang mục 2

Xét bài toán: cho điện tích q di chuyển từ M tới N và

ra xa vô cùng, chọn mốc thế năng tại vô cùng, xác

định hiệu điện thế giữa M và N theo công của lực điện

MN

A

Hướng dẫn học sinh sử dụng công thức ở phần khái

niệm để tìm ra biểu thức liên hệ giữa

Từ biểu thức vừa rút ra ta có định nghĩa của hiệu điện

thế

Yêu cầu học sinh phát biểu định nghĩa trong sách giáo

khoa

Học sinh phát biểu định nghĩa và ghi chép

Giáo viên giới thiệu cách đo hiệu điện thế và dụng cụ

đo hiệu điện thế

Học sinh quan sát hình ảnh minh họa và ghi chép

Giáo viên đặt vấn đề: trong bài hôm trước, chúng ta đã

học đơn vị của cường độ điện trường là V/m, tại sao

lại có đơn vị này thì ở phần tiếp theo chúng ta sẽ được

lí giải cụ thể

Xét trong điện trường đều, ta có điện tích q di chuyển

từ M tới N, khi đó biểu thức tính công trên đoạn MN

1.Khái niệm: hiệu điện thế giữa hai điểm M, N

là sự chênh lệch điện thế giữa M và N:

2.Định nghĩa:

- Xét bài toán: cho điện tích q di chuyển từ M tới

N và ra xa vô cùng, chọn mốc thế năng tại vô cùng, xác định hiệu điện thế giữa M và N theo công của lực điện

từ M đến N và độ lớn của q

-Biểu thức:

MN MN

A U

q

=

3.Đo hiệu điện thế:

Đo hiệu điện thế tĩnh điện bằng tĩnh điện kế

4.Hệ thức giữa hiệu điện thế và cường độ điện trường:

Trang 23

Học sinh trả lời câu hỏi:

Vậy biểu thức tính cường độ điện trường liên hệ với

hiệu điện thế như sau:

Mà U có đơn vị là V, d có đơn vị là m, vì thế cường độ

điện trường có đơn vị V/m

Nêu chú ý: đối với điện trường không đều thì cường

độ điện trường thay đổi không đáng kể

4 Củng cố kiến thức:

- Yêu cầu học sinh làm bài trong sách giáo khoa và các bài tập:

Câu 1/ Hai điểm trên một đường sức trong một điện trường đều cách nhau 2m Độ lớn cường độ điện

trường là 1000 V/m Hiệu điện thế giữa hai điểm đó là:

A 500V B 1000V C 2000V D chưa đủ dữ kiện để xác định

Câu 2/ Giữa hai bản kim loại phẳng song song cách nhau 4 cm có một hiệu điện thế không đổi 200 V.

Cường độ điện trường ở khoảng giữa hai bản kim loại là:

Trang 24

TIẾT 8: TỤ ĐIỆN

I. MỤC TIÊU:

- Trả lời được câu hỏi: “Tụ điện là gì?” và nhận biết được một số tụ điện trong thực tế

- Phát biểu được định nghĩa điện dung của tụ điện

- Nêu được các loại tụ điện trong thực tế

2. Kĩ năng:Giải một số bài tập đơn giản về tụ điện.

4. Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu sách giáo khoa để đưa ra công thức tính điện dung của tụ điện

- Năng lực hợp tác: làm việc theo nhóm để đưa ra các loại tụ điện trong thực tế và chức năng của tụ điện

- Năng lực giải quyêt vấn đề: đưa ra ý tưởng giải các bài tập về tụ điện

1. Giáo viên:Một số loại tụ điện thực tế, đặc biệt là tụ xoay trong máy thu thanh.

2. Học sinh:

- Chuẩn bị Bài mới

- Sưu tầm các linh kiện điện tử

2. Kiểm tra bài cũ:Nêu định nghĩa hiệu điện thế và mối liên hệ giữa hiệu điện thế với cường độ điện trường.

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm tụ điện và cách tích điện cho tụ.

