sáng kiến giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Như chúng ta đã biết, ở trường phổ thông Giáo dục có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh Để giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách học sinh thì tất cả các môn học, các hoạt động giáo dục trong nhà trường đều có ý nghĩa và vai trò nhất định, nghĩa là phải giáo dục học sinh trong một môi trường đồng bộ, có sự kết hợp chặt chẽ giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, tạo môi trường thân thiện cho các em Giáo dục để các em phát triển toàn diện không chỉ là noi cho các em nghe, chỉ cho các em làm, mà còn là tạo điều kiện để các em tự tìm hiểu, tự khám phá, để các em nói, để các em tự đè xuất việc cần làm và tự làm Giáo dục để các em phát triển toàn diện không chỉ là dạy qua sach vở mà còn qua thực hành, không chỉ biết mà còn làm, thực hành kỹ năng sống, tìm hiểu cuộc sống thực và trải nghiệm

Trong trường THCS để hoạt động giáo dục triển khai thực sự có hiệu quả thì ngoài vai trò chủ đạo là nhà trường; nòng cốt đi đầu của giáo viên chủ nhiệm còn

có sự tham gia của các lực lượng giáo dục khác như: Đoàn thanh niên, liên đội, hội cha mẹ học sinh và các đoàn thể cộng đồng địa phương, để cùng chung tay tạo

ra một môi trường phát triển toàn diện cho các em học sinh

Theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XX của thành phố Đà Nẵng

“Đến năm 2020 xây dựng Đà Nẵng trở thành một thành phố có môi trường đô thị văn minh và giàu tính nhân văn, có thiên nhiên trong lành và đời sống văn hóa cao, làm giàu bằng kinh tế tri thức; một trong những thành phố hài hòa, thân thiện, an bình; một thành phố hấp dẫn và đáng sống” Cùng với các cấp, các

nghành và toàn xã hội, ngành Giáo dục và Đào tạo đã triển khai các hoạt động, các phong trào cụ thể góp phần xây dựng thành phố ngày một văn minh, giàu đẹp Tháng 2 năm 2016, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng đã tổ chức Lễ phát

động và Ngày hội “Chung tay xây dựng Đà Nẵng – Thành phố môi trường” Sở

Giáo dục – Đào tạo thành phố triển khai thực hiện Đề án xây dựng Đà Nẵng – Thành phố môi trường có ý nghĩa thiết thực trong việc cải tạo cảnh quan sư phạm,

đảm bảo sức khoẻ cho cán bộ, giáo viên và học sinh các trường học Bà Lê Thị

Bích Thuận – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: “Không ai chết

ngay vì một thành phố, một ngôi trường, một ngôi nhà không sạch, thiếu bóng cây xanh; nhưng cái chết sẽ đến từ từ, sợ ô nhiễm môi trường đang gặm nhấm dần mòn cuộc sống của chúng ta và để lại những hậu quả khó lường cho mai sau Do

đó, hành động bảo vệ môi trường sống là trách nhiệm của mỗi người đối với chính bản thân và với cả cộng đồng”.

Thực tế cho thấy, ngay từ những năm đầu tiên của cuộc cách mạng công nghiệp, dù vô tình hay cố ý, con người cũng đã bắt đầu quá trình xâm phạm, phá

vỡ sự cân bằng của môi trường Hậu quả của nó môi trường hiện nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sức khỏe của con người Đất, nước, không khí nơi nơi đều bị ô nhiễm gây ra hàng loạt các loại dịch bệnh tấn công vào từng tế bào sống Môi trường bị ô nhiễm một phần nhỏ là do hoạt động biến đổi từ tự nhiên còn đa số là do hoạt động của con người tạo ra Chính vì

vậy, việc bảo vệ môi trường phụ thuộc gần như hoàn toàn vào con người Mỗi con người cần có ý thức tích cực trong việc chăm sóc và bảo vệ môi trường Đặc biệt, thế hệ trẻ là tương lai của xã hội, mỗi một nhận thức đúng đắn hôm nay, mỗi một hành động nhỏ bé của tuổi trẻ hôm nay trong việc cải thiện và bảo vệ môi trường

sẽ hình thành nhân cách, hình thành cách ứng xử đúng với môi trường trong tương lai Vì vậy, giáo dục môi trường cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết và cấp bách

