Cẩm nang thú y viên

Khi các vùng nông thôn xa xôi, hẻo lánh thiếu các bác sỹ thú y được đào tạo cơ bản thì Thú y viên có chức năng quan trọng như các nhân viên thú y phụ trợ. Thông thường, thú y viên là những người mà người chăn nuôi, đặc biệt là hộ chăn nuôi nhỏ, mời đến trước tiên khi gia súc bị ốm.Chăn nuôi là một ngành quan trọng của nông nghiệp hiện đại, nuôi lớn vật nuôi để sản xuất những sản phẩm như: thực phẩm, lông, và sức lao động. Sản phẩm từ chăn nuôi nhằm cung cấp lợi nhuận và phục vụ cho đời sống sinh hoạt của con người.

D # É N T ° N G C ¶ ò N G C § N G T É C T H @ Y V I å T N A M

( S V S V )

CÉC NGUY£N NH¢N G¢Y BåNH CHO VÜT NU§I

BỈ C»m nang thÛ y vi™n vµ Tµi li÷u h≠Ìng d…n c∏n bỈ tĂp hu†n gĐm 3 tĂp Ư≠Óc in vÌi s˘ giÛp Ứ tµi ch›nh cÒa

ûy ban CỈng ƯĐng Ch©u ¢u

NỈi dung tr◊nh bµy trong BỈ C»m nang

lµ cÒa c∏c t∏c gi∂ vµ kh´ng

th” hi÷n b†t k˙ quan Ưi”m nµo

cÒa ûy ban

prepared with financial assistance from the Commission of the European

Communities

The content has been prepared by the authors, and does not represent any opinion of the Commission

Khi c∏c vÔng n´ng th´n xa x´i, hŒo l∏nh thi’u c∏c b∏c s¸ thÛ y Æ≠Óc Ƶo tπo c¨ b∂n th◊ThÛ y vi™n c„ ch¯c n®ng quan tr‰ng nh≠ c∏c nh©n vi™n thÛ y phÙ trÓ Th´ng th≠Íng, thÛ

y vi™n lµ nh˜ng ng≠Íi mµ ng≠Íi ch®n nu´i, Æ∆c bi÷t lµ hÈ ch®n nu´i nh·, mÍi Æ’n tr≠Ìcti™n khi gia sÛc bfi Ëm Ng≠Íi ch®n nu´i mong chÍ dfich vÙ thÛ y c„ ch†t l≠Óng t≠¨ng x¯ngvÌi chi ph› mµ h‰ b· ra Ngoµi ra, ThÛ y vi™n cÚng lµ mÈt bÈ phÀn quan tr‰ng cÒa NgµnhThÛ y Nhµ n≠Ìc trong nÁ l˘c khËng ch’ c∏c dfich b÷nh ÆÈng vÀt c„ t«m quan tr‰ng ÆËivÌi cÈng ÆÂng

Th´ng th≠Íng, sau khi Æ≠Óc tÀp hu†n s¨ bÈ, ThÛ y vi™n sœ th˘c hi÷n mÈt sË dfich vÙ thÛ

y h’t s¯c c¨ b∂n tπi Æfia ph≠¨ng Tuy nhi™n c´ng t∏c tÀp hu†n cfln g∆p kh„ kh®n, chºnghπn nh≠ ng©n s∏ch Nhµ n≠Ìc dµnh cho c´ng t∏c tÀp hu†n cfln hπn ch’; thÍi gian thÛ yvi™n c„ th” dµnh cho vi÷c h‰c tÀp, thi’u ch≠¨ng tr◊nh tÀp hu†n th›ch hÓp vµ thi’u c∏n bÈtÀp hu†n gi·i cÚng lµ mÈt trong sË nh˜ng y’u tË hπn ch’ trong c´ng t∏c nµy

Sau khi nghi™n c¯u vµ Æ∏nh gi∏ t◊nh h◊nh th˘c t’, D˘ ∏n "T®ng c≠Íng c´ng t∏c ThÛ y Vi÷tNam thuÈc CÙc ThÛ y vµ BÈ N´ng nghi÷p vµ Ph∏t tri”n n´ng th´n, vµ CÈng ÆÂng Ch©u

¢u, Æ∑ Æ≠a ra mÈt sË chÒ Æ“ c«n tÀp hu†n Do t›nh ch†t hπn ch’ v“ thÍi gian cÚng nh≠kh∂ n®ng ti’p thu cÒa thÛ y vi™n, c∏c nÈi dung Æ≠Óc Æ≠a ra chÿ phÔ hÓp vÌi thÍi gian tÀph†n kh´ng qu∏ 14 ngµy NÈi dung vµ ng´n ng˜ sˆ dÙng trong tµi li÷u nµy chÛ tr‰ng Æ’ntr◊nh ÆÈ h‰c v†n cÒa thÛ y vi™n vµ kh´ng Æ“ cÀp nhi“u Æ’n c∏c thuÀt ng˜ chuy™n m´nthÛ y

D≠Ìi s˘ gi∏m s∏t cÒa Dr.Astrid Tripodi - Chuy™n gia Dfich vÙ ThÛ y c¨ sÎ, cuÂn C»m nangTÀp hu†n ThÛ y vi™n Æ≠Óc Thπc s‹ Tπ Ng‰c S›nh (Trung t©m Nghi™n c¯u gia c«m VπnPhÛc thuÈc Vi÷n Ch®n nu´i QuËc gia) Thπc s‹ Hoµng H∂i H„a vµ TS Tr«n Thanh V©n(Tr≠Íng ßπi h‰c N´ng l©m Th∏i Nguy™n) bi™n soπn Hoµn chÿnh bi™n soπn cfln c„ s˘tham gia t≠ v†n cÒa TS BÔi Qu˝ Huy, nguy™n Tr≠Îng phflng Dfich t‘ CÙc ThÛ y Ph«nlÌn nÈi dung tµi li÷u nµy Æ∑ Æ≠Óc thˆ nghi÷m qua th˘c t’ tÀp hu†n cÔng vÌi c∏c c∏n bÈthÛ y Î tÿnh Lπng S¨n

D˘ ∏n "T®ng c≠Íng c´ng t∏c ThÛ y Vi÷t Nam" ch©n thµnh c∂m ¨n nh˜ng Æ„ng g„p tr˘cti’p ho∆c gi∏n ti’p cho vi÷c ph∏t hµnh cuËn s∏ch nµy, c∂m ¨n CÈng ÆÂng Ch©u ¢u Æ∑

hÁ trÓ tµi ch›nh cho cuËn s∏ch CuËn s∏ch nµy sœ lµ tµi li÷u phÔ hÓp cho nh˜ng ng≠Íilµm c´ng t∏c tÀp hu†n vÀn dÙng vµ bÊ sung nh˜ng v†n Æ“ mÌi phÔ hÓp

Hµ NÈi, ngµy 15/4/2002

ßÂng Gi∏m ÆËc D˘ ∏n QuËc gia ßÂng Gi∏m ÆËc D˘ ∏n Ch©u ¢u CÙc Tr≠Îng CÙc ThÛ y

The principal objective of the European Community's (EC) co-operation stratygy inVietnam is to help consolidate Vietnam's transition towards a maket economy, whilstpromoting sustained growth and sustainable development and mitigating the socialeffects of this transition.