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 6.1 và mô tả

cấu tạo tụ điện

Học sinh quan sát và đọc sách giáo khoa, sau đó mô tả

tụ điện trong hình gồm có hai lớp giấy thiếc được đặt

xen giữa là một lớp giấy tẩm parafin Hai lớp thiếc và

lớp cách điện được cuộn lại và đặt trong vỏ kim loại

Giáo viên giải thích thêm: nếu trải cho các lớp đó nằm

trên một mặt phẳng thì hai lớp thiệc được nối vào hai

chốt lấy điện

Học sinh tiếp thu

Từ đó giáo viên đưa ra khái niệm về tụ điện

Vậy việc tạo ra tụ điện nhằm mục đích gì, chúng ta

sang phần ý nghĩa Giáo viên giới thiệu ý nghĩa của tụ

điện

Giáo viên giới thiệu: có nhiều loại tụ điện, nhưng

chúng ta chỉ nghiên cứu loại đơn giản nhất là tụ

phẳng Yêu cầu học sinh quan sát và mô tả cấu tạo

Đặt câu hỏi: điện trường do tụ phẳng gây ra là điện

trường gì? Gợi ý: có phải điện trường đều không?

Học sinh suy nghĩ trả lời: điện trường do tụ phẳng gây

ra là điện trường đều

Giáo viên giới thiệu kí hiệu của tụ phẳng

Ý nghĩa: Tụ điện dùng để chứa điện tích Hay

có nhiệm vụ tích và phóng điện

Tụ điện phẳng: gồm hai bản kim loại phẳng đặtsong song với nhau và ngăn cách nhau bằng mộtlớp điện môi

Trang 25

Giáo viên đặt vấn đề: ta nói nhiệm vụ của tụ là chứa

điện tích, vậy làm thế nào để đưa được điện tích vào

tụ, chúng ta sang 2

Giáo viên giới thiệu: người ta tích điện cho tụ dựa trên

sự nhiễm điện do hưởng ứng Yêu cầu học sinh nhắc

lại khái niệm nhiễm điện do hưởng ứng

Học sinh nhắc lại sự nhiễm điện do hưởng ứng

Giáo viên mô tả phương pháp tích điện cho tụ

Hoạt động 2: Tìm hiểu đại lượng điện dung của tụ điện

Giáo viên yêu cầu học sinh quan giới thiệu: đặc trưng

cho lượng điện dự trữ trong tụ, người ta xây dựng khái

niệm điện dung

Qua thực nghiệm và chứng minh bằng lí thuyết, các

nhà khoa học thấy được rằng giữa lượng điện tích Q

được tích vào tụ và hiệu điện thế của nguồn đặt vào có

mối quan hệ tỉ lệ thuận với nhau

Đặt câu hỏi: dựa vào toán học, hai đại lượng có mối

quan hệ tỉ lệ thuận được biểu diễn bằng công thức

nào?

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi: Q=kU với k là hằng

số

Từ công thức học sinh đưa ra, giáo viên đặt hằng số k

là C, và C được gọi là điện dung của tụ

Đặt câu hỏi: nếu ta giữ nguyên hiệu điện thế U của

nguồn, tăng C lên thì lượng điện tích Q nạp vào tụ

tăng hay giảm?

Học sinh suy nghĩ: lượng điện sẽ tăng lên

Từ đó ta thấy rằng điện dung C đặc trưng cho khả

năng tích điện vào tụ Giáo viên đưa ra định nghĩa của

điện dung

Giáo viên giới thiệu đơn vị của điện dung và cách đổi

một số đơn vị của điện dung

Trên thực tế có rất nhiều loại tụ điện, làm thế nào để

người ta phân loại được tụ điện Chúng ta sang phần 3

Giáo viên giới thiệu cách phân loại tụ điện, chủ yếu

dựa vào tên chất điện môi Các thông số được ghi trên

vỏ tụ

Đặt câu hỏi: nếu trên vỏ tụ ghi:

20µF−60V

thì có ý nghĩa như thế nào?

Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi: điện dung của tụ

điện là

20 Fµ

và giá trị này là không đổi với tụ đó, còn60V là hiệu điện thế lớn nhất mà tụ có thể chịu được,

nếu quá hiệu điện thế đó thì tụ sẽ bị đánh thủng

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình ảnh 6.5

trong sách giáo khoa và giới thiệu về tụ xoay cho học

Thường lấy tên của lớp điện môi để đặt tên cho

tụ điện: tụ không khí, tụ giấy, tụ mi ca, tụ sứ, tụgốm, …

Trên vỏ tụ thường ghi cặp số liệu là điện dung

và hiệu điện thế giới hạn của tụ điện

Người ta còn chế tạo tụ điện có điện dung thayđổi được gọi là tụ xoay

4 Củng cố kiến thức.

Trang 26

- Khái quát lại nội dung bài học.