Là cán bộ quản lí trường học, đặc biệt lại là những người được phân công chỉ đạo thực hiện mảng hoạt động giao dục ngoài giờ lên lớp Trong những năm qua, chúng tôi đã tìm tòi và có nhiều đổi mơi phương pháp giao dục, trong đó ưu tiên cho các hoạt động trải nghiệm nhằm mục đích phù hợp với những điều kiện hiện tại của địa phương, của đơn vị và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục với mục tiêu chung của ngành là“Giáo dục hình thành nhân cách công dân tốt của nước Việt

Nam”.

Từ kết quả thực hiện được trong công tác thực hiễn của chúng tôi tại trường THCS Nguyễn Huệ những năm vừa qua và những hoạt động đang tiến hành hiệu quả, chúng tôi xin đề xuất sáng kiến “Giáo dục môi trường cho học sinh THCS

thông qua hoạt động trải nghiệm”

Chúng tôi tin rằng, đây là một sáng kiến có tính thực tiễn cao, phù hợp với công tác giáo dục môi trường trong các trường Tiểu học và THCS, chúng tôi xin chia sẻ cùng đồng nghiệp Hy vọng sáng kiến sẽ được đồng nghiệp đón nhận như một lời gợi ý để tham khảo hoặc một mô hình hoạt động giáo dục để áp dụng

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

II.1 Thực trạng và nguyên nhân:

Giáo dục môi trường trong khuôn khổ sáng kiến này là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) bằng hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm giúp học sinh có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trị tạo điều kiện cho các em tham gia vào phát triển xã hội bền vững về sinh thái Mục đích của giáo dục môi trường nhằm vận dụng những kiến thức và kỹ năng vào gìn giữ, bảo tồn, sử dụng môi trường theo cách thức bền vững cho cả thế hệ hiện tại và tương lai Hơn nữa nó bao hàm cả việc đạt được những kỹ năng, có những động lực và cam kết hành động, dù với tư cách cá nhân hay tập thể, để giải quyết những vấn đề môi trường hiện tại và phòng ngừa những vấn đề mới nảy sinh Giáo dục môi trường trong trường phổ thông nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là mỗi học sinh được trang bị một ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của trái đất, một khả năng biết đánh giá vẻ đẹp của thiên nhiên và một giá trị nhân cách khắc sâu bởi một nền tảng đạo lý môi trường Là một chủ thể mang tính xuyên suốt trong sự hòa nhập với các môn học khác, giáo dục môi trường mang lại cho học sinh cơ hội hiểu biết về môi trường, hiểu biết các quyết định về môi trường của con người Giáo dục môi trường cũng tạo ra cơ hội để sử dụng tất cả các kỹ năng liên quan tới cuộc sống hôm nay và ngày mai của các em Tất cả những điều này đưa

chúng ta đến một hy vọng học sinh có nhiều ý kiến sáng tạo và tham gia tích cực cho sự lành mạnh của thế giới Nguyên tắc thực hiện giáo dục môi trường: Thực hiện giáo dục môi trường cần đảm bảo nguyên tắc đồng bộ phối hợp và tiến hành thường xuyên - Đồng bộ: Các cấp các ngành cần phải quan tâm đến vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường - Phối hợp giữa các đoàn thể, giáo viên tổng phụ trách và giáo viên chủ nhiệm, giáo dục thông qua HĐNGLL – Tiến hành thường xuyên, liên tục, có tính thiết thực

Những năm qua, công tác giáo dục môi trường trong trường học đã được ngành giáo dục quan tâm Giáo dục môi trường được lồng ghép trong các bộ môn văn hóa

và sinh hoạt HĐNGLL, nhất là từ khi Bộ giáo dục – Đào tạo phát động phong trào

thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Trong những năm

gần đây việc giáo dục môi trường, xây dựng cảnh quan môi trường xanh sạch -đẹp được nhà trường chú trọng Đặc biệt từ năm 2015 đến, thực hiện phong trào