EC development co-operation gives priority to the protection of the environment andnatural resources (in particular tropical forests), sustainable development of the ruralsector and improvement of food security levels and support to social sectors affected bythe transition to a market economy - mainly health and human resources

EC economic co-operation is devised to improve the economic, legal and socialenvironment for the private sector, including small and medium enterprises, to supportno-going economic and administrative reforms and to promote the integration of Vietnaminto regional and global economic frameworks

The EC Delegation opened officially in 1996 and since then programmes for about 230million Euro have been, or are being, implemented For the period 2002 - 2006 a budget

of 162 million Euro has been allocated in grant assistance to Vietnam

CóNG ߤNG CH¢U ¢U VÔ VIơT NAM

MÙc ti™u c¨ b∂n cÒa chi’n l≠Óc hÓp t∏c cÒa CỈng ƯĐng ch©u ¢u (EC) lµ giÛp Ứ cÒng cỊqu∏ tr◊nh chuy”n ƯÍi cÒa Vi÷t Nam sang n“n kinh t’ thfi tr≠Íng trong khi thÛc Ư»y ph∏ttri”n b“n v˜ng vµ hπn ch’ t∏c ƯỈng v“ m∆t x∑ hỈi cÒa qu∏ tr◊nh chuy”n ƯÍi nµy

HÓp t∏c ph∏t tri”n cÒa CỈng ƯĐng ch©u ¢u ≠u ti™n b∂o v÷ m´i tr≠Íng vµ c∏c nguĐn thi™nnhi™n (Ư∆c bi÷t lµ rıng nhi÷t Ừi), ph∏t tri”n b“n v˜ng khu v˘c n´ng th´n, n©ng cao m¯c

an toµn l≠¨ng th˘c vµ h trÓ c∏c l‹nh v˘c trong x∑ hỈi chfiu ∂nh h≠Îng cÒa qu∏ tr◊nhchuy”n ƯÍi sang n“n kinh t’ thfi tr≠Íng - chÒ y’u lµ nguĐn nh©n l˘c vµ y t’

HÓp t∏c kinh t’ cÒa CỈng ƯĐng ch©u ¢u Ư≠Óc x©y d˘ng Ư” hoµn thi÷n m´i tr≠Íng ph∏pl˝, kinh t’ vµ x∑ hỈi cho khu v˘c t≠ nh©n, k” c∂ c∏c doanh nghi÷p vıa vµ nh·, h trÓ c´ngcuỈc c∂i c∏ch hµnh ch›nh vµ kinh t’ Ưang ti’n hµnh vµ thÛc Ư»y Vi÷t Nam hỈi nhĂp vµon“n kinh t’ toµn c«u vµ n“n kinh t’ khu v˘c

Ph∏i Ưoµn Ch©u ¢u ch›nh th¯c khai tr≠¨ng tı n®m 1996 vµ k” tı Ư„ c∏c ch≠¨ng tr◊nh vÌitÍng kinh ph› kho∂ng 230 tri÷u Euro Ư∑ ho∆c Ưang Ư≠Óc th˘c hi÷n Kho∂n ng©n s∏ch 162tri÷u Euro Ư∑ Ư≠Óc h trÓ Vi÷t Nam cho giai Ưoπn tı 2002 - 2006

The credit for the development of the AHW Manual and the Trainer Kit is given to theteam led by Dr Astrid Tripodi (SVSV Project), with Mr Ta Ngoc Sinh, Mr Hoang Hai Hoaand Mr Bui Thanh Van.

Acknowledgement is also given to Mr Do Huu Dung (SVSV Project) and Dr Bui Quy Huy(formerly of DAH) for proof reading and text contributions

Thanks is extended for the use of illustrations, which were kindly made available from thefollowing sources (figure reference numbers):

JICA: 9.1, 10.1, 10.2, 14.1, 14.2, 17.1, 17.2, 20.2, 22.2, 28.1, 29.1

CTVM Archives, University of Edinburgh, UK: 30.3, 32.1

Martyn Edelsten, University of Edinburgh, UK: 32.2

A Tripodi: 1.1, 2.2, 5.1, 7.1, 7.2, 7.3, 8.1, 8.2, 11.1, 12.1, 12.2, 13.1, 13.2, 19.1, 19.2,19.3, 19.4, 20.1, 21.1, 23.1, 23.2, 25.1, 28.2, 28.3, 30.1, 30.2, 33.1, 36.1

LòI CÅM •N

CuËn c»m nang ThÛ y vi™n vµ Tµi li÷u h≠Ìng d…n c∏n bÈ tÀp hu†n Æ≠Óc nh„m c∏n bÈ c¨

sÎ do bµ Astrid Tripodi - tr≠Îng nh„m (D˘ ∏n T®ng c≠Íng n®ng l˘c ThÛ y), vµ c∏c ´ng

Tπ Ng‰c S›nh, Hoµng H∂i H„a, BÔi Thanh V©n x©y d˘ng vµ bi™n soπn

LÍi n„i Æ«u

LÍi c∂m ¨n

Chuy™n Æ“ 1 : C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i 1

Chuy™n Æ“ 6 : ß∆c Æi”m sinh l˝ - gi∂i ph…u cÒa gµ vµ c∏ch mÊ kh∏m 47

Chuy™n Æ“ 18 : MÈt sË Æ∆c Æi”m sinh l˝ - gi∂i ph…u cÒa lÓn vµ c∏ch mÊ kh∏m 117

Chuy™n Æ“ 24 : Chu»n Æo∏n ph©n bi÷t 5 b÷nh quan tr‰ng Î lÓn 161

Chuy™n Æ“ 27 : MÈt sË Æ∆c Æi”m sinh l˝ - gi∂i ph…u cÒa tr©u bfl vµ c∏ch xˆ l˝ 181

ch≠Ìng h¨i dπ c·

Chuy™n Æ“ 1

CÉC NGUY£N NH¢N G¢Y BåNH CHO VÜT NU§I

8 Chuy™n Æ“ 1: C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i

Chuy™n Æ“ 1

C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i

MÙc ti™u:

GiÛp thÛ y vi™n næm Æ≠Óc:

- C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i

- C∏ch l©y nhi‘m cÒa m«m b÷nh

♦ Vi sinh vÀt g©y b÷nh bao gÂm:

- Vi khu»n (vi trÔng)

☞ B÷nh do vi khu»n g©y ra th◊ c„ th” Æi“u trfi bªng kh∏ng sinh.

☞ B÷nh do vi rÛt vµ n†m g©y ra th◊ kh´ng th” Æi“u trfi Æ≠Óc bªng kh∏ng sinh

♦V› dÙ:

- B÷nh do vi khu»n g©y ra Î vÀt nu´i:

+ B÷nh TÙ huy’t trÔng tr©u bfl, lÓn, gia c«m

K˝ sinh trÔng lµ nh˜ng sinh vÀt sËng k˝ sinh (®n b∏m) Î c¨ th” vÀt nu´i

GÂm 2 loπi: nÈi k˝ sinh trÔng vµ ngoπi k˝ sinh trÔng

♦ NÈi k˝ sinh trÔng: sËng k˝ sinh Î b™n trong c¨ th” vÀt nu´i

V› dÙ: giun ÆÚa lÓn sËng k˝ sinh trong ruÈt lÓn

Ånh 1.1: Giun ÆÚa k˝ sinh trong ruÈt lÓn

■ T∏c hπi:

- C≠Ìp doπt ch†t dinh d≠Ïng, hÛt m∏u

- G©y tÊn th≠¨ng c∏c c¨ quan nÈi tπng

- Tr˘c ti’p ho∆c gi∏n ti’p lµm l©y truy“n m«m b÷nh kh∏c

- Lµm con vÀt g«y y’u d«n, n∆ng h¨n c„ th” bfi ch’t

♦Ngoπi k˝ sinh trÔng: sËng k˝ sinh Î b™n ngoµi c¨ th” vÀt nu´i

V› dÙ: con ghŒ sËng k˝ sinh Î da lÓn

■ T∏c hπi:

- HÛt m∏u

- G©y tÊn th≠¨ng da, tπo lËi vµo cho c∏c m«m b÷nh kh∏c

- G©y ng¯a ng∏y, kh„ chfiu lµm con vÀt käm ®n g«y d«

Ånh 2.2: B÷nh ghŒ lÓn

2.2 Nh„m nguy™n nh©n do c∏c y’u tË kh∏c cÒa m´i tr≠Íng xung quanh.

2.2.1 Do ch†t ÆÈc.

♦°n ph∂i c©y c· ÆÈc:

MÈt sË loπi c©y c· th˘c vÀt c„ ÆÈc ch†t, khi gia sÛc ®n ph∂i sœ bfi ngÈ ÆÈc

V› dÙ: n’u gia sÛc ®n nhi“u l∏ sæn t≠¨i, v· cÒ sæn sœ bfi ngÈ ÆÈc, n∆ng h¨n c„ th” bfi ch’t

♦ Bfi ræn ÆÈc, nh÷n ÆÈc cæn:

10 Chuy™n Æ“ 1: C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i

C«n l≠u ˝ khi ch®n th∂ vĂt nu´i Î n¨i gfl hoang, bÙi rĂm d‘ bfi c∏c loπi rưn ƯỈc, nh÷nƯỈc cưn d…n tÌi vĂt nu´i c„ th” bfi ch’t.

- Th¯c ®n c„ qu∏ nhi“u muỊi

♦Do uỊng ph∂i nguĐn n≠Ìc bfi nhi‘m ƯỈc:

- Nhi‘m c∏c loπi ho∏ ch†t ƯỈc, thuỊc trı s©u

- Nhi‘m c∏c kim loπi n∆ng: thu˚ ng©n, ch◊

- V› dÙ: lÓn n∏i nu´i con mµ thi’u kho∏ng th◊ d‘ bfi li÷t ch©n

- N≠Ìc uỊng kh´ng ƯÒ ho∆c bfi nhi‘m b»n d‘ lµm cho con vĂt mưc b÷nh

- Bfi tai nπn khi ch®n th∂, lµm vi÷c

- Con non mÌi ƯŒ y’u Ìt bfi mê ho∆c con kh∏c ƯÊ, d…m l™n

- Bưt gi˜, vĂn chuy”n th´ bπo d‘ lµm con c∏i s»y thai

- V÷ sinh Ứ ƯŒ kôm d‘ lµm cho con mê vµ vĂt s¨ sinh bfi UỊn v∏n

♦Do sˆ dÙng kh´ng hÓp l˝:

- Kh´ng hÓp l˝ v“ thÍi gian: ph∂i lµm vi÷c qu∏ sÌm v“ mÔa ß´ng, qu∏ muỈn vµo mÔa HÊ

- Ph∂i lµm vi÷c qu∏ s¯c.

- Gia sÛc trong thÍi k˙ chˆa ÆŒ, gia sÛc non ph∂i lµm vi÷c n∆ng

2.2.3 Do thÍi ti’t b†t lÓi:

ThÍi ti’t phÔ hÓp sœ cho con vÀt khoŒ mπnh, ›t mæc b÷nh Nh≠ng khi thÍi ti’t b†t lÓi,con vÀt d‘ mæc b÷nh:

- Qu∏ rät: lµm vÀt nu´i tËn nhi“u n®ng l≠Óng Æ” chËng rät n™n g«y y’u, d‘ nhi‘m b÷nh

- Qu∏ n„ng, »m: lµm cho vÀt nu´i kh„ chfiu, ®n ›t, ÿa ph©n nhi“u n≠Ìc, chuÂng trπi »m

≠Ìt s¯c khoŒ gi∂m sÛt lµ c¨ hÈi tËt cho m«m b÷nh x©m nhÀp vµo c¨ th” vµ g©y b÷nh

3 ß≠Íng lan truy“n cÒa m«m b÷nh

3.1 C∏c Æ≠Íng x©m nhÀp.

♦M«m b÷nh c„ th” x©m nhÀp vµo c¨ th” vÀt nu´i qua c∏c con Æ≠Íng sau:

- Mi÷ng, mæt, mÚi, tai, hÀu m´n

- LÁ rËn ch≠a kh´ sau khi sinh nÎ

3.2 û b÷nh.

♦Kh∏i ni÷m v“ thÍi gian Ò b÷nh:

Lµ kho∂ng thÍi gian tı khi m«m b÷nh x©m nhÀp vµo c¨ th” con vÀt Æ’n khi xu†t hi÷n tri÷u ch¯ng Æ«u ti™n

♦ThÍi gian Ò b÷nh ngæn hay dµi phÙ thuÈc vµo m«m b÷nh vµ s¯c khoŒ cÒa con vÀt,c„ th” lµ 3-5 ngµy, cÚng c„ th” lµ 10-15 ngµy ho∆c dµi h¨n

♦¯ng dÙng s˘ hi”u bi’t v“ thÍi gian Ò b÷nh:

Hi”u bi’t v“ s˘ Ò b÷nh Î vÀt nu´i c„ ˝ ngh‹a Æ∆c bi÷t quan tr‰ng trong:

- Khi ti™m chÒng væc-xin, con vÀt khoŒ mπnh b◊nh th≠Íng, sau vµi ngµy th†y ph∏t b÷nh

☞ Qua 2 v› dÙ tr™n c„ th” suy Æo∏n rªng nh˜ng con vÀt tr™n Æang Ò b÷nh vµ chÛng

sœ Ëm sau Æ„ vµi ngµy.

3.3 C∏c Æ≠Íng bµi xu†t m«m b÷nh tı con Ëm.

Tı con vÀt Ëm, m«m b÷nh sœ Æ≠Óc bµi xu†t ra m´i tr≠Íng xung quanh bªng nhi“u conÆ≠Íng

- K˝ sinh trÔng: bµi xu†t chÒ y’u qua ph©n

- Vi sinh vÀt: c„ th” bµi xu†t qua nhi“u Æ≠Íng

+ Mi÷ng: cÔng vÌi d∑i nhÌt

+ MÚi: cÔng vÌi n≠Ìc mÚi, hæt h¨i

+ Mæt: cÔng vÌi n≠Ìc mæt

+ HÀu m´n: cÔng vÌi ph©n

+ C¨ quan ti’t ni÷u: cÔng vÌi n≠Ìc ti”u

+ C¨ quan sinh dÙc: cÔng vÌi tinh dfich, dfich nhµy

+ Tuy’n vÛ: cÔng vÌi s˜a

+ Da tÊn th≠¨ng: cÔng vÌi m∏u, mÒ

H◊nh 1.2: C∏c Æ≠Íng bµi xu†t m«m b÷nh tı con Ëm

3.4 C∏ch l©y lan m«m b÷nh.

M«m b÷nh c„ th” l©y nhi‘m tı con vÀt Ëm sang con vÀt khoŒ bªng 2 c∏ch

♦L©y nhi‘m tr˘c ti’p:

Lµ s˘ l©y lan m«m b÷nh tr˘c ti’p tı con Ëm sang con khoŒ V› dÙ:

- Con khoŒ li’m l∏p con Ëm

- Con khoŒ vµ con Ëm giao phËi vÌi nhau

- Con non bÛ s˜a tr˘c ti’p tı con mã Ëm

H◊nh 1.3: L©y lan tr˘c ti’p tı con Ëm Æ’n con khoŒ

14 Chuy™n Æ“ 1: C∏c nguy™n nh©n g©y b÷nh cho vÀt nu´i

Da bfi tÊn th≠¨ng

HÀu m´n

C¨ quan sinh dÙc

♦L©y lan gi∏n ti’p:

- Lµ s˘ l©y nhi‘m m«m b÷nh tı con vÀt Ëm Æ’n con vÀt khoŒ nh≠ng ph∂i qua c∏cy’u tË trung gian

- C∏c y’u tË trung gian bao gÂm:

+ Th¯c ®n, n≠Ìc uËng

+ DÙng cÙ ch®n nu´i, dÙng cÙ thÛ y (kim ti™m, b¨m ti™m, m∏ng ®n, m∏ng uËng ).+ Ph≠¨ng ti÷n vÀn chuy”n (lÂng, qu«y, xe Æπp, xe m∏y, ´ t´ )

+ Con ng≠Íi (qu«n ∏o, gi«y däp, Æ dÔng mang theo ng≠Íi)

+ ßÈng vÀt: chuÈt, ch„, mÃo, lÓn, gµ th∂ r´ng, thÛ hoang

+ S∂n ph»m ÆÈng vÀt t≠¨i sËng (s˜a, thfit, tr¯ng, phÒ tπng cÒa ÆÈng vÀt Ëm)

☞ ß∆c bi÷t kh´ng kh›, nhÍ gi„ c„ th” truy“n nhi“u loπi m«m b÷nh Æi r†t xa.

V› dÙ: M«m b÷nh LÎ mÂm long m„ng c„ th” theo gi„ truy“n xa h¨n 10 km.

H◊nh 1.4: L©y lan gi∏n ti’p tı con Ëm Æ’n con khoŒ

Chuy™n Æ“ 2: Phflng b÷nh cho vÀt nu´i

Chuy™n Æ“ 2

PHíNG BåNH CHO VÜT NU§I

Chuy™n Æ“ 2

Phflng b÷nh cho vÀt nu´i

MÙc ti™u:

GiÛp thÛ y vi™n næm Æ≠Óc:

- T«m quan tr‰ng cÒa vi÷c phflng b÷nh

- C∏c bi÷n ph∏p phflng b÷nh Æ” ∏p dÙng tπi Æfia ph≠¨ng

Phflng b÷nh lµ vi÷c sˆ dÙng t†t c∂ c∏c bi÷n ph∏p Æ” b∂o v÷ vÀt nu´i kh´ng bfi mæc b÷nh

2 C∏c bi÷n ph∏p phflng b÷nh cho vÀt nu´i.

2.1 V÷ sinh phflng b÷nh

2.1.1 V÷ sinh chuÂng trπi.

- Th≠Íng xuy™n quät d‰n chuÂng trπi sπch sœ

- Thu gom ph©n Æem Ò

- Gi˜ cho chuÂng trπi m∏t mŒ v“ mÔa hÃ, †m v“ mÔa Æ´ng

2.1.2 S∏t trÔng.

MÈt sË ho∏ ch†t s∏t trÔng th≠Íng dÔng:

T™n ho∏ ch†t NÂng ÆÈ C∏ch dÔng L≠u ˝

- Lµ ch†t bay h¨i:

s∏t trÔng cÒa thuËc

+ Ph∂i Æeo kh»u trang khi sˆ dÙng

- Lµ ch†t ®n da, ®n mfln kim loπi:

+ ßi g®ng Òng khi sˆ dÙng

XÛt 2 % Quät + Kh´ng quät l™n dÙng cÙ bªng kim loπi

- Sœ t®ng t∏c dÙng s∏t trÔng n’u hoµ vÌi n≠Ìc n„ng

♦ChuÂng nu´i:

- Quät n≠Ìc v´i Æ∆c 20% (pha 2 kg v´i sËng trong 10 l›t n≠Ìc)

- Ræc v´i bÈt Î cˆa chuÂng nu´i

- DÔng thuËc s∏t trÔng kh∏c:

- B¨m, kim ti™m: luÈc trong n≠Ìc s´i 30 phÛt

- C∏c dÙng cÙ kh∏c (dao, käo, panh, kim kh©u ) s∏t trÔng bªng cÂn 900 ho∆c luÈctrong n≠Ìc s´i 30 phÛt

♦Khi c„ dfich b÷nh x∂y ra:

- X∏c ch’t, ph©n r∏c: ÆËt rÂi ch´n s©u

- S∏t trÔng k¸ chuÂng nu´i vµ khu v˘c xung quanh

- T»y trÔng k¸ qu«n, ∏o, gi«y, däp cÒa ng≠Íi ti’p xÛc vÌi con vÀt Ëm, ch’t

2.1.4 Ng®n ngıa b÷nh dfich l©y lan.

2.2.2 ß∆c Æi”m ch›nh cÒa c∏c loπi væc-xin

- Tπo mi‘n dfich chÀm nh≠ng ÆÈ dµi mi‘n dfich th≠Íng käo dµi

- DÔng an toµn h¨n væc-xin nh≠Óc ÆÈc

2.2.3 H÷ thËng b∂o v÷ cÒa c¨ th”.

♦H÷ thËng b∂o v÷ kh´ng Æ∆c hi÷u.

- Da:

+ Da lµnh l∆n lµ hµng rµo b∂o v÷ b™n ngoµi c¨ th”

+ Khi da bfi tÊn th≠¨ng, m«m b÷nh sœ x©m nhÀp qua Æ„ Æ” vµo c¨ th”

☞ C«n gi˜ cho da lu´n lµnh l∆n, sπch sœ.

- C∏c ph∂n xπ:

+ Ch∂y n≠Ìc mæt, hæt h¨i, ho c„ t∏c dÙng Æ»y m«m b÷nh ra ngoµi

♦H÷ thËng b∂o v÷ Æ∆c hi÷u:

Trong c¨ th” vÀt nu´i c„ h÷ thËng b∂o v÷ Æ∆c hi÷u (h÷ thËng mi‘n dfich):

- ô gia c«m: quan tr‰ng nh†t lµ tÛi Fabricius (tÛi huy÷t)

- ô gia sÛc: quan tr‰ng nh†t lµ c∏c hπch Lympho

☞ Lµ nh˜ng c¨ quan s∂n sinh ra kh∏ng th” Æ” b∂o v÷ c¨ th”.

2.2.4 Qu∏ tr◊nh s∂n sinh kh∏ng th” Æ∆c hi÷u.

- Sau khi dÔng væc-xin vµi ngµy, c¨ th” sœ s∂n sinh ra kh∏ng th” Æ∆c hi÷u

☞ VÀt nu´i v…n c„ th” bfi b÷nh trong thÍi gian c¨ th” ch≠a s∂n sinh ÆÒ l≠Óng kh∏ng th” Æ∆c hi÷u.

- Sau khi dÔng væc-xin 2-3 tu«n, l≠Óng kh∏ng th” Æ∆c hi÷u Æ∑ Æ≠Óc s∂n sinh ÆÒ, vÀtnu´i sœ kh´ng mæc loπi b÷nh Æ∑ Æ≠Óc ti™m phflng

☞ ß„ ch›nh lµ s˘ mi‘n dfich.

- L≠Óng kh∏ng th” Æ∆c hi÷u sœ gi∂m d«n theo thÍi gian

☞ Ph∂i ti™m chÒng væc-xin nhæc lπi theo Æfinh k˙.