- Nhắc lại đặc điểm về công của lực điện

- Nhắc lại công thức tính thế năng của một điện tích điểm q, điện thế tại một điểm, công thức tính hiệu điện thế

Trang 27

- Viết lại được hệ thức liên hệ giữa cường độ điện trường và hiệu điện thế, biểu thức tính điện dung của tụ điện.

2. Kĩ năng:Giải được các bài toán liên quan đến công của lực điện, điện thế tại một điểm và hiệu

điện thế của một điện tích điểm

4. Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tính toán: Vận dụng các công thức đã học để giải các bài tập vật lí

- Năng lực họp tác: làm việc theo cặp để đưa ra phương pháp giải bài tập

- Năng lực hệ thống: khái quát các công thức đã học dưới dạng bảng biểu để nhớ

1. Giáo viên:

- Một số bài tập bổ trợ cho kiến thức bài học

- Bảng biểu mẫu để học sinh hệ thống công thức

2. Học sinh:

- Kiến thức bài công của lực điện, điện thế, hiệu điện thế

2. Kiểm tra bài cũ (không kiểm tra bài cũ).

Hoạt động giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng

Hoạt động 1: Hệ thống kiến thức các bài.

Giáo viên hệ thống kiến thức dựa trên các câu hỏi ôn tập:

Câu 1: Hãy nêu đặc điểm của công của lực điện Và viết

biểu thức tính công của lực điện?

Câu 2: Phát biểu khái niệm điện thế, hiệu điện thế

Câu 3: Viết biểu thức liên hệ giữa U và E

Câu 4: Nêu các công thức của tụ điện

- Học sinh tiến hành trả lời câu hỏi

A V

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh giải bài tập.

Giáo viên hướng dẫn học sinh giải các bài tập sách giáo

Trang 28

b Công của lực điện trường di chuyển electron từ C đến

D

Yêu cầu học sinh nhắc lại biểu thức tính công

Trong biểu thức đó, những đại lượng nào đã biết, vậy

nhưng đại lượng còn lại có căn cứ để so sánh không?

Bài 2: Ba điểm A, B, C là ba đỉnh của một tam giác vuông

trong điện trường đều, cường độ E=5000V/m Đường sức

điện trường song song với AC Biết AC = 4cm, CB = 3cm.

Góc ACB = 90 0

a Tính hiệu điện thế giữa các điểm A và B, B và C,

b Tích công di chuyển một electro từ A đến B

Yêu cầu học sinh nhắc lại biểu thức liên hệ giữa cường độ

điện trường và hiệu điện thế và công thức tính công

Bài 3: Một electron bay với vận tốc v = 1,12.10 7 m/s từ

một điểm có điện thế V 1 = 600V, theo hướng của các

đường sức Hãy xác định điện thế V 2 ở điểm mà ở đó

electron Công của một điện tích di chuyển phụ thuộc vào

yếu tố nào?

Yêu cầu học sinh nhắc lại biểu thức liên hệ giữa cường độ

điện trường và hiệu điện thế và công thức tính công

Bài 4 Tụ phẳng không khí có điện dung C = 500 pF

được tích điện đến hiệu điện thế U = 300V.

a) Tính điện tích Q của tụ điện ?

b) Ngắt tụ điện ra khỏi nguồn Nhúng tụ điện vào chất

điện môi lỏng có hằng số điện môi là 2 Tính điện dung ,

điện tích, hiệu điện thế của tụ điện lúc này ?

c) Vẫn nối tụ điện với nguồn Nhúng tụ điện vào chất điện

môi lỏng ε

= 2 Tính điện dung, điện tích, hiệu điện thế của tụ điện lúc này ?