“Năm văn hóa văn minh đô thị” theo chỉ thị 43 của Thành ủy Đà Nẵng Tiếp đến,

năm học 2016 – 2017 và năm học 2017 – 2018 thực hiện chủ trương của Sở Giáo

dục và Đào tạo thành phố về việc xây dựng “trường học xanh” nhằm giúp thay

đổi nhận thức và hành động của học sinh trong việc chung tay xây dựng, phủ xanh trường học Trường THCS Nguyễn Huệ đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực và hiệu quả như: tổ chức trồng cây xanh trên sân trường, lao động làm vệ sinh trường

lớp, phân công học sinh các lớp làm vệ sinh hàng tuần, phát huy phong trào “Ngày chủ nhật xanh – sạch – đẹp”,…

Mục tiêu giáo dục môi trường của chúng tôi là giúp học sinh mở rộng hiểu biết

về môi trường sống của con người, quan hệ giữa con người và môi trường, hiểu biết một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và biện pháp bảo vệ môi trường Giáo dục học sinh tình cảm yêu quý tôn trọng thiên nhiên góp phần hình thành và phát triển ở học sinh một số kỹ năng, thói quen bảo vệ môi trường, thói quen sống

vệ sinh, ngăn nắp, gọn gàng, tiết kiệm; biết trồng cây xanh, làm cho môi trường xanh- sạch – đẹp Biện pháp giáo dục của chúng tôi bắt đầu từ việc tạo ra một mô

trường xanh, sạch, đẹp, an toàn, tạo ra một môi trường học tập, sinh hoạt và vui chơi, an toàn, thú vị, hấp dẫn đối với các em, giúp các em càng thêm yêu quý trường lớp, thầy cô, bạn bè Từ đó, mỗi học sinh ý thức, thói quen giữ gìn và bảo

vệ môi trường

Tuy nhiên do học sinh và một số CBVC chưa thật sự quan tâm đến vấn đề môi trường nên ý thức bảo vệ môi trường xanh – sạch - đẹp vẫn còn nhiều hạn chế Trong những năm qua công tác chỉ đạo xây dựng cảnh quan môi trường xanh -sạch – đẹp chưa mang lại hiệu quả như mong đợi, khuôn viên nhà trường thiếu bóng mát của cây xanh, công tác vệ sinh trường lớp nhiều lúc không đảm bảo nhất

là trong thời gian thi học kỳ và cuối năm, khu xử lý rác chưa đảm bảo Với những thực trạng như vậy, chúng tôi nhận thấy rằng, thay đổi phương pháp chăm sóc, bảo

vệ môi trường và thay đổi phương pháp giáo dục là một việc làm rất cần thiết Bắt đầu từ năm học 2016 – 2017, chúng tôi đã áp dụng một số phương pháp mới để giáo dục môi trường cho các em học sinh, đồng thời chung tay cùng với các em trong công tác bảo vệ môi trường

Đến nay, sau hơn một năm áp dụng những sáng kiến mới, chúng tôi nhận thấy những tiến bộ rõ rệt trong ý thức và hành động của giáo viên và học sinh trong việc bảo vệ môi trường Trên cơ sở những mặt đã làm được và những mặt tồn tại hạn chế, tôi xin nêu một số giải pháp đã, đang và sẽ tiếp tục thực hiện như sau:

II.2 Các giải pháp giải quyết vấn đề:

II.2.1 Giải pháp thứ nhất: Giáo dục ý thức tự giác của học sinh

Để giáo dục ý thức tự giác của học sinh trong việc bảo vệ môi trường, trước hết chúng ta phải giúp các em hiểu vị trí quan trọng của các em trong vai trò của công dân thành phố và chủ nhân thành phố trong tương lai Từ đó, các em sẽ thêm yêu mến môi trường sống của mình, yêu mến thành phố và có ý thức tự giác, tích cực trong việc chung tay xây dựng thành phố