- Væc-xin loπi nµo th◊ chÿ phflng Æ≠Óc b÷nh loπi Æ„

V› dÙ : Væc-xin Dfich t∂ lÓn chÿ phflng Æ≠Óc b÷nh Dfich t∂ lÓn

- Kh∏ng th” Æ∆c hi÷u c„ th” truy“n Æ≠Óc tı mã sang con qua s˜a Æ«u (vÌi ÆÈng vÀtc„ vÛ) ho∆c lflng Æ· tr¯ng (vÌi gia c«m)

☞ Ph∂i ti™m chÒng væc-xin cho con mã.

☞ Ph∂i cho gia sÛc s¨ sinh bÛ s˜a Æ«u cµng sÌm cµng tËt.

V› dÙ minh hoπ v“ s˘ h◊nh thµnh mi‘n dfich ÆËi vÌi b÷nh Dfich t∂ lÓn

21

Chuy™n Æ“ 2: Phflng b÷nh cho vÀt nu´i

H◊nh 2.1: Sau ti™m væc-xin vµi ngµy

Væc-xin Dfich t∂ LÓn

H◊nh 2.2: Sau ti™m væc-xin tı 2 tu«n

H◊nh 2.3: LÓn Æ≠Óc mi‘n dfich Dfich t∂ lÓn tı 2 tu«n Æ’n 6 th∏ng

2.2.5 Nguy™n tæc c¨ b∂n khi sˆ dÙng væc-xin.

♦Sˆ dÙng:

- Kh´ng ti™m chÒng væc-xin cho con vÀt Æang Ëm, nghi Ëm, gia sÛc qu∏ non, sæp ÆŒ

- DÔng væc-xin ph∂i ÆÒ li“u, ÆÛng lfich, theo h≠Ìng d…n cÒa n¨i s∂n xu†t

- Kh´ng Æ≠Óc dÔng cÂn Æ” s∏t trÔng b¨m, kim ti™m væc-xin

- B¨m kim ti™m sau khi luÈc ph∂i Æ” nguÈi rÂi mÌi l†y væc-xin

- Væc-xin Æ´ng kh´ ph∂i pha bªng dung dfich b∏n kÃm væc-xin, n≠Ìc muËi sinh l˝0,9 % v´ trÔng ho∆c n≠Ìc c†t

- Ph∂i læc k¸ l‰ væc-xin tr≠Ìc khi dÔng, nh†t lµ c∏c loπi væc-xin ch’t

- Khi ti™m væc-xin ph∂i ÆÛng vfi tr›, ÆÒ ÆÈ s©u

- Væc-xin Æ∑ pha ho∆c Æ∑ cæm kim ti™m n™n dÔng cµng sÌm cµng tËt, n’u thıa ph∂ihu˚, kh´ng Æ” qua Æ™m

- Kh´ng v¯t bıa b∑i chai l‰, kim ti™m

♦B∂o qu∂n, vÀn chuy”n:

- Væc-xin ph∂i Æ≠Óc b∂o qu∂n lπnh tı 2- 80

C Nh≠ng kh´ng b∂o qu∂n væc-xin trongng®n Æ∏

- Tr∏nh ∏nh næng chi’u tr˘c ti’p

- Ph∂i vÀn chuy”n, b∂o qu∂n væc-xin trong hÈp xËp c„ Æ∏ lπnh Kh´ng cho qu∏nhi“u cÙc n≠Ìc Æ∏ vµo hÈp xËp lµm væc-xin thµnh Æ∏ N™n c„ b´ng v∂i ng®n c∏chvæc-xin vÌi Æ∏

23

Chuy™n Æ“ 2: Phflng b÷nh cho vÀt nu´i

H◊nh 2.4: MÈt sË l≠u ˝ khi sˆ dÙng væc-xin

KH§NG N£N

Chuy™n Æ“ 3

dÔng thuËc ch˜a b÷nh

cho vÀt nu´I

Chuy™n Æ“ 3

DÔng thuËc ch˜a b÷nh cho vÀt nu´i

MÙc ti™u:

GiÛp thÛ y vi™n:

- Bi’t Æ≠Óc c∏c nh„m thuËc th≠Íng dÔng

- Næm Æ≠Óc c∏ch sˆ dÙng thuËc Æ” ch˜a b÷nh cho vÀt nu´i

NÈi dung:

ß” Æπt Æ≠Óc mÙc ti™u tr™n, c«n t◊m hi”u nh˜ng nÈi dung sau:

- C∏c nh„m thuËc th≠Íng dÔng

- C∏c c∏ch Æ≠a thuËc vµo c¨ th”

- C∏c th´ng tin c«n thi’t khi xem nh∑n thuËc

- ßÒ li“u l≠Óng: ThuËc kh∏ng sinh ph∂i dÔng ÆÒ li“u l≠Óng N’u dÔng kh´ng ÆÒ li“u th◊

sœ kh´ng ÆÒ l≠Óng kh∏ng sinh Æ” ti™u di÷t vi khu»n Khi Æ„ gia sÛc kh´ng kh·i b÷nh

vµ cfln g©y vi khu»n nhÍn thuËc, khi dÔng kh∏ng sinh l«n sau sœ ›t ho∆c kh´ng c„hi÷u qu∂

- DÔng kh∏ng sinh cµng sÌm cµng tËt: N™n dÔng kh∏ng sinh vÌi li“u cao ngay tı Æ«u.

Kh´ng dÔng li“u nh· t®ng d«n Æ” tr∏nh hi÷n t≠Óng vi khu»n nhÍn thuËc

- ßÒ li÷u tr◊nh: DÔng kh∏ng sinh ›t nh†t lµ 3 ngµy li™n tÙc cho Æ’n khi h’t c∏c bi”u hi÷n

nhi‘m khu»n (sËt, s≠ng hπch, ho, ÿa ch∂y ) Sau Æ„ dÔng th™m 1-2 ngµy n˜a rÂi mÌing≠ng thuËc

- N’u sau 5-6 ngµy dÔng kh∏ng sinh: mµ kh´ng kh·i b÷nh th◊ n™n ÆÊi loπi kh∏ng sinh

kh∏c ho∆c xem lπi vi÷c ch»n Æo∏n b÷nh

- Kh´ng n™n phËi hÓp qu∏ nhi“u loπi kh∏ng sinh: chÿ n™n dÔng k’t hÓp 2 loπi N’u sˆ

dÙng phËi hÓp qu∏ nhi“u loπi kh∏ng sinh th◊ vıa kh´ng c„ hi÷u qu∂ Æi“u trfi lπi d‘ g©y

vi khu»n nhÍn thuËc

- Kh´ng n™n lπm dÙng thuËc kh∏ng sinh: Kh´ng n™n dÔng kh∏ng sinh Æ” phflng b÷nh

ho∆c dÔng trµn lan, tu˙ ti÷n

- Ph∂i Æ∂m b∂o an toµn v÷ sinh th˘c ph»m Kh´ng n™n mÊ thfit gia sÛc, gia c«m ngay

sau khi dÔng kh∏ng sinh, mµ ph∂i sau mÈt thÍi gian Æ” th∂i h’t l≠Óng thuËc tÂn d≠trong thfit ThÍi gian nµy kh∏c nhau tu˙ thuÈc loπi kh∏ng sinh theo khuy’n c∏o cÒanhµ s∂n xu†t

- Khi sˆ dÙng kh∏ng sinh c«n k’t hÓp vÌi bÊ sung vitamin vµ Æ∂m b∂o ch®m s„c, nu´id≠Ïng tËt

1.1.3 C∏c y’u tË ∂nh h≠Îng Æ’n hi÷u qu∂ cÒa kh∏ng sinh:

V◊ sao dÔng kh∏ng sinh Æ” Æi“u trfi cho gia sÛc Ëm c„ khi kh´ng hi÷u qu∂?