Yêu cầu học sinh nhắc lại biểu thức tính điện tích của tụ

- Đưa ra một số bài tập trắc nghiệm cho HS chọn

Câu 1/ Một tụ có điện dung 2μF Khi đặt

hiệu điện thế 4V vào 2 bản của tụ điện thì tụtích được một điện lượng là:

A 2.10-6 C B 16.10-6 C

C 4.10-6 C D 8.10-6 C

Câu 2/ Đặt vào hai đầu tụ một hiệu điện thế

10 V thì tụ tích được một điện lượng 20.10

-9C Điện dung của tụ là:

A 2 μF B 2 mF

C 2 F D 2 nF

Câu 3/ Nếu đặt vào hai đầu tụ một hiệu điện

thế 4 V thì tụ tích được một điện lượng 2 μC.Nếu đặt vào hai đầu tụ một hiệu điện thế 10Vthì tụ tích được một điện lượng:

A 50 μC B 1 μC

C 5 μC D 0,8 μC

Câu 4/ Để tụ tích một điện lượng 10 nC thì

đặt vào 2 đầu tụ một hiệu điện thế 2V Để tụ

đó tích được điện lượng 2,5 nC thì phải đặt vào hai đầu tụ một hiệu điện thế:

A 500 mV B 0,05 V

C 5V D 20 V

4 Củng cố kiến thức.

5. Hướng dẫn về nhà

- Yêu cầu học sinh làm bài trong sách giáo khoa

- Chuẩn bị bảng tóm tắt kiến thức toàn chương

Gia Lộc, ngày tháng năm

Trang 29

Tổ chuyên môn duyệt giáo án

- Ôn lại và hệ thống toàn bộ kiến thức chương 1 vật lí 11 “Điện tích Điện trường”

- Ôn lại các công thức về lực tương tác giữa các điện tích, công của lực điện, cường độ điện trường, thế năng của điện tích trong điện trường, tụ điện

1. Giáo viên:

- Xem, giải các bài tập sgk và sách bài tập

- Chuẩn bị thêm nột số câu hỏi trắc nghiệm và bài tập khác

2. Học sinh:

- Giải các câu hỏi trắc nghiệm và bài tập thầy cô đã ra về nhà

- Chuẩn bị sẵn các vấn đề mà mình còn vướng mắc cần phải hỏi thầy cô

Giáo viên đưa ra một số bài tập củng cố kiến thức của

k q q F

Dạng 1: Xác định các đại lượng liên quan tới lực tương tác.

Trang 30

tương tác giữa chúng?

Bài 2: Hai điện tích điểm bằng nhau, đặt trong chân

không Khi khoảng cách giữa chúng là r=2cm

thì chúng đẩy nhau với một lực là

41,6.10

Q= − C

đặt trong chân không Hãy tính cường độ điện trường tại M cách

Q một khoảng 10cm Nếu đặt

72.10

q= − − C

tại M thì lựctương tác của Q lên q có giá trị là bao nhiêu?

Đặt tại A, B trong chân không cách nhau 6cm Xác định

cường độ điện trường tại trung điểm O của AB

Dạng 3: Các bài toán về công của lực điện trường,

điện thế, hiệu điện thế.

Bài 1: một điện tích đặt trong không khí tạo ra một điện

trường, điện thế tại M, N trong vùng điện trường là

2

2'

2 2

4000 /

4000 /,

Trang 31

từ M ra xa vô cùng và từ xa vô cùng về N.

4 Củng cố kiến thức.

- Chuẩn bị bài tập cho tiết bài tập

- Chuẩn bị các câu hỏi thắc mắc

CHƯƠNG II: DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI TIẾT 11: DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI NGUỒN ĐIỆN.

I. MỤC TIÊU:

- Phát biểu được định nghĩa cường độ dòng điện và viết được công thức thể hiện định nghĩa này

- Nhắc lại được các khái niệm dòng điện và đặc điểm của dòng điện

- Nêu được điều kiện để có dòng điện

2. Kĩ năng:

- Giải thích được vì sao nguồn điện có thể duy trì hiệu điện thế giữa hai cực của nó

- Giải được các bài toán có liên quan đến các hệ thức : I = t

q

∆

∆ ; I = t

1. Giáo viên:Xem lại những kiến thức liên quan đến bài dạy Chuẩn bị thêm nột số câu hỏi trắc nghiệm và

bài tập khác

2. Học sinh:Kiến thức về dòng điện, nguồn điện đã học ở THCS.

Hoạt động 1: Tìm hiểu thế nào là dòng điện.