* Giáo dục ý thức thông qua các tiết học: Ở các môn học, giáo viên đều

lồng ghép dạy tích hợp bảo vệ môi trường đối với những bài học phù hợp, nhằm

giúp học sinh biết yêu thiên nhiên, yêu mến trường lớp từ đó luôn có ý thức và hành động tự giác giữ gìn môi trường xanh - sạch - đẹp ngay từ khi bước chân đến trường, như: không bẻ cây, hái hoa, không xả rác bừa bãi, bỏ rác đúng nơi quy định…

* Giáo dục ý thức thông qua các hoạt động NGLL:

Từ năm học 2016 – 2017 đến nay, mảng giáo dục NGLL của chúng tôi tập trung chủ yếu vào các hoạt động tạo điều kiện cho học sinh được tham gia, được trải nghiệm để từ đó hình thành kỹ năng, năng lực cho mình Giáo dục môi trường

là một trong những nội dung được đặc biệt chú trọng xây dựng theo hình thức trải nghiệm như vậy

Chúng tôi đã tổ chức được các chương trình truyền thông, chương trình sinh hoạt chủ điểm, chương trình sinh hoạt đội, các hoạt động thực tế về chủ đề môi trường để các em học sinh tham gia trực tiếp

Thông qua các hoạt động, từng cá nhân và nhóm học sinh luôn tham gia trực tiếp các việc làm cụ thể hàng ngày, hàng tuần về xây dựng lớp học trường học của mình ngày càng xanh sạch đẹp hơn (trồng cây xanh, chăm sóc cây, làm vệ sinh lớp học, …)

- Mỗi cá nhân tham gia vào các hoạt động của “Ngày chủ nhật xanh – sạch – đẹp” được tổ chức 1 lần/ 1 tháng

- Cuối mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi học kỳ và cuối năm học, các em tự nhận xét đánh giá về mặt tốt, mặt chưa tốt của từng cá nhân, nhóm, tổ Đề xuất các việc cần làm nhằm góp phần xây dựng trường học ngày một tốt hơn, hoàn chỉnh hơn

Với những nội dung các em được học, được tìm hiểu và công việc cụ thể hằng ngày, kiến thức của các em học sinh về môi trường và bảo vệ môi trường được bồi dưỡng Điều đó sẽ tác động vào ý thức và chuyển biến thành hành vi, thành thói quen mỗi ngày cho các em, để mỗi một việc làm trở nên thân quen, trở thành niềm vui trong cuộc sống của các em

II.2.2 Giải pháp thứ 2: “Xanh hóa trường học”

Một trường học, lớp học xanh mát, ngập tràn sắc màu thiên nhiên, để mỗi ngày đến lớp, các em học sinh có cảm giác như mình đang vào công viên Quả là tâm trạng tuyệt vời Nhìn ở phương diện khoa học: cây cỏ, lá hoa được ví như lá phổi thanh lọc những khí chất độc hại cho cơ thể Ở góc độ đời sống tinh thần, màu xanh thiên nhiên có tác dụng giúp tâm hồn thư giãn, sảng khoái …

Để thực hiện phong trào, trước tiên, nhà trường đã mời kỹ thuật viên của công ty cây xanh về kiểm tra, phân tích đất trên nền sân trường để tìm ra nguyên nhân vì sao cây xanh trong sân trường chậm phát triển Sau khi kiểm tra, nhận ra nguyên nhân do đặc điểm của trường Nguyễn Huệ, sau nhiều năm tu sửa và nâng nền sân trường để tránh ngập úng vào mùa mưa, qua hàng chục năm, các lớp giá hạ

sử dụng để phủ lấp, nâng cao nền sân đồng thời đã tạo ra các lớp gạch đá chồng chất lên nhau cách mặt đất khoảng hơn 1m chiều sâu Điều này khiến cho các cây trồng cũ khó hấp thụ nước và dinh dưỡng hằng ngày, các cây trồng mới hai ba năm trở lại đây thì không đủ sức để đâm rễ xuyên xuống lòng đất Thực tế về đất trong sân trường khiến cây cối còi cọc, các cây cổ thụ bị khô ngọn dần, cây mới khó phát triển Do đó, nhà trường đã tham mưu với lãnh đạo địa phương cấp kinh phí cho phép cải tạo và trồng mới cây xanh làm xanh hóa trường học Đồng thời, trường vận động xã hội hóa, các tổ chuyên môn trong trường đã trồng các cây kỷ niệm vì vậy trong hai năm qua đã có hơn 10 cây xanh được trồng mới trong sân trường