☞ ß„ lµ do c∏c nguy™n nh©n sau:

+ Ch‰n kh∏ng sinh kh´ng ÆÛng loπi Æ” Æi“u trfi

+ DÔng kh∏ng sinh kh´ng ÆÒ li“u l≠Óng vµ li÷u tr◊nh

+ Ch†t l≠Óng kh∏ng sinh kh´ng tËt

+ DÔng kh∏ng sinh qu∏ muÈn DÔng cho gia sÛc qu∏ Ëm, y’u

+ Vitamin C: C„ t∏c dÙng t®ng s¯c Æ“ kh∏ng cÒa c¨ th” vµ gi∂i ÆÈc DÔng nhi“u

trong c∏c b÷nh nhi‘m trÔng Vitamin C c„ nhi“u trong c∏c loπi rau t≠¨i

+ Vitamin B: C„ t∏c dÙng bÊ th«n kinh vµ k›ch th›ch ti™u ho∏ DÔng cho nh˜ng b÷nh

v“ th«n kinh Vitamin B c„ nhi“u nh†t trong c∏m gπo

+ Vitamin D: C„ t∏c dÙng chËng cfli x≠¨ng vµ k›ch th›ch sinh tr≠Îng Vitamin D c„

th” Æ≠Óc tπo ra khi cho gia sÛc tæm næng

+ Vitamin E: C„ t∏c dÙng k›ch th›ch sinh s∂n, c«n thi’t cho tÊ ch¯c c¨ vµ th«n kinh.

Vitamin E c„ nhi“u trong m«m lÛa, gi∏ ÆÁ

+ Vitamin A: HÁ trÓ Æi“u trfi b÷nh v“ mæt, chËng nhi‘m trÔng, giÛp mau lµnh v’t

th≠¨ng ngoµi da Vitamin A c„ nhi“u trong rau xanh, cµ rËt, b› Æ·

■ChÛ ˝:

+ Ph∂i Æ∂m b∂o c©n ÆËi khi dÔng c∏c loπi vitamin

+ Kh´ng dÔng qu∏ nhi“u vitamin A, D, E v◊ c„ th” g©y ngÈ ÆÈc cho vÀt nu´i

+ Tuy chÿ c«n mÈt l≠Óng r†t nh· nh≠ng kho∏ng lπi v´ cÔng c«n thi’t cho c¨ th” vÀt nu´i

+ MÈt sË tr≠Íng hÓp th≠Íng ph∂i bÊ sung kho∏ng:

- Cho uËng dung dfich Æi÷n gi∂i trong tr≠Íng hÓp vÀt nu´i bfi ÿa ch∂y N’u kh´ngc„ dung dfich Æi÷n gi∂i th◊ pha 6 th◊a muËi vµ 1/2 th◊a Æ≠Íng gluc´ trong 1 l›tn≠Ìc †m rÂi cho gia sÛc uËng

- Ti™m Sæt-Dextran cho lÓn con lÛc 3 vµ 10 ngµy tuÊi

- BÊ sung kho∏ng cho lÓn n∏i chˆa vµ n∏i Æang nu´i con

- C„ th” dÔng Æ∏ li’m cho tr©u bfl

1.3 ThuËc trfi k˝ sinh trÔng.

MÈt sË loπi thuËc trfi k˝ sinh trÔng th≠Íng dÔng:

1.3.1 ThuËc trfi nÈi k˝ sinh trÔng:

1.3.2 ThuËc trfi ngoπi k˝ sinh trÔng:

ß” di÷t ve, ghŒ, mπt, mfl, rÀn th◊ sˆ dÙng mÈt trong c∏c loπi sau:

- DÔng Æ” s∏t trÔng v’t th≠¨ng vµ thÙt rˆa Æ≠Íng sinh dÙc c∏i

- ß” rˆa v’t th≠¨ng th≠Íng dÔng thuËc t›m 1% (t¯c lµ pha 1 ph«n thuËc t›m cho

+ CÂn Iod 2 - 5%: DÔng s∏t trÔng v’t th≠¨ng ngoµi da.

+ Oxy giµ (H2O2): DÔng s∏t trÔng v’t th≠¨ng n´ng, s©u

+ CÂn Iod pha vÌi Oxy giµ (theo tÿ l÷ 1:1), th≠Íng dÔng Æ” rˆa c∏c v’t th≠¨ng s©u.

Sˆ dÙng b¨m ti™m (kh´ng kim) xfit thuËc vµo c∏c v’t th≠¨ng s©u, c„ t∏c dÙng s∏ttrÔng r†t tËt

+ Axit Boric 1-3%: Th≠Íng dƠng Ỉ” rˆa c∏c v’t th≠¨ng Ỵ mỉt.

■Trong tr≠Íng hĨp kh´ng c„ c∏c loπi thuËc s∏t trƠng tr™n, c„ th” dƠng:

+ N≠Ìc muËi: CÚng c„ t∏c dÙng s∏t trƠng v’t th≠¨ng, rŒ, d‘ lµm C„ th” dƠng lÛc

Ỉ«u nh≠ng sau Ỉ„ ph∂i dƠng loπi thuËc s∏t trƠng kh∏c C∏ch pha nh≠ sau: L†y 1th◊a to (15 gam) muËi ®n cho vµo 1 l›t n≠Ìc sπch, khu†y Ỉ“u, Ỉun s´i, Ỉ” nguÈirÂi Ỉem dƠng

+ N≠Ìc qu∂ chua: Chanh, kh’ cÚng c„ t∏c dÙng s∏t trƠng v’t th≠¨ng, v’t lột

1.5 ThuËc chËng vi™m, hπ sËt, gi∂m Ỉau.

+ Analgin:

- C„ t∏c dÙng hπ sËt, gi∂m Ỉau

- DƠng Ỉ” Ỉi“u trfi c∏c tri÷u ch¯ng sËt cao

+ Dexamethasone:

- C„ t∏c dÙng chËng vi™m, gi∂m Ỉau

- N™n dƠng phËi hĨp vÌi c∏c loπi kh∏ng sinh vµ sulfamid

- L≠u ˝: Kh´ng dƠng cho gia sÛc chˆa!

1.6 Dung dfich truy“n.

C„ 2 loπi dung dfich truy“n th≠Íng dƠng lµ n≠Ìc muËi sinh l˝ vµ dung dfich Glucoza 5%

+ N≠Ìc muËi sinh l˝ (Natri clorua 0,9%): cfln g‰i lµ n≠Ìc sinh l˝ m∆n, dƠng khi gia

sÛc m†t m∏u, ÿa ch∂y, n´n mˆa, ngÈ ỈÈc

+ Dung dfich Glucoza 5%: cfln g‰i lµ n≠Ìc sinh l˝ ng‰t, dƠng Ỉ” gi∂i ỈÈc, t®ng Ỉ≠Íng

huy’t

2 CÉCH ߶A THUˇC VÄO C• THÕ.

ß” Ỉ≠a thuËc vµo c¨ th” vÀt nu´i, th≠Íng sˆ dÙng c∏c c∏ch sau:

■ Vfi tr› ti™m:

+ Tr©u bfl:

- Ti™m bæp, ti™m d≠Ìi da: ngang x≠¨ng b∂ vai v“ ph›a tr≠Ìc kho∂ng 1 bµn tay

- Ti™m t‹nh mπch: ti™m t‹nh mπch cÊ ho∆c t‹nh mπch tai

+ LÓn:

- Ti™m bæp, ti™m d≠Ìi da: sau gËc tai

- Ti™m t‹nh mπch: t‹nh mπch Æu´i, tai

☞ ChÛ ˝: Vi÷c ti™m t‹nh mπch (ti™m ven) c«n h’t s¯c thÀn tr‰ng, ph∂i Æ©m kim cho

ch›nh x∏c vµ b¨m thuËc chÀm vµ ph∂i Æ»y h’t kh´ng kh› ra kh·i b¨m ti™m tr≠Ìckhi Æ≠a thuËc vµo c¨ th” Æ” tr∏nh sËc

+ Gia c«m:

- Ti™m bæp: c¨ l≠Ín

- Ti™m d≠Ìi da: mµng c∏nh ho∆c da g∏y

H◊nh 3.1: MÈt sË h◊nh minh hoπ v“ vfi tr› ti™m Î vÀt nu´i

Ti™m bæp vµ d≠Ìi da

Ti™m bæp vµ d≠Ìi da

Ti™m d≠Ìi da

Ti™m bæp

2.2 Cho ®n, uËng.

+ ThuËc vi™n: th≠Íng cho vµo s©u trong mi÷ng vÀt nu´i, Ỉ∆t tÀn gËc l≠Ïi Ỉ” con vÀt nuËt.+ ThuËc bÈt, thuËc n≠Ìc: pha vÌi n≠Ìc ho∆c trÈn vÌi th¯c ®n

2.3 B´i ngoµi da.

+ ThuËc n≠Ìc: b´i, rˆa v’t th≠¨ng ngoµi da, v’t lỴ lột

3 NH~NG TH§NG TIN C¡N THI⁄T KHI XEM NHÇN THUˇC.

■Tr≠Ìc khi sˆ dÙng thuËc c«n ph∂i Ỉ‰c k¸ nh∑n thuËc

♦C∏c b≠Ìc t›nh li“u l≠Óng thuËc:

■B≠Ìc 1: ¶Ìc l≠Óng tr‰ng l≠Óng vÀt nu´i (kg).

■B≠Ìc 2: X∏c Æfinh li“u thuËc nguy™n ch†t c«n dÔng cho 1 kg tr‰ng l≠Óng c¨ th”.

■B≠Ìc 3: T›nh l≠Óng thuËc nguy™n ch†t c«n dÔng cho con vÀt trong 1 ngµy

■B≠Ìc 4: T›nh l≠Óng thuËc th≠¨ng ph»m (dπng n≠Ìc ho∆c dπng bÈt) c«n dÔng cho

1 ngµy

■B≠Ìc 5: T›nh l≠Óng thuËc th≠¨ng ph»m c«n dÔng cho c∂ li÷u tr◊nh.

♦ V› dÙ: T›nh l≠Óng thuËc Oxytetracyclin dπng n≠Ìc c«n trong 5 ngµy Æ” Æi“u trfi cho

1 con lÓn Ëm n∆ng 30 kg.

Bi’t li“u thuËc nguy™n ch†t lµ: 10 mg/kg th” tr‰ng.

Nh∑n l‰ thuËc ghi: Oxytetracyclin 5000 mg

T∏ d≠Óc vıa ÆÒ 100 ml

C∏ch t›nh nh≠ sau:

■B≠Ìc 1: X∏c Æfinh khËi l≠Óng lÓn: 30 kg

■B≠Ìc 2: Li“u Oxytetracyclin nguy™n ch†t: 10 mg/kg

■B≠Ìc 3: L≠Óng Oxytetracyclin nguy™n ch†t c«n dÔng trong 1 ngµy:

1 kg lÓn c«n 10 mg Oxytetracyclin nguy™n ch†t

30 kg " " X mg " "

X = 30 x 10 = 300 mg

■B≠Ìc 4: L≠Óng Oxytetracyclin dπng n≠Ìc c«n dÔng trong 1 ngµy:

5000 mg Oxytetracyclin nguy™n ch†t c„ trong 100 ml thuËc n≠Ìc

5 L¶U ≥ KHI BÅO QUÅN VÄ S^ D|NG THUˇC.

ThuËc lµ s∂n ph»m sinh h‰c ho∆c ho∏ ch†t n™n ph∂i b∂o qu∂n, sˆ dÙng ÆÛng k¸ thuÀt: + Tr∏nh ∏nh næng chi’u tr˘c ti’p

+ N™n Æ” n¨i kh´ r∏o vµ r©m m∏t

+ Tr≠Ìc khi sˆ dÙng ph∂i Ɖc k¸ nh∑n thuËc vµ h≠Ìng d…n

+ Kh´ng dÔng thuËc Æ∑ qu∏ hπn sˆ dÙng

34 Chuy™n Æ“ 3: DÔng thuËc ch˜a b÷nh cho vÀt nu´i

+ Chÿ sˆ dÙng thuËc cfln nguy™n bao b◊, nh∑n m∏c.

+ Kh´ng v¯t bıa b∑i v· l‰ thuËc Æ∑ sˆ dÙng

+ ß” thuËc tr∏nh xa t«m vÌi cÒa trŒ em

6 CHñN KHÉNG SINH ßÕ ßI≈U TRë D#A THEO TRIåU CH`NG BåNH.

Trong nhi“u tr≠Íng hÓp vÀt nu´i bfi Ëm nh≠ng kh„ x∏c Æfinh ch›nh x∏c Æ„ lµ b÷nh g◊.ß” gi∂m thi÷t hπi, c«n ph∂i Æi“u trfi sÌm bªng c∏ch d˘a vµo c∏c tri÷u ch¯ng:

6.1 Khi vÀt nu´i c„ tri÷u ch¯ng chÒ y’u Î Æ≠Íng h´ h†p.

☞ Ch‰n mÈt trong c∏c loπi kh∏ng sinh sau:

1 Oxytetracyclin

2 Pen-strep

3 Tylosin

6.2 Khi vÀt nu´i c„ tri÷u ch¯ng chÒ y’u Î Æ≠Íng ti™u ho∏.

☞ Ch‰n mÈt trong c∏c loπi kh∏ng sinh sau:

1 Ampicillin

2 Colistin (chÿ cho uËng)

3 Trimethoprim + Sulfamid

4 Pen-strep

Chuy™n Æ“ 4

C∏ch kh∏m b÷nh cho vÀt nu´i

MÙc ti™u:

GiÛp thÛ y vi™n:

- Ph©n bi÷t Æ≠Óc gia sÛc Ëm vÌi gia sÛc khoŒ qua c∏c bi”u hi÷n kh´ng b◊nh th≠Íng

- Bi’t c∏ch cË Æfinh vµ kh∏m b÷nh cho vÀt nu´i

Vi÷c h·i chÒ nhµ sœ giÛp ta c„ nh˜ng th´ng tin quan tr‰ng ban Æ«u v“ bi”u hi÷n

b÷nh tr™n con vÀt Ëm, v“ ph≠¨ng th¯c ch®n nu´i vµ c∏c l˝ do kh∏c lµm cho con vÀt Ëm

1.1 H·i th´ng tin v“ con vÀt.

tuÊi nµo Æ„ V› dÙ: b÷nh lÓn con ÿa ph©n træng, b÷nh giun ÆÚa b™ nghä

+ N’u lµ gia sÛc c∏i: thÍi gian phËi giËng, chˆa, ÆŒ, s∂y thai ho∆c c∏c v†n Æ“ kh∏cnh≠ th’ nµo?