Trang 32

Giáo viên đặt vấn đề: Tại sao chạm vào pin con thỏ thì

không giật mà chạm vào ổ điện thì giật Bởi vì dòng

điện của pin là dòng 1 chiều hay dòng điện không đổi,

còn điện sử dụng ở nhà là dòng điện xoay chiều Chúng

ta sẽ đi tìm hiểu xem dòng không đổi có đặc điểm gì?

Giáo viên gợi ý: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm

dòng điện trong vật lí 7

Giáo viên chia lớp thành các nhóm thảo luận để trả lời

các câu hỏi trong mục I

Học sinh tiến hành thảo luận và cử đại diện nhóm lên

bảng viết câu trả lời

Các đại diện nhóm khác bổ sung câu trả lời

Giáo viên sửa câu trả lời và bổ sung cho chính xác

Gợi ý:

Định nghĩa dòng điện dựa trên sự dịch chuyển của các

hạt trong dòng điện, các hạt trong dòng điện được gọi là

gì?

Kim loại được cấu tạo từ các hạt gì?

Dòng điện gây ra các tác dụng gì? Các tác dụng đấy

được biểu hiện trong ví dụ thức tế nào?

Chúng ta dùng đại lượng nào khi nói tới dòng điện?

Dòng điện.

Dòng điện là dòng chuyển động có hướng củacác điện tích

Dòng điện trong kim loại là dòng chuyển động

có hướng của các electron tự do

Qui ước chiều dòng điện là chiều chuyển độngcủa các diện tích dương (ngược với chiềuchuyển động của các điện tích âm) Hay đi ra

từ cực dương về cực âm của nguồn

Các tác dụng của dòng điện : Tác dụng từ, tácdụng nhiệt, tác dụng hoác học, tác dụng cơhọc, sinh lí, …

Cường độ dòng điện cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện Đo cường độ dòng điện bằng ampe kế Đơn vị cường độ dòng điện là ampe (A)

Hoạt động 2: Nghiên cứu về đại lượng cường độ dòng điện và thế nào là dòng điện không đổi.

Giáo viên xây dựng được khái niệm cường độ điện

trường dựa trên ví dụ sau:

Cho 2 ống nước cùng tiết diện, xét trong cùng 1 đơn vị

thời gian, giả sử ở đây là 1 giây Nếu ta cho lượng nước

thì nước ở ống nào chảy ra mạnh hơn?

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi: Ống A nước chảy ra

mạnh hơn vì lượng nước là nhiều hơn

Giáo viên đặt câu hỏi: Nếu xét ở phần tiết diện ống phần

tiếp giáp giữa lòng ống và môi trường bên ngoài, ta coi

các phân tử nước là kín thì số phân tử nước ở phần tiết

diện ống nào nhiểu hơn? Vì sao?

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi: Xét tròng cùng độ dài

ống, cùng tiết diện ống, thì thể tích lớn hơn sẽ có nhiều

phân tử nước hơn, do đó số phân tử xếp trên một mặt

tiến diện sẽ lớn hơn

Giáo viên kết luận: Vậy chứng tỏ rằng lượng phân tử

nước qua cùng 1 tiết diện trong cùng 1 đơn vị thời gian

càng lớn thì nước chảy ra càng mạnh

Giáo viên giới thiệu: Tương tự với trường hợp dòng

điện cũng như vậy, nếu xét trong cùng đơn vị thời gian

(kí hiệu là ∆t

), cùng tiết diện của dây dẫn điện Sthì

CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI.

Trang 33

lượng điện tích dịch chuyển qua tiết điện càng nhiều thì

dòng điện càng mạnh, hay cường độ dòng điện càng

lớn

Học sinh tiếp thu

Từ đó ta có định nghĩa cường độ dòng điện và biểu thức

xác định cường độ dòng điện

Giáo viên nêu chú ý cho học sinh

Giáo viên thông báo khái niệm dòng điện không đổi

Giáo viên đưa ra dạng đồ thi (I, t) biểu diễn dòng điện

không đổi

Học sinh tiếp thu, vẽ hình

Giáo viên nêu chú ý cho học sinh

Giáo viên giới thiệu đơn vị của cường độ dòng điện và

điện lượng

Kết luận: Tương tự với cường độ dòng điện ta có: Lượng điện tích dịch chuyển qua một tiết diện trong cùng 1 đơn vị thời gian càng lớn thìdòng điện càng mạnh hay cường độ dòng điện càng lớn