Trong năm học, Liên đội cũng giao cho mỗi lớp phụ trách một bồn hoa ngay trước lớp học của mình Các em cùng chung tay góp sức vào việc chăm sóc, nhặt

cỏ, bảo vệ bồn hoa Trồng thêm các cây hoa mới để làm đẹp cảnh quan sân trường Đến nay, tại các bồn hoa nhỏ trong khuôn viên nhà trường do được các em chăm sóc thường xuyên nên mọc lên xanh tốt, lượng phủ xanh của cây ngày càng được

mở rộng

Hằng năm, nhà trường vẫn tổ chức trồng cây nhân dịp xuân về theo tấm gương của Bác Hồ Mỗi mùa tết đến, sân trường lại khoác thêm áo mới khiến các

em học sinh yêu mến thiên nhiên nhiều hơn

Nhà trường còn khuyến khích cán bộ nhân viên các phòng ban trong trường

tự trồng thêm cây xanh trang trí trong phòng làm việc để tạo không gian thân thiện khi làm việc

II.2.3 Giải pháp thứ 3: Tổ chức lao động thường xuyên, định kỳ.

Ngay từ đầu năm học nhà trường xây dựng kế hoạch lao động Phân công trách nhiệm cụ thể cho từng lớp phụ trách từng khu vực, giáo viên chủ nhiệm chịu trách nhiệm trước nhà trường về nhiệm vụ được giao

Các lớp vừa có trách nhiệm lao động, vệ sinh khu vực được phân công hàng ngày, đồng thời cũng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ sinh khu vực của mình Kịp thời phát hiện và báo cáo sao đỏ, tổng phụ trách Đội nếu có học sinh lớp khác làm mất

vệ sinh khu vực của lớp mình quản lý

Ngoài ra 1 tháng/2 lần các lớp thực hiện vệ sinh toàn bộ lớp học như lau bàn, lau kính, lau tủ và tất cả học sinh thực hiện tổng vệ sinh chung toàn trường

II.2.4 Giải pháp thứ 4: Mỗi thầy cô giáo là người hướng dẫn tích cực để

giúp học sinh hình thành kĩ năng và thói quen giữ gìn vệ sinh trường lớp

Thầy cô giáo là người giúp học sinh hiểu rõ yêu cầu về việc xây dựng, giữ gìn trường học xanh - sạch - đẹp và an toàn Do đó thầy cô cần phải nói rõ mục đích, ý nghĩa và hiệu quả của việc làm này đối với học sinh

Thầy cô cần lồng ghép hay tích hợp giáo dục môi trường vào các môn học thông qua chương trình giảng dạy

Giáo viên chủ động phối hợp với liên Đội nhằm thực hiện các hoạt động xây dựng trường học xanh - sạch - đẹp Gương mẫu trước học sinh về việc giữ gìn bảo

vệ môi trường

II.2.5 Giải pháp thứ 5: Đưa nội dung bảo vệ và chăm sóc môi trường

thành một tiêu chí để đánh giá xếp loại thi đua từng đợt và cuối năm của nhà trường

Mỗi năm học, nhà trường đã triển khai cụ thể đến từng giáo viên nội dung yêu cầu, tiêu chí trường học xanh - sạch - đẹp Căn cứ trên những tiêu chí này để cán bộ giáo viên và học sinh cùng nhau thi đua xây dựng môi trường học xanh – sạch – đẹp

Hoàn chỉnh bản đồ quy hoạch của trường Giao trách nhiệm cụ thể cho các lớp về việc giữ gìn và chăm sóc cây xanh, thảm cỏ, bồn hoa