+ Nhi“u b÷nh c„ li™n quan Æ’n t›nh bi÷t cÒa vÀt nu´i V› dÙ: b÷nh x∂y thai, vi™m vÛchÿ c„ Î gia sÛc c∏i

l∂? v.v

☞ Qua c∏c th´ng tin tr™n c„ th” bi’t Æ≠Óc b÷nh n∆ng hay nhã vµ c„ h≠Ìng can thi÷p kfip thÍi.

1.2 H·i bi”u hi÷n cÒa b÷nh.

+ X∂y ra tı khi nµo?

+ Ti’n tri”n cÒa b÷nh nhanh hay chÀm?

+ Con vÀt Ëm c„ bi”u hi÷n g◊ kh∏c th≠Íng k” tı khi bæt Æ«u Ëm cho Æ’n khi ki”mtra ?

+ Tri÷u ch¯ng Î con vÀt Ëm ?

+ C„ bao nhi™u con ch’t trong tÊng Ƶn vÀt nu´i cÒa gia Æ◊nh?

+ B÷nh Æ∑ tıng x∂y ra bao giÍ ch≠a ?

+ C∏c loπi vÀt nu´i kh∏c trong nhµ c„ bfi b÷nh kh´ng? VÀt nu´i nhµ hµng x„m c„ bfib÷nh nh≠ th’ kh´ng?

☞ Qua Æ„ c„ th” bi’t Æ≠Óc m¯c ÆÈ n∆ng nhã (ch’t nhi“u hay ›t), b÷nh c†p t›nh (ti’n tri”n nhanh) hay m∑n t›nh (ti’n tri”n chÀm), m¯c ÆÈ l©y lan nhanh hay chÀm?

1.3 H·i th´ng tin v“ m´i tr≠Íng xung quanh.

Th¯c ®n c„ ÆÒ kh´ng? C∏ch cho ®n? N≠Ìc uËng c„ ÆÒ, sπch sœ kh´ng?

cho vÀt nu´i kh´ng? MÀt ÆÈ nu´i, nhËt c„ qu∏ Æ´ng kh´ng?

2 QUAN SÉT B£N NGỘI CON VÜT ˇM.

Quan s∏t Ỉ” xem t◊nh trπng con vÀt tπi chuÂng nu´i vµ c∏c bi”u hi÷n kh∏c th≠Íng

cỊa n„, ỈÂng thÍi ki”m tra lπi nh˜ng th´ng tin Ỉ∑ Ỉ≠Ĩc cung c†p tı chỊ vÀt nu´i

2.1 T◊nh trπng hi÷n tπi.

+ T≠ th’ cỊa con vÀt: ßi Ỉ¯ng c„ b◊nh th≠Íng kh´ng? C„ ch©n nµo bfi li÷t hay bfi Ỉaukh´ng? ßau Ỵ chÁ nµo? Trong tr≠Íng hĨp con vÀt bfi vi™m khÌp ho∆c tÊn th≠¨ng Ỵc∏c c¨ quan vÀn ỈÈng hay bfi b÷nh LỴ mÂm long m„ng th◊ Ỉi lπi r†t kh„ kh®n vµ convÀt c„ bi”u hi÷n Ỉau

+ Con vÀt c„ cfln tÿnh t∏o hay m÷t m·i, nªm l∂, Ị rÚ? N’u nªm b÷t mÈt chÁ th◊ t≠ th’nªm nh≠ th’ nµo?

+ Con vÀt g«y hay bäo? Trong mÈt sË b÷nh m∑n t›nh, b÷nh do k˝ sinh trƠng vµ b÷nh

do dinh d≠Ïng th◊ con vÀt sœ g«y cflm, Ëm y’u

+ BÙng con vÀt nh≠ th’ nµo? C„ bfi ch≠Ìng bÙng kh´ng? V› dÙ: Tr©u bfl bfi ch≠Ìng h¨i

+ Mµu sỉc cỊa da c„ thay ỈÊi g◊ kh´ng?

+ C„ Ỉi”m, Ỉ∏m tÙ huy’t hay xu†t huy’t kh´ng?

+ C„ tÊn th≠¨ng g◊ tr™n da kh´ng?

+ C„ k˝ sinh trƠng ngoµi da kh´ng?

☞ Trong nhi“u b÷nh, tr™n da sœ c„ c∏c d†u hi÷u r†t Ỉi”n h◊nh V› dÙ: LĨn bfi 1 trong

4 b÷nh Ỉ· th◊ tr™n da sœ c„ c∏c Ỉi”m tÙ huy’t ho∆c xu†t huy’t.

2.3 H´ h†p.

+ Con vÀt thỴ nh≠ th’ nµo? C„ kh„ thỴ kh´ng? C∏ch thỴ ra sao? Nhfip thỴ nhanhhay chÀm? C„ bfi ho kh´ng?

☞ C∏c tri÷u ch¯ng tr™n th≠Íng c„ Ỵ mÈt sË b÷nh v“ Ỉ≠Íng h´ h†p V› dÙ:khi bfi b÷nh Dfich t∂ lĨn, con vÀt th≠Íng kh„ thỴ vµ ngÂi nh≠ ch„ Ỉ” thỴ.

2.4 Ki”m tra ph©n.

+ Trπng th∏i cỊa ph©n c„ b◊nh th≠Íng kh´ng? C„ bfi nh∑o? L·ng? T∏o?

+ Mµu sỉc cỊa ph©n c„ thay ỈÊi kh´ng?

+ Trong ph©n c„ l…n mÒ, m∏u, mµng nh«y kh´ng?

+ Trong ph©n c„ l…n giun, s∏n kh´ng?

+ Trong ph©n c„ l…n th¯c ®n ch≠a ti™u ho∏ kh´ng?

+ Ph©n c„ mÔi thËi khæm kh´ng?

2.4 Ki”m tra n≠Ìc ti”u.

+ SË l≠Óng n≠Ìc ti”u nhi“u hay ›t?

+ Trong n≠Ìc ti”u c„ l…n m∏u, mÒ kh´ng?

+ Mµu sæc cÒa n≠Ìc ti”u c„ thay ÆÊi kh´ng? (vÀt nu´i bfi xu†t huy’t n∆ng Î thÀnho∆c bfi b÷nh k˝ sinh trÔng Æ≠Íng m∏u th◊ n≠Ìc ti”u c„ mµu Æ· ho∆c n©u Æ·)

3 CÉCH Cˇ ßëNH VÜT NU§I.

☞ ß” Æ∂m b∂o an toµn cho thÛ y vi™n, gia chÒ vµ vÀt nu´i.

☞ Tπo thuÀn lÓi cho vi÷c kh∏m vµ Æi“u trfi.

3.1 CË Æfinh tr©u bfl.

+ Gi„ng c„ th” bªng sæt ho∆c bªng tre, gÁ

+ Gi„ng h◊nh ch˜ nhÀt ho∆c h◊nh ch˜ A Æ” cË Æfinh Æ«u

+ Khi Æ∑ cho gia sÛc vµo gi„ng th◊ ph∂i c„ 1 thanh gÁ ho∆c tre Æ»y vÀt nu´i Ưng

■DÔng d©y käo ng∑:

C∏ch ti’n hµnh nh≠ sau:

+ DÔng 1 d©y thıng buÈc cË Æfinh c∂ m‚m vµ sıng

+ DÔng 1 d©y thıng kh∏c luÂn qua th©n tr©u bfl thµnh 3 vflng nh≠ h◊nh vœ

+ Käo ÆÂng thÍi c∂ 2 Æ«u d©y v“ 2 ph›a (Æ«u vµ Æu´i) Æ” vÀt ng∑ con vÀt mÈt c∏ch