 Định nghĩa:

Cường độ dòng điện là lại lượng đặc trưng cho

độ mạnh yếu của dòng điện

Cường độ dòng điện được xác định bởi thương

số của lượng điện tích

q

∆dịch chuyển qua tiếtdiện thẳng của dây dẫn trong khoảng thời gian

t

∆

Biểu thức:

q I t

2. Dòng điện không đổi:

Khái niệm: Dòng điện không đổi là dòng điện

có chiều và cường độ không đổi theo thời gian

Đồ thị: sgkChú ý: Dòng điện không đổi là dòng điện 1 chiều Nhưng dòng điện 1 chiều chưa chắc đã không đổi (ví dụ: dòng điện chạy qua 2 bản tụ điện)

3. Đơn vị của cường độ dòng điện và của điện lượng:

Đơn vị cường độ dòng điện là A

Vì

111

- Một số bài trắc nghiệm:

1/ Dòng điện được định nghĩa là

A dòng chuyển dời có hướng của các điện tích.B dòng chuyển động của các điện tích

C là dòng chuyển dời có hướng của electron D là dòng chuyển dời có hướng của ion dương

2/ Chiều của dòng điện là chiều dịch chuyển của các:

Trang 34

A electron B prô ton C điện tích dương D nơ tron.

3/ Dòng điện trong kim loại là dòng chuyển dời có hướng của

A các ion dương B các electron C các ion âm D các nguyên tử

4/ Tác dụng đặc trưng của dòng điện là:

A Tác dụng từ B Tác dụng nhiệt C Tác dụng hóa học D Tác dụng sinh lí

5/ Kết luận nào dưới dây là sai:

A Cường độ dòng điện qua đoạn mạch chỉ có R tỉ lệ nghịch với điện trở R

B Cường độ dòng điện là điện lượng đi qua 1 đơn vị tiết diện thẳng của dây dẫn trong 1 đơn vị thời gian

C Cường độ dòng điện qua 1 đoạn mạch tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa 2 đầu của đoạn mạch

D Khi nhiệt độ tăng thì điện trở của dây dẫn cũng tăng

- Chuẩn bị các câu hỏi thắc mắc nội dung bài học

Trang 35

TIẾT 12: DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI NGUỒN ĐIỆN (TIẾP)

I. MỤC TIÊU:

- Nhắc lại khái niệm dòng điện và nguồn điện

- Phát biểu được định nghĩa suất điện động của nguồn điện và viết đưuọc biểu thức thể hiện định nghĩa này

- Mô tả được cấu tạo chung của pin điện hóa và pin Vôn – ta

- Mô tả được cấu tạo của acquy chì

2. Kĩ năng:

- Giải được các bài toán có liên quan đến các hệ thức :

A q

ε =

- Giải thích được sự tạo ra và duy trì hiệu điện thế giữa hai đầu của pin Von – ta

- Giải thích vì sao acquy lại là một pin điện hóa nhưng lại có thể sử dụng nhiều lần

3 Thái độ:

- Hứng thú với môn khoa học Vật lý

4 Định hướng phát triển năng lực

II CHUẨN BỊ:

1. Giáo viên:

- Xem lại những kiến thức liên quan đến bài dạy

2. Học sinh:

- Kiến thức về pin, acquy

Trang 36

III TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

2. Kiểm tra bài cũ.

Câu 1: Nêu định nghĩa cường độ dòng điện, viết biểu thức cường độ dòng điện và cho biết tên, đơn vị củatừng đại lượng

Câu 2: Nêu khái niệm dòng điện không đổi, điều kiện của có dòng điện là gì và tác dụng của nguồn điện

Hoạt động 1: Tìm hiểu về nguồn điện

Giáo viên yêu cầu học sinh suy nghĩ và trả lời câu hỏi

C5, C6 sách giáo khoa

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi C5, C6

Giáo viên giới thiệu thêm: Muốn có dòng điện chạy trên

vật dẫn thì phải có lực điện đẩy các điện tích dịch

chuyển, lực này được cung cấp bởi nguồn điện Nói đến

nguồn điện chúng ta quan tâm tới giá trị hiệu điện thế

Vậy chứng tỏ muốn có dòng điện phải có hiệu điện thế

Giáo viên yêu cầu học sinh trả lời câu C7, C8

Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi: C7, C8

Giáo viên đưa ra kí hiệu của nguồn điện và tác dụng của

nguồn điện

Giáo viên giới thiệu về lực lạ: Nguồn điện có 2 cực là

âm và dương Thực tế không phải do lực điện tác các

điện tích âm về 1 cực và dương về 1 cực mà do 1 lực lạ

NGUỒN ĐIỆN

1. Điều kiện để có dòng điện.