Cuối năm nhà trường giao cho Liên đội tổng hợp kết quả và đề nghị tuyên dương, khen thưởng cho các tập thể và cá nhân đội viên có nhiều thành tích và việc làm cụ thể góp phần bảo vệ môi trường xanh – sạch đẹp

II.3 Một số mô hình giáo dục môi trường của trường THCS Nguyễn Huệ II.3.1 Phong trào “Lớp em gọn gàng, sạch đẹp”

Vì là học sinh thành phố, có nhiều em học sinh dù đã bước vào cấp hai nhưng vẫn chưa biết giúp gia đình dọn dẹp nhà của Các năm trước, phụ huynh thường thuê các cô lao công trong trường phụ trách luôn việc làm vệ sinh lớp học Tuy nhiên, để giáo dục kỹ năng sống bằng những việc làm đơn giản, vừa sức và rèn cho các em thói quen lao động hằng ngày, năm học 2016 – 2017 và năm học

2017 – 2018 nhà trường chủ trương động viên phụ huynh để các em tự lao động bằng cách tự mình quyét dọn vệ sinh lớp học hằng ngày

Việc này đã diễn ra thuận lợi khi có sự hướng dẫn chỉ bảo của các thầy cô giáo chủ nhiệm Đặc biệt, khi các em tự chăm lo vệ sinh trong lớp mình, bản thân các em cũng có ý thức tốt hơn trong việc bảo vệ và giữ gìn vệ sinh Không chỉ ý thức các em tốt hơn lên mà vệ sinh tại các lớp học cũng luôn luon sạch sẽ hơn hẳn

các năm trước Nhiều phụ huynh cũng đã chia sẻ niềm vui khi thói quen tốt ở lớp các em đã mang về gia đình, các em đã tự giác giúp gia đình quyets dọn, lau chùi nhà của và sống ngăn nắp gọn gàng Như vậy, từ một việc làm nhỏ bé nhưng thực

sự mang lại hiệu quả giáo dục cao Phong trào đã rèn luyện tinh thần vì tập thể của học sinh, cùng nhau xây dựng lớp học gọn gàng, sạch đẹp như chính ngôi nhà của các em

II.3.2 Mô hình “Phân loại rác thải”

Qua một kết quả khảo sát về ý thức bảo vệ môi trường thông qua việc phân loại và cách ứng xử khi thải rác sinh hoạt hàng ngày đối với học sinh (Báo ĐNĐT:

http://www.baodanang.vn/channel/5433/201207/phan-loai-rac-tai-nguon-2178684/), cho thấy: có đến 78,1% học sinh tiểu học cho rằng rác thải trong trường học là thứ bỏ đi, thêm nữa, có từ 43,5% đến 57,4% số học sinh chưa nghe

đến chương trình phân loại rác thải Trong khi đó, cũng theo điều tra của nhóm này, lượng rác vô cơ và rác tái chế chiếm tỷ lệ khá cao trong trường học: bao nilon (14,7%), hộp sữa (15,4%), hộp xôi (12,9%), chai nhựa (13,2%)

Trong khi đó, thành phố Đà Nẵng đang thực hiện các chương trình vì môi

trường nhằm xây dựng một "Thành phố môi trường" vào năm 2020 Trên tinh thần đó, thành phố đã khánh thành "Khu liên hợp xử lý chất thải rắn" tại Khánh

Sơn- TP Đà Nẵng tháng 6/2015 ở giai đoạn 1 và dự kiến khánh thành giai đoạn 2 vào cuối năm 2016

Rác thải sinh hoạt thông thường được xem như vật bỏ đi, do đó tất cả thường được gom và chứa chung trong cùng một thùng được đặt trong và ngoài sân trường Sau khi gom thu hồi, công ty vệ sinh môi trường thành phố Đà Nẵng sẽ tiến hành chôn lấp cho toàn bộ rác thải này, như vậy, có một sự lãng phí về việc tái

sử dụng rác thải đồng thời tăng thêm sự ô nhiễm môi trường (nước ngầm, không khí, nguồn đất, ) tại các bãi chôn