C5 Các vật có dòng điện chạy qua gọi là vật dẫn điện.Các hạt mang điện trong vật có thể dịch chuyển có hướng

C6 Để có dòng điện chạy qua thì phải cung cấp điện cho các vật dẫn bằng các nguồn điện.Kết luận: điều kiện để có dòng điện là có hiệu điện thế đặt vào 2 đầu vật dẫn điện

Tác dụng của lực lạ là tách và chuyển electronhoặc ion dương ra khỏi mỗi cực, tạo thành cực

âm (thừa nhiều electron) và cực dương (thiếu hoặc thừa ít electron) do đó duy trì được hiệu điện thế giữa hai cực của nó

Hoạt động 2: Tìm hiểu Suất điện động của nguồn điện

Giáo viên giới thiệu: Chúng ta đi tìm hiểu đại lượng đặc

trưng cho nguồn điện là suất điện động

Trước khi tìm hiểu về suất điện động, chúng ta tìm hiều

về cơ chế hoạt động chung của nguồn điện

Giáo viên đưa ra ví dụ so sánh

Một mạch điện như hình 7.4 sách giáo khoa, trong đó:

Mạch được gọi là mạch kín

Nguồn điện tạo ra hai cực tích điện trái dấu: cực dương

có điện thế cao hơn vì ở trên, cực âm có điện thế thấp

hơn ở dưới

Chiều mũi tên là chiều dịch chuyển của điện tích dương

Chứng tỏ điện tích dương dịch chuyển từ điện thế thấp

lên điện thế cao

IV.SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CỦA NGUỒN ĐIỆN.

1. Công của nguồn điện.

Việc thực hiện công của tay phân tách viên bi

Trang 37

Điện tích dịch chuyển là nhờ công của lực lạ Và công

này thắng công của lực điện

 Từ đó ta có:

Người tương tự như nguồn điện

Tay người thực hiện công như công của lực lạ

Công do tay người sinh ra thắng công của trọng lực như

công do lực lạ sinh ra thắng công do lực điện sinh ra

Việc thực hiện công của tay phân tách viên bi từ thấp

lên cao, còn công của lực lạ làm điện tích dương dịch

chuyển từ thấp lên cao

Điện trở trong mạch giống như lực ma sát của viên bi

với máng nghiêng

Giáo viên cho học sinh đọc định nghĩa sách giáo khoa

Học sinh đọc định nghĩa sách giáo khoa

Giáo viên giới thiệu biểu thức và kí hiệu các đại lượng

Giới thiệu thêm biểu thức tương đương giống như biểu

thức điện thế với công của lực điện

Giáo viên giới thiệu đơn vị của suất điện động dựa trên

sự tương đương vừa nêu

từ thấp lên cao ⇔

còn công của lực lạ làm điện tích dương dịch chuyển từ thấp lên cao.Điện trở trong mạch ⇔

lực ma sát của viên bivới máng nghiêng

 Kết luận:

Công của nguồn điện là công của các lực lạthực hiện làm dịch chuyển các điện tích quanguồn

Nguồn điện là nguồn năng lượng vì nó có khảnăng thực hiện công khi dịch chuyển các điệntích

2. Suất điện động của nguồn điện.

a. Định nghĩa:

Suất điện động ε

của nguồn điện là đại lượngđặc trưng cho khả năng thực hiện công củanguồn điện

Được đo bằng thương số giữa công A của lực

lạ thực hiện khi dịch chuyển một điện tíchdương q ngược chiều điện trường và độ lớncủa điện tích đó

b. Biểu thức:

A q

ε =

c. Đơn vị:

111

J V

C =

d. Chú ý: Nguồn điện cũng coi là 1 vật dẫn, màvật dẫn luôn tồn tại điện trở nên nguồn điệncũng có điện trở Điện trở này đưuọc gọi làđiện trở trong, kí hiệu r

4 Củng cố kiến thức

- Một số câu hỏi trắc nghiệm nhanh:

1/ Trong các nhận định sau, nhận định nào về dòng điện trong kim loại là không đúng?

A Dòng điện trong kim loại là dòng chuyển dời có hướng của các electron tự do;

B Nhiệt độ của kim loại càng cao thì dòng điện qua nó bị cản trở càng nhiều;

C Nguyên nhân điện trở của kim loại là do sự mất trật tự trong mạng tinh thể;

D Khi trong kim loại có dòng điện thì electron sẽ chuyển động cùng chiều điện trường

2/ Đặt vào hai đầu vật dẫn một hiệu điện thế thì nhận định nào sau đây là đúng?

A Electron sẽ chuyển động tự do hỗn loạn;

B Các electron tự do sẽ chuyển động ngược chiều điện trường;

C Tất cả các electron trong kim loại sẽ chuyển động cùng chiều điện trường;

D Tất cả các electron trong kim loại chuyển động ngược chiều điện trường

3/ Kim loại dẫn điện tốt vì

Trang 38

A Mật độ electron tự do trong kim loại rất lớn

B Khoảng cách giữa các ion nút mạng trong kim loại rất lớn

C Giá trị điện tích chứa trong mỗi electron tự do của kim loại lớn hơn ở các chất khác

D Mật độ các ion tự do lớn

5 Hướng dẫn về nhà

- Về tìm hiểu thêm về acquy và pin điện hóa

- Chuẩn bị các câu hỏi thắc mắc về các bài tập chuẩn bị ở nhà

Trang 39

TIẾT 13: BÀI TẬP

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức : Nhắc lại được các kiến thức

- Thế nào là dòng điện không đổi? nguồn điện?

- Định nghĩa cường độ dòng điện

- Điều kiện để có dòng điện là gì?

- Công thức tính suất điện động của nguồn

2 Kỹ năng :

- Vận dụng kiến thức đã học để xây dựng thành sơ đồ hệ thống

- Tính toán để giải các bài toán mà GV đưa ra

4 Định hướng năng lực hình thành:

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

- Xem, giải các bài tập sgk và sách bài tập

2 Học sinh

- Giải các câu hỏi trắc nghiệm và bài tập thầy cô đã ra về nhà

- Chuẩn bị sẵn các vấn đề mà mình còn vướng mắc cần phải hỏi thầy cô

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

1 Ổn định trật tự lớp, kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài cũ và tóm tắt những kiến thức liên quan đến các bài tập cần giải

Trang 40

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Hệ thống kiến thức cần nhớ Hoạt động của giáo viên – học sinh Nội dung ghi bảng

- Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại các phần

kiến thức của dòng điện không đổi:

Câu 1: Nêu khái niệm dòng điện và công thức tính

cường độ điện trường

Câu 2: Nêu khái niệm dòng điện không đổi và

điều kiện để có dòng điện

Câu 3: Nêu chức năng của nguồn và công suất

tính suất điện động của nguồn

∆

=

∆

Dòng điện không đổi là dòng điện có chiều và cường

độ không đổi theo thời gian

Điều kiện để có dòng điện là có hiệu điện thế đặt vào

2 đầu vật dẫn điện

Nguồn điện duy trì hiệu điện thế giữa hai cực của nó

Biểu thức:

A q

ε =

Hoạt động 2: Giải các bài tập tự luận.

Hoạt động của giáo viên – học sinh Nội dung ghi bảng

- Giáo viên yêu cầu học sinh tóm tắt đề bài

- Học sinh tóm tắt

- Giáo viên hướng dẫn để học sinh tính cường độ

dòng điện dựa vào công thức đã ôn

- Học sinh tính toán và đưa ra kết quả

- Giáo viên nêu 1 số bài tập vận dụng khác:

Câu 1: Tính số el đi qua tiết diện thẳng của dây

dẫn trong 5 giây, biết cường độ dòng điện 2A

Câu 2: Trong thời gian 5s có

206.10

el qua tiết diện thẳng của dây dẫn Tìm cường độ dòng điện

và mật độ dòng điện qua dây dẫn Tiết diện thẳng

Bài 13 sách giáo khoa trang 45

3

36.10

3.102

Định dạng
Số trang	210
Dung lượng	1,67 MB